১. পত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৯৮-৬০২. পত্তৱগ্গস্স পঠমে ভণ্ডন্তি ৱিক্কেতব্বভণ্ডং. যস্মা ৱণ্ণসদ্দো সণ্ঠানজাতিৰূপাযতনকাৰণপমাণগুণপসংসাদীসু দিস্সতি. ‘‘মহন্তং সপ্পৰাজৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা’’তিআদীসু (সং. নি. ১.১৪২) হি সণ্ঠানং ৱুচ্চতি. ‘‘ব্ৰাহ্মণোৱ সেট্ঠো ৱণ্ণো, হীনো অঞ্ঞো ৱণ্ণো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৪০২) জাতি. ‘‘পৰমায ৱণ্ণপোক্খৰতায সমন্নাগতো’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৩০৩) ৰূপাযতনং.

‘‘ন হৰামি ন ভঞ্জামি, আৰা সিঙ্ঘামি ৱাৰিজং;

অথ কেন নু ৱণ্ণেন, গন্ধত্থেনোতি ৱুচ্চতী’’তি. (সং. নি. ১.২৩৪; জা. ১.৬.১১৬) –

আদীসু কাৰণং. ‘‘তযো পত্তস্স ৱণ্ণা’’তিআদীসু (পাৰা. ৬০২) পমাণং. ‘‘কদা সঞ্ঞুড়্হা পন তে গহপতি ইমে সমণস্স গোতমস্স ৱণ্ণা’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৭৭) গুণো. ‘‘ৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসতী’’তিআদীসু (অ. নি. ৪.৩) পসংসা. তস্মা ৱুত্তং ‘‘তযো পত্তস্স ৱণ্ণাতি তীণি পত্তস্স পমাণানী’’তি.

অড্ঢতেৰসপলা হোতীতি এত্থ ‘‘মাসানং অড্ঢতেৰসপলানি গণ্হাতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘মগধনাড়ি নাম ছপসতা নাড়ী’’তি কেচি. ‘‘অট্ঠপসতা’’তি অপৰে. তত্থ পুৰিমানং মতেন তিপসতায নাড়িযা দ্ৱে নাড়িযো একা মগধনাড়ি হোতি, পচ্ছিমানং চতুপসতায নাড়িযা দ্ৱে নাড়িযো একা মগধনাড়ি. আচৰিযধম্মপালত্থেৰেন পন ‘‘পকতিযা চতুমুট্ঠিকং কুডুৱং, চতুকুডুৱং নাড়িকং, তায নাড়িযা সোড়স নাড়িযো দোণং, তং পন মগধনাড়িযা দ্ৱাদস নাড়িযো হোন্তী’’তি ৱুত্তং, তস্মা তেন নযেন ‘‘মগধনাড়ি নাম পঞ্চ কুডুৱানি একঞ্চ মুট্ঠিং একায মুট্ঠিযা ততিযঞ্চ ভাগং গণ্হাতী’’তি ৱেদিতব্বং.

সব্বসম্ভাৰসঙ্খতোতি জীৰকাদিসব্বসম্ভাৰেহি সঙ্খতো. আলোপস্স আলোপস্স অনুৰূপন্তি এত্থ ‘‘ব্যঞ্জনস্স মত্তা নাম ওদনচতুত্থো ভাগো’’তি ব্ৰহ্মাযুসুত্তস্স অট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩৮৭) ৱুত্তত্তা আলোপস্স চতুত্থভাগপ্পমাণং ব্যঞ্জনং আলোপস্স অনুৰূপন্তি গহেতব্বং. ইধ পন সূপস্সেৱ ওদনচতুত্থভাগপ্পমাণতং দস্সেত্ৱা এতস্স লক্খণে দস্সিতে ইতৰস্সপি দস্সিতমেৱ হোতীতি ব্যঞ্জনস্স তথা ৱিসেসেত্ৱা পমাণং ন দস্সিতং.

মগধনাড়িযা উপড্ঢপ্পমাণো ইধ পত্থোতি আহ ‘‘পত্থোদনন্তি মগধনাড়িযা উপড্ঢনাড়িকোদন’’ন্তি. ইমিনা চ ‘‘পত্থদ্ৱযং মগধনাড়ী’’তি দস্সিতং হোতি. পত্থো চ ‘‘চতুপলো কুডুৱো, চতুকুডুৱো পত্থো’’তি ইমিনা লোকিযৱোহাৰেন ৱেদিতব্বো. ভাজনপৰিভোগেনাতি উদকাহৰণাদিনা ভাজনপৰিভোগেন.

৬০৭. ধোতেতি পৰিভোগাৱসানদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন ধোতেযেৱ দুক্কটং আপজ্জতি ততো পুৰেতৰং পৰিভোগকালেযেৱ আপজ্জনতো.

৬০৮. পঞ্চহি দ্ৱীহীতি ইদং ‘‘এত্তাৱতা কাড়ৱণ্ণতা সম্পজ্জতী’’তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘যদি পন একেনপি পাকেন কাড়ৱণ্ণো হোতি, অধিট্ঠানুপগোযেৱা’’তি ৱদন্তি. হত্থানাগতস্সপি অধিট্ঠাতব্বভাৱদস্সনত্থং ‘‘যদিহী’’তিআদি ৱুত্তং. ইমিনা চ দূৰে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতুং ৱিকপ্পেতুঞ্চ লভতি, ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণঞ্চ ন পমাণন্তি ৱেদিতব্বং. সুত্ৱা ৱাতি পত্তকাৰকেন পেসিতভিক্খুনা অনাণত্তো কেৱলং তস্স কথেন্তস্স ৱচনমত্তং সুত্ৱা. ন পমাণন্তি তেন অপেসিতত্তা. সামন্তৱিহাৰেতি ইদং উপচাৰমত্তং, ততো দূৰে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতুং ৱট্টতিযেৱ. ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱাতি ইদম্পি উপচাৰমত্তং, পত্তসল্লক্খণমেৱেত্থ পমাণং. পত্তে ৱা ছিদ্দং হোতীতি মুখৱট্টিতো হেট্ঠা দ্ৱঙ্গুলমত্তোকাসতো পট্ঠায যত্থ কত্থচি ছিদ্দং হোতি. সেসমেত্থ পঠমকথিনে ৱুত্তনযমেৱ.

পত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.