৫. পঞ্চমনযো অসঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা
১৯৩. ৱুত্তনযেনাতি যস্মা সঙ্গহপ্পৱত্তিৱিসেসৱিৰহিতো অসঙ্গহিতধম্মৱিসেসনিস্সিতো পঞ্চমনযো, তস্মা যো এত্থ কেনচি অসঙ্গহিতেন ধম্মৱিসেসেন পুন অসঙ্গহিতো ধম্মৱিসেসো অসঙ্গহিতেন অসঙ্গহিতো অসঙ্গহিততায পুচ্ছিতব্বো ৱিস্সজ্জিতব্বো চ. তমেৱ তাৱ যথানিদ্ধাৰিতং দস্সেন্তো ‘‘ৰূপক্খন্ধেন যে ধম্মা খন্ধ…পে… অসঙ্গহিতা, তেহি ধম্মেহি যে ধম্মা খন্ধ…পে… অসঙ্গহিতাতি আহা’’তি চতুত্থনযে ৱুত্তনযানুসাৰেন. যথানিদ্ধাৰিতধম্মদস্সনন্তি পাড়িযং নিদ্ধাৰিতপ্পকাৰধম্মদস্সনং. সহ সুখুমৰূপেনাতি সসুখুমৰূপং, তেন সুখুমৰূপেন সদ্ধিং গহিতং ৱিঞ্ঞাণং, তেন সহিতধম্মসমুদাযা সসুখুম…পে… দাযা. কে পন তেতি আহ ‘‘দুক্খসচ্চা’’তিআদি. কেসঞ্চীতি নিব্বানচক্খাযতনাদীনং. তীহিপি সঙ্গহেহি. পৰিপুণ্ণসঙ্গহেহি তীহিপি সঙ্গহেহি অসঙ্গাহকা পৰিপুণ্ণসঙ্গহাসঙ্গাহকা. অব্যাকতধম্মসদিসা নেৱদস্সনেননভাৱনাযপহাতব্বনেৱসেক্খানাসেক্খাদযো. ইতৰেতি ৰূপক্খন্ধাদযো. তব্বিপৰিযাযেনাতি ৱুত্তৱিপৰিযাযেন, তীহিপি সঙ্গহেহি অসঙ্গহেতব্বস্স অত্থিতায পৰিপুণ্ণসঙ্গহাসঙ্গাহকত্তাতি অত্থো.
অসঙ্গাহকেসু নিব্বানং অন্তোগধং, তস্মা তং অনিদস্সনঅপ্পটিঘেহি অসঙ্গহেতব্বং ন হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ন চ তদেৱ তস্স অসঙ্গাহক’’ন্তি. ‘‘ৱেদনাক্খন্ধেন যে ধম্মা’’তিআদযো নৱ পঞ্হা দুতিযপঞ্হাদযো, তে পঠমপঞ্হেন সদ্ধিং দস, নামৰূপপঞ্হাদযো পন চতুৱীসতীতি আহ ‘‘সব্বেপি চতুত্তিংস হোন্তী’’তি. ৰূপক্খন্ধাদিৱিসেসকপদন্তি ‘‘ৰূপক্খন্ধেনা’’তিআদিনা অসঙ্গাহকত্তেন ৱিসেসকং ৰূপক্খন্ধাদিপদং. পুচ্ছাযাতি চ পুচ্ছনত্থন্তি অত্থো. ‘‘ৰূপক্খন্ধেনা’’তিআদি সব্বম্পি ৱা ৱিঞ্ঞাপেতুং ইচ্ছিতভাৱেন ৱচনং পঞ্হভাৱতো পুচ্ছা. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘পঞ্হা পনেত্থ…পে… চতুত্তিংস হোন্তী’’তি. তে হি লক্খণতো দস্সিতাতি তে নিদ্ধাৰিতধম্মা তেনেৱ অসঙ্গহিতাসঙ্গহিততায নিদ্ধাৰণসঙ্খাতেন লক্খণেন দস্সিতা.
তদেৱাতি এৱ-সদ্দেনাতি ‘‘তদেৱা’’তি এত্থ এৱ-সদ্দেন. ‘‘যং পুচ্ছায উদ্ধটং পদং, তং খন্ধাদীহি অসঙ্গহিত’’ন্তি এত্থ ‘‘খন্ধাদীহেৱা’’তি অৱধাৰণং নিপ্পযোজনং পকাৰন্তৰস্স অভাৱতো. ‘‘তীহি অসঙ্গহো’’তি হি ৱুত্তং. তথা ‘‘অসঙ্গহিতমেৱা’’তি সঙ্গহিততানিৱত্তনস্স অনধিপ্পেতত্তা. তদেৱাতি পন ইচ্ছিতং উদ্ধটস্সেৱ অসঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতভাৱস্স অৱধাৰেতব্বত্তাতি দস্সেন্তো ‘‘ন কদাচী’’তিআদিমাহ. তত্থ অঞ্ঞস্সাতি অনুদ্ধটস্স. অনিযততং দস্সেতীতি ইদং অৱধাৰণফলদস্সনং. নিযমতোতি সক্কা ৱচনসেসো যোজেতুন্তি ইদম্পি এৱ-কাৰেন সিদ্ধমেৱত্থং পাকটতৰং কাতুং ৱুত্তং. যতো হি এৱ-কাৰো, ততো অঞ্ঞত্থ নিযমোতি. এৱংপকাৰমেৱাতি পুচ্ছায উদ্ধটপ্পকাৰমেৱ, যং পকাৰং পুচ্ছায উদ্ধটং, তংপকাৰমেৱাতি অত্থো. তস্সাতি অসঙ্গহিতস্স. অঞ্ঞস্সাতি পুচ্ছায অনুদ্ধটপ্পকাৰস্স. এতেন যো পুচ্ছায উদ্ধটো তীহিপি সঙ্গহেহি অসঙ্গহিতো, তস্সেৱ ইধ পুচ্ছিতব্বৱিস্সজ্জিতব্বভাৱো, ন অঞ্ঞস্সাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘পুচ্ছায উদ্ধটঞ্হী’’তিআদি. আযতনধাতুসঙ্গহৱসেন চেত্থ ৰূপক্খন্ধাদীনং অঞ্ঞসহিততা, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধাদীনং অসহিততা চ ৱেদিতব্বা.
অৱসেসা ৱেদনাদযো তযো খন্ধা নিব্বানঞ্চ সকলেন ৰূপক্খন্ধেন তেসং সঙ্গহো নত্থীতি ‘‘সঙ্গহিতা’’তি ন সক্কা ৱত্তুং, একদেসেন পন সঙ্গহো অত্থীতি ‘‘অসঙ্গহিতা ন হোন্তীতি এৱং দট্ঠব্ব’’ন্তি আহ. ‘‘ৰূপধম্মাৱা’’তি নিযমনং পুচ্ছায উদ্ধটভাৱাপেক্খন্তি দস্সেন্তো ‘‘পুচ্ছায…পে… অধিপ্পাযো’’তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘অনুদ্ধটা ৱেদনাদযোপি হি অসঙ্গহিতা এৱা’’তি. এত্থাতি এতস্মিং পঞ্চমনযনিদ্দেসে. পঠমে নযেতি পঠমে অত্থৱিকপ্পে. তথা দুতিযেতি এত্থাপি. ৰূপৱিঞ্ঞাণেহীতি অসুখুমৰূপধম্মেহি ৱিঞ্ঞাণেন চাতি অযমেত্থ অধিপ্পাযোতি দস্সেন্তো ‘‘ওড়াৰিক…পে… অত্থো’’তি আহ. কথং পন ৰূপধম্মাতি ৱুত্তে ওড়াৰিকৰূপস্সেৱ গহণন্তি আহ ‘‘ৰূপেকদেসো হি এত্থ ৰূপগ্গহণেন গহিতো’’তি.
১৯৬. অসঙ্গাহকন্তি ‘‘চক্খাযতনেন…পে… অসঙ্গহিতা’’তি এৱং অসঙ্গাহকভাৱেন ৱুত্তং পুচ্ছিতব্বৱিস্সজ্জেতব্বভাৱেন ৱুত্তম্পি কামং ৱেদনাদীহেৱ চতূহি অসঙ্গহিতং, তং পন ন চক্খাযতনমেৱাতি দস্সেতুং ‘‘চক্খাযতনেন পনা’’তিআদি ৱুত্তং. যেহি ধম্মেহীতি খন্ধাদীসু যেহি. সব্বং ধম্মজাতং তেৱ ৰূপাদিকে ধম্মে উদানেতি পাড়িযং. কস্মা পনেতং উদানেতীতি আহ ‘‘সদিসৱিস্সজ্জনা’’তিআদি. পঠমেন উদানেন. দ্ৱেতি ‘‘বাহিৰা উপাদা দ্ৱে’’তি এত্থ ৱুত্তং দ্ৱে-সদ্দং সন্ধাযাহ. তস্স অসঙ্গহিতস্স. যথাদস্সিতস্সাতি ‘‘ৰূপ’’ন্তিআদিনা দস্সিতপ্পকাৰস্স. ধম্মন্ৱযঞাণুপ্পাদনং নযদানং. ‘‘ৰূপং ধম্মাযতন’’ন্তিআদীনং পদানং ৱসেন দ্ৱেৱীসপদিকো এস নযো.
পঞ্চমনযঅসঙ্গহিতেনঅসঙ্গহিতপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.