২. অন্তৰাভৱকথাৱণ্ণনা
৫০৫. অন্তৰট্ঠানানীতি অন্তৰিকট্ঠানানি. নিৱাৰকট্ঠানানি ভিন্দিত্ৱা চ আকাসেন চ গমনতো. যদি সো ভৱানং অন্তৰা ন সিযাতি সো অন্তৰাভৱো কামভৱাদীনং ভৱানং অন্তৰে যদি ন ভৱেয্য. ন নাম অন্তৰাভৱোতি ‘‘সব্বেন সব্বং নত্থি নাম অন্তৰাভৱো’’তি এৱং পৱত্তস্স সকৱাদিৱচনস্স পটিক্খেপে কাৰণং নত্থি, তস্স পটিক্খেপে কাৰণং হদযে ঠপেত্ৱা ন পটিক্খিপতি, অথ খো তথা অনিচ্ছন্তো কেৱলং লদ্ধিযা পটিক্খিপতীতি অত্থো.
৫০৬. জাতীতি ন ইচ্ছতীতি সম্বন্ধো.
৫০৭. এৱং তং তত্থ ন ইচ্ছতীতি কামভৱাদীসু ৱিয তং চুতিপটিসন্ধিপৰম্পৰং তত্থ অন্তৰাভৱাৱত্থায ন ইচ্ছতি. সো হি তস্স ভাৱিভৱনিব্বত্তককম্মতো এৱ পৱত্তিং ইচ্ছতি, তস্মা জাতিজৰামৰণানি অনিচ্চতো কুতো চুতিপটিসন্ধিপৰম্পৰা. অযঞ্চ ৱাদো অন্তৰাভৱৱাদীনং একচ্চানং ৱুত্তো. যে ‘‘অপ্পকেন কালেন সত্তাহেনেৱ ৱা পটিসন্ধিং পাপুণাতী’’তি ৱদন্তি, যে পন ‘‘তত্থেৱ চৱিত্ৱা আযাতীতি সত্তসত্তাহানী’’তি ৱদন্তি, তেহি অনুঞ্ঞাতাৱ চুতিপটিসন্ধিপৰম্পৰাতি তে অধুনাতনা দট্ঠব্বা পাড়িযং ‘‘অন্তৰাভৱে সত্তা জাযন্তি জীযন্তি মীযন্তি চৱন্তি উপপজ্জন্তীতি? ন হেৱং ৱত্তব্বে’’তি আগতত্তা. যথা চেতং, এৱং নিৰযূপগাদিভাৱম্পিস্স অধুনাতনা পটিজানন্তি. তথা হি তে ৱদন্তি ‘‘উদ্ধংপাদো তু নাৰকো’’তিআদি. তত্থ যং নিস্সায পৰৱাদী অন্তৰাভৱং নাম পৰিকপ্পেতি, তং দস্সেতুং অট্ঠকথাযং ‘‘অন্তৰাপৰিনিব্বাযীতি সুত্তপদং অযোনিসো গহেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ইমস্স হি ‘‘অৱিহাদীসু তত্থ তত্থ আযুৱেমজ্ঝং অনতিক্কমিত্ৱা অন্তৰা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনৱসেসকিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বাযতি, অন্তৰাপৰিনিব্বাযী’’তি সুত্তপদস্স অযমত্থো, ন অন্তৰাভৱভূতোতি. তস্মা ৱুত্তং ‘‘অন্তৰাপৰিনিব্বাযীতি সুত্তপদং অযোনিসো গহেত্ৱা’’তি.
যে পন ‘‘সম্ভৱেসীতি ৱচনতো অত্থেৱ অন্তৰাভৱো. সো হি সম্ভৱং উপপত্তিং এসতীতি সম্ভৱেসী’’তি ৱদন্তি, তেপি যে ভূতাৱ ন পুন ভৱিস্সন্তি, তে খীণাসৱা ‘‘ভূতানং ৱা সত্তানং ঠিতিযা’’তি এত্থ ‘‘ভূতা’’তি ৱুত্তা. তব্বিধুৰতায সম্ভৱমেসন্তীতি সম্ভৱেসিনো, অপ্পহীনভৱসংযোজনত্তা সেক্খা পুথুজ্জনা. চতূসু ৱা যোনীসু অণ্ডজজলাবুজা সত্তা যাৱ অণ্ডকোসং ৱত্থিকোসঞ্চ ন ভিন্দন্তি, তাৱ সম্ভৱেসী নাম, অণ্ডকোসতো ৱত্থিকোসতো চ নিক্খন্তা ভূতা নাম. সংসেদজওপপাতিকা চ পঠমচিত্তক্খণে সম্ভৱেসী নাম, দুতিযচিত্তক্খণতো পট্ঠায ভূতা নাম. যেন ৱা ইৰিযাপথেন জাযন্তি, যাৱ ততো অঞ্ঞং ন পাপুণন্তি, তাৱ সম্ভৱেসী নাম, ততো পৰং ভূতা নামাতি এৱং উজুকে পাড়িঅনুগতে অত্থে সতি কিং অনিদ্ধাৰিতস্স পত্থিযেন অন্তৰাভৱেন অত্তভাৱেন পৰিকপ্পিতেন পযোজনন্তি পটিক্খিপিতব্বা.
যং পনেকে ‘‘সন্তানৱসেন পৱত্তমানানং ধম্মানং অৱিচ্ছেদেন দেসন্তৰেসু পাতুভাৱো দিট্ঠো. যথা তং ৱীহিআদিঅৱিঞ্ঞাণকসন্তানে, এৱং সৱিঞ্ঞাণকসন্তানেপি অৱিচ্ছেদেন দেসন্তৰে পাতুভাৱেন ভৱিতব্বং. অযঞ্চ নযো সতি অন্তৰাভৱে যুজ্জতি, নাঞ্ঞথা’’তি যুত্তিং ৱদন্তি, তেহি ইদ্ধিমতো চেতোৱসিপ্পত্তস্স চিত্তানুগতিকং কাযং অধিট্ঠহন্তস্স খণেন ব্ৰহ্মলোকতো ইধূপসঙ্কমনে ইতো ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগমনে যুত্তি ৱত্তব্বা. যদি সব্বত্থেৱ ৱিচ্ছিন্নদেসে ধম্মানং পৱত্তি ন ইচ্ছিতা, যদিপি সিযা ‘‘ইদ্ধিমন্তানং ইদ্ধিৱিসযো অচিন্তেয্যো’’তি, তং ইধাপি সমানং ‘‘কম্মৱিপাকো অচিন্তেয্যো’’তি ৱচনতো, তস্মা তং তেসং মতিমত্তমেৱ. অচিন্তেয্যসভাৱা হি সভাৱধম্মা, তে কত্থচি পচ্চযৱসেন ৱিচ্ছিন্নদেসে পাতুভৱন্তি, কত্থচি অৱিচ্ছিন্নদেসে চ. তথা হি মুখঘোসাদীহি পচ্চযেহি অঞ্ঞস্মিং দেসে আদাসপব্বতপদেসাদিকে পটিবিম্বপটিঘোসাদিকং নিব্বত্তমানং দিট্ঠন্তি.
এত্থাহ – পটিবিম্বং তাৱ অসিদ্ধত্তা অসদিসত্তা চ ন নিদস্সনং. পটিবিম্বঞ্হি নাম অঞ্ঞদেৱ ৰূপন্তৰং উপ্পজ্জতীতি অসিদ্ধমেতং. সিদ্ধিযম্পি অসদিসত্তা ন নিদস্সনং সিযা একস্মিং ঠানে দ্ৱিন্নং সহঠানাভাৱতো. যত্থেৱ হি আদাসৰূপং পটিবিম্বৰূপঞ্চ দিস্সতি, ন চ একস্মিং দেসে ৰূপদ্ৱযস্স সহভাৱো যুত্তো নিস্সযভূতদেসতো, অসদিসঞ্চেতং সন্ধানতো. ন হি মুখস্স পটিবিম্বসন্ধানভূতং আদাসসন্ধানসম্বন্ধত্তা সন্ধানং উদ্দিস্স অৱিচ্ছেদেন দেসন্তৰে পাতুভাৱো ৱুচ্চতি, ন অসন্তানন্তি অসমানমেৱ তন্তি.
তত্থ যং ৱুত্তং ‘‘পটিবিম্বং নাম অঞ্ঞদেৱ ৰূপন্তৰং উপ্পজ্জতীতি অসিদ্ধং একস্মিং ঠানে দ্ৱিন্নং সহঠানভাৱতো’’তি, তযিদং অসন্তানমেৱ সহঠানং চোদিতং ভিন্ননিস্সযত্তা. ন হি ভিন্ননিস্সযানং সহঠানং অত্থি. যথা অনেকেসং মণিদীপাদীনং পভাৰূপং একস্মিং পদেসে পৱত্তমানং অচ্ছিতমানতায নিৰন্তৰতায চ অভিন্নট্ঠানং ৱিয পঞ্ঞাযতি, ভিন্ননিস্সযত্তা পন ভিন্নট্ঠানমেৱ তং, গহণৱিসেসেন তথাঅভিন্নট্ঠানমত্তং, এৱং আদাসৰূপপটিবিম্বৰূপেসুপি দট্ঠব্বং. তাদিসপচ্চযসমৱাযেন হি তত্থ তং উপ্পজ্জতি চেৱ ৱিগচ্ছতি চ, এৱঞ্চেতং সম্পটিচ্ছিতব্বং চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স গোচৰভাৱূপগমনতো. অঞ্ঞথা আলোকেন ৱিনাপি পঞ্ঞাযেয্য, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স ৱা ন গোচৰো ৱিয সিযা. তস্স পন সামগ্গিযা সো আনুভাৱো, যং তথা দস্সনং হোতীতি. অচিন্তেয্যো হি ধম্মানং সামত্থিযভেদোতি ৱদন্তেনপি অযমেৱত্থো সাধিতো ভিন্ননিস্সযস্সপি অভিন্নট্ঠানস্স ৱিয উপট্ঠানতো. এতেনেৱ উদকাদীসু পটিবিম্বৰূপাভাৱচোদনা পটিক্খিত্তা ৱেদিতব্বা.
সিদ্ধে চ পটিবিম্বৰূপে তস্স নিদস্সনভাৱো সিদ্ধোযেৱ হোতি হেতুফলানং ৱিচ্ছিন্নদেসতাৱিভাৱনতো. যং পন ৱুত্তং ‘‘অসদিসত্তা ন নিদস্সন’’ন্তি, তদযুত্তং. কস্মা? ন হি নিদস্সনং নাম নিদস্সিতব্বেন সব্বদা সদিসমেৱ হোতি. চুতিক্খন্ধাধানতো ৱিচ্ছিন্নদেসে উপপত্তিক্খন্ধা পাতুভৱন্তীতি এতস্স অত্থস্স সাধনত্থং মুখৰূপতো ৱিচ্ছিন্নে ঠানে তস্স ফলভূতং পটিবিম্বৰূপং নিব্বত্ততীতি এত্থ তস্স নিদস্সনত্থস্স অধিপ্পেতত্তা. এতেন অসন্তানচোদনা পটিক্খিত্তা ৱেদিতব্বা.
যস্মা ৱা মুখপটিবিম্বৰূপানং হেতুফলভাৱো সিদ্ধো, তস্মাপি সা পটিক্খিত্তাৱ হোতি. হেতুফলভাৱসম্বন্ধেসু হি সন্তানৱোহাৰো. যথাৱুত্তদ্ৱীহিকাৰণেহি পটিবিম্বং উপ্পজ্জতি বিম্বতো আদাসতো চ, ন চেৱং উপপত্তিক্খন্ধানং ৱিচ্ছিন্নদেসুপ্পত্তি. যথা চেত্থ পটিবিম্বৰূপং নিদস্সিতং, এৱং পটিঘোসদীপমুদ্দাদযোপি নিদস্সিতব্বা. যথা হি পটিঘোসদীপমুদ্দাদযো সদ্দাদিহেতুকা হোন্তি, অঞ্ঞত্ৰ অগন্ত্ৱা হোন্তি, এৱমেৱ ইদং চিত্তন্তি.
অপিচাযং অন্তৰাভৱৱাদী এৱং পুচ্ছিতব্বো – যদি ‘‘ধম্মানং ৱিচ্ছিন্নদেসুপ্পত্তি ন যুত্তা’’তি অন্তৰাভৱো পৰিকপ্পিতো, ৰাহুআদীনং সৰীৰে কথমনেকযোজনসহস্সন্তৰিকেসু পাদট্ঠানহদযট্ঠানেসু কাযৱিঞ্ঞাণমনোৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তি ৱিচ্ছিন্নদেসে যুত্তা. যদি একসন্তানভাৱতো, ইধাপি তংসমানং. ন চেত্থ অৰূপধম্মভাৱতো অলং পৰিহাৰায পঞ্চৱোকাৰে ৰূপাৰূপধম্মানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বন্ধত্তা. ৱত্তমানেহি তাৱ পচ্চযেহি ৱিচ্ছিন্নদেসে ফলস্স উপ্পত্তি সিদ্ধা, কিমঙ্গং পন অতীতেহি পঞ্চৱোকাৰভৱেহি. যত্থ ৱিপাকৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো, তত্থস্স নিস্সযভূতস্স ৱত্থুস্স সহভাৱীনঞ্চ খন্ধানং সম্ভৱোতি লদ্ধোকাসেন কম্মুনা নিব্বত্তিযমানস্স অৱসেসপচ্চযন্তৰসহিতস্স ৱিপাকৱিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিযং নালং ৱিচ্ছিন্নদেসতা ৱিবন্ধায. যথা চ অনেককপ্পসহস্সন্তৰিকাপি চুতিক্খন্ধা উপপত্তিক্খন্ধানং অনন্তৰপচ্চযোতি ন কালদূৰতা, এৱং অনেকযোজনসহস্সন্তৰিকাপি তে তেসং অনন্তৰপচ্চযো হোন্তীতি ন দেসদূৰতা. এৱং চুতিক্খন্ধনিৰোধানন্তৰং উপপত্তিট্ঠানে পচ্চযন্তৰসমৱাযেন পটিসন্ধিক্খন্ধা পাতুভৱন্তীতি নত্থেৱ অন্তৰাভৱো. অসতি চ তস্মিং যং তস্স কেচি ‘‘ভাৱিভৱনিব্বত্তককম্মুনো ততো এৱ ভাৱিপুৰিমকালভৱাকাৰো সজাতিসুদ্ধদিব্বচক্খুগোচৰো অহীনিন্দ্ৰিযো কেনচি অপ্পটিহতগমনো গন্ধাহাৰো’’তি এৱমাদিকাৰণাকাৰাদিং ৱণ্ণেন্তি, তং ৱঞ্ঝাতনযস্স ৰস্সদীঘসামতাদিৱিৱাদসদিসন্তি ৱেদিতব্বং.
অন্তৰাভৱকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.