২. দুতিযপাৰাজিকং

অদুতিযেন জিনেন যং দুতিযং পাৰাজিকং পকাসিতং, তস্স ইদানি যস্মা সংৱণ্ণনাক্কমো পত্তো, তস্মা যং সুৱিঞ্ঞেয্যং, যঞ্চ পুব্বে পকাসিতং, তং সব্বং ৱজ্জযিত্ৱা অস্স দুতিযস্স অযং সংৱণ্ণনা হোতীতি সম্বন্ধো.

ধনিযৱত্থুৱণ্ণনা

৮৪. ৰাজগহেতি এত্থ দুগ্গজনপদট্ঠানৱিসেসসম্পদাদিযোগতো পধানভাৱেন ৰাজূহি গহিতং পৰিগ্গহিতন্তি ৰাজগহন্তি আহ ‘‘মন্ধাতু…পে… ৱুচ্চতী’’তি. তত্থ মহাগোৱিন্দেন মহাসত্তেন পৰিগ্গহিতং ৰেণুনা পৰিগ্গহিতমেৱ হোতীতি মহাগোৱিন্দগ্গহণং. মহাগোৱিন্দপঅগ্গহিততাকিত্তনঞ্হি তদা ৰেণুনা মগধৰাজেন পৰিগ্গহিতভাৱূপলক্খণং. তস্স হি সো পুৰোহিতো. ‘‘মহাগোৱিন্দোতি মহানুভাৱো পুৰাতনো একো মগধৰাজা’’তি কেচি. পৰিগ্গহিতত্তাতি ৰাজধানীভাৱেন পৰিগ্গহিতত্তা. গয্হতীতি গহো, ৰাজূনং গহোতি ৰাজগহং, নগৰসদ্দাপেক্খায নপুংসকনিদ্দেসো. অঞ্ঞেপেত্থ পকাৰেতি ‘‘নগৰমাপনেন ৰঞ্ঞা কাৰিতসব্বগহত্তা ৰাজগহং, গিজ্ঝকূটাদীহি পৰিক্খিত্তত্তা পব্বতৰাজেহি পৰিক্খিত্তগেহসদিসন্তিপি ৰাজগহং, সম্পন্নভৱনতায ৰাজমানং গেহন্তিপি ৰাজগহং, সুৱিহিতাৰক্খতায অনত্থাৱহভাৱেন উপগতানং পটিৰাজূনং গহং গেহভূতন্তিপি ৰাজগহং, ৰাজূহি দিস্ৱা সম্মা পতিট্ঠাপিতত্তা তেসং গহং গেহভূতন্তিপি ৰাজগহং. আৰামৰামণেয্যকাদীহি ৰাজতে, নিৱাসসুখতাদিনা সত্তেহি মমত্তৱসেন গয্হতি পৰিগ্গয্হতীতি ৱা ৰাজগহ’’ন্তি এদিসে পকাৰে. সো পদেসো ঠানৱিসেসভাৱেন উড়াৰসত্তপৰিভোগোতি আহ ‘‘তং পনেত’’ন্তিআদি. তত্থ বুদ্ধকালে চক্কৱত্তিকালে চাতি ইদং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তং. তেসন্তি যক্খানং. ৱসনৱনন্তি আপানভূমিভূতং উপৱনং. গিজ্ঝা এত্থ সন্তীতি গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো. গিজ্ঝো ৱিযাতি ৱা গিজ্ঝং, কূটং. তং এতস্সাতি গিজ্ঝকূটো, পব্বতো. গিজ্ঝসদিসকূটোতি গিজ্ঝকূটোতি ৱা মজ্ঝেপদলোপীসমাসো যথা ‘‘সাকপত্থৱো’’তি, তস্মিং গিজ্ঝকূটে. তেনাহ ‘‘গিজ্ঝা’’তিআদি.

ততো পৰং সঙ্ঘোতি তিণ্ণং জনানং উপৰি সঙ্ঘো চতুৱগ্গকৰণীযাদিকম্মপ্পত্তত্তা. তস্মিং পব্বতে সন্নিপতিত্ৱা সমাপত্তিযা ৱীতিনামেন্তীতি যথাফাসুকট্ঠানে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চা আগন্ত্ৱা চেতিযগব্ভে যমকমহাদ্ৱাৰং ৱিৱৰন্তা ৱিয তং পব্বতং দ্ৱিধা কত্ৱা অন্তো পৱিসিত্ৱা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানানি মাপেত্ৱা তত্থ সমাপত্তিযা ৱীতিনামেন্তি.

কদা পনেতে তত্থ ৱসিংসু? অতীতে কিৰ অনুপ্পন্নে তথাগতে বাৰাণসিং উপনিস্সায একস্মিং গামকে একা কুলধীতা খেত্তং ৰক্খতি, তস্সা খেত্তকুটিযা ৱীহযো ভজ্জন্তিযা তত্থ মহাকৰঞ্জপুপ্ফপ্পমাণা মহন্তমহন্তা মনোহৰা পঞ্চসতমত্তা লাজা জাযিংসু. সা তে গহেত্ৱা মহতি পদুমিনিপত্তে ঠপেসি. তস্মিঞ্চ সমযে একো পচ্চেকসম্বুদ্ধো তস্সা অনুগ্গহত্থং অৱিদূৰে খেত্তপাড়িযা গচ্ছতি. সা তং দিস্ৱা পসন্নমানসা সুপুপ্ফিতং মহন্তং একং পদুমং গহেত্ৱা তত্থ লাজে পক্খিপিত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধং উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্চহি লাজসতেহি সদ্ধিং তং পদুমপুপ্ফং দত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা ‘‘ইমস্স, ভন্তে, পুঞ্ঞস্স আনুভাৱেন আনুভাৱসম্পন্নে পঞ্চসতপুত্তে লভেয্য’’ন্তি পঞ্চ পুত্তসতানি পত্থেসি. তস্মিংযেৱ খণে পঞ্চসতা মিগলুদ্দকা সম্ভতসম্ভাৰা পৰিপক্কপচ্চেকবোধিঞাণা তস্সেৱ পচ্চেকবুদ্ধস্স মধুৰমংসং দত্ৱা ‘‘এতিস্সা পুত্তা ভৱেয্যামা’’তি পত্থযিংসু. অতীতাসু অনেকাসু জাতীসু তস্সা পুত্তভাৱেন আগতত্তা তথা তেসং অহোসি. সা যাৱতাযুকং ঠত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তি, ততো চুতা জাতস্সৰে পদুমগব্ভে নিব্বত্তি. তমেকো তাপসো দিস্ৱা পটিজগ্গি. তস্সা পদসা ৱিচৰন্তিযা পদুদ্ধাৰে পদুদ্ধাৰে ভূমিতো পদুমানি উট্ঠহন্তি. একো ৱনচৰকো দিস্ৱা বাৰাণসিৰঞ্ঞো আৰোচেসি. ৰাজা তং আনেত্ৱা অগ্গমহেসিং অকাসি, তস্সা গব্ভো সণ্ঠাতি. মহাপদুমকুমাৰো মাতুকুচ্ছিযং ৱসি, সেসা বহি নিক্খন্তং গব্ভমলং নিস্সায সংসেদজভাৱেন নিব্বত্তা. ‘‘ওপপাতিকভাৱেনা’’তি কেচি. তে ৱযপ্পত্তা উয্যানে পদুমস্সৰে কীড়ন্তা একেকস্মিং পদুমে নিসীদিত্ৱা খযৱযং পট্ঠপেত্ৱা পচ্চেকবোধিঞাণং নিব্বত্তযিংসু. অযং তেসং ব্যাকৰণগাথা অহোসি –

‘‘সৰোৰুহং পদুমপলাসমত্ৰজং, সুপুপ্ফিতং ভমৰগণানুচিণ্ণং;

অনিচ্চতাযং ৱযতং ৱিদিত্ৱা, একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি. –

তস্মিং কালে তে তত্থ ৱসিংসু. তদা চস্স পব্বতস্স ‘‘ইসিগিলী’’তি সমঞ্ঞা উদপাদি. ইমে ইসযোতি ইমে পচ্চেকবুদ্ধইসী. সমা ঞাযতি এতাযাতি সমঞ্ঞা, নামন্তি অত্থো.

তিণচ্ছদনা কুটিযো মজ্ঝেপদলোপীসমাসং কত্ৱা, একদেসে ৱা সমুদাযৱোহাৰৱসেন ‘‘তিণকুটিযো’’তি ৱুত্তা. ‘‘ৱস্সং উপগচ্ছিংসূ’’তি ৱচনতো ৱস্সূপগমনাৰহা সদ্ৱাৰবন্ধা এৱ ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘তিণচ্ছদনা সদ্ৱাৰবন্ধা কুটিযো’’তি. ৱস্সং উপগচ্ছন্তেনাতি ৱস্সাৱাসং উপগচ্ছন্তেন. নালকপটিপদন্তি ‘‘মোনেয্যং তে উপঞ্ঞিস্স’’ন্তিআদিনা (সু. নি. ৭২১) সত্থাৰা নালকত্থেৰস্স দেসিতং পুথুজ্জনকালতো পভুতি কিলেসচিত্তং অনুপ্পাদেত্ৱা পটিপজ্জিতব্বং মোনেয্যপটিপদং. তং পন পটিপদং সুত্ৱা নালকত্থেৰো তীসু ঠানেসু অপ্পিচ্ছো অহোসি দস্সনে সৱনে পুচ্ছাযাতি. সো হি দেসনাপৰিযোসানে পসন্নচিত্তো ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা ৱনং পৱিট্ঠো. পুন ‘‘অহো ৱতাহং ভগৱন্তং পস্সেয্য’’ন্তি লোলভাৱং ন জনেসি, অযমস্স দস্সনে অপ্পিচ্ছতা. তথা ‘‘অহো ৱতাহং পুন ধম্মদেসনং সুণেয্য’’ন্তি লোলভাৱং ন জনেসি, অযমস্স সৱনে অপ্পিচ্ছতা. তথা ‘‘অহো ৱতাহং পুন মোনেয্যপটিপদং পুচ্ছেয্য’’ন্তি লোলভাৱং ন জনেসি, অযমস্স পুচ্ছায অপ্পিচ্ছতা.

সো এৱং অপ্পিচ্ছো সমানো পব্বতপাদং পৱিসিত্ৱা একৱনসণ্ডে দ্ৱে দিৱসানি ন ৱসি, একৰুক্খমূলে দ্ৱে দিৱসানি ন নিসীদি, একস্মিং গামে দ্ৱে দিৱসানি পিণ্ডায ন পাৱিসি. ইতি ৱনতো ৱনং, ৰুক্খতো ৰুক্খং, গামতো গামং আহিণ্ডন্তো অনুৰূপপটিপদং পটিপজ্জিত্ৱা অগ্গফলে পতিট্ঠাসি. একস্স ভগৱতো কালে একোযেৱ নং পূৰেতি. ইমঞ্হি মোনেয্যপটিপদং উক্কট্ঠং কত্ৱা পূৰেন্তো ভিক্খু সত্তেৱ মাসানি জীৱতি, মজ্ঝিমং কত্ৱা পূৰেন্তো সত্ত ৱস্সানি, মুদুকং কত্ৱা পূৰেন্তো সোড়স ৱস্সানি. অযং পন থেৰো উক্কট্ঠং কত্ৱা পূৰেসি, তস্মা সত্ত মাসে ঠত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰস্স পৰিক্খযং ঞত্ৱা নহাযিত্ৱা নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা দিগুণং সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা দসবলাভিমুখো পঞ্চপতিট্ঠিতেন তং ৱন্দিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা হিঙ্গুলকপব্বতং নিস্সায ঠিতকোৱ অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযি. তস্স পৰিনিব্বুতভাৱং ঞত্ৱা ভগৱা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং তত্থ গন্ত্ৱা সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা ধাতুযো গাহাপেত্ৱা চেতিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা অগমাসি. এৱৰূপং পটিপদং পটিপন্নেনপি ৱস্সং উপগচ্ছন্তেন ছন্নে সদ্ৱাৰবন্ধেযেৱ ঠানে উপগন্তব্বং. অপ্পিচ্ছতং নিস্সাযপি সিক্খাপদস্স অনতিক্কমনীযত্তং দস্সেতুং ‘‘নালকপটিপদং পটিপন্নেনপী’’তি ৱুত্তং.

পঞ্চন্নং ছদনানন্তি তিণপণ্ণইট্ঠকসিলাসুধাসঙ্খাতানং পঞ্চন্নং ছদনানং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্বন্তি (মহাৱ. ২০৪) ৱচীভেদং কত্ৱা ৱস্সূপগমনং সন্ধাযেৱ পটিক্খেপো, ন আলযকৰণৱসেন উপগমনং সন্ধাযা’’তি ৱদন্তি. পাড়িযং পন অৱিসেসত্তা অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘নালকপটিপদং পটিপন্নেনপী’’তিআদিনা অৱিসেসেনেৱ দড়্হং কত্ৱা ৱুত্তত্তা অসেনাসনিকস্স নাৱাদিং ৱিনা অঞ্ঞত্থ আলযো ন ৱট্টতীতি অম্হাকং খন্তি. নাৱাসত্থৱজেসুযেৱ হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, নাৱাযং ৱস্সং উপগন্তু’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ২০৩) সতি অসতি ৱা সেনাসনে ৱস্সূপগমনস্স ৱিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি অযং পটিক্খেপো তত্থ ন লব্ভতীতি অসতি সেনাসনে আলযৱসেনপি নাৱাদীসু উপগমনং ৱুত্তং. অনুধম্মতাতি ৱত্তং. ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীনীতি আদি-সদ্দেন ৱচ্চকুটিপস্সাৱট্ঠানাদিং সঙ্গণ্হাতি.

কতিকৱত্তানি চ খন্ধকৱত্তানি চ অধিট্ঠাযাতি পৰিযত্তিধম্মো নাম তিৱিধম্পি সদ্ধম্মং পতিট্ঠাপেতি, তস্মা সক্কচ্চং উদ্দিসথ উদ্দিসাপেথ, সজ্ঝাযং কৰোথ, পধানঘৰে ৱসন্তানং সঙ্ঘট্টনং অকত্ৱা অন্তোৱিহাৰে নিসীদিত্ৱা উদ্দিসথ উদ্দিসাপেথ, সজ্ঝাযং কৰোথ, ধম্মস্সৱনং সমিদ্ধং কৰোথ, পব্বাজেন্তা সোধেত্ৱা পব্বাজেথ, সোধেত্ৱা উপসম্পাদেথ, সোধেত্ৱা নিস্সযং দেথ. একোপি হি কুলপুত্তো পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভিত্ৱা সকলং সাসনং পতিট্ঠাপেতি. অত্তনো থামেন যত্তকানি সক্কোথ, তত্তকানি ধুতঙ্গানি সমাদিযথ, অন্তোৱস্সং নামেতং সকলদিৱসং ৰত্তিযা চ পঠমপচ্ছিমযামেসু অপ্পমত্তেহি ভৱিতব্বং, ৱীৰিযং আৰভিতব্বং. পোৰাণকমহআথেৰাপি সব্বপলিবোধে ছিন্দিত্ৱা অন্তোৱস্সে একচৰিযৱত্তং পূৰযিংসু. ভস্সে মত্তং জানিত্ৱা দসৱত্থুককথং দসঅসুভদসানুস্সতিঅট্ঠতিংসাৰম্মণকথং কাতুং ৱট্টতি. আগন্তুকানং ৱত্তং কাতুং, সত্তাহকৰণীযেন গতানং অপলোকেত্ৱা দাতুং ৱট্টতি. ৱিগ্গাহিকপিসুণফৰুসৱচনানি মা ৱদথ, দিৱসে দিৱসে সীলানি আৱজ্জেন্তা চতুৰাৰক্খং অহাপেন্তা মনসিকাৰবহুলা ৱিহৰথ, চেতিযং ৱা বোধিং ৱা ৱন্দন্তেন গন্ধমালং ৱা পূজেন্তেন পত্তং ৱা থৱিকায পক্খিপন্তেন ন কথেতব্বং, অন্তোগামে মনুস্সেহি সদ্ধিং পচ্চযসংযুত্তকথা ৱা ৱিসভাগকথা ৱা ন কথেতব্বা, ৰক্খিতিন্দ্ৰিযেহি ভৱিতব্বং, খন্ধকৱত্তঞ্চ সেখিযৱত্তঞ্চ পূৰেতব্বন্তি এৱমাদিনা কতিকৱত্তানি খন্ধকৱত্তানি চ অধিট্ঠহিত্ৱা.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুট্ঠানং তীহি ঠানেহি পৱাৰেতু’’ন্তি (মহাৱ. ২০৯) ৱুট্ঠৱস্সানং পৱাৰণায অনুঞ্ঞাতত্তা ইমস্স সুত্তস্স ৱসেন পৱাৰণাদিৱসস্স অৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায অপ্পৱাৰিতাপি ‘‘ৱুট্ঠৱস্সা’’তি ৱুচ্চন্তি. কিঞ্চাপি ‘‘ইমং তেমাসং ৱস্সং উপেমী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৮৪) ৱচনতো পৱাৰণাদিৱসস্স তেমাসন্তোগধত্তা তং দিৱসং যাৱ ন পৱাৰেন্তি, তাৱ ৱস্সং ৱসন্তা নাম হোন্তি, তথাপি একদেসেন অৱুট্ঠম্পি তং দিৱসং ৱুট্ঠভাগাপেক্খায ৱুট্ঠমেৱ হোতীতি কত্ৱা এৱং ৱুত্তং কতাকতভাগাপেক্খায সমুদাযে পৱত্তকতাকতৱোহাৰো ৱিয. ৱিপ্পকতঞ্হি যং কিঞ্চি ‘‘কতাকত’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুট্ঠানং কথিনং অত্থৰিতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩০৬) ইমস্স পন সুত্তস্স ৱসেন নিপ্পৰিযাযতো মহাপৱাৰণায পৱাৰিতা পাটিপদদিৱসতো পট্ঠায ‘‘ৱুট্ঠৱস্সা’’তি ৱুচ্চন্তীতি দস্সেতুং ‘‘মহাপৱাৰণায পৱাৰিতা’’তিআদি ৱুত্তং. পাটিপদদিৱসতো পট্ঠায হি ৱস্সানস্স পচ্ছিমে মাসে কথিনত্থাৰো অনুঞ্ঞাতো পৰিৱাৰে ‘‘কথিনস্স অত্থাৰমাসো জানিতব্বোতি ৱস্সানস্স পচ্ছিমো মাসো জানিতব্বো’’তি (পৰি. ৪১২) ৱুত্তত্তা. ‘‘মহাপৱাৰণায পৱাৰিতা’’তি ইদঞ্চ পুৰিমিকায ৱস্সূপগতানং সভাৱদস্সনমত্তং, কেনচি অন্তৰাযেন অপ্পৱাৰিতাপি ‘‘ৱুট্ঠৱস্সা’’ইচ্চেৱ ৱুচ্চন্তি.

‘‘আপুচ্ছিতব্বা’’তি ৱত্ৱা ইদানি আপুচ্ছনৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘সচে ইমং কুটি’’ন্তিআদিমাহ. পটিজগ্গনকং ৱা ন লভতীতি ৱিহাৰপচ্চন্তে কতে পটিজগ্গনকং ন লভতি. তে পন ভিক্খূ জনপদচাৰিকং পক্কমিংসূতি সম্বন্ধো. অদ্ধানগমনে চাৰিকাৱোহাৰো সাসনে নিৰুড়্হো. কিঞ্চাপি অযং চাৰিকা নাম মহাজনসঙ্গহত্থং বুদ্ধানংযেৱ লব্ভতি, বুদ্ধে উপাদায পন ৰুড়্হীসদ্দৱসেন সাৱকানম্পি ৱুচ্চতি কিলঞ্জাদীহি কতবীজনীনম্পি তালৱণ্টৱোহাৰো ৱিয. সঙ্গোপেত্ৱাতি একস্মিং পদেসে ৰাসিং কত্ৱা. ইদানি তমেৱ সঙ্গোপনৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘যথা চ ঠপিত’’ন্তিআদিমাহ. ন ওৱস্সীযতীতি অনোৱস্সকং, কম্মনি অক-সদ্দো দট্ঠব্বো. যথা চ ঠপিতং ন ওৱস্সীযতি ন তেমীযতীতি অত্থো.

অনৱযোতি এত্থ ৱযোতি হানি ‘‘আযৱযো’’তিআদীসু ৱিয. নত্থি এতস্স অত্তনো সিপ্পে ৱযো ঊনতাতি অৱযোতি আহ ‘‘অনূনো পৰিপুণ্ণসিপ্পো’’তি. আচৰিযস্স কম্মং আচৰিযকন্তি আহ ‘‘আচৰিযকম্মে’’তি. পিট্ঠসঙ্ঘাটো দ্ৱাৰবাহা, কট্ঠকম্মং থম্ভাদি. তেলতম্বমত্তিকাযাতি তেলমিস্সতম্বমত্তিকায.

৮৫. কুটিকায কৰণভাৱন্তি কুটিযা কতভাৱং. সদ্দসত্থৱিদূহি কিং-সদ্দযোগে অনাগতৱচনস্স ইচ্ছিতত্তা ৱুত্তং ‘‘তস্স লক্খণং সদ্দসত্থতো পৰিযেসিতব্ব’’ন্তি. মেত্তাপুব্বভাগন্তি মেত্তাঝানস্স পুব্বভাগভূতং সব্বসত্তেসু হিতফৰণমত্তং. কস্মা পনেতং ৱুত্তং, ননু অনুদ্দযা-সদ্দো কৰুণায পৱত্ততীতি? সচ্চমেতং, অযং পন অনুদ্দযাসদ্দো অনুৰক্খণমত্থং অন্তোনীতং কত্ৱা পৱত্তমানো মেত্তায কৰুণায চ পৱত্ততীতি ইধ মেত্তায পৱত্তমানো ৱুত্তো, তস্মা সুৱুত্তমেতং ‘‘এতেন মেত্তাপুব্বভাগং দস্সেতী’’তি. কৰুণাপুব্বভাগন্তি কৰুণাঝানস্স পুব্বভাগভূতং সত্তেসু অনুকম্পমত্তং. চিক্খল্লং মত্তিকা, তস্স মদ্দনং উদকং আসিঞ্চিত্ৱা হত্থাদীহি পৰিমদ্দনং. মেত্তাকৰুণানন্তি অপ্পনাপ্পত্তমেত্তাকৰুণানং. কিঞ্চাপি থেৰেন সঞ্চিচ্চ খুদ্দানুখুদ্দকা পাণা মৰণাধিপ্পাযেন ন ব্যাবাধিতা, তথাপি কৰুণায অভাৱেন ‘‘এৱং কতে ইমে পাণা ৱিনস্সিস্সন্তী’’তি অনুপপৰিক্খিত্ৱা কতত্তা থেৰং ৱিগৰহি. জনানং সমূহো জনতাতি আহ ‘‘পচ্ছিমো জনসমূহো’’তি. পাতব্যভাৱন্তি ৱিনাসেতব্বতং. পাণাতিপাতং কৰোন্তানন্তি থেৰেন অকতেপি পাণাতিপাতে পৰেহি সল্লক্খণাকাৰং দস্সেতি. ইমস্স দিট্ঠানুগতিন্তি ইমস্স দিট্ঠিযা অনুগমনং. ঘংসিতব্বেতি ঘট্টযিতব্বে, ৱিনাসিতব্বেতি অত্থো. এৱং মঞ্ঞীতি যথা থেৰেন কতং, এৱং মা মঞ্ঞি. ‘‘মা পচ্ছিমা জনতা পাণেসু পাতব্যতং আপজ্জী’’তি ৱচনতো যো ভিক্খু ইট্ঠকপচনপত্তপচনকুটিকৰণৱিহাৰকাৰাপনৱিহাৰসম্মজ্জনপটগ্গিদানকূপপোক্খৰণীখণাপনাদীসু যত্থ ‘‘খুদ্দানুখুদ্দকানং পাণানং ৱিহিংসা ভৱিস্সতী’’তি জানাতি, তেন তাদিসে পদেসে কপ্পিযৱচনং ৱত্ৱাপি ন তং কম্মং কাৰেতব্বন্তি দস্সেতি.

তত্থ তত্থ ৱুত্তমেৱ আপত্তিন্তি পথৱীখণনভূতগামপাতব্যতাদীসু ৱুত্তপাচিত্তিযাদিআপত্তিং. আদিকম্মিকত্তা অনাপত্তীতি কুটিকৰণপচ্চযা অনাপত্তি. সিক্খাপদং অতিক্কমিত্ৱাতি ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, সব্বমত্তিকামযা কুটিকা কাতব্বা, যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তসিক্খাপদং অতিক্কমিত্ৱা. যদি অঞ্ঞেন কতং লভিত্ৱা ৱসন্তস্স অনাপত্তি সিযা, ন ভগৱা তং কুটিকং ভিন্দাপেয্যাতি আহ – ‘‘কতং লভিত্ৱা তত্থ ৱসন্তানম্পি দুক্কটমেৱা’’তি. যথা ৱা তথা ৱা মিস্সা হোতূতি হেট্ঠা মত্তিকা উপৰি দব্বসম্ভাৰাতিআদিনা যেন কেনচি আকাৰেন মিস্সা হোতু. গিঞ্জকাৱসথসঙ্খেপেনাতি এত্থ গিঞ্জকা ৱুচ্চন্তি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহি এৱ কতো আৱসথো গিঞ্জকাৱসথো. ইট্ঠকামযস্স আৱসথস্সেতং অধিৱচনং. তং কিৰ আৱসথং যথা সুধাপৰিকম্মেন পযোজনং নত্থি, এৱং ইট্ঠকাহি এৱ চিনিত্ৱা ছাদেত্ৱা কৰোন্তি, তুলাদণ্ডকৱাটফলকানি পন দাৰুমযানেৱ. ৱিকিৰন্তাতি চুণ্ণৱিচুণ্ণং কৰোন্তা.

কিস্সাতি কেন কাৰণেন. ৱযকম্মম্পি অত্থীতি দ্ৱাৰকৱাটাদিঅভিসঙ্খৰণাদীসু কতৱযকম্মম্পি অত্থি. ভিক্খূনং অকপ্পিযত্তা এৱ তিত্থিযৱতানুৰূপত্তা তিত্থিযধজো. মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তকাৰণেসু অত্তনো অধিপ্পেতকাৰণদ্ৱযং পতিট্ঠাপেত্ৱা অপৰানিপি তত্থ ৱুত্তকাৰণানি দস্সেন্তো আহ – ‘‘অট্ঠকথাযং পন অঞ্ঞানিপি কাৰণানি ৱুত্তানী’’তিআদি. তত্থ সত্তানুদ্দযাযাতি তাদিসায কুটিকায কৰণপচ্চযা ৱিনস্সমানসত্তেসু অনুদ্দযায. যস্মা সব্বমত্তিকামযা কুটি সুকৰা ভিন্দিতুং, তস্মা তত্থ ঠপিতং পত্তচীৱৰাদি অগুত্তং হোতি, চোৰাদীহি অৱহৰিতুং সক্কা. তেন ৱুত্তং ‘‘পত্তচীৱৰগুত্তত্থাযা’’তি. সেনাসনবাহুল্লপটিসেধনত্থাযাতি সেনাসনানং বহুভাৱনিসেধনত্থায, তাদিসস্স ৱা সেনাসনস্স অভিসঙ্খৰণে ভিক্খূনং উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীনি সেসকম্মানি পৰিচ্চজিত্ৱা নিচ্চব্যাৱটতানিসেধনত্থং. অনুপৱজ্জোতি দোসং আৰোপেত্ৱা ন ৱত্তব্বো.

পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযৱণ্ণনা

পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযেসু তঞ্চ খো…পে… ন ৱণ্ণমট্ঠত্থাযাতি ইদং ছত্তদণ্ডগ্গাহকসলাকপঞ্জৰৱিনন্ধনং সন্ধাযাতি ৱদন্তি. সব্বত্থাতি ছত্তদণ্ডে সব্বত্থ. আৰগ্গেনাতি নিখাদনমুখেন. ঘটকম্পি ৱাড়ৰূপম্পি ভিন্দিত্ৱা ধাৰেতব্বন্তি সচে তাদিসং অকপ্পিযছত্তং লভতি, ঘটকম্পি ৱাড়ৰূপম্পি ভিন্দিত্ৱা তচ্ছেত্ৱা ধাৰেতব্বং. সুত্তকেন ৱা দণ্ডো ৱেঠেতব্বোতি যথা ছত্তদণ্ডে লেখা ন পঞ্ঞাযতি, তথা ৱেঠেতব্বো. দণ্ডবুন্দেতি দণ্ডমূলে, ছত্তদণ্ডস্স হেট্ঠিমতলেতি অত্থো. ছত্তমণ্ডলিকন্তি ছত্তস্স অন্তো খুদ্দকমণ্ডলং. উক্কিৰিত্ৱাতি উট্ঠপেত্ৱা. সা ৱট্টতীতি যদিপি ৰজ্জুকেহি ন বন্ধন্তি, বন্ধিতুং পন যুত্তট্ঠানত্তা ৱট্টতি.

নানাসুত্তকেহীতি নানাৱণ্ণেহি সুত্তেহি. ইদঞ্চ তথা কৰোন্তানং কৰণপ্পকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তং, একৱণ্ণসুত্তকেনপি ৱুত্তপ্পকাৰেন সিব্বিতুং ন ৱট্টতিযেৱ. পট্টমুখেতি পট্টকোটিযং. দ্ৱিন্নং পট্টানং সঙ্ঘট্টিতট্ঠানং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. পৰিযন্তেতি চীৱৰপৰিযন্তে. চীৱৰঅনুৱাতং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. ৱেণিন্তি ৱৰকসীসাকাৰেন সিব্বনং. সঙ্খলিকন্তি বিড়ালবন্ধনাকাৰেন সিব্বনং. ‘‘ৱেণিং সঙ্খলিক’’ন্তি চেত্থ উপযোগৱচনং ‘‘কৰোন্তী’’তি কৰণকিৰিযাপেক্খং. অগ্ঘিযগযমুগ্গৰাদীনীতি এত্থ অগ্ঘিযং নাম চেতিযসণ্ঠানেন সিব্বনং, মূলে তনুকং অগ্গে মহন্তং কত্ৱা গদাকাৰেন সিব্বনং গযা, মূলে চ অগ্গে চ একসদিসং কত্ৱা মুগ্গৰাকাৰেন সিব্বনং মুগ্গৰো. কক্কটক্খীনি উক্কিৰন্তীতি গণ্ঠিকপট্টপাসকপট্টানং অন্তে পাড়িবদ্ধং কত্ৱা কক্কটকানং অক্খিসণ্ঠানং উট্ঠপেন্তি, কৰোন্তীতি অত্থো. ‘‘কোণসুত্তপিড়কাতি গণ্ঠিকপাসকপট্টানং কোণেহি নীহটসুত্তানং কোটিযো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কথং পন তা পিড়কা দুৱিঞ্ঞেয্যৰূপা কাতব্বাতি? কোণেহি নীহটসুত্তানং অন্তেসু একৱাৰং গণ্ঠিককৰণেন ৱা পুন নিৱত্তেত্ৱা সিব্বনেন ৱা দুৱিঞ্ঞেয্যসভাৱং কত্ৱা সুত্তকোটিযো ৰস্সং কত্ৱা ছিন্দিতব্বা. ধম্মসিৰিত্থেৰেন পন –

‘‘কোণসুত্তা চ পিড়কা, দুৱিঞ্ঞেয্যাৱ কপ্পৰে’’তি –

ৱুত্তং. তথা আচৰিযবুদ্ধদত্তত্থেৰেনপি –

‘‘সুত্তা চ পিড়কা তত্থ, দুৱিঞ্ঞেয্যাৱ দীপিতা’’তি –

ৱুত্তং. তস্মা তেসং মতেন কোণসুত্তা চ পিড়কা চ কোণসুত্তপিড়কাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

মণিনাতি মসাৰগল্লাদিপাসাণেন. ন ঘট্টেতব্বন্তি ন ঘংসিতব্বং, অংসবদ্ধককাযবন্ধনানি পন সঙ্খাদীহি ঘংসিতুং ৱট্টতি. পাসকং কত্ৱা বন্ধিতব্বন্তি ৰজনকালে বন্ধিতব্বং, সেসকালে মোচেত্ৱা ঠপেতব্বং. গণ্ঠিকেতি দন্তমযাদিগণ্ঠিকে. পিড়কাতি বিন্দুং বিন্দুং কত্ৱা উট্ঠাপেতব্বপিড়কা.

‘‘তেলৱণ্ণোতি সমণসাৰুপ্পৱণ্ণং সন্ধায ৱুত্তং, মণিৱণ্ণং পন পত্তং অঞ্ঞেন কতং লভিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. পত্তমণ্ডলেতি তিপুসীসাদিমযে পত্তমণ্ডলে. ‘‘ন, ভিক্খৱে, চিত্ৰানি পত্তমণ্ডলানি ধাৰেতব্বানি ৰূপকাকিণ্ণানি ভিত্তিকম্মকতানী’’তি (চূড়ৱ. ২৫৩) ৱুত্তত্তা ‘‘ভিত্তিকম্মং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মকৰদন্তকং ছিন্দিতু’’ন্তি ৱচনতো ‘‘মকৰদন্তকং পন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.

মকৰমুখন্তি মকৰমুখসণ্ঠানং. দেড্ঢুভসীসন্তি উদকসপ্পসীসসণ্ঠানং. অচ্ছীনীতি কুঞ্জৰচ্ছিসণ্ঠানানি. ৰজ্জুককাযবন্ধনং একমেৱ ৱট্টতীতি ৰজ্জুকং বন্ধন্তেন একগুণমেৱ কত্ৱা বন্ধিতুং ৱট্টতি, মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা দিগুণং কত্ৱা বন্ধিতুং ন ৱট্টতি, দিগুণং পন অকত্ৱা একৰজ্জুকমেৱ সতৱাৰম্পি পুনপ্পুনং আৱিজ্জিত্ৱা বন্ধিতুং ৱট্টতি. একম্পি ন ৱট্টতীতি একগুণম্পি কত্ৱা বন্ধিতুং ন ৱট্টতি. বহুৰজ্জুকে…পে... ৱট্টতীতি ইদং কাযবন্ধনং সন্ধায ৱুত্তং, ন দসা সন্ধায. ঈদিসঞ্হি কাযবন্ধনং বন্ধিতুং ৱট্টতি. তেনেৱ আচৰিযবুদ্ধদত্তত্থেৰেন ৱুত্তং –

‘‘একৰজ্জুমযং ৱুত্তং, মুনিনা কাযবন্ধনং;

পঞ্চপামঙ্গসণ্ঠানং, একম্পি চ ন ৱট্টতি.

‘‘ৰজ্জুকে একতো কত্ৱা, বহূ একায ৰজ্জুযা;

নিৰন্তৰঞ্হি ৱেঠেত্ৱা, কতং ৱট্টতি বন্ধিতু’’ন্তি.

মুৰজং পন কাযবন্ধনং ন ৱট্টতি ‘‘ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচানি কাযবন্ধনানি ধাৰেতব্বানি কলাবুকং দেড্ঢুভকং মুৰজং মদ্দৱীণং, যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ২৭৮) ৱুত্তত্তা. কিং পন বহুৰজ্জুকে একতো কত্ৱা একেন নিৰন্তৰং ৱেঠেত্ৱা কতং মুৰজসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি? আম ন গচ্ছতি. মুৰজঞ্হি নাম নানাৱণ্ণেহি সুত্তেহি মুৰজৱট্টিসণ্ঠানং ৱেঠেত্ৱা কতং. কেচি পন ‘‘মুৰজন্তি বহুৰজ্জুকে একতো সঙ্কড্ঢিত্ৱা একায ৰজ্জুযা পলিৱেঠেত্ৱা কতৰজ্জূ’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. যদি চেতং মুৰজং সিযা, ‘‘বহুৰজ্জুকে একতো কত্ৱা একেন নিৰন্তৰং ৱেঠেত্ৱা কতং বহুৰজ্জুক’’ন্তি ন ৱত্তব্বং, ‘‘তং ৱট্টতী’’তি ইদং ৱিৰুজ্ঝেয্য. মুৰজং পন পামঙ্গসণ্ঠানঞ্চ দসাসু ৱট্টতি ‘‘কাযবন্ধনস্স দসা জীৰন্তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, মুৰজং মদ্দৱীণ’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৭৮) ৱুত্তত্তা. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মুৰজং মদ্দৱীণন্তি ইদং দসাসুযেৱ অনুঞ্ঞাত’’ন্তি.

কাযবন্ধনৱিধেতি ‘‘কাযবন্ধনস্স পৱনন্তো জীৰতি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিধ’’ন্তি ৱুত্তত্তা কাযবন্ধনস্স পাসন্তে দসামূলে তস্স থিৰভাৱত্থং কত্তব্বে দন্তৱিসাণাদিমযে ৱিধে. ‘‘অট্ঠ মঙ্গলানি নাম সঙ্খো চক্কং পুণ্ণকুম্ভো গযা সিৰীৱচ্ছো অঙ্কুসো ধজং সোৱত্থিক’’ন্তি ৱদন্তি. পৰিচ্ছেদলেখামত্তন্তি উভোসু কোটীসু কাতব্বপৰিচ্ছেদৰাজিমত্তং. ‘‘উজুকমেৱা’’তি ৱুত্তত্তা চতুৰস্সাদিৱঙ্কগতিকং ন ৱট্টতি. ‘‘ছত্তদণ্ডধম্মকৰণঅঞ্জননাড়িকা নানাৱণ্ণলেখাপঅকম্মকতা ন ৱট্টন্তী’’তি ৱদন্তি.

আৰকণ্টকেতি পোত্থকাদিঅভিসঙ্খৰণত্থং কতে দীঘমুখসত্থকে. ৱট্টমণিকন্তি ৱট্টং কত্ৱা অগ্গকোটিযং উট্ঠাপেতব্বপুব্বুড়ং. অঞ্ঞং ৱা ৱণ্ণমট্ঠন্তি ইমিনা পিড়কাদিং সঙ্গণ্হাতি. মণিকন্তি একাৱট্টমণি. পিড়কন্তি সাসপমত্তিকা মুত্তৰাজিসদিসা বহুৱট্টলেখা. ‘‘ইমস্মিং অধিকাৰে অৱুত্তত্তা লেখনিযং যং কিঞ্চি ৱণ্ণমট্ঠং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ৱলিতকন্তি মজ্ঝে ৱলিং উট্ঠাপেত্ৱা. মণ্ডলং হোতীতি উত্তৰাৰণিযা পৱেসনত্থং আহটমণ্ডলং হোতি.

কিঞ্চাপি এত্থ দন্তকট্ঠচ্ছেদনৱাসিযেৱ ৱুত্তা, মহাৱাসিযম্পি পন ন ৱট্টতিযেৱ. উজুকমেৱ বন্ধিতুন্তি সম্বন্ধো. ‘‘উভোসু ৱা পস্সেসু একপস্সেৱা’’তি ৱচনসেসো. কত্তৰযট্ঠিকোটিযং কতঅযোৱলযানিপি ৱট্টন্তি, যেসং অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্ঘট্টনেন সদ্দো নিচ্ছৰতি.

আমণ্ডসাৰকেতি আমলকেহি কতভাজনে. ভূমত্থৰণেতি চিত্তকটসাৰকচিত্তত্থৰণাদিকে পৰিকম্মকতায ভূমিযা অত্থৰিতব্বঅত্থৰণে. পানীযঘটেতি ইমিনা কুণ্ডিকসৰকেপি সঙ্গণ্হাতি. বীজনেতি চতুৰস্সবীজনে. সব্বং…পে… ৱট্টতীতি যথাৱুত্তেসু মঞ্চপীঠাদীসু ইত্থিৰূপং ৱিনা সব্বং মালাকম্মলতাকম্মাদি ৱণ্ণমট্ঠং ভিক্খুনো ৱট্টতি. সেনাসনে কিঞ্চি পটিসেধেতব্বং নত্থি অঞ্ঞত্ৰ ৱিৰুদ্ধসেনাসনাতি এত্থাযমধিপ্পাযো – সেনাসনপৰিক্খাৰেসু পটিসেধেতব্বং নাম কিঞ্চি নত্থি, ৱিৰুদ্ধসেনাসনং পন সযমেৱ পটিক্খিপিতব্বন্তি. অঞ্ঞেসন্তি সীমসামিনো ৱুত্তা. ৰাজৱল্লভা পৰনিকাযিকাপি একনিকাযিকাপি উপোসথপৱাৰণানং অন্তৰাযকৰা অলজ্জিনো ৰাজকুলূপগা ৱুচ্চন্তি. তেসং লজ্জিপৰিসাতি তেসং সীমসামিকানং পক্খা হুত্ৱা অনুবলং দাতুং সমত্থা লজ্জিপৰিসা. সুকতমেৱাতি অঞ্ঞেসং সন্তকেপি অত্তনো সীমায অন্তোৱুত্তৱিধিনা কতং সুকতমেৱ.

পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮৬. দেৱেন গহিতদাৰূনীতি ৰঞ্ঞা পৰিগ্গহিতদাৰূনি, ৰঞ্ঞো সন্তকানীতি ৱুত্তং হোতি. খণ্ডাখণ্ডং কৰোন্তোতি খুদ্দকং মহন্তঞ্চ খণ্ডং কৰোন্তো.

৮৭. কুলভোগইস্সৰিযাদীহি মহতী মত্তা পমাণং এতস্সাতি মহামত্তো. তেনাহ – ‘‘মহতিযা ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতো’’তি.

৮৮. অৱজ্ঝাযন্তীতি হেট্ঠা কত্ৱা ওলোকেন্তি, চিন্তেন্তি ৱা. তেনাহ ‘‘অৱজানন্তা’’তিআদি. লামকতো ৱা চিন্তেন্তীতি নিহীনতো চিন্তেন্তি. কথেন্তীতি ‘‘কিং নামেতং কিং নামেত’’ন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং কথেন্তি.

কথং পনেত্থ ‘‘দাৰূনী’’তি বহুৱচনং ‘‘অদিন্ন’’ন্তি একৱচনেন সদ্ধিং সম্বন্ধমুপগচ্ছতীতি আহ – ‘‘অদিন্নং আদিযিস্সতীতি অযং উজ্ঝাযনত্থো’’তিআদি. উজ্ঝাযনস্স অদিন্নাদানৱিসযত্তা অদিন্নাদানং উজ্ঝাযনত্থোতি ৱুত্তং. সতিপি পনেত্থ গোপকেন দিন্নদাৰূনং গহণে উজুকং অৱত্ৱা লেসেন গহিতত্তা থেৰো ‘‘অদিন্নং আদিযী’’তি ৱেদিতব্বো. ৱচনভেদেতি একৱচনবহুৱচনানং ভেদে.

সব্বাৱন্তং পৰিসন্তি ভিক্খুভিক্খুনীআদিসব্বাৱযৱৱন্তং পৰিসং. সব্বা চতুপৰিসসঙ্খআতা পজা এত্থ অত্থীতি সব্বাৱন্তা, পৰিসা. সেনা এতস্স অত্থীতি সেনিকো, সেনিকো এৱ সেনিযো. বিম্বিসাৰোতি তস্স নামন্তি এত্থ বিম্বীতি সুৱণ্ণং, তস্মা সাৰসুৱণ্ণসদিসৱণ্ণতায বিম্বিসাৰোতি ৱুচ্চতীতি ৱেদিতব্বো. চতুত্থো ভাগো পাদোতি ৱেদিতব্বোতি ইমিনাৱ সব্বজনপদেসু কহাপণস্স ৱীসতিমো ভাগো মাসকোতি ইদঞ্চ ৱুত্তমেৱ হোতীতি দট্ঠব্বং. পোৰাণসত্থানুৰূপং লক্খণসম্পন্না উপ্পাদিতা নীলকহাপণাতি ৱেদিতব্বা. ৰুদ্ৰদামেন উপ্পাদিতো ৰুদ্ৰদামকো. সো কিৰ নীলকহাপণস্স তিভাগং অগ্ঘতি. যস্মিং পদেসে নীলকহাপণা ন সন্তি, তত্থাপি নীলকহাপণানং ৱড়ঞ্জনট্ঠানে চ অৱড়ঞ্জনট্ঠানে চ সমানঅগ্ঘৱসেন পৱত্তমানং ভণ্ডং গহেত্ৱা নীলকহাপণৱসেনেৱ পৰিচ্ছেদো কাতব্বোতি ৱদন্তি.

ধনিযৱত্থুৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তস্সত্থো…পে… ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি ইমিনা ‘‘ভগৱতা ভিক্খূনং ইদং সিক্খাপদং এৱং পঞ্ঞত্তং হোতি চ, ইদঞ্চ অঞ্ঞং ৱত্থু উদপাদী’’তি এৱং পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনাযং (পাৰা. অট্ঠ. ১.৩৯) ৱুত্তনযেন তস্সত্থো ৱেদিতব্বো. ‘‘ইদানি যং তং অঞ্ঞং ৱত্থু উপ্পন্নং, তং দস্সেতুং ‘তেন খো পন সমযেনা’তিআদিমাহা’’তি এৱং অনুপঞ্ঞত্তিসম্বন্ধো চ তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি দস্সেতি.

৯০-৯১. ৰজকা অত্থৰন্তি এত্থাতি ৰজকত্থৰণং, ৰজকত্থৰণন্তি ৰজকতিত্থং ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘ৰজকতিত্থং গন্ত্ৱা’’তি. ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেন্তো আহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি.

পদভাজনীযৱণ্ণনা

৯২. ‘‘অভিনৱনিৱিট্ঠো এককুটিকাদিগামো যাৱ মনুস্সা পৱিসিত্ৱা ৱাসং ন কপ্পেন্তি, তাৱ গামসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি ৱদন্তি, তস্মা তত্থ গামপ্পৱেসনাপুচ্ছাদিকিচ্চম্পি নত্থি. যক্খপৰিগ্গহভূতোতি সউপদ্দৱৱসেন ৱুত্তং, যক্খনগৰাদিং ৱা সঙ্গণ্হাতি. যক্খনগৰম্পি আপণাদীসু দিস্সমানেসু গামসঙ্খ্যং গচ্ছতি, অদিস্সমানেসু ন গচ্ছতি, তস্মা যক্খনগৰম্পি পৱিসন্তেন আপণাদীসু দিস্সমানেসু সব্বং গামপ্পৱেসনৱত্তং কাতব্বং, অদিস্সমানেসু ন কাতব্বন্তি ৱদন্তি. পুনপি আগন্তুকামাতি ইমিনা তেসং তত্থ সাপেক্খভাৱং দস্সেতি. যতো পন নিৰপেক্খাৱ হুত্ৱা পক্কমন্তি, সো গামসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, তস্মা তত্থ গামপ্পৱেসনাপুচ্ছাদিকিচ্চম্পি নত্থি.

ননু চ ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি এত্তকমেৱ মাতিকাযং ৱুত্তং, তস্মা গামলক্খণং দস্সেত্ৱা অৰঞ্ঞমেৱ দস্সেতব্বং সিযা, গামূপচাৰো নামাতিআদি পন কস্মা ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘গামূপচাৰোতিআদি অৰঞ্ঞপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি. গামূপচাৰে হি দস্সিতে ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ অৱসেসং অৰঞ্ঞং নামাতি অৰঞ্ঞপৰিচ্ছেদো সক্কা দস্সেতুং, ইদঞ্চ গামগামূপচাৰে অসঙ্কৰতো দস্সেতুং ৱুত্তং. মাতিকাযং পন গামগ্গহণেনেৱ গামূপচাৰোপি সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বং. গামূপচাৰো হি লোকে গামসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি. এৱঞ্চ কত্ৱা মাতিকায অনৱসেসঅৱহৰণট্ঠানপৰিগ্গহো সিদ্ধো হোতি. ইন্দখীলেতি উম্মাৰে. অৰঞ্ঞসঙ্খেপং গচ্ছতীতি ‘‘নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলা সব্বমেতং অৰঞ্ঞ’’ন্তি (ৱিভ. ৫২৯) অভিধম্মে ৱুত্তত্তা. ৱেমজ্ঝমেৱ ইন্দখীলোতি ৱুচ্চতীতি ইন্দখীলট্ঠানিযত্তা অসতিপি ইন্দখীলে ৱেমজ্ঝমেৱ তথা ৱুচ্চতি. যত্থ পন দ্ৱাৰবাহাপি নত্থি, তত্থ উভোসু পস্সেসু ৱতিযা ৱা পাকাৰস্স ৱা কোটিৱেমজ্ঝমেৱ ইন্দখীলট্ঠানিযত্তা ‘‘ইন্দখীলো’’তি গহেতব্বং. উড্ডাপেন্তোতি পলাপেন্তো. লুঠিত্ৱাতি পৰিৱত্তেত্ৱা.

মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স. ইমিনা পন ৱচনেন সুপ্পমুসলপাতোপি বলদস্সনৱসেনেৱ কতোতি দট্ঠব্বং. কুৰুন্দট্ঠকথাযং মহাপচ্চৰিযঞ্চ ঘৰূপচাৰো গামোতি অধিপ্পাযেন ‘‘ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স লেড্ডুপাতো গামূপচাৰো’’তি ৱুত্তং. দ্ৱাৰেতি নিব্বকোসস্স উদকপতনট্ঠানতো অব্ভন্তৰং সন্ধায ৱুত্তং. অন্তোগেহেতি চ পমুখস্স অব্ভন্তৰমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. কতপৰিক্খেপোতি ইমিনাৱ ঘৰস্স সমন্ততো তত্তকো পৰিচ্ছেদো ঘৰূপচাৰো নামাতি ৱুত্তং হোতি. যস্স পন ঘৰস্স সমন্ততো গোৰূপানং পৱেসননিৱাৰণত্থং পাকাৰৱতিআদীহি পৰিক্খেপো কতো হোতি, তত্থ সোৱ পৰিক্খেপো ঘৰূপচাৰো, সুপ্পপাতাদিপৰিচ্ছেদো পন অপৰিক্খিত্তঘৰং সন্ধায ৱুত্তোতি দট্ঠব্বং. ইদমেত্থ পমাণন্তি ৱিকালগামপ্পৱেসনাদীসু গামগামূপচাৰানং অসঙ্কৰতো ৱিনিচ্ছযস্স ৱেদিতব্বত্তা. কুৰুন্দীআদীসু ৱুত্তনযেন হি ঘৰূপচাৰস্স গামোতি আপন্নত্তা ঘৰঘৰূপচাৰগামগামূপচাৰানং সঙ্কৰো সিযা. এৱং সব্বত্থাতি ইমিনা ইতো পুব্বেপি পচ্ছিমস্সেৱ ৱাদস্স পমাণভাৱং দস্সেতি. কেচি পন ‘‘ইতো পট্ঠায ৱক্খমানৱাদং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং.

সেসম্পীতি গামূপচাৰলক্খণং সন্ধায ৱদতি. তত্ৰাতি তস্মিং গামূপচাৰগ্গহণে. তস্স গামপৰিচ্ছেদদস্সনত্থন্তি তস্স অপৰিচ্ছেদস্স গামস্স গামপৰিচ্ছেদং দস্সেতুন্তি অত্থো. যদি এৱং ‘‘গামো নামা’’তি পদং উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি কস্মা ন ৱুত্তন্তি? ‘‘গামো নামাতি ইধ অৱুত্তম্পি অধিকাৰৱসেন লব্ভতিযেৱা’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ভণন্তি ‘‘গামূপচাৰো নামাতি ইমিনাৱ গামস্স চ গামূপচাৰস্স চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. কথং? ‘গামস্স উপচাৰো গামূপচাৰো’তি এৱং ৱিগ্গহে কৰিযমানে ‘পৰিক্খিত্তস্স গামস্স ইন্দখীলে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’তি ইমিনা পৰিক্খিত্তস্স গামস্স গামূপচাৰলক্খণং দস্সিতং হোতি, ‘গামসঙ্খাতো উপচাৰো গামূপচাৰো’তি এৱং পন গয্হমানে ‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’তি ইমিনা অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স গামপৰিচ্ছেদো দস্সিতোতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতু’’ন্তি. ‘‘ঘৰূপচাৰে ঠিতস্স মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতো’’তি ইমিনা পৰিক্খিত্তস্সপি গামস্স সচে লেড্ডুপাততো দূৰে পৰিক্খেপো হোতি, লেড্ডুপাতোযেৱ গামপৰিচ্ছেদোতি গহেতব্বন্তি ৱদন্তি. পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱাতি পৰিক্খিত্তগামে ৱুত্তনযেনেৱ.

সঙ্কৰীযতীতি মিস্সীযতি. এত্থাতি ঘৰঘৰূপচাৰগামগামূপচাৰেসু. ‘‘ৱিকালে গামপ্পৱেসনে পৰিক্খিত্তস্স গামস্স পৰিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স, অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰং ওক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৫১৩) ৱুত্তত্তা গামগামূপচাৰানং অসঙ্কৰতা ইচ্ছিতব্বাতি আহ – ‘‘অসঙ্কৰতো চেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো ৱিকালে গামপ্পৱেসনাদীসূ’’তি. এত্থ চ ‘‘পৰিক্খিত্তস্স গামস্স পৰিক্খেপং, অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানং অতিক্কমন্তস্স ৱিকালগামপ্পৱেসনাপত্তি হোতী’’তি কেচি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং পদভাজনিযং পন ‘‘পৰিক্খিত্তস্স গামস্স পৰিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্স, অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰং ওক্কমন্তস্স আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৫১৩) ৱুত্তত্তা. অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স ঘৰূপচাৰতো পট্ঠায দুতিযলেড্ডুপাতসঙ্খাতস্স গামূপচাৰস্স ওক্কমনে আপত্তি ৱেদিতব্বা. তেনেৱ ৱিকালগামপ্পৱেসনসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ৫১২) ‘‘অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰো অদিন্নাদানে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযম্পি (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তং ‘‘য্ৱাযং অপৰিক্খিত্তস্স গামস্স উপচাৰো দস্সিতো, তস্স ৱসেন ৱিকালগামপ্পৱেসনাদীসু আপত্তি পৰিচ্ছিন্দিতব্বা’’তি. যদি এৱং ‘‘ৱিকালে গামং পৱিসেয্যা’’তি ইমিনা ৱিৰুজ্ঝতীতি? ন ৱিৰুজ্ঝতি গামূপচাৰস্সপি গামগ্গহণেন গহিতত্তা. তস্মা পৰিক্খিত্তস্স গামস্স পৰিক্খেপং অতিক্কমন্তস্স, অপৰিক্খিত্তস্স উপচাৰং ওক্কমন্তস্স ৱিকালগামপ্পৱেসনাপত্তি হোতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. ৱিকালে গামপ্পৱেসনাদীসূতি আদি-সদ্দেন ঘৰঘৰূপচাৰাদীসু ঠিতানং উপ্পন্নলাভভাজনাদিং সঙ্গণ্হাতি.

নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলাতি ইন্দখীলতো বহি নিক্খমিত্ৱাতি অত্থো. এত্থ চ ৱিনযপৰিযাযেন তাৱ ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ অৱসেসং অৰঞ্ঞ’’ন্তি (পাৰা. ৯২) আগতং, সুত্তন্তপৰিযাযেন আৰঞ্ঞিকং ভিক্খুং সন্ধায ‘‘আৰঞ্ঞকং নাম সেনাসনং পঞ্চধনুসতিকং পচ্ছিম’’ন্তি (পাৰা. ৬৫৪) আগতং. ৱিনযসুত্তন্তা উভোপি পৰিযাযদেসনা নাম, অভিধম্মো পন নিপ্পৰিযাযদেসনা. নিপ্পৰিযাযতো চ গামৱিনিমুত্তং ঠানং অৰঞ্ঞমেৱ হোতীতি অভিধম্মপৰিযাযেন অৰঞ্ঞং দস্সেতুং ‘‘নিক্খমিত্ৱা বহি ইন্দখীলা’’তি (ৱিভ. ৫২৯) ৱুত্তং. ‘‘আচৰিযধনু নাম পকতিহত্থেন নৱৱিদত্থিপ্পমাণং, জিযায পন আৰোপিতায চতুহত্থপ্পমাণ’’ন্তি ৱদন্তি. লেসোকাসনিসেধনত্থন্তি ‘‘মযা নেৱ গামে, ন অৰঞ্ঞে হটং, ঘৰে ৱা ঘৰূপচাৰেসু ৱা গামূপচাৰেসু ৱা অঞ্ঞতৰস্মি’’ন্তি ৱত্তুং মা লভতূতি ৱুত্তং হোতি.

কপ্পিযন্তি অনুৰূপৱসেন ৱুত্তং. অকপ্পিযম্পি পন অপ্পটিগ্গহিতঞ্চে, অদিন্নসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি. পৰিচ্চাগাদিম্হি অকতে ‘‘ইদং ময্হং সন্তক’’ন্তি অৱিদিতম্পি পৰপৰিগ্গহিতমেৱ মাতাপিতূনং অচ্চযেন মন্দানং উত্তানসেয্যকানং দাৰকানং সন্তকমিৱ.

যস্স ৱসেন পুৰিসো থেনোতি ৱুচ্চতি, তং থেয্যন্তি আহ ‘‘অৱহৰণচিত্তস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি. সঙ্খা-সদ্দো ঞাণকোট্ঠাসপঞ্ঞত্তিগণনাদীসু দিস্সতি. ‘‘সঙ্খাযেকং পটিসেৱতী’’তিআদীসু (ম. নি. ২.১৬৮) হি ঞাণে দিস্সতি. ‘‘পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খা সমুদাচৰন্তী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.২০৪) কোট্ঠাসে. ‘‘তেসং তেসং ধম্মানং সঙ্খা সমঞ্ঞা’’তিআদীসু (ধ. স. ১৩১৩) পঞ্ঞত্তিযং. ‘‘ন সুকৰং সঙ্খাতু’’ন্তিআদীসু (ধ. প. ১৯৬; অপ. থেৰ. ১.১০.২) গণনাযং. তত্থ কোট্ঠাসৱচনং সঙ্খা-সদ্দং সন্ধাযাহ ‘‘সঙ্খাসঙ্খাতন্তি অত্থতো এক’’ন্তি. তেনাহ ‘‘কোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি. পপঞ্চসঙ্খাতি তণ্হামানদিট্ঠিসঙ্খাতা পপঞ্চকোট্ঠাসা. ‘‘একো চিত্তকোট্ঠাসোতি যঞ্চ পুব্বভাগে অৱহৰিস্সামীতি পৱত্তং চিত্তং, যঞ্চ গমনাদিসাধকং পৰামসনাদিসাধকং ৱা মজ্ঝে পৱত্তং, যঞ্চ ঠানাচাৱনপ্পযোগসাধকং, তেসু অযমেৱেকো পচ্ছিমো চিত্তকোট্ঠাসো ইধাধিপ্পেতো’’তি কেচি ৱদন্তি. চূড়গণ্ঠিপদে পন ‘‘ঊনমাসকমাসকঊনপঞ্চমাসকপঞ্চমাসকাৱহৰণচিত্তেসু একো চিত্তকোট্ঠাসো’’তি ৱুত্তং. ‘‘অনেকপ্পভেদত্তা চিত্তস্স একো চিত্তকোট্ঠাসোতি ৱুত্ত’’ন্তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৱুত্তং. ইদমেৱেত্থ সুন্দৰতৰং ‘‘থেয্যচিত্তসঙ্খাতো একো চিত্তকোট্ঠাসো’’তি ৱুত্তত্তা. থেয্যসঙ্খাতেনাতি থেয্যচিত্তকোট্ঠাসেন কৰণভূতেন, ন ৱিস্সাসতাৱকালিকাদিগাহৱসপ্পৱত্তচিত্তকোট্ঠাসেনাতি ৱুত্তং হোতি.

অভিযোগৱসেনাতি অড্ডকৰণৱসেন. অভিযুঞ্জতীতি চোদেতি, অড্ডং কৰোতীতি অত্থো. পৰিকপ্পিতট্ঠানন্তি ওকাসপৰিকপ্পনৱসেন পৰিকপ্পিতপ্পদেসং. সুঙ্কঘাতন্তি এত্থ ৰাজূনং দেয্যভাগস্স এতং অধিৱচনং সুঙ্কোতি, সো এত্থ হঞ্ঞতি অদত্ৱা গচ্ছন্তেহীতি সুঙ্কঘাতো. ‘‘এত্থ পৱিট্ঠেহি সুঙ্কো দাতব্বো’’তি ৰুক্খপব্বতাদিসঞ্ঞাণেন নিযমিতপ্পদেসস্সেতং অধিৱচনং.

পঞ্চৱীসতিঅৱহাৰকথাৱণ্ণনা

আকুলাতি সঙ্কুলা. লুড়িতাতি ৱিলোড়িতা. কত্থচীতি একিস্সায অট্ঠকথাযং. একং পঞ্চকং দস্সিতন্তি ‘‘পৰপৰিগ্গহিতঞ্চ হোতি, পৰপৰিগ্গহিতসঞ্ঞী চ, গৰুকো চ হোতি পৰিক্খাৰো পঞ্চমাসকো ৱা অতিৰেকপঞ্চমাসকো ৱা, থেয্যচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৱেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি (পাৰা. ১২২) এৱং ৱুত্তপঞ্চঅৱহাৰঙ্গানি একং পঞ্চকন্তি দস্সিতং. দ্ৱে পঞ্চকানি দস্সিতানীতি ‘‘ছহাকাৰেহি অদিন্নং আদিযন্তস্স আপত্তি পাৰাজিকস্স. ন চ সকসঞ্ঞী, ন চ ৱিস্সাসগ্গাহী, ন চ তাৱকালিকং, গৰুকো চ হোতি পৰিক্খাৰো পঞ্চমাসকো ৱা অতিৰেকপঞ্চমাসকো ৱা, থেয্যচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ফন্দাপেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ঠানা চাৱেতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি এৱং ৱুত্তেসু ছসু পদেসু একং অপনেত্ৱা অৱসেসানি পঞ্চ পদানি একং পঞ্চকন্তি দস্সেত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তপঞ্চকঞ্চ গহেত্ৱা দ্ৱে পঞ্চকানি দস্সিতানি. এত্থ পনাতি ‘‘পঞ্চহাকাৰেহি অদিন্নং আদিযন্তস্সা’’তিআদীসু. সব্বেহিপি পদেহীতি ‘‘পৰপৰিগ্গহিতঞ্চ হোতী’’তিআদীহি পদেহি. লব্ভমানানিযেৱ পঞ্চকানীতি পঞ্চৱীসতিযা অৱহাৰেসু লব্ভমানপঞ্চকানি.

পঞ্চন্নং অৱহাৰানং সমূহো পঞ্চকং, সকো হত্থো সহত্থো, তেন নিব্বত্তো, তস্স ৱা সম্বন্ধীতি সাহত্থিকো, অৱহাৰো. সাহত্থিকাদি পঞ্চকং সাহত্থিকপঞ্চকন্তি আদিপদৱসেন নামলাভো দট্ঠব্বো কুসলাদিত্তিকস্স কুসলত্তিকৱোহাৰো ৱিয. ইমিনাৱ নযেন পুব্বপযোগাদি পঞ্চকং পুব্বপযোগপঞ্চকং, থেয্যাৱহাৰাদি পঞ্চকং থেয্যাৱহাৰপঞ্চকন্তি নামলাভো দট্ঠব্বোতি. ততিযপঞ্চমেসু পঞ্চকেসূতি সাহত্থিকপঞ্চকথেয্যাৱহাৰপঞ্চকেসু. লব্ভমানপদৱসেনাতি সাহত্থিকপঞ্চকে লব্ভমানস্স নিস্সগ্গিযাৱহাৰপদস্স ৱসেন থেয্যাৱহাৰপঞ্চকে লব্ভমানস্স পৰিকপ্পাৱহাৰপদস্স চ ৱসেন যোজেতব্বন্তি অত্থো.

আণত্তিযা নিব্বত্তো অৱহাৰো আণত্তিকো. নিস্সজ্জনং নিস্সগ্গো, সুঙ্কঘাতট্ঠানে পৰিকপ্পিতোকাসে ৱা ঠত্ৱা ভণ্ডস্স বহি পাতনং. নিস্সগ্গোৱ নিস্সগ্গিযো. কিৰিযাসিদ্ধিতো পুৰেতৰমেৱ পাৰাজিকাপত্তিসঙ্খাতং অত্থং সাধেতীতি অত্থসাধকো. ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৱহৰা’’তি এৱৰূপো হি আণাপনপযোগো পৰস্স তেলকুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং তেলং অৱস্সং পিৱনকানং উপাহনাদীনং নিক্খেপপযোগো চ আণত্তস্স ভণ্ডগ্গহণতো উপাহনাদীনং তেলপাতনতো চ পুৰেতৰমেৱ পাৰাজিকাপত্তিসঙ্খাতং অত্থং সাধেতি. সাহত্থিকপযোগোপি হি এৱৰূপো অত্থসাধকোতি ৱুচ্চতি. ৱুত্তঞ্হেতং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা) –

‘‘অত্থসাধকো নাম ‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা তং অৱহৰা’তি আণাপেতি. তত্থ সচে পৰো অনন্তৰাযিকো হুত্ৱা তং অৱহৰতি, আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকং. পৰস্স ৱা পন তেলকুম্ভিযা পাদগ্ঘনকং তেলং অৱস্সং পিৱনকানি উপাহনাদীনি পক্খিপতি, হত্থতো মুত্তমত্তেযেৱ পাৰাজিক’’ন্তি.

ধুৰস্স নিক্খিপনং ধুৰনিক্খেপো. আৰামাভিযুঞ্জনাদীসু অত্তনো চ পৰস্স চ দানগ্গহণেসু নিৰুস্সাহভাৱাপজ্জনং. সহত্থা অৱহৰতীতি সহত্থেন গণ্হাতি. ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং অৱহৰা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতীতি এত্থাপি আণাপকস্স আণত্তিক্খণেযেৱ আপত্তি দট্ঠব্বা. যদি এৱং ইমস্স, অত্থসাধকস্স চ কো ৱিসেসোতি? তঙ্খণঞ্ঞেৱ গহণে নিযুঞ্জনং আণত্তিকপযোগো, কালন্তৰেন গহণত্থং নিযোগো অত্থসাধকোতি অযমেতেসং ৱিসেসো. তেনেৱাহ – ‘‘অসুকস্স ভণ্ডং যদা সক্কোসি, তদা অৱহৰাতি আণাপেতী’’তি. এত্থ চ আণাপনপযোগোৱ অত্থসাধকোতি দস্সিতো, সাহত্থিকৱসেনপি অত্থসাধকপযোগো পন উপৰি আৱি ভৱিস্সতি. ধুৰনিক্খেপো পন উপনিক্খিত্তভণ্ডৱসেন ৱেদিতব্বোতি ইদং নিদস্সনমত্তং. আৰামাভিযুঞ্জনাদীসুপি তাৱকালিকভণ্ডদেয্যানং অদানেপি এসেৱ নযো.

‘‘আণত্তিৱসেন পুব্বপযোগো ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা অনন্তৰাযেন গণ্হন্তস্স ‘অসুকস্স ভণ্ডং অৱহৰা’তি আণাপনং ভণ্ডগ্গহণতো পুব্বত্তা পুব্বপযোগো, পযোগেন সহ ৱত্তমানো অৱহাৰো সহপযোগো, ‘‘অসুকং নাম ভণ্ডং হৰিস্সামা’’তি সংৱিদহিত্ৱা সম্মন্তযিত্ৱা অৱহৰণং সংৱিদাৱহাৰো. সঙ্কেতকম্মং নাম পুব্বণ্হাদিকালপৰিচ্ছেদৱসেন সঞ্জাননকম্মং, নিমিত্তকম্মং নাম সঞ্ঞুপ্পাদনত্থং অক্খিনিখণনাদিনিমিত্তকৰণং. ঠানাচাৱনৱসেন সহপযোগোতি ইদং পন নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং, খিলসঙ্কমনাদীসুপি অসতি চ ঠানাচাৱনে সহপযোগো দট্ঠব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা) ‘‘ঠানাচাৱনৱসেন খিলাদীনি সঙ্কামেত্ৱা খেত্তাদিগ্গহণৱসেন চ সহপযোগো ৱেদিতব্বো’’তি.

থেনো ৱুচ্চতি চোৰো, তস্স ভাৱো থেয্যং, তেন অৱহৰণং থেয্যাৱহাৰো. যো হি সন্ধিচ্ছেদাদীনি কত্ৱা অদিস্সমানো অৱহৰতি, তুলাকূটমানকূটকূটকহাপণাদীহি ৱা ৱঞ্চেত্ৱা গণ্হাতি, তস্সেৱং গণ্হতো অৱহাৰো থেয্যাৱহাৰো. পসয্হ অভিভৱিত্ৱা অৱহৰণং পসয্হাৱহাৰো. যো হি পসয্হ বলক্কাৰেন পৰেসং সন্তকং গণ্হাতি গামঘাতকাদযো ৱিয, অত্তনো পত্তবলিতো ৱা ৱুত্তনযেন অধিকং গণ্হাতি ৰাজভটাদযো ৱিয, তস্সেৱং গণ্হতো অৱহাৰো পসয্হাৱহাৰো. ভণ্ডৱসেন চ ওকাসৱসেন চ পৰিকপ্পেত্ৱা অৱহৰণং পৰিকপ্পাৱহাৰো. তিণপণ্ণাদীহি অঙ্গুলিমুদ্দিকাদিং পটিচ্ছাদেত্ৱা পচ্ছা তস্স পটিচ্ছন্নস্স অৱহৰণং পটিচ্ছন্নাৱহাৰো. কুসং সঙ্কামেত্ৱা অৱহৰণং কুসাৱহাৰো.

তুলযিত্ৱাতি উপপৰিক্খিত্ৱা. সামীচীতি ৱত্তং, আপত্তি পন নত্থীতি অধিপ্পাযো. মহাজনসম্মদ্দোতি মহাজনসঙ্খোভো. ভট্ঠে জনকাযেতি অপগতে জনকাযে. ‘‘ইদঞ্চ কাসাৱং অত্তনো সন্তকং কত্ৱা এতস্সেৱ ভিক্খুনো দেহী’’তি কিংকাৰণা এৱমাহ? চীৱৰসামিকেন যস্মা ধুৰনিক্খেপো কতো, তস্মা তস্স অদিন্নং গহেতুং ন ৱট্টতি. অৱহাৰকোপি ৱিপ্পটিসাৰস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায চীৱৰসামিকং পৰিযেসন্তো ৱিচৰতি ‘‘দস্সামী’’তি, চীৱৰসামিকেন চ ‘‘মমেত’’ন্তি ৱুত্তে এতেনপি অৱহাৰকেন আলযো পৰিচ্চত্তো, তস্মা এৱমাহ. যদি এৱং চীৱৰসামিকোযেৱ ‘‘অত্তনো সন্তকং গণ্হাহী’’তি কস্মা ন ৱুত্তোতি? উভিন্নম্পি কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থং. কথং? অৱহাৰকস্স ‘‘মযা সহত্থেন ন দিন্নং, ভণ্ডদেয্যমেত’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জেয্য, ইতৰস্স ‘‘মযা পঠমং ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা পচ্ছা অদিন্নং গহিত’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপ্পজ্জেয্যাতি.

সমগ্ঘন্তি অপ্পগ্ঘং. দাৰুঅত্থং ফৰতীতি দাৰূহি কত্তব্বকিচ্চং সাধেতি. মযি সন্তেতিআদি সব্বং ৰঞ্ঞা পসাদেন ৱুত্তং, ‘‘থেৰেন পন অননুচ্ছৱিকং কত’’ন্তি ন মঞ্ঞিতব্বং.

একদিৱসং দন্তকট্ঠচ্ছেদনাদিনা যা অযং অগ্ঘহানি ৱুত্তা, সা সব্বা ভণ্ডসামিনা

কিণিত্ৱা গহিতমেৱ সন্ধায ৱুত্তা, সব্বং পনেতং অট্ঠকথাচৰিযপ্পমাণেন গহেতব্বং. পাসাণঞ্চ সক্খৰঞ্চ পাসাণসক্খৰং. ধাৰেয্যত্থং ৱিচক্খণোতি ইমস্সেৱ ৱিৱৰণং ‘‘আপত্তিং ৱা অনাপত্তিং ৱা’’তিআদি.

পঞ্চৱীসতিঅৱহাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অক্খদস্সাতি এত্থ অক্খ-সদ্দেন কিৰ ৱিনিচ্ছযসালা ৱুচ্চতি. তত্থ নিসীদিত্ৱা ৱজ্জাৱজ্জং পস্সন্তীতি অক্খদস্সা ৱুচ্চন্তি ধম্মৱিনিচ্ছনকা. হনেয্যুন্তি এত্থ হননং নাম হত্থপাদাদীহি পোথনঞ্চেৱ সীসাদিচ্ছেদনঞ্চ হোতীতি আহ – ‘‘হনেয্যুন্তি পোথেয্যুঞ্চেৱ ছিন্দেয্যুঞ্চা’’তি. তেনেৱ পদভাজনিযঞ্চ ‘‘হত্থেন ৱা পাদেন ৱা কসায ৱা ৱেত্তেন ৱা অড্ঢদণ্ডকেন ৱা ছেজ্জায ৱা হনেয্যু’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ অড্ঢদণ্ডকেনাতি দ্ৱিহত্থপ্পমাণেন ৰস্সমুগ্গৰেন ৱেড়ুপেসিকায ৱা. ছেজ্জাযাতি হত্থপাদসীসাদীনং ছেদনেন. নীহৰেয্যুন্তি গামনিগমাদিতো নীহৰেয্যুং. চোৰোসি…পে… থেনোসীতি এত্থ ‘‘পৰিভাসেয্যু’’ন্তি পদং অজ্ঝাহৰিত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বোতি আহ ‘‘চোৰোসীতি এৱমাদীনি চ ৱত্ৱা পৰিভাসেয্যু’’ন্তি.

৯৩. যং তং ভণ্ডং দস্সিতন্তি সম্বন্ধো. যত্থ যত্থ ঠিতন্তি ভূমিআদীসু যত্থ যত্থ ঠিতং. যথা যথা আদানং গচ্ছতীতি ভূমিআদীসু ঠিতং ভণ্ডং সব্বসো অগ্গহণেপি যেন যেন আকাৰেন গহণং উপগচ্ছতি.

ভূমট্ঠকথাৱণ্ণনা

৯৪. ফন্দাপেতি, সব্বত্থ দুক্কটমেৱাতি এত্থ ‘‘উট্ঠহিস্সামী’’তি ফন্দাপেত্ৱা পুন অনুট্ঠহিত্ৱা তত্থেৱ সযন্তস্সপি অঙ্গপচ্চঙ্গং অফন্দাপেত্ৱা একপযোগেন উট্ঠহন্তস্সপি দুক্কটমেৱাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞস্মিং ৱা গমনস্স অনুপকাৰেতি যথা দ্ৱাৰপিদহনে কুম্ভিট্ঠানগমনস্স অনুপকাৰত্তা অনাপত্তি, এৱং অঞ্ঞস্মিং ৱা গমনস্স অনুপকাৰে কাযৱচীকম্মে অনাপত্তি. ৱাচায ৱাচাযাতি একেকত্থদীপিকায ৱাচায ৱাচায. উপলদ্ধোতি ঞাতো. পুঞ্ঞানি চ কৰিস্সামাতি এত্থ ‘‘মুসাৱাদং কত্ৱা পুঞ্ঞানি কৰিস্সামাতি ৱদন্তস্স দুক্কটমেৱা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং, তং ইমস্মিংযেৱ পদেসে অট্ঠকথাৱচনেন ৱিৰুজ্ঝতি. তথা হি ‘‘যং যং ৱচনং মুসা, তত্থ তত্থ পাচিত্তিয’’ন্তি চ ‘‘ন হি অদিন্নাদানস্স পুব্বপযোগে পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটং নাম অত্থী’’তি চ ৱক্খতি. এৱং পন ৱুত্তে ন ৱিৰুজ্ঝতি ‘‘মুসাৱাদং কত্ৱা পুঞ্ঞানি চ কৰিস্সামাতি ৱদন্তস্স পাচিত্তিযেন সদ্ধিং দুক্কট’’ন্তি. তথা হি ‘‘অকপ্পিযপথৱিং খণন্তানং দুক্কটেহি সদ্ধিং পাচিত্তিযানীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্ত’’ন্তি চ ‘‘যথা চ ইধ, এৱং সব্বত্থ পাচিত্তিযট্ঠানে দুক্কটা ন মুচ্চতী’’তি চ ৱক্খতি. সচে পন কুসলচিত্তো ‘‘পুঞ্ঞানি কৰিস্সামা’’তি ৱদতি, অনাপত্তি ‘‘বুদ্ধপূজং ৱা ধম্মপূজং ৱা সঙ্ঘভত্তং ৱা কৰিস্সামাতি কুসলং উপ্পাদেতি, কুসলচিত্তেন গমনে অনাপত্তী’’তি চ ‘‘যথা চ ইধ, এৱং সব্বত্থ অথেয্যচিত্তস্স অনাপত্তী’’তি চ ৱক্খমানত্তা.

পমাদলিখিতন্তি ৱেদিতব্বন্তি অপৰভাগে পোত্থকাৰুড়্হকালে পমজ্জিত্ৱা লিখিতন্তি ৱেদিতব্বং. পাড়িযং সেসঅট্ঠকথাসু চ ‘‘কুদালং ৱা পিটকং ৱা’’তি ইদমেৱ দ্ৱযং ৱত্ৱা ৱাসিফৰসূনং অৱুত্তত্তা তেসম্পি সঙ্খেপট্ঠকথাদীসু আগতভাৱং দস্সেতুং ‘‘সঙ্খেপট্ঠকথাযং পন মহাপচ্চৰিযঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. থেয্যচিত্তেন কতত্তা ‘‘দুক্কটেহি সদ্ধিং পাচিত্তিযানী’’তি ৱুত্তং. ততো পৰং সব্বকিৰিযাসূতি বীজগ্গহণতো পৰং কত্তব্বকিৰিযাসু. সব্বং পুৰিমনযেনেৱাতি যাৱ পিটকপৰিযোসানা হত্থৱাৰপদৱাৰেসু দুক্কটং.

থেৰেহি দস্সিতন্তি পুব্বপযোগসহপযোগদুক্কটেসু অসম্মোহত্থং সমোধানেত্ৱা ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি দস্সিতং. ‘‘সব্বেসম্পি দুক্কটানং ইমেসুযেৱ অট্ঠসু সঙ্গহেতব্বভাৱতো ইতৰেহি সত্তহি দুক্কটেহি ৱিনিমুত্তং ৱিনযদুক্কটেযেৱ সঙ্গহেতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. দসৱিধং ৰতনন্তি ‘‘মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতঙ্গো মসাৰগল্ল’’ন্তি এৱমাগতং দসৱিধং ৰতনং.

‘‘মণি মুত্তা ৱেড়ুৰিযো চ সঙ্খো,

সিলা পৱাড়ং ৰজতঞ্চ হেমং;

সলোহিতঙ্গঞ্চ মসাৰগল্লং,

দসেতি ধীৰো ৰতনানি জঞ্ঞা’’তি. –

হি ৱুত্তং.

সত্তৱিধং ধঞ্ঞন্তি সালি ৱীহি যৱো কঙ্গু কুদ্ৰূসো ৱৰকো গোধুমোতি ইদং সত্তৱিধং ধঞ্ঞং. আৱুধভণ্ডাদিন্তি আদি-সদ্দেন তূৰিযভণ্ডইত্থিৰূপাদিং সঙ্গণ্হাতি. অনামসিতব্বে ৱত্থুম্হি দুক্কটং অনামাসদুক্কটং. দুৰুপচিণ্ণদুক্কটন্তি ‘‘ন কত্তব্ব’’ন্তি ৱাৰিতস্স কতত্তা দুট্ঠু আচিণ্ণং চৰিতন্তি দুৰুপচিণ্ণং, তস্মিং দুক্কটং দুৰুপচিণ্ণদুক্কটং. ৱিনযে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং ৱিনযদুক্কটং. ‘‘সঙ্ঘভেদায পৰক্কমতী’’তি সুত্ৱা তংনিৱাৰণত্থায ঞাতে অত্থে অৱদন্তস্স ঞাতদুক্কটং. একাদস সমনুভাসনা নাম ভিক্খুপাতিমোক্খে চত্তাৰো যাৱততিযকা সঙ্ঘাদিসেসা, অৰিট্ঠসিক্খাপদন্তি পঞ্চ, ভিক্খুনীপাতিমোক্খে একং যাৱততিযকং পাৰাজিকং, চত্তাৰো সঙ্ঘাদিসেসা, চণ্ডকাড়ীসিক্খাপদন্তি ছ. ৱস্সাৱাসাদিং পটিস্সুণিত্ৱা ন সম্পাদেন্তস্স পটিস্সৱনিমিত্তং দুক্কটং পটিস্সৱদুক্কটং.

পুব্বসহপযোগে চ, অনামাসদুৰুপচিণ্ণে;

ৱিনযে চেৱ ঞাতে চ, ঞত্তিযা চ পটিস্সৱে;

অট্ঠেতে দুক্কটা ৱুত্তা, ৱিনযে ৱিনযঞ্ঞুনা.

সহপযোগতো পট্ঠায চেত্থ পুৰিমা পুৰিমা আপত্তিযো পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি আহ ‘‘অথ ধুৰনিক্খেপং অকত্ৱা’’তিআদি. তত্থ ‘‘ধুৰনিক্খেপং অকত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা ধুৰনিক্খেপং কত্ৱা খণন্তস্স পুৰিমাপত্তিযো ন পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি দট্ঠব্বং. ৱিযূহনদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, উদ্ধৰণদুক্কটে পতিট্ঠাতীতি ইদং পাড়িযং আগতানুক্কমেন দস্সেতুং ৱুত্তং. যদি পন পংসুং উদ্ধৰিত্ৱা সউস্সাহোৱ পুন খণতি, উদ্ধৰণদুক্কটং পটিপ্পস্সম্ভতি, খণনদুক্কটে পতিট্ঠাতি.

কতং কৰণং কিৰিযাতি অত্থতো একন্তি আহ ‘‘ৱিৰূপা সা কিৰিযা’’তি. ইদানি ৱুত্তমেৱত্থং পৰিৱাৰপাড়িযা নিদস্সেন্তো ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ অপৰদ্ধং ৱিৰদ্ধং খলিতন্তি সব্বমেতং যঞ্চ দুক্কটন্তি এত্থ ৱুত্তস্স দুক্কটস্স পৰিযাযৱচনং. যঞ্হি দুট্ঠু কতং, ৱিৰূপং ৱা কতং, তং দুক্কটং. তং পনেতং যথা সত্থাৰা ৱুত্তং, এৱং অকতত্তা অপৰদ্ধং, কুসলং ৱিৰজ্ঝিত্ৱা পৱত্তত্তা ৱিৰদ্ধং, অৰিযৱংসপ্পটিপদং অনাৰুড়্হত্তা খলিতং. যং মনুস্সো কৰেতি ইদং পনেত্থ ওপম্মনিদস্সনং. তস্সত্থো – যথা যং লোকে মনুস্সো আৱি ৱা যদি ৱা ৰহো পাপং কৰোতি, তং দুক্কটন্তি পৱেদেন্তি, এৱমিদম্পি বুদ্ধপটিকুট্ঠেন লামকভাৱেন পাপং, তস্মা দুক্কটন্তি ৱেদিতব্বন্তি.

যথা দুক্খা, কুচ্ছিতা ৱা গতি দুগতীতি ৱত্তব্বে ‘‘দুগ্গতী’’তি ৱুত্তং, যথা চ কটুকং ফলমেতস্সাতি কটুকফলন্তি ৱত্তব্বে ‘‘কটুকপ্ফল’’ন্তি ৱুত্তং, এৱমিধাপি থূলত্তা অচ্চযত্তা চ থূলচ্চযন্তি ৱত্তব্বে ‘‘থুল্লচ্চয’’ন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেতুং ‘‘সম্পৰাযে চ দুগ্গতী’’তিআদিমাহ. সংযোগে পন কতে সংযোগপৰস্স ৰস্সত্তং সিদ্ধমেৱাতি মনসি কত্ৱা ‘‘সংযোগভাৱো ৱেদিতব্বো’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. একস্স মূলেতি একস্স সন্তিকে. অচ্চযো তেন সমো নত্থীতি দেসনাগামীসু অচ্চযেসু তেন সমো থূলো অচ্চযো নত্থি. তেনেতং ইতি ৱুচ্চতীতি থূলত্তা অচ্চযস্স এতং থুল্লচ্চযন্তি ৱুচ্চতীতি অত্থো.

‘‘সব্বত্থাপি আমসনে দুক্কটং ফন্দাপনে থুল্লচ্চযঞ্চ ৱিসুং ৱিসুং থেয্যচিত্তেন আমসনফন্দাপনপযোগং কৰোন্তস্সেৱ হোতি, একপযোগেন গণ্হন্তস্স পন উদ্ধাৰে পাৰাজিকমেৱ, ন দুক্কটথুল্লচ্চযানী’’তি ৱদন্তি. সহপযোগং পন অকত্ৱাতি এত্থ ‘‘পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিযা অভাৱতো সহপযোগং কত্ৱাপি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তেন পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তিযো দেসেতব্বা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. অট্ঠকথাৱচনং পন কতে সহপযোগে পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তীনম্পি পটিপ্পস্সদ্ধিং দীপেতি, অঞ্ঞথা ‘‘সহপযোগং পন অকত্ৱা’’তি ইদং ৱিসেসনমেৱ নিৰত্থকং সিযা. যঞ্চ হেট্ঠা ৱুত্তং ‘‘সচে পনস্স তত্থজাতকে তিণৰুক্খলতাদিম্হি ছিন্নেপি লজ্জিধম্মো ওক্কমতি, সংৱৰো উপ্পজ্জতি, ছেদনপচ্চযা দুক্কটং দেসেত্ৱা মুচ্চতী’’তি, তম্পি সহপযোগে কতে পুব্বপযোগে আপন্নাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিমেৱ দীপেতি সহপযোগে ছেদনপচ্চযা আপন্নদুক্কটস্সেৱ দেসনায ৱুত্তত্তা. সহপযোগতো পট্ঠাযেৱাতি চ ইদং সহপযোগং পত্তস্স ততো পুব্বে আপন্নানং পুব্বপযোগাপত্তীনম্পি পটিপ্পস্সদ্ধিং দীপেতি. তেন হি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি ‘‘যাৱ সহপযোগং ন পাপুণাতি, তাৱ পুব্বে আপন্নাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধি ন হোতি, সহপযোগং পত্তকালতো পন পট্ঠায তাসম্পি পটিপ্পস্সদ্ধি হোতী’’তি, তস্মা সুট্ঠু উপপৰিক্খিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং.

বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তু, একমেৱ দেসেত্ৱা মুচ্চতীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – সচে খণনৱিযূহনুদ্ধৰণেসু দস দস কত্ৱা আপত্তিযো আপন্না, তাসু উদ্ধৰণে দস আপত্তিযো দেসেত্ৱা মুচ্চতি ৱিসভাগকিৰিযং পত্ৱা পুৰিমাপুৰিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধত্তাতি. জাতিৱসেন পন সমানকিৰিযায আপন্নাপত্তিযো একত্তেন গহেত্ৱা ‘‘একমেৱ দেসেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, তস্মা ইমিনাপি কুৰুন্দট্ঠকথাৱচনেন পঠমং মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তপুৰিমাপত্তিপটিপ্পস্সদ্ধিমেৱ সমত্থযতি, ন পন উভিন্নং অট্ঠকথানং অত্থতো নানাকৰণং অত্থি. অপৰম্পেত্থ পকাৰং ৱণ্ণযন্তি ‘‘সমানকিৰিযাসুপি পুৰিমপুৰিমখণনপচ্চযা আপন্নাপত্তিযো পচ্ছিমপচ্ছিমখণনং পত্ৱা পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘পংসুখণনাদীসু চ লজ্জিধম্মে উপ্পন্নে বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তু, একমেৱ দেসেত্ৱা মুচ্চতীতি কুৰুন্দট্ঠকথাযং ৱুত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৱঞ্চ সতি ‘বহুকাপি আপত্তিযো হোন্তূ’তি ন ৱত্তব্বং ভৱেয্য, ৱুত্তঞ্চ, তস্মা ৱিসভাগকিৰিযমেৱ পত্ৱা পুৰিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিং ইচ্ছন্তেনেৱ বহুকাসুপি আপত্তীসু একমেৱ দেসেত্ৱা মুচ্চতীতি ইমস্মিং ঠানে ৱিসুংযেৱেকো দেসনাক্কমো দস্সিতো’’তিপি ৱদন্তি. অযমেতেসং অধিপ্পাযো – যথা ইধ পুৰিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধি অট্ঠকথাচৰিযপ্পমাণেন গহিতা, এৱং বহুকাসুপি আপত্তীসু একমেৱ দেসেত্ৱা মুচ্চতীতি ইদম্পি ইধ অট্ঠকথাচৰিযপ্পমাণতোযেৱ ৱেদিতব্বং. যথা চ পাড়িযং পাচিত্তিযট্ঠানেপি দুক্কটমেৱ হোতীতি ইধ আৱেণিকং কত্ৱা আপত্তিৱিসেসো দস্সিতো, এৱং পুৰিমাপত্তীনং পটিপ্পস্সদ্ধিৱিসেসো চ দেসনাৱিসেসো চ অট্ঠকথাচৰিযেহি দস্সিতোতি.

হেট্ঠতো ওসীদেন্তোতি ‘‘সামিকেসু আগন্ত্ৱা অপস্সিত্ৱা গতেসু গণ্হিস্সামী’’তি থেয্যচিত্তেন হেট্ঠাভূমিযং ওসীদেন্তো. বুন্দেনাতি কুম্ভিযা হেট্ঠিমতলেন. এৱং একট্ঠানে ঠিতায কুম্ভিযা ঠানাচাৱনং ছহি আকাৰেহি ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ৱলযং নীহৰতি, পাৰাজিকন্তি আকাসগতং অকত্ৱা ঘংসিত্ৱা নীহৰন্তস্স ছিন্নকোটিতো নীহটমত্তে পাৰাজিকং. ইতো চিতো চ সাৰেতীতি ঘংসন্তোযেৱ আকাসগতং অকত্ৱা সাৰেতি.

ছিন্নমত্তে পাৰাজিকন্তি অৱস্সং চে পততি, ছিন্নমত্তে পাৰাজিকং. পৰিচ্ছেদোতি ‘‘পঞ্চমাসকং ৱা অতিৰেকপঞ্চমাসকং ৱা’’তি ৱুত্তগণনপৰিচ্ছেদো. অপব্যূহন্তোতি ‘‘হেট্ঠা ঠিতং গণ্হিস্সামী’’তি হত্থেন দ্ৱিধা কৰোন্তো. উপড্ঢকুম্ভিযন্তি উপড্ঢপুণ্ণায কুম্ভিযা. ননু চ অট্ঠকথাচৰিযপ্পমাণেন সঙ্খেপট্ঠকথাদীসু ৱুত্তম্পি কস্মা ন গহেতব্বন্তি আহ – ‘‘ৱিনযৱিনিচ্ছযে হি আগতে গৰুকে ঠাতব্ব’’ন্তি. ৱিনযধম্মতাতি ৱিনযগৰুকানং ধম্মতা. ৱিনযগৰুকা হি ৱিনযৱিনিচ্ছযে আগতে গৰুকে তিট্ঠন্তি. ৱিনযগৰুকতাব্যাপনত্থঞ্হি ৱিনযগৰুকোযেৱেত্থ ৱিনয-সদ্দেন ৱুত্তো, ৱিনযস্স ৱা এসা ধম্মতা তেসং গৰুগাৰৱট্ঠানস্স ৱিনযৱিসযত্তা.

ইদানি সঙ্খেপট্ঠকথাদীসু ৱুত্তং পাড়িযাপি ন সমেতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. ভাজনন্তি পত্তাদিভাজনং. পত্তাদিং অপূৰেত্ৱা গণ্হন্তস্স অনুদ্ধটেপি মুখৱট্টিপৰিচ্ছেদো হোতি, পূৰেত্ৱা গণ্হন্তস্স পন উদ্ধৰণকালে হোতীতি আহ ‘‘মুখৱট্টিপৰিচ্ছেদেন ৱা উদ্ধাৰেন ৱা’’তি. যদা পন তেলকুম্ভীআদীসু তেলাদীনং অবহুভাৱতো ভাজনং নিমুজ্জাপেত্ৱা গণ্হিতুং ন সক্কা হোতি, তদা মুখৱট্টিপৰিচ্ছেদেনেৱ হোতি. চিক্কনন্তি থদ্ধং. আকড্ঢনৱিকড্ঢনযোগ্গন্তি এত্থ অভিমুখং কড্ঢনং আকড্ঢনং, পৰতো কড্ঢনং ৱিকড্ঢনং. পটিনীহৰিতুন্তি অত্তনো ভাজনতো পটিনীহৰিতুং. হত্থতো মুত্তমত্তে পাৰাজিকন্তি থেয্যচিত্তেন পৰসন্তকগ্গহণপযোগস্স কতত্তা. মহাঅট্ঠকথাযমেৱ ‘‘সচেপি মৰিযাদং দুব্বলং কত্ৱা সুক্খতড়াকস্স উদকনিব্বহনট্ঠানং উদকনিদ্ধমনতুম্বং ৱা পিদহতি, অঞ্ঞতো চ গমনমগ্গে ৱা পাড়িং বন্ধতি, সুক্খমাতিকং ৱা উজুং কৰোতি, পচ্ছা দেৱে ৱুট্ঠে উদকং আগন্ত্ৱা মৰিযাদং ভিন্দতি, সব্বত্থ ভণ্ডদেয্য’’ন্তি ৱুত্তত্তা ‘‘তং পন তত্থেৱ সুক্খতড়াকে সুক্খমাতিকায উজুকৰণৱিনিচ্ছযেন ৱিৰুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং.

অৱহাৰলক্খণন্তি পঞ্চৱীসতিযা অৱহাৰেসু একম্পি অৱহাৰলক্খণং, ঠানাচাৱনপযোগো এৱ ৱা. উদ্ধাৰেতি কুম্ভিযা ফুট্ঠট্ঠানতো কেসগ্গমত্তেপি উদ্ধটে. যুত্তন্তি ঠানাচাৱনপযোগসব্ভাৱতো যুত্তং. সঙ্গোপনত্থাযাতি ইমিনা সুদ্ধচিত্ততং দস্সেতি. পলিবুজ্ঝিস্সতীতি নিৱাৰেস্সতি. ৱুত্তনযেনেৱ পাৰাজিকন্তি হত্থতো মুত্তমত্তেযেৱ পাৰাজিকং. সুদ্ধচিত্তোৱ উদ্ধৰতীতি কুম্ভিযং তেলস্স আকিৰণতো পুৰেতৰমেৱ সুদ্ধচিত্তো নিক্খিপিত্ৱা পচ্ছা সুদ্ধচিত্তোৱ উদ্ধৰতি. নেৱ অৱহাৰোতি থেয্যচিত্তেন অৱহৰণপযোগস্স অকতত্তা. অত্তনো ভাজনত্তা পন ‘‘ন গীৱা’’তি ৱুত্তং, অনাপত্তিমত্তমেৱ ৱুত্তং, ন পন এৱং ৱিচাৰিতন্তি অধিপ্পাযো. অথ ৱা অনাপত্তিমত্তমেৱ ৱুত্তন্তি ইমিনাপি তত্থ ‘‘গীৱা’’তি ৱচনাভাৱতো ‘‘ন গীৱা’’তি পুব্বে ৱুত্তমহাঅট্ঠকথাৱাদমেৱ পতিট্ঠাপেতি, পচ্ছা দস্সিতেন কুৰুন্দিৱাদেনপি মহাঅট্ঠকথাৱাদোৱ সমত্থিতো. অত্তনো ভণ্ডন্তি তেলাকিৰণতো পুৰেতৰমেৱ অত্তনো কুম্ভিযং সুদ্ধচিত্তেন ঠপিতং পীততেলং অত্তনো পৰিক্খাৰং. সম্মোহট্ঠানন্তি আপত্তিৱিনিচ্ছযৱসেন সম্মোহট্ঠানং.

বহিগতং নাম হোতীতি ততো পট্ঠায তেলস্স অট্ঠানভাৱতো অধোমুখভাৱতো চ বহিগতং নাম হোতি. অন্তো পট্ঠায ছিদ্দে কৰিযমানে তেলস্স নিক্খমিত্ৱা গতগতট্ঠানং ভাজনসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতীতি আহ – ‘‘বাহিৰন্ততো পাদগ্ঘনকে গড়িতে পাৰাজিক’’ন্তি. যথা তথা ৱা কতস্সাতি বাহিৰন্ততো অব্ভন্তৰতো ৱা পট্ঠায কতস্স. মজ্ঝে ঠপেত্ৱা কতছিদ্দেতি মজ্ঝে থোকং কপালং ঠপেত্ৱা পচ্ছা তং ছিন্দন্তেন কতছিদ্দে. ‘‘মৰিযাদচ্ছেদনে অন্তো ঠত্ৱা বহিমুখো ছিন্দন্তো বহি অন্তেন কাৰেতব্বো, বহি ঠত্ৱা অন্তোমুখো ছিন্দন্তো অন্তো অন্তেন কাৰেতব্বো, অন্তো চ বহি চ ছিন্দিত্ৱা মজ্ঝে ঠপেত্ৱা তং ছিন্দন্তো মজ্ঝেন কাৰেতব্বো’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.১০৮) ৱুত্তত্তা ‘‘তড়াকস্স চ মৰিযাদভেদেন সমেতী’’তি ৱুত্তং. ইদমেত্থ যুত্তন্তি অন্তো চ বহি চ পট্ঠায কতছিদ্দে মজ্ঝেন কাৰেতব্বো. অন্তো পট্ঠায কতে পন বাহিৰন্তেন, বহি পট্ঠায কতে অব্ভন্তৰেন কাৰেতব্বোতি অযং তিপ্পকাৰোপি এত্থ ৱেমট্ঠছিদ্দে যুত্তো. উদকে কতপযোগস্স অভাৱতো ‘‘ঠানাচাৱনপযোগস্স অভাৱা’’তি ৱুত্তং.

অট্ঠকথাযং তাৱ ৱুত্তন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. পত্থিন্নস্স খাদনং ইতৰস্স পানঞ্চ সপ্পিআদীনং পৰিভোগোতি আহ – ‘‘অখাদিতব্বং ৱা অপাতব্বং ৱা কৰোতী’’তি. কথং পন তথা কৰোতীতি আহ ‘‘উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা’’তিআদি. কস্মা পনেত্থ দুক্কটং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ঠানাচাৱনস্স নত্থিতায দুক্কট’’ন্তি. পুৰিমদ্ৱযন্তি ভেদনং ছড্ডনঞ্চ. কস্মা ন সমেতীতি আহ ‘‘তঞ্হী’’তিআদি. কুম্ভিজজ্জৰকৰণেনাতি পুণ্ণকুম্ভিযা জজ্জৰকৰণেন. মাতিকাউজউকৰণেনাতি উদকপুণ্ণায মাতিকায উজুকৰণেন. একলক্খণন্তি ভেদনং কুম্ভিজজ্জৰকৰণেন ছড্ডনং মাতিকায উজুকৰণেন সদ্ধিং একসভাৱং ঠানাচাৱনপযোগসব্ভাৱতো. পচ্ছিমং পন দ্ৱযন্তি ঝাপনং অপৰিভোগকৰণঞ্চ.

এত্থ এৱং ৱিনিচ্ছযং ৱদন্তীতি এত্থ মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তে একে আচৰিযা এৱং ৱিনিচ্ছযং ৱদন্তি. পচ্ছিমদ্ৱযং সন্ধায ৱুত্তন্তি এত্থ পুৰিমদ্ৱযে ৱিনিচ্ছযো হেট্ঠা ৱুত্তানুসাৰেন সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি তত্থ কিঞ্চি অৱত্ৱা পচ্ছিমদ্ৱযং সন্ধায ঠানাচাৱনস্স নত্থিতায দুক্কটন্তি ইদং ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. থেয্যচিত্তেনাতি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা কাতুকামতাৱসেন উপ্পন্নথেয্যচিত্তেন. ৱিনাসেতুকামতাযাতি হত্থপাদাদিং ছিন্দন্তো ৱিয কেৱলং ৱিনাসেতুকামতায. পুৰিমদ্ৱযে কিং হোতি, কিং অধিপ্পাযেন ন কিঞ্চি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘পুৰিমদ্ৱযে পন…পে… পাৰাজিক’’ন্তি. তত্থ ৱুত্তনযেন ভিন্দন্তস্স ৱা ছড্ডেন্তস্স ৱাতি মুগ্গৰেন পোথেত্ৱা ভিন্দন্তস্স উদকং ৱা ৱালিকং ৱা আকিৰিত্ৱা উত্তৰাপেন্তস্সাতি অত্থো. অযুত্তন্তি চেতি পাড়িযং পুৰিমপদদ্ৱযেপি দুক্কটস্সেৱ ৱুত্তত্তা ‘‘পুৰিমদ্ৱযে…পে… পাৰাজিকন্তি ইদং অযুত্ত’’ন্তি যদি তুম্হাকং সিযাতি অত্থো. নাতি অযুত্তভাৱপ্পসঙ্গং নিসেধেত্ৱা তত্থ কাৰণমাহ ‘‘অঞ্ঞথা গহেতব্বত্থতো’’তি. কথং পনেত্থ অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘পাড়িযং হী’’তিআদি. নাসেতুকামতাপক্খে হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থস্স অৱিৰুজ্ঝনতো ‘‘থেয্যচিত্তপক্খে’’তি ৱুত্তং. ‘‘এৱং ৱিনিচ্ছযং ৱদন্তী’’তি ইতো পট্ঠায ৱুত্তস্স সব্বস্সপি একস্সেৱ ৱচনত্তা ‘‘এৱমেকে ৱদন্তী’’তি নিগমনৱসেন ৱুত্তং.

ইদানি যথাৱুত্তৱসেন পাড়িযা অত্থে গয্হমানে মহাঅট্ঠকথাযং চতুন্নম্পি সামঞ্ঞতো ৱুত্তস্স পচ্ছিমদ্ৱযং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱচনে ৱিসেসাভাৱতো পাড়িযং ৱুত্তেসু চতূসু পদেসু ‘‘ছড্ডেতি ৱা অপৰিভোগং ৱা কৰোতী’’তি ইমেসং পদানং ৱিসেসাভাৱপ্পসঙ্গতো চ সযং অঞ্ঞথা পাড়িং অট্ঠকথঞ্চ সংসন্দিত্ৱা অত্থং দস্সেতুকামো ‘‘অযং পনেত্থ সাৰো’’তিআদিমাহ. ৱিনীতৱত্থুম্হি ‘‘সঙ্ঘস্স পুঞ্জকিতং তিণং থেয্যচিত্তো ঝাপেসী’’সি (পাৰা. ১৫৬) ৱুত্তত্তা ৱিনীতৱত্থুম্হি তিণজ্ঝাপকো ৱিযাতি ইমিনাৱ ঠানা অচাৱেতুকামোৱাতি এত্থাপি থেয্যচিত্তেন ঠানা অচাৱেতুকামোতি ইদং ৱুত্তমেৱ হোতীতি দট্ঠব্বং. অছড্ডেতুকামোযেৱাতি এত্থাপি থেয্যচিত্তেনাতি সম্বন্ধিতব্বং. ইদঞ্হি থেয্যচিত্তপক্খং সন্ধায ৱুত্তং নাসেতুকামতাপক্খস্স ৱক্খমানত্তা. তেনেৱাহ ‘‘নাসেতুকামতাপক্খে পনা’’তিআদি. ইতৰথাপি যুজ্জতীতি থেয্যচিত্তাভাৱা ঠানা চাৱেতুকামস্সপি দুক্কটং যুজ্জতীতি ৱুত্তং হোতি.

ভূমট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আকাসট্ঠকথাৱণ্ণনা

৯৬. আকাসট্ঠকথাযং মুখতুণ্ডকেনাতি মুখগ্গেন. কলাপগ্গেনাতি পিঞ্ছকলাপস্স অগ্গেন. পসাৰেতীতি গহণত্থং পসাৰেতি. অগ্গহেত্ৱা ৱাতি লেড্ডুআদীহি পহৰিত্ৱা নযনৱসেন অগ্গহেত্ৱা ৱা. আকাসট্ঠৱিনিচ্ছযে ৱুচ্চমানেপি তপ্পসঙ্গেন আকাসট্ঠস্স ৱেহাসট্ঠাদিভাৱমুপগতেপি অসম্মোহত্থং ‘‘যস্মিং অঙ্গে নিলীযতী’’তিআদি ৱুত্তং. অন্তোৱত্থুম্হীতি পৰিক্খিত্তৱত্থুস্স অন্তো. অন্তোগামেতি পৰিক্খিত্তস্স গামস্স অন্তো. অপৰিক্খিত্তে পন ৱত্থুম্হি, গামে ৱা ঠিতট্ঠানমেৱ ঠানং. অটৱিমুখং কৰোতীতি অৰঞ্ঞাভিমুখং কৰোতি. ৰক্খতীতি তেন পযোগেন তস্স ইচ্ছিতট্ঠানং অগতত্তা ৰক্খতি. ভূমিযা গচ্ছন্তং সন্ধায ‘‘দুতিযপদৱাৰে ৱা’’তি ৱুত্তং. গামতো নিক্খন্তস্সাতি পৰিক্খিত্তগামতো নিক্খন্তস্স. কপিঞ্জৰো নাম একা পক্খিজাতি.

আকাসট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱেহাসট্ঠকথাৱণ্ণনা

৯৭. ৱেহাসট্ঠকথাযং পন চীৱৰৱংসে ঠপিতস্স চীৱৰস্স আকড্ঢনে যথাৱুত্তপ্পদেসাতিক্কমো একদ্ৱঙ্গুলমত্তাকড্ঢনেন সিযাতি অধিপ্পাযেন ৱুত্তং ‘‘একদ্ৱঙ্গুলমত্তাকড্ঢনেনেৱ পাৰাজিক’’ন্তি. ইদঞ্চ তাদিসং নাতিমহন্তং চীৱৰৱংসদণ্ডকং সন্ধায ৱুত্তং, মহন্তে পন ততো অধিকমত্তাকড্ঢনেনেৱ সিযা. ৰজ্জুকেন বন্ধিত্ৱাতি একায ৰজ্জুকোটিযা চীৱৰং বন্ধিত্ৱা অপৰায কোটিযা চীৱৰৱংসং বন্ধিত্ৱা ঠপিতচীৱৰং. মুত্তমত্তে অট্ঠত্ৱা পতনকসভাৱত্তা ‘‘মুত্তে পাৰাজিক’’ন্তি ৱুত্তং.

একমেকস্স ফুট্ঠোকাসমত্তে অতিক্কন্তে পাৰাজিকন্তি ভিত্তিং অফুসাপেত্ৱা ঠপিতত্তা ৱুত্তং. ভিত্তিং নিস্সায ঠপিতন্তি পটিপাটিযা ঠপিতেসু নাগদন্তাদীসুযেৱ আৰোপেত্ৱা ভিত্তিং ফুসাপেত্ৱা ঠপিতং. পণ্ণন্তৰং আৰোপেত্ৱা ঠপিতাতি অঞ্ঞেহি ঠপিতং সন্ধায ৱুত্তং.

ৱেহাসট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উদকট্ঠকথাৱণ্ণনা

৯৮. উদকট্ঠকথাযং সন্দমানউদকে নিক্খিত্তং ন তিট্ঠতীতি আহ ‘‘অসন্দনকে উদকে’’তি. অনাপত্তীতি হত্থৱাৰপদৱাৰেসু দুক্কটাপত্তিযা অভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. কড্ঢতীতি হেট্ঠতো ওসাৰেতি. উপ্পলাদীসূতি আদি-সদ্দেন পদুমপুণ্ডৰীকাদিং সঙ্গণ্হাতি. ৰত্তং পদুমং, সেতং পুণ্ডৰীকং. সেতং ৱা পদুমং, ৰত্তং পুণ্ডৰীকং. অথ ৱা ৰত্তং ৱা হোতু সেতং ৱা সতপত্তং পদুমং, ঊনসতপত্তং পুণ্ডৰীকং. ৱত্থু পূৰতীতি পাৰাজিকৱত্থু পহোতি. তস্মিং ছিন্নমত্তে পাৰাজিকন্তি উদকতো অচ্চুগ্গতস্স উদকৱিনিমুত্তট্ঠানতো ছেদনং সন্ধায ৱুত্তং. যং ৱত্থুং পূৰেতীতি যং পুপ্ফং পাৰাজিকৱত্থুং পূৰেতি. দসহি পুপ্ফেহি কতকলাপো হত্থকো, মহন্তং কলাপং কত্ৱা বদ্ধং ভাৰবদ্ধং. ৰজ্জুকেসু তিণানি সন্থৰিত্ৱাতি এত্থ ‘‘দ্ৱে ৰজ্জুকানি উদকপিট্ঠে ঠপেত্ৱা তেসং উপৰি তিৰিযতো তিণানি সন্থৰিত্ৱা তেসং উপৰি বন্ধিত্ৱা ৱা অবন্ধিত্ৱা ৱা তিৰিযতোযেৱ পুপ্ফানি ঠপেত্ৱা হেট্ঠতো গতানি দ্ৱে ৰজ্জুকানি উক্খিপিত্ৱা পুপ্ফমত্থকে ঠপেন্তী’’তি ৱদন্তি.

কেসগ্গমত্তম্পি যথাঠিতট্ঠানতো চাৱেতীতি পাৰিমন্তেন ফুট্ঠোকাসং, ওৰিমন্তেন কেসগ্গমত্তং চাৱেতি. সকলমুদকন্তি দণ্ডেন ফুট্ঠোকাসগতং সকলমুদকং. ন উদকং ঠানন্তি অত্তনা কতট্ঠানস্স অট্ঠানত্তা. ইদং উভযন্তি এত্থ ‘‘বন্ধনং অমোচেত্ৱা…পে… পাৰাজিক’’ন্তি ইদমেৱেকং, ‘‘পঠমং বন্ধনং…পে… ঠানপৰিচ্ছেদো’’তি ইদং দুতিযং. পদুমিনিযন্তি পদুমগচ্ছে. উপ্পাটিতাযাতি পৰেহি অত্তনো অত্থায উপ্পাটিতায.

বহি ঠপিতেতি উদকতো বহি ঠপিতে. হত্থকৱসেন খুদ্দকং কত্ৱা

বদ্ধং কলাপবদ্ধং. মুড়ালন্তি কন্দং. পত্তং ৱা পুপ্ফং ৱাতি ইদং কদ্দমস্স অন্তো পৱিসিত্ৱা ঠিতং সন্ধায ৱুত্তং. সকলমুদকন্তি ৱাপিআদীসু পৰিযাপন্নং সকলমুদকং. নিদ্ধমনতুম্বন্তি ৱাপিযা উদকস্স নিক্খমনমগ্গং. উদকৱাহকন্তি মহামাতিকং. ন অৱহাৰোতি ইদং পুব্বসদিসং ন হোতীতি আহ – ‘‘কস্মা…পে… এৱৰূপা হি তত্থ কতিকা’’তি. অৱহাৰো নত্থীতি সব্বসাধাৰণে অপৰিগ্গহট্ঠানে গহিতত্তা. মাতিকং আৰোপেত্ৱাতি খুদ্দকমাতিকং আৰোপেত্ৱা. মৰিত্ৱা…পে… তিট্ঠন্তীতি এত্থ ‘‘মতমচ্ছানংযেৱ তেসং সন্তকত্তা অমতে গণ্হন্তস্স নত্থি অৱহাৰো’’তি ৱদন্তি.

উদকট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নাৱট্ঠকথাৱণ্ণনা

৯৯. নাৱট্ঠকথাযং পন যা বন্ধনা মুত্তমত্তে ঠানা ন চৱতীতি ইমিনা চণ্ডসোতে বদ্ধনাৱং পটিক্খিপতি. তাৱ দুক্কটন্তি ‘‘বন্ধনং মোচেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি এৱং মোচেন্তস্স পঞ্ঞত্তং দুক্কটং সন্ধায ৱুত্তং. থুল্লচ্চযম্পি পাৰাজিকম্পি হোতীতি এত্থ পঠমং ঠানা অচাৱেত্ৱা মুত্তে থুল্লচ্চযং, পঠমং ঠানা চাৱেত্ৱা মুত্তে পাৰাজিকন্তি ৱেদিতব্বং.

‘‘পাসে বদ্ধসূকৰো ৱিযা’’তিআদিনা ৱুত্তং সন্ধাযাহ ‘‘তত্থ যুত্তি পুব্বে ৱুত্তা এৱা’’তি. ৱিপ্পনট্ঠা নাৱাতি ৱিসমৱাতাদীহি ৱিনাসং পত্ৱা উদকে নিমুজ্জিত্ৱা হেট্ঠা ভূমিতলং অপ্পত্ৱা মজ্ঝে ঠিতং সন্ধায ৱদতি. তেনেৱ ‘‘অধো ৱা ওপিলাপেন্তস্স…পে… নাৱাতলেন ফুট্ঠোকাসং মুখৱট্টিং অতিক্কন্তমত্তে পাৰাজিক’’ন্তি ৱুত্তং. ওপিলাপেন্তস্সাতি ওসীদাপেন্তস্স. অতিক্কন্তমত্তেতি ফুট্ঠোকাসং অতিক্কন্তমত্তে. এসেৱ নযোতি মুত্তমত্তে পাৰাজিকন্তি দস্সেতি.

নাৱাকড্ঢনযোগ্গমহাযোত্ততায যোত্তকোটিতো পট্ঠায সকলম্পি ‘‘ঠান’’ন্তি ৱুত্তং.

অসতিপি ৱাতে যথা ৱাতং গণ্হাতি, তথা ঠপিতত্তা ‘‘ৱাতং গণ্হাপেতী’’তি ৱুত্তং. বলৱা চ ৱাতো আগম্মাতি ইমিনা অসতি ৱাতে অযং পযোগো কতোতি দস্সেতি. তেনেৱ ‘‘পুগ্গলস্স নত্থি অৱহাৰো’’তি ৱুত্তং. সতি পন ৱাতে কতো পযোগো ঠানাচাৱনপযোগোযেৱাতি মাতিকাউজুকৰণে ৱিয অত্থেৱ অৱহাৰোতি দট্ঠব্বং. ঠানাচাৱনপযোগো ন হোতীতি সুক্খমাতিকাউজুকৰণে ৱিয অসতি ৱাতে কতপযোগত্তা. ভণ্ডদেয্যং পন হোতীতি নাৱাসামিকস্স ভণ্ডদেয্যং হোতি.

নাৱট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

যানট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০০. যানট্ঠকথাযং দুকযুত্তস্সাতি দ্ৱীহি গোণেহি যুত্তস্স. অযুত্তকন্তি গোণেহি অযুত্তং. কপ্পকতাতি যথা দ্ৱীহি ভাগেহি হেট্ঠা পতিট্ঠাতি, এৱং কতা. তীণি ৱা চত্তাৰি ৱা ঠানানীতি অকপ্পকতায উপত্থম্ভনিযা ৱসেন তীণি ঠানানি, কপ্পকতায ৱসেন চত্তাৰি ঠানানীতি. তথা পথৱিযং ঠপিতস্স তীণি ঠানানীতি সম্বন্ধো. তন্তি ফলকস্স ৱা দাৰুকস্স ৱা উপৰি ঠপিতং পথৱিযং ঠপিতঞ্চ. দ্ৱীহি অক্খসীসেহীতি দ্ৱীহি অক্খকোটীহি. দাৰূনং উপৰি ঠপিতস্সাতি দ্ৱিন্নং দাৰূনং উপৰি দ্ৱীহি অক্খকোটীহি ওলম্বেত্ৱা সকটসালাযং ঠপিতস্স. হেট্ঠিমতলস্সাতি সকটবাহায ভূমিং ফুসিত্ৱা ঠিতস্স হেট্ঠিমভাগস্স. সেসং নাৱাযং ৱুত্তসদিসন্তি ইমিনা ‘‘যদি পন তং এৱং গচ্ছন্তং পকতিগমনং উপচ্ছিন্দিত্ৱা অঞ্ঞং দিসাভাগং নেতি, পাৰাজিকং. সযমেৱ যং কঞ্চি গামং সম্পত্তং ঠানা অচাৱেন্তোৱ ৱিক্কিণিত্ৱা গচ্ছতি, নেৱত্থি অৱহাৰো, ভণ্ডদেয্যং পন হোতী’’তি ইমং নযং অতিদিস্সতি.

যানট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভাৰট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০১. ভাৰট্ঠকথাযং পুৰিমগলে গলৱাটকোতি পুৰিমগলে উপৰিমগলৱাটকো. উৰপৰিচ্ছেদমজ্ঝেতি উৰপৰিযন্তস্স মজ্ঝে. অনাণত্তত্তাতি ‘‘অসুকট্ঠানং নেহী’’তি অনাণত্তত্তা. যো চাযং সীসভাৰে ৱুত্তোতি যো চাযং ৱিনিচ্ছযো সীসভাৰে ৱুত্তো. সীসাদীহি ৱা গহিতো হোতূতি সম্বন্ধো. তাদিসন্তি তপ্পটিচ্ছাদনসমত্থং.

ভাৰট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আৰামট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০২. আৰামট্ঠকথাযং বন্ধনন্তি পুপ্ফানং ৱণ্টে পতিট্ঠিতট্ঠানং. অভিযুঞ্জতীতি চোদেতি অড্ডং কৰোতি. অদিন্নাদানস্স পযোগত্তাতি সহপযোগমাহ ৱত্থুম্হিযেৱ কতপযোগত্তা. সহপযোগৱসেন হেতং দুক্কটং. ৱিনিচ্ছযপ্পসুতন্তি ৱিনিচ্ছযে নিযুত্তং. কক্খড়োতি দাৰুণো. ধুৰং নিক্খিপতীতি উস্সাহং ঠপেতি, অত্তনো সন্তককৰণে নিৰুস্সাহো হোতীতি অত্থো. কূটড্ডকাৰকোপি সচে ধুৰং ন নিক্খিপতি, নত্থি অৱহাৰোতি আহ ‘‘সচে সযম্পি কতধুৰনিক্খেপো হোতী’’তি. সযম্পীতি অভিযুঞ্জকোপি. কতধুৰনিক্খেপোতি ‘‘ন দানি নং ইমস্স দস্সামী’’তি এৱং তস্স দানে কতধুৰনিক্খেপো. কিঙ্কাৰপ্পটিস্সাৱিভাৱেতি ‘‘কিং কৰোমি কিং কৰোমী’’তি এৱং কিঙ্কাৰমেৱ পটিস্সুণন্তো ৱিচৰতীতি কিঙ্কাৰপটিস্সাৱী, তস্স ভাৱো কিঙ্কাৰপটিস্সাৱিভাৱো, তস্মিং, অত্তনো ৱসৱত্তিভাৱেতি ৱুত্তং হোতি.

উক্কোচং দত্ৱাতি লঞ্জং দত্ৱা. কূটৱিনিচ্ছযিকানন্তি কূটৱিনিচ্ছযে নিযুত্তানং ৱিনযধৰানং. ‘‘গণ্হা’’তি অৱত্ৱা ‘‘অসামিকস্স সামিকো অয’’ন্তিআদিনা পৰিযাযেন ৱুত্তেপি তস্স সন্তকভাৱং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তৱচনত্তা কূটৱিনিচ্ছযং কৰোন্তানং কূটসক্খীনঞ্চ পাৰাজিকমেৱ. অসতিপি চেত্থ ঠানাচাৱনে উভিন্নং ধুৰনিক্খেপোযেৱ ঠানাচাৱনট্ঠানে তিট্ঠতি. ইমস্মিং ধুৰনিক্খেপে পাৰাজিকে সামিকস্স ৱিমতুপ্পাদনপযোগে কতে থুল্লচ্চযং, তস্সেৱ ধুৰনিক্খেপপযোগে নিপ্ফাদিতে পাৰাজিকং. সযং পৰাজযং পাপুণাতীতি কূটড্ডকাৰকো পৰাজযং পাপুণাতি.

আৰামট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱিহাৰট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০৩. ৱিহাৰট্ঠকথাযং ৱিহাৰোপি পৰিৱেণম্পি আৱাসোপি ৱিহাৰোত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতীতি আহ ‘‘ৱিহাৰং ৱা’’তিআদি. তত্থ ৱিহাৰন্তি মহাৱিহাৰং. পৰিৱেণন্তি মহাৱিহাৰস্স অব্ভন্তৰে ৱিসুং ৱিসুং পাকাৰপৰিচ্ছিন্নট্ঠানং. আৱাসন্তি একং আৱসথং. অভিযোগে কতেপি অৱহাৰস্স অসিজ্ঝনতো ৱুত্তং ‘‘অভিযোগো ন ৰুহতী’’তি. গণসন্তকে পন পৰিচ্ছিন্নসামিকত্তা সক্কা ধুৰং নিক্খিপাপেতুন্তি আহ ‘‘দীঘভাণকাদিভেদস্স পন গণস্সা’’তি. ইধাপি সচে একোপি ধুৰং ন নিক্খিপতি, ৰক্খতিযেৱ. সব্বেসং ধুৰনিক্খেপেনেৱ হি পাৰাজিকং.

ৱিহাৰট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

খেত্তট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০৪. খেত্তট্ঠকথাযং সত্ত ধঞ্ঞানীতি সালিৱীহিযৱকঙ্গুকুদ্ৰূসৱৰকগোধুমানং ৱসেন সত্ত ধঞ্ঞানি. নিৰুম্ভিত্ৱা ৱাতিআদীসু ‘‘গণ্হন্তস্সা’’তি পচ্চেকং যোজেতব্বং. তত্থ নিৰুম্ভিত্ৱা গহণং নাম ৱীহিসীসং অচ্ছিন্দিত্ৱা যথাঠিতমেৱ হত্থেন গহেত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা বীজমত্তস্সেৱ গহণং. একমেকন্তি একমেকং ৱীহিসীসং. উপ্পাটেত্ৱা ৱাতি মুগ্গমাসাদীনি উদ্ধৰিত্ৱা ৱা. যস্মিং বীজে ৱাতিআদি নিৰুম্ভিত্ৱা গহণাদীসু যথাক্কমং যোজেতব্বং. সালিসীসাদীনি নিৰুম্ভিত্ৱা গণ্হন্তস্স যস্মিং বীজে ৱত্থু পূৰতি, একমেকং হত্থেনেৱ ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তস্স যস্মিং সীসে ৱত্থু পূৰতি, অসিতেন লাযিত্ৱা গণ্হন্তস্স যস্সং মুট্ঠিযং ৱত্থু পূৰতি, বহূনি একতো উপ্পাটেত্ৱা গণ্হন্তস্স যস্মিং মুগ্গমাসাদিফলে ৱত্থু পূৰতীতি এৱমেত্থ যথাক্কমো ৱেদিতব্বো. ‘‘তস্মিং বন্ধনা মোচিতমত্তে’’তি ৱচনতো তস্মিং বীজাদিম্হি বন্ধনা মোচিতে সতি ততো অনপনীতেপি পাৰাজিকমেৱাতি দট্ঠব্বং. অচ্ছিজ্জমানোতি অচ্ছিন্নো হুত্ৱা ঠিতো. জটিতানীতি ছিন্দিতানি অচ্ছিন্নেহি সদ্ধিং জটিতানি হোন্তীতি অত্থো. সভুসন্তি পলালসহিতং. অভুসন্তি পলালৰহিতং.

খীলেনাতি খাণুকেন. এত্থ চ খীলসঙ্কমনাদীসু উভযং সম্ভৱতি সহপযোগো ধুৰনিক্খেপো চ. যদা হি পৰস্স খেত্তাদীসু একদেসং খীলসঙ্কমনাদিৱসেন অত্তনো সন্তকং কৰোতি, তদা সতিপি পঠমতৰং সামিকানং ধুৰনিক্খেপে খীলসঙ্কমনাদিসহপযোগং ৱিনা ন হোতীতি সহপযোগেনেৱ পাৰাজিকং. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তং ‘‘ঠানাচাৱনৱসেন খীলাদীনি সঙ্কামেত্ৱা খেত্তাদিগ্গহণৱসেন চ সহপযোগো ৱেদিতব্বো’’তি. যদা পন অসতি ধুৰনিক্খেপে খীলসঙ্কমনাদিমত্তং কতং, তদা ৱিনা ধুৰনিক্খেপেন ন হোতীতি ধুৰনিক্খেপেনেৱ পাৰাজিকং. তেনেৱেত্থ ‘‘তঞ্চ খো সামিকানং ধুৰনিক্খেপেনা’’তি ৱুত্তং. এৱং সব্বত্থাতি যথাৱুত্তমত্থং ৰজ্জুসঙ্কমনাদীসুপি অতিদিসতি.

যট্ঠিন্তি মানদণ্ডং. একস্মিং অনাগতে থুল্লচ্চযং, তস্মিং আগতে পাৰাজিকন্তি এত্থ সচে দাৰূনি নিখণিত্ৱা তত্তকেনেৱ গণ্হিতুকামো হোতি, অৱসানে দাৰুম্হি পাৰাজিকং. সচে তত্থ সাখাযোপি কত্ৱা গহেতুকামো হোতি, অৱসানসাখায পাৰাজিকন্তি ৱেদিতব্বং. তত্তকেন অসক্কোন্তোতি দাৰূনি নিখণিত্ৱা ৱতিং কাতুং অসক্কোন্তো. খেত্তমৰিযাদন্তি ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘কেদাৰপাড়ি’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিত্থতং কৰোতীতি পুব্বে ৱিজ্জমানমেৱ মৰিযাদং ৱিত্থিণ্ণং কৰোতি. অকতং ৱা পন পতিট্ঠপেতীতি পুব্বে অকতং ৱা মৰিযাদং ঠপেতি.

খেত্তট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৱত্থুট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০৫. ৱত্থুট্ঠকথাযং তিণ্ণং পাকাৰানন্তি ইট্ঠকসিলাদাৰূনং ৱসেন তিণ্ণং পাকাৰানং. এতেনেৱ নযেনাতি ইমিনা ‘‘কেৱলং ভূমিং সোধেত্ৱা…পে… অপৰিক্খিপিত্ৱা ৱা’’তি ৱুত্তমত্থং নিদস্সেতি.

গামট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০৬. গামট্ঠকথাযং গামো নামাতি পাড়িযং ন ৱুত্তং সব্বসো গামলক্খণস্স পুব্বে ৱুত্তত্তা.

অৰঞ্ঞট্ঠকথাৱণ্ণনা

১০৭. অৰঞ্ঞট্ঠকথাযং অৰঞ্ঞং নামাতি ইদং পন ন কেৱলং পুব্বে ৱুত্তঅৰঞ্ঞলক্খণপ্পত্তিমত্তেন অৰঞ্ঞং ইধাধিপ্পেতং, কিন্তু যং অত্তনো অৰঞ্ঞলক্খণেন অৰঞ্ঞং পৰপৰিগ্গহিতঞ্চ হোতি, তং অৰঞ্ঞং ইধাধিপ্পেতন্তি দস্সেতুং ৱুত্তং. তেনাতি পুন অৰঞ্ঞৱচনেন. ন পৰিগ্গহিতভাৱো অৰঞ্ঞস্স লক্খণন্তি যদি হি পৰিগ্গহিতভাৱো অৰঞ্ঞলক্খণং সিযা, ‘‘অৰঞ্ঞং নাম যং মনুস্সানং পৰিগ্গহিত’’ন্তি এত্তকমেৱ ৱদেয্যাতি অধিপ্পাযো. যন্তি ইমিনা পুব্বে ৱুত্তলক্খণমেৱ অৰঞ্ঞং পৰামট্ঠন্তি আহ ‘‘যং পন অত্তনো অৰঞ্ঞলক্খণেন অৰঞ্ঞ’’ন্তি.

ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱাতি উজুকমেৱ ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা. পণ্ণং ৱাতি তালপণ্ণাদি পণ্ণং ৱা. অদ্ধগতোপীতি চিৰকালং তত্থেৱ ঠিতোপি. ন গহেতব্বোতি এত্থ পন যো পৰেহি অৰঞ্ঞসামিকানং হত্থতো কিণিত্ৱা তচ্ছেত্ৱা তত্থেৱ ঠপিতো, সো অৰঞ্ঞসামিকেন অনুঞ্ঞাতোপি ন গহেতব্বো. সামিকেহি ছড্ডিতোতি গহেতুং ৱট্টতীতি পংসুকূলসঞ্ঞায গহণং ৱুত্তং. লক্খণচ্ছিন্নস্সাপীতি অৰঞ্ঞসামিকানং হত্থতো কিণিত্ৱা গণ্হন্তেহি কতসঞ্ঞাণস্স. ছল্লিযা পৰিযোনদ্ধং হোতীতি ইমিনা সামিকানং নিৰপেক্খতং দীপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘গহেতুং ৱট্টতী’’তি. যদি সামিকানং সাপেক্খতা অত্থি, ন ৱট্টতি. তানি কতানি অজ্ঝাৱুত্থানি চ হোন্তীতি তানি গেহাদীনি কতানি পৰিনিট্ঠিতানি মনুস্সেহি চ অজ্ঝাৱুত্থানি হোন্তি. দাৰূনিপীতি গেহাদীনং কতত্তা ততো অৱসিট্ঠদাৰূনিপি. এতেসন্তি এতেসং যথাৱুত্তদাৰূনং.

তেসং আৰক্খট্ঠানন্তি তেসং অৰঞ্ঞপালানং ঠিতট্ঠানং. দেহীতি ৱুত্তে দাতব্বমেৱাতি এত্থ ‘‘দেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘দস্সামী’’তি আভোগসব্ভাৱতো ‘‘দেহী’’তি অৱুত্তে অদত্ৱাপি গন্তুং ৱট্টতিযেৱ. গন্তুং দেথাতি গমনং দেথ. অদিস্ৱা গচ্ছতি, ভণ্ডদেয্যন্তি পৰিসুদ্ধচিত্তেন গচ্ছতি, ভণ্ডদেয্যং. যত্থ কত্থচি নীতানম্পি দাৰূনং অৰঞ্ঞসামিকানংযেৱ সন্তকত্তা সুদ্ধচিত্তেন নিক্খন্তোপি পুন থেয্যচিত্তং উপ্পাদেত্ৱা গচ্ছতি, পাৰাজিকমেৱাতি ৱদন্তি.

অৰঞ্ঞট্ঠকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উদককথাৱণ্ণনা

১০৮. উদককথাযং মহাকুচ্ছিকা উদকচাটি উদকমণিকো. ‘‘সমেখলা চাটি উদকমণিকো’’তিপি ৱদন্তি. তত্থাতি তেসু ভাজনেসু. নিব্বহনউদকন্তি ‘‘মহোদকং আগন্ত্ৱা তড়াকমৰিযাদং মা ছিন্দী’’তি তড়াকৰক্খণত্থং তস্স একপস্সেন ৱিস্সজ্জিতউদকং. নিদ্ধমনতুম্বন্তি সস্সাদীনং অত্থায উদকনিক্খমনমগ্গং. মৰিযাদং দুব্বলং কত্ৱাতি ইদং অৱস্সং ছিন্নসভাৱদস্সনত্থং ভণ্ডদেয্যৱিসযদস্সনত্থঞ্চ ৱুত্তং. মৰিযাদং দুব্বলং অকত্ৱাপি যথাৱুত্তপ্পযোগে কতে মৰিযাদং ছিন্দিত্ৱা নিক্খন্তউদকগ্ঘানুৰূপেন অৱহাৰেন কাৰেতব্বমেৱ.

অনিগ্গতেতি অনিক্খমিত্ৱা তড়াকস্মিংযেৱ উদকে ঠিতে. অসম্পত্তেৱাতি তড়াকতো নিক্খমিত্ৱা মহামাতিকায এৱ ঠিতে. অনিক্খন্তেতি তড়াকতো অনিক্খন্তে উদকে. সুবদ্ধাতি ভণ্ডদেয্যম্পি ন হোতীতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘নিক্খন্তে বদ্ধা ভণ্ডদেয্য’’ন্তি, তড়াকতো নিক্খমিত্ৱা পৰেসং খুদ্দকমাতিকামুখং অপাপুণিত্ৱা মহামাতিকাযংযেৱ ঠিতে বদ্ধা চে, ভণ্ডদেয্যন্তি অত্থো. ‘‘অনিক্খন্তে বদ্ধা সুবদ্ধা, নিক্খন্তে বদ্ধা ভণ্ডদেয্য’’ন্তি হি ইদং দ্ৱযং হেট্ঠা ৱুত্তৱিকপ্পদ্ৱযস্স যথাক্কমেন ৱুত্তং. নত্থি অৱহাৰোতি এত্থ ‘‘অৱহাৰো নত্থি, ভণ্ডদেয্যং পন হোতী’’তি কেচি ৱদন্তি, তড়াকগতউদকস্স সব্বসাধাৰণত্তা তং অযুত্তং ৱিয দিস্সতি, ‘‘অনিক্খন্তে বদ্ধা সুবদ্ধা’’তি ইমিনা চ অট্ঠকথাৱচনেন ন সমেতি. ৱত্থুং…পে… ন সমেতীতি এত্থ তড়াকগতউদকস্স সব্বসাধাৰণত্তা অপৰিগ্গহিতং ইধ ৱত্থুন্তি অধিপ্পাযো.

উদককথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দন্তপোনকথাৱণ্ণনা