৬. ৱিতক্কত্তিকৱণ্ণনা
২২. ৱিতক্কত্তিকে সত্তসু মূলকেসূতি ‘‘সৱিতক্কসৱিচাৰং ধম্মং পটিচ্চা’’তিআদিনা আগতানি তীণি এককানি, তীণি দুকানি, একং তিকন্তি এৱং একমূলকানি যানি সত্তমূলকানি, তেসু. যথাক্কমন্তি পাড়িযং আগতানুক্কমেন. সত্তাতি পঠমে এককে সত্ত. পঞ্চাতি দুতিযে পঞ্চ. তানিমানি হেতুপচ্চযে ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বানি. ইধ পন পৱত্তিৱসেনেৱ যোজেতব্বং. তীণীতিআদীসু ততিযে তীণি, চতুত্থে একং, পঞ্চমে তীণি, ছট্ঠেপি তীণি, সত্তমে একং. তানি পন যথাক্কমং ততিযপদং পটিচ্চ ততিযপদদুতিযপদতদুভযৱসেন, পঠমপদততিযপদানি পটিচ্চ ততিযপদৱসেন, পঠমপদদুতিযপদানি পটিচ্চ পঠমপদততিযপদতদুভযৱসেন, দুতিযপদততিযপদানি পটিচ্চ পঠমপদততিযপদতদুভযৱসেন, পঠমদুতিযততিযপদানি পটিচ্চ ততিযপদৱসেনেৱ ৱেদিতব্বানি. অঞ্ঞমঞ্ঞে অট্ঠৱীসাতিআদীসুপি ইমিনাৱ নযেন গণনা ৱেদিতব্বা. এৱন্তি যথাৱুত্তং গণনং পচ্চামসতি. দুতিযততিযমূলকেসু একং একন্তি দুতিযমূলকে একং, ততিযমূলকে একন্তি যোজেতব্বং. তথা আসেৱনেতি যথা পুৰেজাতে একাদস, তথা আসেৱনেতি অত্থো. অঞ্ঞানীতি অধিপতিঅঞ্ঞমঞ্ঞপুৰেজাতাসেৱনতো অঞ্ঞেসু পচ্চযেসু গণনানি. হেতুআৰম্মণসদিসানীতি হেতুআৰম্মণপচ্চযেসু গণনাসদিসানি.
৩১. অৱিসেসেনাতি ‘‘ৱিপাক’’ন্তি ৱিসেসনং অকত্ৱা ন পন ৱিস্সজ্জনং কতন্তি যোজনা. তত্থ কাৰণং ৱত্তুং ‘‘কস্মা’’তিআদিমাহ. ইতৰেসন্তি লোকিযৱিপাকানং. তে ৱিসুং নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱুত্তাতি তে যথাৱুত্তলোকিযৱিপাকা অৱিতক্কৱিচাৰমত্তসামঞ্ঞতো ৱিসুং নীহৰিত্ৱা ৱুত্তা. ‘‘অৱিতক্কৱিচাৰমত্তে খন্ধে পটিচ্চ অৱিতক্কৱিচাৰমত্তা অধিপতী’’তি ৱুত্তৰাসি পুৰিমকোট্ঠাসো.
৩৮. এতন্তি ‘‘অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং অৱিতক্ক…পে… সহ গচ্ছন্তেনা’’তি আগতপাড়িপদং. তস্স অত্থং দস্সেতুং ‘‘মূলং…পে… ৱুত্তং হোতী’’তি আহ. তত্থ অৱিতক্ক…পে… যোজেন্তেনাতি অৱিতক্কেহি অৱিতক্কপৰিযাযেন ৱুত্তেহি অৱিতক্কৱিচাৰমত্তঅৱিতক্কঅৱিচাৰপদেহি সহ মূলপদং, আসেৱনমূলকমেৱ ৱা গচ্ছন্তেন যোজেন্তেন নপুৰেজাতসদিসং নাসেৱনে পাড়িগমনং কাতব্বং, পঠিতব্বন্তি অত্থো. পোত্থকেসু পন ‘‘অৱিতক্কৱিচাৰমত্তং ৱিপাকেন সহ গচ্ছন্তেনা’’তি দিস্সতি, ৱিপাকেন ৱিসেসনভূতেন সহ যোজেন্তেনাতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘ৱিপাকং অৱিতক্কৱিচাৰমত্তন্তিআদি যোজেতব্ব’’ন্তি.
একমূলকে পাড়িযং যোজিতমেৱাতি ‘‘দুমূলকেসু পঠমে’’তি ৱুত্তং.
৪৯. মূলপদমেৱ অৱসানভাৱেনাতি ‘‘সৱিতক্কসৱিচাৰং ধম্মং পচ্চযা সৱিতক্কসৱিচাৰো ধম্মো উপ্পজ্জতি নহেতুপচ্চযা’’তিআদিনা মূলপদমেৱ অৱসানভাৱেন যোজিতং. সত্ত মোহা উদ্ধৰিতব্বাতি ইদং নহেতুপচ্চযং সন্ধায ৱুত্তং. পটিচ্চৱাৰে হি অহেতুকমোহো তিক্খত্তুমেৱ আগতো. ইধ পন ‘‘ৱত্থুং পচ্চযা’’তিআদিনা চতূসুপি মূলকেসু আগতো, তস্মা সত্তক্খত্তুং আগমনং সন্ধায ‘‘সত্ত মোহা’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
উপনিস্সযেন সঙ্গহিতত্তাতি উপনিস্সযপচ্চযেনেৱ কম্মপচ্চযস্স সঙ্গহিতত্তা. সব্বস্সপি ৰূপাৰূপাৱচৰকম্মস্স বলৱভাৱতো উপনিস্সযত্তাভাৱো নত্থি, যতো তং ‘‘গৰূ’’তি ৱুচ্চতি, কম্মক্খযকৰস্স পন কম্মস্স বলৱভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি ইমমত্থং পাড়িযা এৱ ৱিভাৱেতুং ৱুত্তং ‘‘উপাদিন্নত্তিকপঞ্হাৱাৰপচ্চনীযে হি…পে… ৱিঞ্ঞাযতী’’তি.
ৱিতক্কত্তিকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.