একুত্তৰিকনযো

এককৱাৰৱণ্ণনা

৩২১. মূলৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি অন্তৰাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা মূলাযপটিকস্সনং কত্ৱা ঠিতেন আপন্না. ‘‘অগ্ঘৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জিত্ৱা তাসু সব্বচিৰপটিচ্ছন্নৱসেন অগ্ঘসমোধানং গহেত্ৱা ৱসন্তেন আপন্নাপত্তী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. সউস্সাহেনেৱ চিত্তেনাতি ‘‘পুনপি আপজ্জিস্সামী’’তি সউস্সাহেনেৱ চিত্তেন. ভিক্খুনীনং অট্ঠৱত্থুকায ৱসেন চেতং ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘অট্ঠমে ৱত্থুস্মিং ভিক্খুনিযা পাৰাজিকমেৱ হোতী’’তি. ‘‘ধম্মিকস্স পটিস্সৱস্স অসচ্চাপনে’’তি ৱুত্তত্তা অধম্মিকপটিস্সৱস্স ৱিসংৱাদে দুক্কটং ন হোতি. ‘‘তুম্হে ৱিব্ভমথা’’তি হি ৱুত্তে সুদ্ধচিত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা সচে ন ৱিব্ভমতি, অনাপত্তি. এৱং সব্বত্থ. পঞ্চদসসু ধম্মেসূতি ‘‘কালেন ৱক্খামি, নো অকালেনা’’তিআদিনা ৱুত্তপঞ্চদসধম্মেসু. আপত্তিং আপজ্জিতুং ভব্বতায ভব্বাপত্তিকা.

এককৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুকৱাৰৱণ্ণনা

৩২২. দুকেসু নিদহনেতি আতপে অতিচিৰং ঠপেত্ৱা নিদহনে. ৱত্থুসভাগং দেসেন্তো দেসেন্তো আপজ্জতি, আপন্নং আপত্তিং ন দেসেস্সামীতি ধুৰং নিক্খিপন্তো ন দেসেন্তো আপজ্জতি. ৰোমজনপদে জাতং ৰোমকং. পক্কালকন্তি যৱক্খাৰং. অনুঞ্ঞাতলোণত্তা লোণানিপি দুকেসু ৱুত্তানি.

দুকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

তিকৱাৰৱণ্ণনা

৩২৩. তিকেসু ৱচীসম্পযুত্তং কাযকিৰিযং কত্ৱাতি কাযেন নিপচ্চকাৰং কত্ৱা. মুখালম্বৰকৰণাদিভেদোতি মুখভেৰিৱাদনাদিপ্পভেদো. যস্স সিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমে কাযসমুট্ঠানা আপত্তিযো, তং কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং. উপঘাতেতীতি ৱিনাসেতি. ন আদাতব্বন্তি ‘‘ইমস্মা ৱিহাৰা পৰম্পি মা নিক্খম, ৱিনযধৰানং ৱা সন্তিকং আগচ্ছ ৱিনিচ্ছযং দাতু’’ন্তি ৱুত্তে তস্স ৱচনং ন গহেতব্বন্তি অত্থো.

অকুসলানি চেৱ মূলানি চাতি অকোসল্লসম্ভূতট্ঠেন একন্তাকুসলভাৱতো অকুসলানি, অত্তনা সম্পযুত্তধম্মানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৱসাধনতো মূলানি, ন অকুসলভাৱসাধনতো. ন হি মূলতো অকুসলানং অকুসলভাৱো, কুসলাদীনং ৱা কুসলাদিভাৱো. তথা চ সতি মোমূহচিত্তদ্ৱযমোহস্স অকুসলভাৱো ন সিযা.

দুট্ঠু চৰিতানীতি পচ্চযতো সম্পযুত্তধম্মতো পৱত্তিআকাৰতো চ ন সুট্ঠু অসম্মাপৱত্তিতানি. ৱিৰূপানীতি বীভচ্ছানি সম্পতি আযতিঞ্চ অনিট্ঠৰূপত্তা. সুট্ঠু চৰিতানীতিআদীসু ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. দ্ৱেপি চেতে তিকা পণ্ণত্তিযা ৱা কম্মপথেহি ৱা কথেতব্বা. পণ্ণত্তিযা তাৱ কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো কাযদুচ্চৰিতং, অৱীতিক্কমো কাযসুচৰিতং. ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো ৱচীদুচ্চৰিতং, অৱীতিক্কমো ৱচীসুচৰিতং. উভযত্থ পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো মনোদুচ্চৰিতং মনোদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স অভাৱতো. তযিদং দ্ৱাৰদ্ৱযে অকিৰিযসমুট্ঠানায আপত্তিযা ৱসেন ৱেদিতব্বং. যথাৱুত্তায আপত্তিযা অৱীতিক্কমোৱ মনোসুচৰিতং. অযং পণ্ণত্তিকথা.

পাণাতিপাতাদযো পন তিস্সো চেতনা কাযদ্ৱাৰে ৱচীদ্ৱাৰেপি উপ্পন্না কাযদুচ্চৰিতং দ্ৱাৰন্তৰে উপ্পন্নস্সপি কম্মস্স সনামাপৰিচ্চাগতো যেভুয্যৱুত্তিযা তব্বহুলৱুত্তিযা চ. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা –

‘‘দ্ৱাৰে চৰন্তি কম্মানি, ন দ্ৱাৰা দ্ৱাৰচাৰিনো;

তস্মা দ্ৱাৰেহি কম্মানি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱৱত্থিতা’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. কামাৱচৰকুসল দ্ৱাৰকথা, কাযকম্মদ্ৱাৰ);

তথা চতস্সো মুসাৱাদাদিচেতনা কাযদ্ৱাৰেপি ৱচীদ্ৱাৰেপি উপ্পন্না ৱচীদুচ্চৰিতং, অভিজ্ঝা ব্যাপাদো মিচ্ছাদিট্ঠীতি তযো মনোকম্মভূতায চেতনায সম্পযুত্তধম্মা মনোদুচ্চৰিতং, কাযৱচীকম্মভূতায পন চেতনায সম্পযুত্তা অভিজ্ঝাদযো তংতংপক্খিকা ৱা হোন্তি অব্বোহাৰিকা ৱা. পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স উপ্পন্না তিস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি কাযসুচৰিতং কাযিকস্স ৱীতিক্কমস্স অকৰণৱসেন পৱত্তনতো. কাযেন পন সিক্খাপদানং সমাদিযমানে সীলস্স কাযসুচৰিতভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. মুসাৱাদাদীহি ৱিৰমন্তস্স চতস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি ৱচীসুচৰিতং ৱাচসিকস্স ৱীতিক্কমস্স অকৰণৱসেন পৱত্তনতো. অনভিজ্ঝা অব্যাপাদো সম্মাদিট্ঠীতি তযো চেতনাসম্পযুত্তধম্মা মনোসুচৰিতন্তি অযং কম্মপথকথা.

তিকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুক্কৱাৰৱণ্ণনা

৩২৪. চতুক্কেসু অনৰিযৱোহাৰাতি অনৰিযানং লামকানং ৱোহাৰা সংৱোহাৰা অভিলাপৱাচা. অৰিযৱোহাৰাতি অৰিযানং সপ্পুৰিসানং ৱোহাৰা. দিট্ঠৱাদিতাতি ‘‘দিট্ঠং মযা’’তি এৱংৱাদিতা. এত্থ চ তংতংসমুট্ঠাপকচেতনাৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

পঠমকপ্পিকেসু পঠমং পুৰিসলিঙ্গমেৱ উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘পঠমং উপ্পন্নৱসেনা’’তি. পুৰিমং পুৰিসলিঙ্গং পজহতীতি যথাৱুত্তেনত্থেন পুব্বঙ্গমভাৱতো পুৰিমসঙ্খাতং পুৰিসলিঙ্গং জহতি. সতং তিংসঞ্চ সিক্খাপদানীতি তিংসাধিকানি সতং সিক্খাপদানি.

ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ চতূসু পাৰাজিকেসূতি সাধাৰণেসুযেৱ চতূসু পাৰাজিকেসু. পঠমো পঞ্হোতি ‘‘অত্থি ৱত্থুনানত্ততা, নো আপত্তিনানত্ততা’’তি অযং পঞ্হো. ‘‘অত্থি আপত্তিসভাগতা, নো ৱত্থুসভাগতা’’তি অযং ইধ দুতিযো নাম.

অনাপত্তিৱস্সচ্ছেদস্সাতি নত্থি এতস্মিং ৱস্সচ্ছেদে আপত্তীতি অনাপত্তিৱস্সচ্ছেদো, তস্স, অনাপত্তিকস্স ৱস্সচ্ছেদস্সাতি অত্থো. মন্তাভাসাতি মতিযা উপপৰিক্খিত্ৱা ভাসনতো অসম্ফপ্পলাপৱাচা ইধ ‘‘মন্তাভাসা’’তি ৱুত্তা.

নৱমভিক্খুনিতো পট্ঠায উপজ্ঝাযাপি অভিৱাদনাৰহা নো পচ্চুট্ঠানাৰহাতি যস্মা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভত্তগ্গে অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং যথাৱুড্ঢং অৱসেসানং যথাগতিক’’ন্তি ৱদন্তেন ভগৱতা ভত্তগ্গে আদিতো পট্ঠায অট্ঠন্নংযেৱ ভিক্খুনীনং যথাৱুড্ঢং অনুঞ্ঞাতং, অৱসেসানং আগতপটিপাটিযা, তস্মা নৱমভিক্খুনিতো পট্ঠায সচে উপজ্ঝাযাপি ভিক্খুনী পচ্ছা আগচ্ছতি, ন পচ্চুট্ঠানাৰহা, যথানিসিন্নাহিযেৱ সীসং উক্খিপিত্ৱা অভিৱাদেতব্বত্তা অভিৱাদনাৰহা. আদিতো নিসিন্নাসু পন অট্ঠসু যা অব্ভন্তৰিমা অঞ্ঞা ৱুড্ঢতৰা আগচ্ছতি, সা অত্তনো নৱকতৰং ৱুট্ঠাপেত্ৱা নিসীদিতুং লভতি. তস্মা সা তাহি অট্ঠহি ভিক্খুনীহি পচ্চুট্ঠানাৰহা. যা পন অট্ঠহিপি নৱকতৰা, সা সচেপি সট্ঠিৱস্সা হোতি, আগতপটিপাটিযাৱ নিসীদিতুং লভতি.

ইধ ন কপ্পন্তীতি ৱদন্তোতি পচ্চন্তিমজনপদেসু ঠত্ৱা ‘‘ইধ ন কপ্পন্তী’’তি ৱদন্তো ৱিনযাতিসাৰদুক্কটং আপজ্জতি. কপ্পিযঞ্হি ‘‘ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তো পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দতি নাম. ইধ কপ্পন্তীতিআদীসুপি এসেৱ নযো.

চতুক্কৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চকৱাৰৱণ্ণনা

৩২৫. পঞ্চকেসু ‘‘নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’’তি (পাচি. ২৯৪-২৯৭) ৱচনতো অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযন্তস্সেৱ অনামন্তচাৰো ন ৱট্টতীতি ‘‘পিণ্ডপাতিকস্স কপ্পন্তী’’তি ৱুত্তং. গণভোজনাদীসুপি এসেৱ নযো. অধিট্ঠহিত্ৱা ভোজনন্তি ‘‘গিলানসমযো’’তিআদিনা আভোগং কত্ৱা ভোজনং. অৱিকপ্পনাতি ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি এৱং অৱিকপ্পনা.

অযসতো ৱা গৰহতো ৱাতি এত্থ পৰম্মুখা অগুণৱচনং অযসো. সম্মুখা গৰহা. ৱিযসতীতি ব্যসনং, হিতসুখং খিপতি ৱিদ্ধংসেতীতি অত্থো. ঞাতীনং ব্যসনং ঞাতিব্যসনং, চোৰৰোগভযাদীহি ঞাতিৱিনাসোতি অত্থো. ভোগানং ব্যসনং ভোগব্যসনং, ৰাজচোৰাদিৱসেন ভোগৱিনাসোতি অত্থো. ৰোগো এৱ ব্যসনং ৰোগব্যসনং. ৰোগো হি আৰোগ্যং ব্যসতি ৱিনাসেতীতি ব্যসনং. সীলস্স ব্যসনং সীলব্যসনং, দুস্সীল্যস্সেতং নামং. সম্মাদিট্ঠিং ৱিনাসযমানা উপ্পন্না দিট্ঠিযেৱ ব্যসনং দিট্ঠিব্যসনং. ঞাতিসম্পদাতি ঞাতীনং সম্পদা পাৰিপূৰি বহুভাৱো. ভোগসম্পদাযপি এসেৱ নযো. আৰোগ্যস্স সম্পদা আৰোগ্যসম্পদা. পাৰিপূৰি দীঘৰত্তং অৰোগতা. সীলদিট্ঠিসম্পদাসুপি এসেৱ নযো.

ৱত্তং পৰিচ্ছিন্দীতি তস্মিং দিৱসে কাতব্বৱত্তং নিট্ঠাপেসি. অট্ঠ কপ্পে অনুস্সৰীতিআদিনা তস্মিং খণে ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা পুব্বেনিৱাসঞাণং নিব্বত্তেসীতি দীপেতি. ঞত্তিযা কম্মপ্পত্তো হুত্ৱাতি ঞত্তিযা ঠপিতায অনুস্সাৱনকম্মপ্পত্তো হুত্ৱাতি অত্থো.

মন্দত্তা মোমূহত্তাতি নেৱ সমাদানং জানাতি, ন আনিসংসং, অত্তনো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞাণেনেৱ আৰঞ্ঞিকো হোতি. পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতোতি ‘‘অৰঞ্ঞে মে ৱিহৰন্তস্স ‘অযং আৰঞ্ঞিকো’তি চতুপ্পচ্চযসক্কাৰং কৰিস্সন্তি, ‘অযং ভিক্খু লজ্জী পৱিৱিত্তো’তিআদীহি চ গুণেহি সম্ভাৱেস্সন্তী’’তি এৱং পাপিকায ইচ্ছায ঠত্ৱা তায এৱ ইচ্ছায অভিভূতো হুত্ৱা আৰঞ্ঞিকো হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অৰঞ্ঞৱাসেন পচ্চযলাভং পত্থযমানো’’তি. উম্মাদৱসেন অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিহৰন্তো উম্মাদা চিত্তক্খেপা আৰঞ্ঞিকো নাম হোতি. ৱণ্ণিতন্তি ইদং আৰঞ্ঞিকঙ্গং নাম বুদ্ধেহি বুদ্ধসাৱকেহি চ ৱণ্ণিতং পসত্থন্তি আৰঞ্ঞিকো হোতি.

পঞ্চকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ছক্কৱাৰৱণ্ণনা

৩২৬. ছক্কেসু ছব্বস্সপৰমতা ধাৰেতব্বন্তি পদভাজনং দস্সিতং. সেসং উত্তানমেৱ.

ছক্কৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সত্তকৱাৰৱণ্ণনা

৩২৭. সত্তকেসু ছক্কে ৱুত্তানিযেৱ সত্তকৱসেন যোজেতব্বানীতি ছক্কে ৱুত্তচুদ্দসপৰমানি দ্ৱিধা কত্ৱা দ্ৱিন্নং সত্তকানং ৱসেন যোজেতব্বানি.

আপত্তিং জানাতীতি আপত্তিংযেৱ ‘‘আপত্তী’’তি জানাতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. আভিচেতসিকানন্তি এত্থ (ম. নি. অট্ঠ. ১.৬৬) অভিচেতোতি পাকতিককামাৱচৰচিত্তেহি সুন্দৰতায পটিপক্খতো ৱিসুদ্ধত্তা চ অভিক্কন্তং ৱিসুদ্ধচিত্তং ৱুচ্চতি, উপচাৰজ্ঝানচিত্তস্সেতং অধিৱচনং. অভিচেতসি জাতানি আভিচেতসিকানি, অভিচেতোসন্নিস্সিতানীতি ৱা আভিচেতসিকানি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি দিট্ঠধম্মে সুখৱিহাৰানং. দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খো অত্তভাৱো ৱুচ্চতি, তত্থ সুখৱিহাৰভূতানন্তি অত্থো. ৰূপাৱচৰজ্ঝানানমেতং অধিৱচনং. তানি হি অপ্পেত্ৱা নিসিন্না ঝাযিনো ইমস্মিঞ্ঞেৱ অত্তভাৱে অসংকিলিট্ঠং নেক্খম্মসুখং ৱিন্দন্তি, তস্মা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানী’’তি ৱুচ্চন্তি. নিকামলাভীতি নিকামেন লাভী, অত্তনো ইচ্ছাৱসেন লাভী, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকিচ্ছলাভীতি সুখেনেৱ পচ্চনীকধম্মে ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকসিৰলাভীতি অকসিৰানং লাভী ৱিপুলানং, যথাপৰিচ্ছেদেনেৱ ৱুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. একচ্চো হি লাভীযেৱ হোতি, ন পন সক্কোতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং. একচ্চো সক্কোতি তথা সমাপজ্জিতুং, পাৰিপন্থিকে পন কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতি. একচ্চো তথা চ সমাপজ্জতি, পাৰিপন্থিকে চ অকিচ্ছেনেৱ ৱিক্খম্ভেতি, ন সক্কোতি কালমাননাড়িকযন্তং ৱিয যথাপৰিচ্ছেদেযেৱ ৱুট্ঠাতুং.

আসৱানং খযাতি অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং খযা. অনাসৱন্তি আসৱৱিৰহিতং. চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি এত্থ চেতো-ৱচনেন অৰহত্তফলসম্পযুত্তো সমাধি, পঞ্ঞা-ৱচনেন তংসম্পযুত্তা চ পঞ্ঞা ৱুত্তা. তত্থ চ সমাধি ৰাগতো ৱিমুত্তত্তা চেতোৱিমুত্তি, পঞ্ঞা অৱিজ্জায ৱিমুত্তত্তা পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘যো হিস্স, ভিক্খৱে, সমাধি, তদস্স সমাধিন্দ্ৰিযং (সং. নি. ৫.৫২০). যা হিস্স, ভিক্খৱে, পঞ্ঞা, তদস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং (সং. নি. ৫.৫১৬). ইতি খো, ভিক্খৱে, ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তী’’তি (অ. নি. ২.৩২). অপিচেত্থ সমথফলং চেতোৱিমুত্তি, ৱিপস্সনাফলং পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বাতি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপ্পচ্চযেন ঞত্ৱাতি অত্থো. সুতমযঞাণাদিনা ৱিয পৰপ্পচ্চযতং নযগ্গাহঞ্চ মুঞ্চিত্ৱা পৰতোঘোসানুগতভাৱনাধিগমভূতায অত্তনোযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, ন সযম্ভূঞাণভূতাযাতি অধিপ্পাযো. উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱিহৰতি.

সত্তকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অট্ঠকৱাৰৱণ্ণনা

৩২৮. অট্ঠকেসু অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি –

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি, সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি, তে চে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ তং ভিক্খুং এৱং জানন্তি ‘অযং খো আযস্মা বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো, সচে মযং ইমং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সাম, ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা উপোসথং কৰিস্সাম, ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেহি, ভিক্খৱে, ভিক্খূহি ন সো ভিক্খু আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিতব্বো’’তি (মহাৱ. ৪৫৩) –

আদিনা ৱুত্তঅট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেন. তেন হি সদ্ধিং উপোসথাদিঅকৰণং আদীনৱো ভেদায সংৱত্তনতো, কৰণং আনিসংসো সামগ্গিযা সংৱত্তনতো. তস্মা এতে অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেন ন সো ভিক্খু উক্খিপিতব্বোতি অত্থো.

দুতিযঅট্ঠকেপি অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি –

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি, সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি, সো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তে ভিক্খূ এৱং জানাতি ‘ইমে খো আযস্মন্তো বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা পণ্ডিতা ব্যত্তা মেধাৱিনো লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা সিক্খাকামা, নালং মমং ৱা কাৰণা অঞ্ঞেসং ৱা কাৰণা ছন্দা দোসা মোহা ভযা অগতিং গন্তুং, সচে মং ইমে ভিক্খূ আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সন্তি, ন মযা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সন্তি, ৱিনা মযা উপোসথং কৰিস্সন্তি, ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পৰেসম্পি সদ্ধায সা আপত্তি দেসেতব্বা’’তি (মহাৱ. ৪৫৩) –

আদিনা ৱুত্তঅট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি অত্থো.

পাড়িযং আগতেহি সত্তহীতি ‘‘পুব্বেৱস্স হোতি ‘মুসা ভণিস্স’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘মুসা ভণামী’তি, ভণিতস্স হোতি ‘মুসা মযা ভণিত’ন্তি ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱ’’ন্তি (পাৰা. ২২০) এৱমাগতেহি সত্তহি.

অব্ৰহ্মচৰিযাতি অসেট্ঠচৰিযতো. ৰত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৱিকালভোজনন্তি উপোসথং উপৱুত্থো ৰত্তিভোজনঞ্চ দিৱাৱিকালভোজনঞ্চ ন ভুঞ্জেয্য. মঞ্চে ছমাযংৱ সযেথ সন্থতেতি কপ্পিযমঞ্চে ৱা সুধাদিপৰিকম্মকতায ভূমিযং ৱা তিণপণ্ণপলালাদীনি সন্থৰিত্ৱা কতে সন্থতে ৱা সযেথাতি অত্থো. এতঞ্হি অট্ঠঙ্গীকমাহুপোসথন্তি এতং পাণাতিপাতাদীনি অসমাচৰন্তেন উপৱুত্থউপোসথং অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতত্তা ‘‘অট্ঠঙ্গিক’’ন্তি ৱদন্তি.

‘‘অকপ্পিযকতং হোতি অপ্পটিগ্গহিতক’’ন্তিআদযো অট্ঠ অনতিৰিত্তা নাম. সপ্পিআদি অট্ঠমে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি. অট্ঠকৱসেন যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বানীতি পুৰিমানি অট্ঠ একং অট্ঠকং, ততো একং অপনেত্ৱা সেসেসুপি একেকং পক্খিপিত্ৱাতি এৱমাদিনা নযেন অঞ্ঞানিপি অট্ঠকানি কাতব্বানীতি অত্থো.

অট্ঠকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নৱকৱাৰৱণ্ণনা

৩২৯. নৱকেসু আঘাতৱত্থূনীতি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৪০; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৯.২৯) আঘাতকাৰণানি. আঘাতপটিৱিনযানীতি আঘাতস্স পটিৱিনযকাৰণানি. তং কুতেত্থ লব্ভাতি ‘‘তং অনত্থচৰণং মা অহোসী’’তি এতস্মিং পুগ্গলে কুতো লব্ভা কেন কাৰণেন সক্কা লদ্ধুং. ‘‘পৰো নাম পৰস্স অত্তনো চিত্তৰুচিযা অনত্থং কৰোতী’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা আঘাতং পটিৱিনোদেতি. অথ ৱা সচাহং পটিক্কোপং কৰেয্যং, তং কোপকৰণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা, কেন কাৰণেন লদ্ধব্বং নিৰত্থকভাৱতোতি অত্থো. কম্মস্সকা হি সত্তা, তে কস্স ৰুচিযা দুক্খিতা সুখিতা ৱা ভৱন্তি, তস্মা কেৱলং তস্মিং ময্হং কুজ্ঝনমত্তমেৱাতি অধিপ্পাযো. অথ ৱা তং কোপকৰণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা পৰমত্থতো কুজ্ঝিতব্বস্স কুজ্ঝনকস্স চ অভাৱতো. সঙ্খাৰমত্তঞ্হেতং যদিদং খন্ধপঞ্চকং যং ‘‘সত্তো’’তি ৱুচ্চতি, তে চ সঙ্খাৰা ইত্তৰকালা খণিকা, কস্স কো কুজ্ঝতীতি অত্থো. ‘‘কুতো লাভা’’তিপি পাঠো, সচাহং এত্থ কোপং কৰেয্যং, তস্মিং মে কোপকৰণে কুতো লাভা, লাভা নাম কে সিযুং অঞ্ঞত্ৰ অনত্থুপ্পত্তিতোতি অত্থো. ইমস্মিঞ্চ অত্থে তন্তি নিপাতমত্তমেৱ হোতি.

তণ্হং পটিচ্চাতি (দী. নি. অট্ঠ. ২.১০৩; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৯.২৩) দ্ৱে তণ্হা এসনতণ্হা এসিততণ্হা চ. যায তণ্হায অজপথসঙ্কুপথাদীনি পটিপজ্জিত্ৱা ভোগে এসতি গৱেসতি, অযং এসনতণ্হা নাম. যা তেসু এসিতেসু গৱেসিতেসু পটিলদ্ধেসু তণ্হা, অযং এসিততণ্হা নাম. ইধ এসিততণ্হা দট্ঠব্বা. পৰিযেসনাতি ৰূপাদিআৰম্মণপৰিযেসনা. সা হি এসনতণ্হায সতি হোতি. লাভোতি ৰূপাদিআৰম্মণপ্পটিলাভো. সো হি পৰিযেসনায সতি হোতি. ৱিনিচ্ছযো পন ঞাণতণ্হাদিট্ঠিৱিতক্কৱসেন চতুব্বিধো. তত্থ ‘‘সুখৱিনিচ্ছযং জঞ্ঞা, সুখৱিনিচ্ছযং ঞত্ৱা অজ্ঝত্তং সুখমনুযুঞ্জেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩২৩) অযং ঞাণৱিনিচ্ছযো. ‘‘ৱিনিচ্ছযোতি দ্ৱে ৱিনিচ্ছযা তণ্হাৱিনিচ্ছযো চ দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো চা’’তি (মহানি. ১০২) এৱং আগতানি অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতানি তণ্হাৱিনিচ্ছযো. দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো. ‘‘ছন্দো খো, দেৱানমিন্দ, ৱিতক্কনিদানো’’তি (দী. নি. ২.৩৫৮) ইমস্মিং পন সুত্তে ইধ ৱিনিচ্ছযোতি ৱুত্তো ৱিতক্কোযেৱ আগতো. লাভং লভিত্ৱা হি ইট্ঠানিট্ঠং সুন্দৰাসুন্দৰঞ্চ ৱিতক্কেন ৱিনিচ্ছিনাতি ‘‘এত্তকং মে ৰূপাৰম্মণত্থায ভৱিস্সতি, এত্তকং সদ্দাৰম্মণত্থায, এত্তকং ময্হং ভৱিস্সতি, এত্তকং পৰস্স, এত্তকং পৰিভুঞ্জিস্সামি, এত্তকং নিদহিস্সামী’’তি. তেন ৱুত্তং ‘‘লাভং পটিচ্চ ৱিনিচ্ছযো’’তি.

ছন্দৰাগোতি এৱং অকুসলৱিতক্কেন ৱিতক্কিতে ৱত্থুস্মিং দুব্বলৰাগো চ বলৱৰাগো চ উপ্পজ্জতি. অজ্ঝোসানন্তি ‘‘অহং, মম’’ন্তি বলৱসন্নিট্ঠানং. পৰিগ্গহোতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন পৰিগ্গহকৰণং. মচ্ছৰিযন্তি পৰেহি সাধাৰণভাৱস্স অসহনতা. তেনেৱস্স পোৰাণা এৱং ৱচনত্থং ৱদন্তি ‘‘ইদং অচ্ছৰিযং ময্হেৱ হোতু, মা অঞ্ঞস্স অচ্ছৰিযং হোতূতি পৱত্তত্তা মচ্ছৰিযন্তি ৱুচ্চতী’’তি. আৰক্খোতি দ্ৱাৰপিদহনমঞ্জূসাগোপনাদিৱসেন সুট্ঠু ৰক্খণং. অধি কৰোতীতি অধিকৰণং, কাৰণস্সেতং নামং. আৰক্খাধিকৰণন্তি ভাৱনপুংসকং, আৰক্খহেতূতি অত্থো. দণ্ডাদানাদীসু পৰনিসেধনত্থং দণ্ডস্স আদানং দণ্ডাদানং. একতোধাৰাদিনো সত্থস্স আদানং সত্থাদানং. কলহোতি কাযকলহোপি ৱাচাকলহোপি. পুৰিমো পুৰিমো ৱিৰোধো ৱিগ্গহো, পচ্ছিমো পচ্ছিমো ৱিৱাদো. তুৱং তুৱন্তি অগাৰৱৱসেন ‘‘তুৱং তুৱ’’ন্তি ৱচনং.

অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায ন ৱিকপ্পেতব্বানীতি ৱিকপ্পেন্তেন অধিট্ঠানতো পুব্বে ৱা

ৱিকপ্পেতব্বং, ৱিজহিতাধিট্ঠানং ৱা পচ্ছাৱিকপ্পেতব্বং. অৱিজহিতাধিট্ঠানং পন ন ৱিকপ্পেতব্বন্তি অধিপ্পাযো. দুক্কটৱসেন ৱুত্তানীতি ‘‘ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৱগ্গসঞ্ঞী ওৱদতী’’তিআদিনা (পাচি. ১৫০) নযেন অধম্মকম্মে দ্ৱে নৱকানি দুক্কটৱসেন ৱুত্তানি.

নৱকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দসকৱাৰৱণ্ণনা

৩৩০. দসকেসু নত্থি দিন্নন্তিআদিৱসেন ৱেদিতব্বাতি ‘‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না, যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’’তি (ম. নি. ২.৯৪, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬; সং. নি. ৩.২১০) এৱমাগতং সন্ধায ৱুত্তং. সস্সতো লোকোতিআদিৱসেনাতি ‘‘সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা, অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা’’তি (ম. নি. ১.২৬৯) এৱমাগতং সঙ্গণ্হাতি.

মিচ্ছাদিট্ঠিআদযো মিচ্ছাৱিমুত্তিপৰিযোসানাতি ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৱাচা মিচ্ছাকম্মন্তো মিচ্ছাআজীৱো মিচ্ছাৱাযামো মিচ্ছাসতি মিচ্ছাসমাধি মিচ্ছাঞাণং মিচ্ছাৱিমুত্তী’’তি (ৱিভ. ৯৭০) এৱমাগতং সন্ধায ৱদতি. তত্থ মিচ্ছাঞাণন্তি পাপকিৰিযাসু উপাযচিন্তাৱসেন পাপকং কত্ৱা ‘‘সুকতং মযা’’তি পচ্চৱেক্খণাকাৰেন চ উপ্পন্নো মোহো. মিচ্ছাৱিমুত্তীতি অৱিমুত্তস্সেৱ সতো ৱিমুত্তিসঞ্ঞিতা. সমথক্খন্ধকে নিদ্দিট্ঠাতি ‘‘ওৰমত্তকং অধিকৰণং হোতি, ন চ গতিগতং, ন চ সৰিতসাৰিত’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ২০৪) নিদ্দিট্ঠা. সমথক্খন্ধকে ৱুত্তেহি সমন্নাগতো হোতীতি সম্বন্ধো. মাতুৰক্খিতাদযো দস ইত্থিযো. ধনক্কীতাদযো দস ভৰিযাযো.

দসকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

একাদসকৱাৰৱণ্ণনা

৩৩১. একাদসকেসু ন ৱোদাযন্তীতি ন পকাসন্তি. সুযুত্তযানসদিসায কতাযাতি ইচ্ছিতিচ্ছিতকালে সুখেন পৱত্তেতব্বত্তা যুত্তযানং ৱিয কতায. যথা পতিট্ঠা হোতীতি সম্পত্তীনং যথা পতিট্ঠা হোতি. অনু অনু পৱত্তিতাযাতি ভাৱনাবহুলীকাৰেহি অনু অনু পৱত্তিতায.

সুখং সুপতীতিআদীসু (অ. নি. অট্ঠ. ৩.১১.১৫; ৱিসুদ্ধি ১.২৫৮) যথা সেসজনা সম্পৰিৱত্তমানা কাকচ্ছমানা দুক্খং সুপন্তি, এৱং অসুপিত্ৱা সুখং সুপতি, নিদ্দং ওক্কন্তোপি সমাপত্তিং সমাপন্নো ৱিয হোতি. সুখং পটিবুজ্ঝতীতি যথা অঞ্ঞে নিত্থুনন্তা ৱিজম্ভন্তা সম্পৰিৱত্তন্তা দুক্খং পটিবুজ্ঝন্তি, এৱং অপ্পটিবুজ্ঝিত্ৱা ৱিকসমানমিৱ পদুমং সুখং নিব্বিকাৰং পটিবুজ্ঝতি. অনুভূতপুব্বৱসেন দেৱতূপসংহাৰৱসেন চস্স ভদ্দকমেৱ সুপিনং হোতি, ন পাপকন্তি আহ ‘‘পাপকমেৱ ন পস্সতী’’তিআদি. ধাতুক্খোভহেতুকম্পি চস্স বহুলং ভদ্দকমেৱ সিযা যেভুয্যেন চিত্তজৰূপানুগুণতায উতুআহাৰজৰূপানং. তত্থ পাপকমেৱ ন পস্সতীতি যথা অঞ্ঞে অত্তানং চোৰেহি সম্পৰিৱাৰিতং ৱিয, ৱাড়েহি উপদ্দুতং ৱিয, পপাতে পতন্তং ৱিয চ পস্সন্তি, এৱং পাপকমেৱ সুপিনং ন পস্সতি. ভদ্ৰকং পন ৱুড্ঢিকাৰণভূতং পস্সতীতি চেতিযং ৱন্দন্তো ৱিয, পূজং কৰোন্তো ৱিয, ধম্মং সুণন্তো ৱিয চ হোতি.

মনুস্সানং পিযো হোতীতি উৰে আমুক্কমুত্তাহাৰো ৱিয, সীসে পিড়ন্ধমালা ৱিয চ মনুস্সানং পিযো হোতি মনাপো. অমনুস্সানং পিযো হোতীতি যথেৱ চ মনুস্সানং পিযো, এৱং অমনুস্সানম্পি পিযো হোতি ৱিসাখত্থেৰো ৱিয. নাস্স অগ্গি ৱা ৱিসং ৱা সত্থং ৱা কমতীতি মেত্তাৱিহাৰিস্স কাযে উত্তৰায উপাসিকায ৱিয অগ্গি ৱা, সংযুত্তভাণকচূড়সীৱত্থেৰস্সেৱ ৱিসং ৱা, সংকিচ্চসামণেৰস্সেৱ সত্থং ৱা ন কমতি ন পৱিসতি, নাস্স কাযং ৱিকোপেতীতি ৱুত্তং হোতি. ধেনুৱত্থুম্পি চেত্থ কথযন্তি, একা কিৰ ধেনু ৱচ্ছকস্স খীৰধাৰং মুঞ্চমানা অট্ঠাসি. একো লুদ্দকো ‘‘তং ৱিজ্ঝিস্সামী’’তি হত্থেন সম্পৰিৱত্তেত্ৱা দীঘদণ্ডকং সত্তিং মুঞ্চি. সা তস্সা সৰীৰং আহচ্চ তালপণ্ণং ৱিয ৱিৱট্টমানা গতা, নেৱ উপচাৰবলেন ন অপ্পনাবলেন, কেৱলং পন ৱচ্ছকে বলৱহিতচিত্ততায. এৱং মহানুভাৱা মেত্তা. খিপ্পং সমাধিযতীতি কেনচি পৰিপন্থেন পৰিহীনজ্ঝানস্স ব্যাপাদস্স দূৰসমনুস্সৰিতভাৱতো খিপ্পমেৱ সমাধিযতি. মুখৱণ্ণো ৱিপ্পসীদতীতি বন্ধনা পমুত্ততালপক্কং ৱিয চস্স ৱিপ্পসন্নৱণ্ণং মুখং হোতি. অসম্মূড়্হো কালং কৰোতীতি মেত্তাৱিহাৰিনো সম্মোহমৰণং নাম নত্থি, অসম্মূড়্হোৱ নিদ্দং ওক্কমন্তো ৱিয কালং কৰোতি.

একাদসকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

একুত্তৰিকনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.