১. পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৫৯. সমিতাৱিনাতি সমিতপাপেন. গোতমকে চেতিযেতি গোতমযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৱিহাৰো ৱুচ্চতি. পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতং হোতীতি ভগৱতা গহপতিচীৱৰে অনুঞ্ঞাতে বহূনি চীৱৰানি লভিত্ৱা ভণ্ডিকং কত্ৱা সীসেপি খন্ধেপি কটিযাপি ঠপেত্ৱা আগচ্ছন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা চীৱৰে সীমং বন্ধন্তেন তিচীৱৰং পৰিভোগত্থায অনুঞ্ঞাতং, ন পন অধিট্ঠানৱসেন. নহাযন্তি এত্থাতি নহানং, নহানতিত্থং.

৪৬০. একো কিৰ ব্ৰাহ্মণো চিন্তেসি ‘‘বুদ্ধৰতনস্স চ সঙ্ঘৰতনস্স চ পূজা পঞ্ঞাযতি, কথং নু খো ধম্মৰতনং পূজিতং নাম হোতী’’তি. সো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পুচ্ছি. ভগৱা আহ ‘‘সচেপি ব্ৰাহ্মণ ধম্মৰতনং পূজেতুকামো, একং বহুস্সুতং পূজেহী’’তি. বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথাতি. ভিক্খুসঙ্ঘং পুচ্ছাতি. সো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘বহুস্সুতং ভন্তে আচিক্খথা’’তি আহ. আনন্দত্থেৰো ব্ৰাহ্মণাতি. ব্ৰাহ্মণো থেৰং সহস্সগ্ঘনকেন চীৱৰেন পূজেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘পটিলাভৱসেন উপ্পন্ন’’ন্তি. উপ্পন্ন-সদ্দো নিপ্ফন্নপৰিযাযোপি হোতীতি তং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘নো নিপ্ফত্তিৱসেনা’’তি. পঠমমেৱ হি তং তন্তৱাযকম্মেন নিপ্ফন্নং.

থেৰস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গাহাপেত্ৱা সযং অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতীতি এত্থ সাৰিপুত্তত্থেৰোপি তথেৱ কৰোতীতি দট্ঠব্বং. এৱং একমেকেন অত্তনো পত্তচীৱৰং দত্ৱা পব্বাজেত্ৱা উপজ্ঝং গণ্হাপিতানি পঞ্চ পঞ্চ ভিক্খুসতানি অহেসুং. আযস্মন্তং আনন্দং অতিৱিয মমাযতীতি আনন্দত্থেৰো তাৱ মমাযতু অখীণাসৱভাৱতো, সাৰিপুত্তত্থেৰো কথন্তি? ন ইদং মমাযনং গেহস্সিতপেমৱসেন, অথ খো গুণসম্ভাৱনাৱসেনাতি নাযং দোসো. নৱমং ৱা দিৱসং দসমং ৱাতি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং, নৱমে ৱা দসমে ৱা দিৱসেতি অত্থো. সচে ভৱেয্যাতি সচে কস্সচি এৱং সিযা. ৱুত্তসদিসমেৱাতি এত্থ ‘‘ৱুত্তদিৱসমেৱা’’তিপি পঠন্তি. ধাৰেতুন্তি এত্থ ‘‘আহা’’তি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.

৪৬২-৪৬৩. নিট্ঠিতচীৱৰস্মিন্তি ভুম্মৱচনস্স লোপং কত্ৱা নিদ্দেসোতি আহ ‘‘নিট্ঠিতে চীৱৰস্মি’’ন্তি, চীৱৰস্স কৰণপলিবোধে উপচ্ছিন্নেতি ৱুত্তং হোতি. পাসপট্টগণ্ঠিকপট্টপৰিযোসানং যং কিঞ্চি কাতব্বং, তং কত্ৱাতি যোজেতব্বং. সূচিযা পটিসামনন্তি ইদং সূচিকম্মস্স সম্মা পৰিনিট্ঠিতভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং, সূচিকম্মনিট্ঠানমেৱেত্থ পমাণং. এতেসম্পীতি ৱিনট্ঠাদিং পৰামসতি.

কথিনে চ উব্ভতস্মিন্তি যং সঙ্ঘস্স কথিনং অত্থতং, তস্মিং কথিনে চ উব্ভতেতি অত্থো. দুতিযস্স পলিবোধস্স অভাৱং দস্সেতীতি আৱাসপলিবোধস্স অভাৱং দস্সেতি. এত্থ চ ‘‘নিট্ঠিতচীৱৰস্মিং উব্ভতস্মিং কথিনে’’তি ইমেহি দ্ৱীহি পদেহি দ্ৱিন্নং পলিবোধানং অভাৱদস্সনেন অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসব্ভন্তৰে যাৱ চীৱৰপলিবোধো আৱাসপলিবোধো চ ন উপচ্ছিজ্জতি, তাৱ অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতং অতিৰেকচীৱৰং দসাহতো পৰম্পি ঠপেতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. অত্থতকথিনস্স হি যাৱ কথিনস্স উব্ভাৰা অনামন্তচাৰো অসমাদানচাৰো যাৱদত্থচীৱৰং গণভোজনং যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদোতি ইমে পঞ্চানিসংসা লব্ভন্তি. পক্কমনং অন্তো অস্সাতি পক্কমনন্তিকা. এৱং সেসাপি ৱেদিতব্বা. ৱিত্থাৰো পনেত্থ আগতট্ঠানেযেৱ আৱি ভৱিস্সতি.

খোমন্তি খোমসুত্তেহি ৱাযিতং খোমপটচীৱৰং, তথা সেসানি. সাণন্তি সাণৱাকসুত্তেহি কতচীৱৰং. ভঙ্গন্তি খোমসুত্তাদীনি সব্বানি একচ্চানি ৱা মিস্সেত্ৱা কতচীৱৰং. ভঙ্গম্পি ৱাকমযমেৱাতি কেচি. দুকূলং পট্টুণ্ণং সোমাৰপটং চীনপটং ইদ্ধিজং দেৱদিন্নন্তি ইমানি পন ছ চীৱৰানি এতেসংযেৱ অনুলোমানীতি ৱিসুং ন ৱুত্তানি. দুকূলঞ্হি সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. পট্টুণ্ণদেসে সঞ্জাতৱত্থং পট্টুণ্ণং. ‘‘পট্টুণ্ণকোসেয্যৱিসেসো’’তি হি অভিধানকোসে ৱুত্তং. সোমাৰদেসে চীনদেসে চ জাতৱত্থানি সোমাৰচীনপটানি. পট্টুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজং এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং, তং খোমাদীনং অঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসং এৱ অনুলোমং. দেৱতাহি দিন্নং চীৱৰং দেৱদিন্নং, তং কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং জালিনিযা দেৱকঞ্ঞায অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স দিন্নৱত্থসদিসং, তম্পি খোমাদীনংযেৱ অনুলোমং হোতি তেসু অঞ্ঞতৰভাৱতো.

মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স ৱিদত্থিং সন্ধায ‘‘দ্ৱে ৱিদত্থিযো’’তিআদি ৱুত্তং. ইমিনা দীঘতো ৱড্ঢকীহত্থপ্পমাণং ৱিত্থাৰতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৱিকপ্পনুপগন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সুগতৱিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো, ৱড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি কুটিকাৰসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) ৱুত্তং, তস্মা সুগতঙ্গুলেন দ্ৱাদসঙ্গুলং ৱড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থোতি সিদ্ধং. এৱঞ্চ কত্ৱা সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৱড্ঢকীহত্থপ্পমাণন্তি ইদং আগতমেৱাতি.

তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৱৰং কালং ৱা পৰামসতি. তস্স যো অৰুণোতি তস্স চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স যো অতিক্কন্তো অৰুণো. চীৱৰুপ্পাদদিৱসেন সদ্ধিন্তি চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স অতিক্কন্তঅৰুণেন সদ্ধিন্তি অত্থো. দিৱসসদ্দেন হি তংদিৱসনিস্সিতো অৰুণো ৱুত্তো. বন্ধিত্ৱাতি ৰজ্জুআদীহি বন্ধিত্ৱা. ৱেঠেত্ৱাতি ৱত্থাদীতি ৱেঠেত্ৱা.

ৱচনীযোতি সঙ্ঘং অপেক্খিত্ৱা ৱুত্তং. অঞ্ঞথাপি ৱত্তব্বন্তি এত্থ ‘‘যায কাযচি ভাসায পদপটিপাটিযা অৱত্ৱাপি অত্থমত্তে ৱুত্তে ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. তেনাতি আপত্তিং পটিগ্গণ্হন্তেন. পটিগ্গাহকেন ‘‘পস্সসী’’তি ৱুত্তে দেসকেন ৱত্তব্বৱচনং দস্সেতি ‘‘আম পস্সামী’’তি. পুন পটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনমাহ ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি. এৱং ৱুত্তে পুন দেসকেন ৱত্তব্বৱচনং ‘‘সাধু সুট্ঠু সংৱৰিস্সামী’’তি. ইমিনা অত্তনো আযতিং সংৱৰে পতিট্ঠিতভাৱং দস্সেতি. দ্ৱীসু পন সম্বহুলাসু ৱাতি দ্ৱীসু সম্বহুলাসু ৱা আপত্তীসু পুৰিমনযেনেৱ ৱচনভেদো ৱেদিতব্বো. ঞত্তিযং আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতীতি এত্থ দ্ৱে আপত্তিযোতি ৱা সম্বহুলা আপত্তিযোতি ৱা ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. চীৱৰদানেপীতি নিস্সট্ঠচীৱৰস্স দানেপি. ৱত্থুৱসেনাতি চীৱৰগণনায. গণস্স ৱুত্তা পাড়িযেৱেত্থ পাড়ীতি দ্ৱীসু ইমাহং আযস্মন্তানং নিস্সজ্জামীতি ৱচনে ৱিসেসাভাৱতো ৱুত্তং. এৱং…পে… ৱত্তুং ৱট্টতীতি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণমাহ ‘‘ইতো গৰুকতৰানী’’তিআদি. তত্থ ইতোতি ইতো নিস্সট্ঠচীৱৰদানতো. ঞত্তিকম্মতো ঞত্তিদুতিযকম্মং গৰুকতৰন্তি আহ ‘‘ইতো গৰুকতৰানী’’তি. ইমাহং চীৱৰন্তি এত্থ ‘‘ইমং চীৱৰ’’ন্তিপি পঠন্তি.

৪৬৮. ন ইধ সঞ্ঞা ৰক্খতীতি ইদং ৱেমতিকং অনতিক্কন্তসঞ্ঞঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. যোপি এৱংসঞ্ঞী, তস্সপীতি ন কেৱলং অতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স, অথ খো ৱেমতিকস্স অনতিক্কন্তসঞ্ঞিস্সপীতি অত্থো. ‘‘ন ইধ সঞ্ঞা ৰক্খতী’’তিআদিনা ৱুত্তমত্থং সেসত্তিকেপি অতিদিসতি. এস নযো সব্বত্থাতি এস নযো অৱিনট্ঠাদীসুপীতি অঞ্ঞেসং চীৱৰেসু উপচিকাদীহি খাযিতেসু ‘‘ময্হম্পি চীৱৰং খাযিত’’ন্তি এৱংসঞ্ঞী হোতীতিআদিনা যোজেতব্বন্তি দস্সেতি. অনট্ঠতো অৱিলুত্তস্স ৱিসেসমাহ ‘‘পসয্হাৱহাৰৱসেনা’’তি. থেয্যাৱহাৰৱসেন গহিতঞ্হি নট্ঠন্তি অধিপ্পেতং, পসয্হাৱহাৰৱসেন গহিতং ৱিলুত্তন্তি. অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতীতি ইদং নিসীদনসন্থতং সন্ধায ৱুত্তং. যং যেন হি পুৰাণসন্থতস্স সামন্তা সুগতৱিদত্থিং অনাদিযিত্ৱা অঞ্ঞং নৱং নিসীদনসন্থতং কতং, তস্স তং নিস্সগ্গিযং হোতি. তস্মা ‘‘অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তি ইদং পৰস্স নিস্সগ্গিযং অপৰস্স পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি ইমমত্থং সাধেতি. পৰিভোগং সন্ধায ৱুত্তন্তি অনতিক্কন্তে অতিক্কন্তসঞ্ঞিস্স ৱেমতিকস্স চ পৰিভুঞ্জন্তস্সেৱ দুক্কটং, ন পন অপৰিভুঞ্জিত্ৱা ঠপেন্তস্সাতি অধিপ্পাযো.

৪৬৯. তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুন্তি নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতুং. ন ৱিকপ্পেতুন্তি নামং ৱত্ৱা ন ৱিকপ্পেতুং. এস নযো সব্বত্থ. তস্মা তিচীৱৰাদীনি অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. ৱিকপ্পেন্তেন পন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটি’’ন্তিআদিনা তস্স তস্স চীৱৰস্স নামং অগ্গহেত্ৱাৱ ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱিকপ্পেতব্বং. তিচীৱৰং ৱা হোতু অঞ্ঞং ৱা, যদি তং তং নামং গহেত্ৱা ৱিকপ্পেতি, অৱিকপ্পিতং হোতি, অতিৰেকচীৱৰট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি. ততো পৰং ৱিকপ্পেতুন্তি ‘‘চতুমাসতো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা যাৱ আগামিসংৱচ্ছৰে ৱস্সানং চাতুমাসং, তাৱ ঠপেতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তিপি ৱদন্তি. ‘‘ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং অনুজানামীতি এত্তাৱতা ৱস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ তং তং নামং গহেত্ৱা ৱিকপ্পেতুং অনুঞ্ঞাতন্তি এৱমত্থো ন গহেতব্বো ততো পৰং ৱস্সিকসাটিকাদিনামস্সেৱ অভাৱতো. তস্মা ততো পৰং ৱিকপ্পেন্তেনপি নামং গহেত্ৱা ন ৱিকপ্পেতব্বং. উভিন্নম্পি ততো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভোগস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তথা ৱিকপ্পিতং অঞ্ঞনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.

পচ্চুদ্ধৰামীতি ঠপেমি, পৰিচ্চজামীতি ৱা অত্থো. ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এত্থ ‘‘ইমং চীৱৰং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামীতি এৱম্পি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং, তম্পি ‘‘ইমং চীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠামী’’তি ইমিনা সমেতি. কাযৱিকাৰং কৰোন্তেনাতি হত্থেন চীৱৰং পৰামসন্তেন ৱা চালেন্তেন ৱা. দুৱিধন্তি সম্মুখপৰম্মুখভেদেসু দুৱিধং. হত্থপাসেতি ইদং দ্ৱাদসহত্থং সন্ধায ৱুত্তং, তস্মা দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰে ঠিতং ‘‘ইম’’ন্তি ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. ততো পৰং ‘‘এত’’ন্তি ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বন্তি কেচি ৱদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পনেত্থ ন কিঞ্চি ৱুত্তং. পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ সব্বত্থ ‘‘হত্থপাসো’’তি অড্ঢতেয্যহত্থো ৱুচ্চতি, তস্মা ইধ ৱিসেসৱিকপ্পনায কাৰণং গৱেসিতব্বং. সামন্তৱিহাৰো নাম যত্থ তদহেৱ গন্ত্ৱা নিৱত্তিতুং সক্কা. ‘‘সামন্তৱিহাৰে’’তি ইদং দেসনাসীসমত্তং, তস্মা ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা দূৰে ঠিতম্পি অধিট্ঠাতব্বন্তি ৱদন্তি. ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱাতি চ ইদং ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণং অনুচ্ছৱিকন্তি কত্ৱা ৱুত্তং, চীৱৰসল্লক্খণমেৱেত্থ পমাণং.

অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহীতি পৰিক্খাৰচোড়নামেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি. অধিট্ঠানতো পুব্বে সঙ্ঘাটিআদিৱোহাৰস্স অভাৱতো ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পৰিক্খাৰচোড়স্স ৱিসুং পচ্চুদ্ধাৰৱিধিং দস্সেতি. পৰিক্খাৰচোড়নামেন পন অধিট্ঠিতত্তা ‘‘ইমং পৰিক্খাৰচোড়ং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱুত্তেপি নেৱত্থি দোসোতি ৱিঞ্ঞাযতি. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বানীতি ইদঞ্চ সঙ্ঘাটিআদিচীৱৰনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামং সন্ধায ৱুত্তং. পৰিক্খাৰচোড়নামেনেৱ অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স পন পুব্বেকতঅধিট্ঠানমেৱ অধিট্ঠানং. অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি ইমিনা কপ্পবিন্দুদানকিচ্চম্পি নত্থীতি দস্সেতি. মুট্ঠিপঞ্চকাদিতিচীৱৰপ্পমাণযুত্তং সন্ধায ‘‘তিচীৱৰং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুন্তি পৰিক্খাৰচোড়ং কত্ৱা অধিট্ঠাতুং. বদ্ধসীমাযং অৱিপ্পৱাসসীমাসম্মুতিসব্ভাৱতো চীৱৰৱিপ্পৱাসেপি নেৱত্থি দোসোতি ন তত্থ দুপ্পৰিহাৰতাতি আহ ‘‘অবদ্ধসীমাযং দুপ্পৰিহাৰ’’ন্তি.

অনতিৰিত্তপ্পমাণাতি সুগতৱিদত্থিযা দীঘসো ছ ৱিদত্থিযো তিৰিযং অড্ঢতেয্যৱিদত্থিঞ্চ অনতিক্কন্তপ্পমাণাতি অত্থো. ননু চ ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানাতিক্কমেন, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেন অধিট্ঠানং ৱিজহতি. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি ৱুত্তং. তস্মা ‘‘ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা’’তি কস্মা ৱুত্তং. সতি হি অধিট্ঠানে পচ্চুদ্ধাৰো যুত্তোতি? এত্থ তাৱ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ইদং ৱুত্তং ‘‘পচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি ইদং পচ্চুদ্ধৰণং সন্ধায ন ৱুত্তং, পচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি পন ৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. তস্মা হেমন্তস্স পঠমদিৱসতো পট্ঠায অন্তোদসাহে ৱস্সিকসাটিকভাৱতো অপনেত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা’তি ৱুত্ত’’ন্তি.

কেচি পন ‘‘যথা কথিনমাসব্ভন্তৰে উপ্পন্নচীৱৰং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, এৱমযং ৱস্সিকসাটিকাপি ৱস্সানমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযা হোতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং হেমন্তস্স পঠমদিৱসে ৱিকপ্পেতব্বাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ততো পৰং ৱিকপ্পেতব্বাতি পদযোজনা ৱেদিতব্বা’’তি চ ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. কথিনমাসে উপ্পন্নঞ্হি চীৱৰং অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে ঠিতত্তা অৱসানদিৱসে অনধিট্ঠিতং কথিনমাসাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি. অযং পন ৱস্সিকসাটিকা অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতত্তা ন তেন সদিসাতি ৱস্সানাতিক্কমে কথং নিস্সগ্গিযা হোতি. অনধিট্ঠিতঅৱিকপ্পিতমেৱ হি তংতংকালাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতি, তস্মা হেমন্তেপি ৱস্সিকসাটিকা দসাহং পৰিহাৰং লভতিযেৱ. এৱং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিপি আবাধৱূপসমেন অধিট্ঠানং ৱিজহতি, তস্মা ততো পৰং দসাহং পৰিহাৰং লভতি, দসাহং পন অনতিক্কমিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি.

কেচি পন ‘‘অধিট্ঠানভেদলক্খণে অৱুত্তত্তা ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধে ৱূপসন্তেপি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতি, তস্মা ‘ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা’তি ইদং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং মাতিকাট্ঠকথায ন সমেতি, সমন্তপাসাদিকায পন সমেতি. তথা হি ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনপি, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি ইদং সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি, পৰিৱাৰট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অত্থাপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, নো গিম্হে’’তি এত্থ ইদং ৱুত্তং ‘‘কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমে পাটিপদদিৱসে ৱিকপ্পেত্ৱা ঠপিতং ৱস্সিকসাটিকং নিৱাসেন্তো হেমন্তে আপজ্জতি. কুৰুন্দিযং পন ‘কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে আপজ্জতী’তি ৱুত্তং, তম্পি সুৱুত্তং. চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পৰং ৱিকপ্পেতুন্তি হি ৱুত্ত’’ন্তি (পৰি. অট্ঠ. ৩২৩).

তত্থ মহাঅট্ঠকথাযং নিৱাসনপচ্চযা দুক্কটং ৱুত্তং, কুৰুন্দট্ঠকথাযং পন অপচ্চুদ্ধাৰপচ্চযা. তস্মা কুৰুন্দিযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেপি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি পঞ্ঞাযতি. কুৰুন্দিযঞ্হি ‘‘ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং, ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি ৱচনতো যদি কত্তিকপুণ্ণমাযং ন পচ্চুদ্ধৰেয্য, অৱিজহিতাধিট্ঠানা ৱস্সিকসাটিকা হেমন্তং সম্পত্তা ৱিকপ্পনক্খেত্তে অধিট্ঠানসব্ভাৱতো দুক্কটং জনেতি, তস্মা কত্তিকপুণ্ণমাযং এৱ পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে ৱিকপ্পেতব্বাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘‘কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে আপজ্জতী’’তি ৱুত্তং, তস্মা ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং.

নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তীতি দ্ৱিন্নং অধিট্ঠানাভাৱতো ৱুত্তং. ‘‘সচে ৱস্সানে অপৰা ৱস্সিকসাটিকা উপ্পন্না হোতি, পুৰিমৱস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা চ অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৱদন্তি. পমাণযুত্তন্তি দীঘসো সুগতৱিদত্থিযা দ্ৱে ৱিদত্থিযো, ৱিত্থাৰতো দিযড্ঢা, দসা ৱিদত্থীতি ইমিনা পমাণেন যুত্তং. পমাণিকাতি সুগতৱিদত্থিযা দীঘসো চতস্সো ৱিদত্থিযো, তিৰিযং দ্ৱে ৱিদত্থিযোতি এৱং ৱুত্তপ্পমাণযুত্তা. পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি এত্থ যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱ হোতি, পুন ন পচ্চুদ্ধৰীযতি কালপৰিচ্ছেদাভাৱতো’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘একৱচনেনপি ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱা’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. উভযত্থাপি অস্স ৱচনস্স ইধ ৱচনে অপুব্বং পযোজনং ন দিস্সতি, তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং ইমস্মিং ঠানে ‘‘সকিং অধিট্ঠিতং অধিট্ঠিতমেৱ হোতী’’তি ইদং পদং ন ৱুত্তং.

‘‘অত্তনো সন্তকভাৱতো মোচেত্ৱা ঠপিতং সন্ধায মহাপচ্চৰিযং অনাপত্তি ৱুত্তা’’তি ৱদন্তি. ইমিনা ভেসজ্জং চেতাপেস্সামি, ইদং মাতুযা দস্সামীতি ঠপেন্তেন অধিট্ঠাতব্বং, ইদং ভেসজ্জস্স, ইদং মাতুযাতি ৱিস্সজ্জেত্ৱা সকসন্তকভাৱতো মোচিতে অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থীতি অধিপ্পাযো. সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণেতি এত্থ ‘‘অনিৱাসেত্ৱা অপাৰুপিত্ৱা চ কেৱলং মঞ্চপীঠেসুযেৱ অত্থৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিযমানং পচ্চত্থৰণং অত্তনো সন্তকম্পি অনধিট্ঠাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. হেট্ঠা পন ‘‘পচ্চত্থৰণম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৱা’’তি অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা অত্তনো সন্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৱাতি অম্হাকং খন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.

‘‘হীনাযাৱত্তনেনাতি সিক্খং অপ্পচ্চক্খায গিহিভাৱূপগমনেনা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং, তং যুত্তং অঞ্ঞস্স দানে ৱিয চীৱৰে নিৰালযভাৱেনেৱ পৰিচ্চত্তত্তা. কেচি পন ‘‘হীনাযাৱত্তনেনাতি ভিক্খুনিযা গিহিভাৱূপগমনেনা’’তি এৱমত্থং গহেত্ৱা ‘‘ভিক্খু পন ৱিব্ভমন্তোপি যাৱ সিক্খং ন পচ্চক্খাতি, তাৱ ভিক্খুযেৱাতি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং ‘‘ভিক্খুনিযা হীনাযাৱত্তনেনা’’তি ৱিসেসেত্ৱা অৱুত্তত্তা. ভিক্খুনিযা হি গিহিভাৱূপগমনে অধিট্ঠানৱিজহনং ৱিসুং ৱত্তব্বং নত্থি তস্সা ৱিব্ভমনেনেৱ অস্সমণীভাৱতো. সিক্খাপচ্চক্খানেনাতি পন ইদং সচে ভিক্খুলিঙ্গে ঠিতোৱ সিক্খং পচ্চক্খাতি, তস্স কাযলগ্গম্পি চীৱৰং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. কনিট্ঠঙ্গুলিনখৱসেনাতি হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদং দস্সেতি. পমাণচীৱৰস্সাতি পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ৱুত্তং. দ্ৱে চীৱৰানি পাৰুপন্তস্সাতি অন্তৰঘৰপ্পৱেসনত্থায সুপ্পটিচ্ছন্নসিক্খাপদে ৱুত্তনযেন সঙ্ঘাটিং উত্তৰাসঙ্গঞ্চ একতো কত্ৱা পাৰুপন্তস্স. সঙ্ঘৰিতট্ঠানেতি দ্ৱীসুপি অন্তেসু সঙ্ঘৰিতট্ঠানে. এস নযোতি ইমিনা পমাণযুত্তেসু যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৱিজহতি, মহন্তেসু পন ততো পৰেন ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি অযমত্থো দস্সিতো. সব্বেসূতি তিচীৱৰাদিভেদেসু সব্বচীৱৰেসু.

অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থীতি সুত্তে আগতং নত্থীতি অধিপ্পাযো. ইদানি তমেৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘যঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘তং অতিক্কমযতো ছেদনকং পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তত্তা আহ ‘‘ততো উত্তৰি পটিসিদ্ধত্তা’’তি. তং ন সমেতীতি পৰিক্খাৰচোড়স্স ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমং পচ্ছিমপ্পমাণন্তি গহেত্ৱা ইতৰেসং তিচীৱৰাদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদং পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ‘‘এস নযো’’তিআদিৱচনং ন সমেতি তাদিসস্স পচ্ছিমপ্পমাণস্স সুত্তে অভাৱতোতি অধিপ্পাযো. অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনং ন সমেতীতি ইমিনাৱ পটিক্খেপেন ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমস্স অন্তো যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি অযম্পি নযো পটিক্খিত্তোযেৱাতি দট্ঠব্বং. তিচীৱৰঞ্হি ঠপেত্ৱা সেসচীৱৰেসু ছিদ্দেন অধিট্ঠানৱিজহনং নাম নত্থি, তস্মা অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতেসু সেসচীৱৰেসু ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমং অপ্পহোন্তং কত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্নেসুপি অধিট্ঠানৱিজহনং নত্থি. সচে পন অধিট্ঠানতো পুব্বেযেৱ তাদিসং হোতি, অচীৱৰত্তা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. খুদ্দকং চীৱৰন্তি মুট্ঠিপঞ্চকাদিভেদপ্পমাণতো অনূনমেৱ খুদ্দকচীৱৰং. মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতীতি এত্থ তিণ্ণং চীৱৰানং চতূসু পস্সেসু যস্মিং পদেসে ছিদ্দং অধিট্ঠানং ন ৱিজহতি, তস্মিং পদেসে সমন্ততো ছিন্দিত্ৱা খুদ্দকং কৰোন্তস্স অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি অধিপ্পাযো.

সম্মুখাৱিকপ্পনা পৰম্মুখাৱিকপ্পনাতি এত্থ সম্মুখেন ৱিকপ্পনা পৰম্মুখেন ৱিকপ্পনাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱন্তি আসন্নদূৰভাৱং. আসন্নদূৰভাৱো চ অধিট্ঠানে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তীতি এত্থ অধিট্ঠানস্সপি অন্তোগধত্তা সচে সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামো হোতি, অধিট্ঠানং কাতব্বং. নো চে, ন কাতব্বং, ৱিকপ্পনমেৱ পমাণং, তস্মা অতিৰেকচীৱৰং নাম ন হোতি. মিত্তোতি দড়্হমিত্তো. সন্দিট্ঠোতি দিট্ঠমিত্তো নাতিদড়্হমিত্তো. ৱিকপ্পিতৱিকপ্পনা নামেসা ৱট্টতীতি অধিট্ঠিতঅধিট্ঠানং ৱিযাতি অধিপ্পাযো অৱিসেসেন ৱুত্তৱচনন্তি তিচীৱৰাদিং অধিট্ঠেতি, ৱস্সিকসাটিকং কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিঞ্চ ৱিকপ্পেতীতি অৱত্ৱা সব্বচীৱৰানং অৱিসেসেন ৱিকপ্পেতীতি ৱুত্তৱচনং. তিচীৱৰসঙ্খেপেনাতি তিচীৱৰনীহাৰেন, সঙ্ঘাটিআদিঅধিট্ঠানৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি.

তুয্হং দেমীতিআদীসু ‘‘তস্মিং কালে ন গণ্হিতুকামোপি সচে ন পটিক্খিপতি, পুন গণ্হিতুকামতায সতি গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ইত্থন্নামস্সাতি পৰম্মুখে ঠিতং সন্ধায ৱদতি. ‘‘তুয্হং গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে ‘‘ময্হং গণ্হামী’’তি ৱদতি, সুদিন্নং সুগ্গহিতঞ্চাতি এত্থ ‘‘যথা পৰতো ‘তৱ সন্তকং কৰোহী’তি ৱুত্তে দুদ্দিন্নম্পি ‘সাধু, ভন্তে, ময্হং গণ্হামী’তি ৱচনেন ‘সুগ্গহিতং হোতী’তি ৱুত্তং, এৱমিধাপি ‘তুয্হং গণ্হাহী’তি ৱুত্তে সুদিন্নত্তা ‘ময্হং গণ্হামী’তি অৱুত্তেপি ‘সুদিন্নমেৱা’’’তি ৱদন্তি. ‘‘গণ্হাহীতি চ আণত্তিযা গহণস্স তপ্পটিবদ্ধতাকৰণৱসেন পৱত্তত্তা তদা গণ্হামীতি চিত্তে অনুপ্পাদিতে পচ্ছা গহেতুং ন লভতী’’তি ৱদন্তি.

তং ন যুজ্জতীতি ৱিনযকম্মস্স কৰণৱসেন গহেত্ৱা দিন্নত্তা ৱুত্তং. সচে পন পৰো সচ্চতোযেৱ ৱিস্সাসং গণ্হাতি, পুন কেনচি কাৰণেন তেন দিন্নং তস্স ন ৱট্টতীতি নত্থি. নিস্সগ্গিযং পন চীৱৰং জানিত্ৱা ৱা অজানিত্ৱা ৱা গণ্হন্তং ‘‘মা গণ্হাহী’’তি নিৱাৰণত্থং ৱুত্তং. কাযৱাচাহি কত্তব্বঅধিট্ঠানৱিকপ্পনানং অকতত্তা হোতীতি আহ ‘‘কাযৱাচাতো সমুট্ঠাতী’’তি. চীৱৰস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপ্পমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৱো, অতিৰেকচীৱৰতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.