২. আৰম্মণপচ্চযনিদ্দেসৱণ্ণনা
২. উপ্পজ্জনক্খণেযেৱাতি এত্থ উপ্পাদতো পট্ঠায যাৱ ভঙ্গা উদ্ধং পজ্জনং গমনং পৱত্তনং উপ্পজ্জনং, তস্স খণো, তস্মিং উপ্পজ্জনক্খণেতি এৱং ৱা অত্থো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি সতি উপ্পজ্জনসদ্দেন উপ্পন্নসদ্দেন ৱিয সব্বে পৱত্তমানভাৱা সঙ্গহিতা হোন্তি, ন উপ্পাদমত্তং. তেনাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং ৱত্তমানক্খণেযেৱ ৰূপাদীনং আৰম্মণপচ্চযত্তেন. অনালম্বিযমানানন্তি সব্বেন সব্বং নালম্বিযমানানন্তি অত্থো. অঞ্ঞথা হি যথাৱুত্তানং ৰূপাদীনং যদা আৰম্মণপচ্চযত্তাভাৱো, তদা অনালম্বিযমানতাৱাতি. সব্বৰূপানীতি সব্বানি ৰূপাযতনানি, যত্তকানি তানি আপাথগতানি যোগ্যদেসে ঠিতানি, তানি সব্বানীতি অত্থো. সহ ন হোন্তীতি একজ্ঝং আৰম্মণং ন হোন্তি. সতিপি হি অনেকেসং একজ্ঝং আপাথগমনে যত্থ যত্থ পুব্বাভোগো, তং তংযেৱ আৰম্মণং হোতি, ন সব্বং. নীলাদিসঙ্ঘাতৱসেন চেতং ৱুত্তং, ন পচ্চেকং নীলাদিৰূপাযতনমত্তৱসেন. সমুদিতানিযেৱ হি ৰূপাযতনানি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স আৰম্মণং, ন ৱিসুং ৱিসুন্তি ধাতুৱিভঙ্গৱণ্ণনাযং দস্সিতোযং নযো. যং পন অট্ঠকথাযং ‘‘তে তে ৱিসুং ৱিসুং আৰম্মণপচ্চযো হোন্তী’’তিপি ৱুত্তং, তম্পি যথাৱুত্তমেৱত্থং সন্ধায ৱুত্তং. অঞ্ঞথা ৰূপাযতনং মনিন্দ্ৰিযগোচৰং নাম ন সিযা. সদ্দাদীসুপি এসেৱ নযো. তেনেৱাহ ‘‘তথা সদ্দাদযোপী’’তি. ‘‘সহ ন হোন্তী’’তি ৱুত্তমত্থং পাড়িযা ৱিভাৱেতুং ‘‘যং যন্তি হি ৱচনং ৰূপাদীনি ভিন্দতী’’তি আহ.
‘‘যে এতে’’তিআদিকো পুৰিমো অত্থো, ‘‘ন একতো হোন্তী’’তিআদিকো পন পচ্ছিমো, ‘‘সব্বাৰম্মণতাদিৱসেন ৱা ইধাপি অত্থো গহেতব্বো’’তি কস্মা ৱুত্তং. ন হি ‘‘যং যং ৱা পনাৰব্ভা’’তি ইমিস্সা পাড়িযা ৱিয ‘‘যং যং ধম্মং আৰব্ভা’’তি ইমস্স পাঠস্স পুৰতো মনোৱিঞ্ঞাণস্স সব্বাৰম্মণতা নাগতা. ৱুত্তঞ্হি ‘‘সব্বে ধম্মা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা তংসম্পযুত্তকানঞ্চ ধম্মানং আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো’’তি. ন হি অনন্তৰমেৱ পাড়িযং সৰূপতো আগতমত্থং গহেত্ৱা পদন্তৰং সংৱণ্ণেতব্বং. তত্থ হি ‘‘ৰূপাৰম্মণং ৱা’’তিআদিনা নিযমৱসেন ছ আৰম্মণানি ৱত্ৱা ‘‘যং যং ৱা পনাৰব্ভা’’তি ৱচনং সব্বাৰম্মণতাদিদস্সনন্তি যুত্তমেৱেতন্তি, ইধ পন সব্বাৰম্মণতং ৱত্ৱা পুন ‘‘যং যং ধম্মং আৰব্ভা’’তি ৱুচ্চমানং সব্বাৰম্মণতাদস্সনন্তি কথমিদং যুজ্জেয্য? কমাভাৱোপি ‘‘সব্বে ধম্মা’’তি অৱিসেসৱচনেনেৱ সিদ্ধো আৰম্মণানুপুব্বিযাৱ অগ্গহিতত্তা. ন হি মনোধাতুযা ৱিয মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা ইধ আৰম্মণানি অনুপুব্বতো গহিতানি, তত্থ ৱিয ৱা এতেনেৱ নিযমাভাৱোপি সংৱণ্ণিতোতি ৱেদিতব্বো. তস্মা অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱেত্থ অত্থো গহেতব্বো.
পৱত্তন্তি পৱত্তনং. নদিযা সন্দনং পব্বতস্স ঠানন্তি হি ৱুত্তা অৱিৰতমৱিচ্ছেদনাযং তথাপৱত্তিকিৰিযাৱ. তেনাহ ‘‘অৱিৰতং অৱিচ্ছিন্নং সন্দন্তী’’তি. এৱন্তি যথা ‘‘সন্দন্তী’’তি ৱত্তমানৱচনং ৱুত্তং, এৱং ‘‘যে যে ধম্মা উপ্পজ্জন্তী’’তি সব্বসঙ্গহৱসেন উপ্পজ্জনস্স গহিতত্তা আৰম্মণপৱগ্গতো ‘‘উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱত্তমানৱচনং ৱুত্তন্তি অত্থো. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সব্বকালসঙ্গহৱসেনা’’তিআদি. তথা চ ৱুত্তং ‘‘অতীতানাগত…পে… অধিপ্পাযো’’তি, অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং চিত্তচেতসিকানন্তি অত্থো. সমুদাযৱসেনাতি চিত্তেন ৰাসীকৰণৱসেন. অধিপ্পাযোতি ইমিনা ৱত্তমানুপচাৰেন ৱিনাৱ ‘‘যে যে ধম্মা উপ্পজ্জন্তী’’তি এত্থ ৱত্তমানত্থং সক্কা যোজেতুন্তি ইমমত্থং উল্লিঙ্গেতি. তেনাহ ‘‘ইমে পনা’’তিআদি. যদিপি পচ্চযধম্মা কেচি অতীতা অনাগতাপি হোন্তি, পচ্চযুপ্পন্নধম্মো পন পচ্চুপ্পন্নো এৱাতি আহ ‘‘অতীতানাগতানং ন হোন্তী’’তি. উপ্পাদে ৱা হি পচ্চযুপ্পন্নস্স পচ্চযেন ভৱিতব্বং ঠিতিযং ৱাতি. তস্মাতি যস্মা অতীতানাগতা পৰমত্থতো নত্থি, তস্মা. তেসূতি পচ্চযুপ্পন্নেসু. তংতংপচ্চযাতি তং তং ৰূপাদিআৰম্মণং পচ্চযো এতেসন্তি তংতংপচ্চযা. অযমত্থো দস্সিতো হোতি সমানসভাৱত্তা. ন হি অত্থাভেদেন সভাৱভেদো অত্থি. ন পন তংতংপচ্চযৱন্ততা দস্সিতা হোতি অতীতানাগতেসু নিপ্পৰিযাযেন তদভাৱতো. যস্মা পচ্চযৱন্তো পচ্চযুপ্পন্নাযেৱ, তে চ পচ্চুপ্পন্নাযেৱাতি.
যং যং ধম্মং তে তে ধম্মাতি যংনিমিত্তাযংৱচনভেদো, তং দস্সেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি আৰদ্ধং. ৰূপাৰূপধম্মা হি কলাপতো পৱত্তমানাপি চিত্তচেতসিকানং কদাচি ৱিসুং ৱিসুং আৰম্মণং হোন্তি, কদাচি একজ্ঝং, ন এত্থ নিযমো অত্থি, পুৰিমাভোগোযেৱ পন তথাগহণে কাৰণং. তযিমং দীপেতুং ভগৱতা যংৱচনভেদো কতোতি চ সক্কা ৱত্তুং, যস্মা পন এককলাপপৰিযাপন্নানম্পি ধম্মানং একজ্ঝং গহণে ন সমুদাযো গয্হতি তদাভোগাভাৱতো, অথ খো সমুদিতা ধম্মা এৱাতি সহগ্গহণম্পি ৱিসুংগহণগতিকং, তস্মা ৱিসুংগহণসব্ভাৱদীপনত্থং ‘‘যং য’’ন্তি ৱত্ৱা সতিপি ৱিসুংগহণে তে সব্বে একজ্ঝং আৰম্মণপচ্চযো হোন্তীতি দস্সনত্থং ‘‘তে তে’’তি ৱুত্তন্তি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘চত্তাৰো হি খন্ধা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱেদনাদীসূতি ৱেদনাদীসু চতূসু খন্ধেসু অভিন্দিত্ৱা গহণৱসেন, ভিন্দিত্ৱা পন গহণৱসেন ফস্সাদীসু. যো চ ৰূপাদিকোতি ইদং ৱিঞ্ঞাণন্তৰস্স সাধাৰণাৰম্মণৱসেন ৱুত্তং, যে চ অনেকে ফস্সাদযোতি ইদং অসাধাৰণাৰম্মণৱসেন. তে সব্বেতি তে সাধাৰণাসাধাৰণপ্পভেদে সব্বেপি আৰম্মণধম্মে. একেকমেৱ আৰব্ভ উপ্পজ্জন্তীতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. ৰূপাৰম্মণধম্মা চ অনেকে নীলাদিভেদতো. তথাতি অনেকে. তেন ভেৰিসদ্দাদিকে, মূলগন্ধাদিকে, মূলৰসাদিকে, কথিনসম্ফস্সাদিকে, ৱেদনাদিকে চ সঙ্গণ্হাতি. অনেকেতি হি ইমিনা অনেককলাপগতানংযেৱ ৱণ্ণাদীনং ইন্দ্ৰিযৱিঞ্ঞাণাৰম্মণভাৱমাহ. সামঞ্ঞতো হি ৱুত্তং যথাৰহং ভিন্দিত্ৱা নিদস্সিতব্বং হোতীতি.
কুসলৱিপাকস্সাতি কুসলস্স ৱিপাকস্স চ. ন হি নিব্বানং পুব্বে নিৱুত্থন্তি ইদং ‘‘দিট্ঠনিব্বানোযেৱা’’তিআদিনা ৱক্খমানমেৱ অত্থং হদযে ঠপেত্ৱা ৱুত্তং. পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন হি নিব্বানৱিভাৱনং অদিট্ঠসচ্চস্স ৱা সিযা দিট্ঠসচ্চস্সপি ৱা. তত্থ অদিট্ঠসচ্চেন তাৱ তং ৱিভাৱেতুমেৱ ন সক্কা অপ্পটিৱিদ্ধত্তা, ইতৰস্স পন পগেৱ ৱিভূতমেৱাতি তং তেন ৱিভাৱিতং নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. এত্থ চ ‘‘ন চ তং ৱুত্ত’’ন্তি ইমিনা পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণস্স নিব্বানাৰম্মণকৰণাভাৱং আগমতো দস্সেত্ৱা ‘‘ন হি নিব্বান’’ন্তিআদিনা যুত্তিতো দস্সেতি. তত্থ ‘‘ন পুব্বে নিৱুত্থং অসঙ্খতত্তা’’তি কস্মা ৱুত্তং? গোচৰাসেৱনায আসেৱিতস্সপি নিৱুত্থন্তি ইচ্ছিতত্তা. দিট্ঠসচ্চোযেৱ হি পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন নিব্বানং ৱিভাৱেতি, ন অদিট্ঠসচ্চো. তং পন ঞাণং খন্ধে ৱিয খন্ধপটিবদ্ধেপি ৱিভাৱেতীতি নিব্বানাৰম্মণখন্ধৱিভাৱনে নিব্বানম্পি ৱিভাৱেতীতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. এতেন পযোজনাভাৱচোদনা পটিক্খিত্তাতি দট্ঠব্বা. এৱং অনাগতংসঞাণেপি যোজেতব্বন্তি যথা পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণস্স নিব্বানাৰম্মণতা দস্সিতা, এৱং অনাগতংসঞাণেপি যথাৰহং যোজেতব্বং. তত্থ পন ‘‘খন্ধপটিবদ্ধৱিভাৱনকালে’’তিআদিনা যোজনা ৱেদিতব্বা. তেন ৱুত্তং ‘‘যথাৰহ’’ন্তি. কস্সচি অভিঞ্ঞাপ্পত্তস্সপি ৰূপাৱচৰস্স, পগেৱ ইতৰস্স.
আৰম্মণপচ্চযনিদ্দেসৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.