১২. সত্তসতিকক্খন্ধকং
দসৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৪৪৬. সত্তসতিকক্খন্ধকে নিক্খিত্তমণিসুৱণ্ণাতি ৰূপিযসিক্খাপদেনেৱ পটিক্খিত্তমণিসুৱণ্ণা. তত্থ মণিগ্গহণেন সব্বং দুক্কটৱত্থু, সুৱণ্ণগ্গহণেন সব্বং পাচিত্তিযৱত্থু গহিতং হোতি. ভিক্খগ্গেনাতি ভিক্খুগণনায.
৪৪৭. উপক্কিলেসাতি ৱিৰোচিতুং অদত্ৱা উপক্কিলিট্ঠভাৱকৰণেন উপক্কিলেসা. মহিকাতি হিমং. ধূমো চ ৰজো চ ধূমৰজো. এত্থ পুৰিমা তযো অসম্পত্তউপক্কিলেসা, ৰাহু পন সম্পত্তউপক্কিলেসৱসেন কথিতোতি ৱেদিতব্বো. সমণব্ৰাহ্মণা ন তপন্তি ন ভাসন্তি ন ৱিৰোচন্তীতি গুণপতাপেন ন তপন্তি গুণোভাসেন ন ভাসন্তি গুণৱিৰোচনেন ন ৱিৰোচন্তি. সুৰামেৰযপানা অপ্পটিৱিৰতাতি পঞ্চৱিধায সুৰায চতুব্বিধস্স চ মেৰযস্স পানতো অৱিৰতা.
অৱিজ্জানিৱুটাতি অৱিজ্জায নিৱাৰিতা পিহিতা. পিযৰূপাভিনন্দিনোতি পিযৰূপং সাতৰূপং অভিনন্দমানা তুস্সমানা. সাদিযন্তীতি গণ্হন্তি. অৱিদ্দসূতি অন্ধবালা. সৰজাতি সকিলেসৰজা. মগাতি মিগসদিসা. তস্মিং তস্মিং ৱিসযে ভৱে ৱা নেতীতি নেত্তি, তণ্হাযেতং অধিৱচনং. তায সহ ৱত্তন্তীতি সনেত্তিকা.
৪৪৮. তং পৰিসং এতদৱোচাতি (সং. নি. অট্ঠ. ৩.৪.৩৬২) তস্স কিৰ এৱং অহোসি ‘‘কুলপুত্তা পব্বজন্তা পুত্তদাৰঞ্চেৱ জাতৰূপৰজতঞ্চ পহাযেৱ পব্বজন্তি, ন চ সক্কা যং পহায পব্বজিতা তং এতেহি গাহেতু’’ন্তি নযগ্গাহে ঠত্ৱা এতং ‘‘মা অয্যা’’তিআদিৱচনং অৱোচ. একংসেনেতন্তি এতং পঞ্চকামগুণকপ্পনং ‘‘অস্সমণধম্মো অসক্যপুত্তিযধম্মো’’তি একংসেন ধাৰেয্যাসি.
তিণন্তি সেনাসনচ্ছদনতিণং. পৰিযেসিতব্বন্তি তিণচ্ছদনে ৱা ইট্ঠকচ্ছদনে ৱা গেহে পলুজ্জন্তে যেহি তং কাৰিতং, তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘তুম্হেহি কাৰিতং সেনাসনং ওৱস্সতি, ন সক্কা তত্থ ৱসিতু’’ন্তি আচিক্খিতব্বং. মনুস্সা সক্কোন্তা কৰিস্সন্তি, অসক্কোন্তা ‘‘তুম্হে ৱড্ঢকী গহেত্ৱা কাৰাপেথ, মযং তে সঞ্ঞাপেস্সামা’’তি ৱক্খন্তি. এৱং ৱুত্তে কাৰেত্ৱা তেসং আচিক্খিতব্বং, মনুস্সা ৱড্ঢকীনং দাতব্বং দস্সন্তি. সচে আৱাসসামিকা নত্থি, অঞ্ঞেসম্পি ভিক্খাচাৰৱত্তেন আৰোচেত্ৱা কাৰেতুং ৱট্টতি. ইমং সন্ধায ‘‘পৰিযেসিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.
দাৰূতি সেনাসনে গোপানসিআদীসু পলুজ্জমানেসু তদত্থায দাৰু পৰিযেসিতব্বং. সকটন্তি গিহিৱিকটং ৱা তাৱকালিকং ৱা কত্ৱা সকটং পৰিযেসিতব্বং. ন কেৱলঞ্চ সকটমেৱ, অঞ্ঞম্পি ৱাসিফৰসুকুদালাদিউপকৰণং এৱং পৰিযেসিতুং ৱট্টতি. পুৰিসোতি হত্থকম্মৱসেন পুৰিসো পৰিযেসিতব্বো. যং কঞ্চি হি পুৰিসং ‘‘হত্থকম্মং আৱুসো দস্সসী’’তি ৱত্ৱা ‘‘দস্সামি ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ইমস্মিং ইদঞ্চিদঞ্চ কৰোহী’’তি যং ইচ্ছতি, তং কাৰেতুং ৱট্টতি. ন ত্ৱেৱাহং গামণি কেনচি পৰিযাযেনাতি জাতৰূপৰজতং পনাহং কেনচিপি কাৰণেন পৰিযেসিতব্বন্তি ন ৱদামি.
৪৪৯. পাপকং কতন্তি অসুন্দৰং কতং.
৪৫০. অহোগঙ্গোতি তস্স পব্বতস্স নামং.
৪৫১. পটিকচ্চেৱ গচ্ছেয্যন্তি যত্থ তং অধিকৰণং ৱূপসমেতুং ভিক্খূ সন্নিপতন্তি, তত্থ পঠমমেৱ গচ্ছেয্যং. সম্ভাৱেসুন্তি পাপুণিংসু.
৪৫২. অলোণকং ভৱিস্সতীতি অলোণকং ভত্তং ৱা ব্যঞ্জনং ৱা ভৱিস্সতি. আসুতাতি সব্বসম্ভাৰসজ্জিতা. ‘‘অসুত্তা’’তি ৱা পাঠো.
৪৫৩. উজ্জৱিংসূতি নাৱং আৰুয্হ পটিসোতেন গচ্ছিংসু. পাচীনকাতি পাচীনদেসৱাসিনো.
৪৫৪. ননু ত্ৱং আৱুসো ৱুড্ঢো ৱীসতিৱস্সোসীতি ননু ত্ৱং আৱুসো ৱীসতিৱস্সো, ন নিস্সযপটিবদ্ধো, কস্মা তং থেৰো পণামেতীতি দীপেন্তি. গৰুনিস্সযং গণ্হামাতি কিঞ্চাপি মযং মহল্লকা, এতং পন থেৰং গৰুং কত্ৱা ৱসিস্সামাতি অধিপ্পাযো.
৪৫৫. মেত্তায ৰূপাৱচৰসমাধিমত্তভাৱতো ‘‘কুল্লকৱিহাৰেনা’’তি ৱুত্তং, খুদ্দকেন ৱিহাৰেনাতি অত্থো, খুদ্দকতা চস্স অগম্ভীৰভাৱতোতি আহ ‘‘উত্তানৱিহাৰেনা’’তি. সুঞ্ঞতাৱিহাৰেনাতি সুঞ্ঞতামুখেন অধিগতফলসমাপত্তিং সন্ধায ৱুত্তং.
৪৫৭. সুত্তৱিভঙ্গেতি পদভাজনীযে. তেন সদ্ধিন্তি পুৰেপটিগ্গহিতলোণেন সদ্ধিং. ন হি এত্থ যাৱজীৱিকং তদহুপটিগ্গহিতন্তি ‘‘কপ্পতি সিঙ্গিলোণকপ্পো’’তি এত্থ ৱুত্তসিঙ্গিলোণং সন্ধায ৱুত্তং. তঞ্হি পুৰে পটিগ্গহেত্ৱা সিঙ্গেন পৰিহটং ন তদহুপটিগ্গহিতং. যাৱকালিকমেৱ তদহুপটিগ্গহিতন্তি সিঙ্গিলোণেন মিস্সেত্ৱা ভুঞ্জিতব্বং অলোণামিসং সন্ধায ৱুত্তং. উপোসথসংযুত্তেতি উপোসথপটিসংযুত্তে, উপোসথক্খন্ধকেতি ৱুত্তং হোতি. অতিসৰণং অতিসাৰো, অতিক্কমো. ৱিনযস্স অতিসাৰো ৱিনযাতিসাৰো. তং পমাণং কৰোন্তস্সাতি দসায সদ্ধিং নিসীদনে যং পমাণং ৱুত্তং, দসায ৱিনা তং পমাণং কৰোন্তস্স. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
সত্তসতিকক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দ্ৱিৱগ্গসঙ্গহাতি চূড়ৱগ্গমহাৱগ্গসঙ্খাতেহি দ্ৱীহি ৱগ্গেহি সঙ্গহিতা. দ্ৱাৱীসতিপভেদনাতি মহাৱগ্গে দস, চূড়ৱগ্গে দ্ৱাদসাতি এৱং দ্ৱাৱীসতিপ্পভেদা. সাসনেতি সত্থুসাসনে. যে খন্ধকা ৱুত্তাতি যোজেতব্বং.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায সাৰত্থদীপনিযং
চূড়ৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
পৰিৱাৰ-টীকা
সোড়সমহাৱাৰো
পঞ্ঞত্তিৱাৰৱণ্ণনা
ৱিসুদ্ধপৰিৱাৰস্সাতি সব্বসো পৰিসুদ্ধখীণাসৱপৰিৱাৰস্স. ধম্মক্খন্ধসৰীৰস্সাতি সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনসঙ্খাতধম্মক্খন্ধসৰীৰস্স সাসনেতি সম্বন্ধো. তস্সাতি ‘‘পৰিৱাৰো’’তি যো সঙ্গহং আৰুড়্হো, তস্স. পুব্বাগতং নযন্তি পুব্বে আগতং ৱিনিচ্ছযং.
১. পকতত্থপটিনিদ্দেসো ত-সদ্দোতি তস্স ‘‘ভগৱতা’’তিআদীহি পদেহি সমানাধিকৰণভাৱেন ৱুত্তত্থস্স যায ৱিনযপঞ্ঞত্তিযা ভগৱা পকতো অধিকতো সুপাকটো চ, তং ৱিনযপঞ্ঞত্তিং সদ্ধিং যাচনায অত্থভাৱেন দস্সেন্তো ‘‘যো সো…পে… ৱিনযপঞ্ঞত্তিং পঞ্ঞপেসী’’তি আহ. তত্থ ৱিনযপঞ্ঞত্তিন্তি ৱিনযভূতং পঞ্ঞত্তিং.
‘‘জানতা পস্সতা’’তি ইমেসং পদানং ৱিনযস্স অধিকতত্তা তত্থ ৱুত্তনযেন তাৱ অত্থং যোজেত্ৱা ইদানি সুত্তন্তনযেন দস্সেন্তো সতিপি ঞাণদস্সন-সদ্দানং পঞ্ঞাৱেৱচনভাৱে তেন তেন ৱিসেসেন তেসং ৱিসযৱিসেসপৱত্তিদস্সনত্থং ৱিজ্জত্তযৱসেন অভিঞ্ঞানাৱৰণঞাণৱসেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমংসচক্খুৱসেন পটিৱেধদেসনাঞাণৱসেন চ অত্থং যোজেত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. তত্থ পুব্বেনিৱাসাদীহীতি পুব্বেনিৱাসাসৱক্খযঞাণেহি. পটিৱেধপঞ্ঞাযাতি অৰিযমগ্গপঞ্ঞায. দেসনাপঞ্ঞায পস্সতাতি দেসেতব্বধম্মানং দেসেতব্বপ্পকাৰং বোধনেয্যপুগ্গলানঞ্চ আসযানুসযচৰিতাধিমুত্তিআদিভেদং ধম্মং দেসনাপঞ্ঞায যাথাৱতো পস্সতা. অৰহতাতি অৰীনং, অৰানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনঞ্চ অৰহত্তা অৰহতা. সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি সম্মা সামঞ্চ সচ্চানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন. অথ ৱা অন্তৰাযিকধম্মে জানতা, নিয্যানিকধম্মে পস্সতা, কিলেসাৰীনং হতত্তা অৰহতা, সম্মা সামং সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৱং চতুৱেসাৰজ্জৱসেনপেত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা.
অপিচ ঠানাট্ঠানাদিৱিভাগং জানতা, যথাকম্মূপগে সত্তে পস্সতা, সৱাসনআসৱানং ছিন্নত্তা অৰহতা, অভিঞ্ঞেয্যাদিভেদে ধম্মে অভিঞ্ঞেয্যাদিতো অৱিপৰীতাৱবোধতো সম্মাসম্বুদ্ধেন. অথ ৱা তীসু কালেসু অপ্পটিহতঞাণতায জানতা, কাযকম্মাদিৱসেন তিণ্ণম্পি কম্মানং ঞাণানুপৰিৱত্তিতো সম্মা কাৰিতায পস্সতা, দৱাদীনং অভাৱসাধিকায পহানসম্পদায অৰহতা, ছন্দাদীনং অহানিহেতুভূতায অক্খযপটিভানসাধিকায সব্বঞ্ঞুতায সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি এৱং দসবলঅট্ঠাৰসাৱেণিকবুদ্ধধম্মৱসেনপি যোজনা কাতব্বা.
২. পুচ্ছাৱিস্সজ্জনেতি পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে. এত্থাতি এতস্মিং পুচ্ছাৱিস্সজ্জনে. মজ্ঝিমদেসেযেৱ পঞ্ঞত্তীতি তস্মিংযেৱ দেসে যথাৱুত্তৱত্থুৱীতিক্কমে আপত্তিসম্ভৱতো. ৱিনীতকথাতি ৱিনীতৱত্থুকথা, অযমেৱ ৱা পাঠো.
কাযেন পন আপত্তিং আপজ্জতীতি পুব্বভাগে সেৱনচিত্তং অঙ্গং কত্ৱা কাযদ্ৱাৰসঙ্খাতৱিঞ্ঞত্তিং জনযিত্ৱা পৱত্তচিত্তুপ্পাদসঙ্খাতং আপত্তিং আপজ্জতি. কিঞ্চাপি হি চিত্তেন সমুট্ঠাপিতা ৱিঞ্ঞত্তি, তথাপি চিত্তেন অধিপ্পেতস্স অত্থস্স কাযৱিঞ্ঞত্তিযা সাধিতত্তা ‘‘কাযদ্ৱাৰেন আপত্তিং আপজ্জতী’’তি ৱুচ্চতি. ইমমত্থং সন্ধাযাতি আপন্নায আপত্তিযা অনাপত্তিভাৱাপাদনস্স অসক্কুণেয্যতাসঙ্খাতমত্থং সন্ধায, ন ভণ্ডনাদিৱূপসমং.
৩. পোৰাণকেহি মহাথেৰেহীতি সীহড়দীপৱাসীহি মহাথেৰেহি. ঠপিতাতি পোত্থকসঙ্গহাৰোহনকালে ঠপিতা. চতুত্থসঙ্গীতিসদিসা হি পোত্থকাৰোহসঙ্গীতি. উভতোৱিভঙ্গে দ্ৱত্তিংস ৱাৰা সুৱিঞ্ঞেয্যাৱ.
সমুট্ঠানসীসৱণ্ণনা
২৫৭. সমুট্ঠানকথায পন কৰুণাসীতলভাৱেন চন্দসদিসত্তা ‘‘বুদ্ধচন্দে’’তি ৱুত্তং, কিলেসতিমিৰপহানতো ‘‘বুদ্ধাদিচ্চে’’তি ৱুত্তং. পিটকে তীণি দেসযীতি যস্মা তে দেসযন্তি, তস্মা অঙ্গিৰসোপি পিটকানি তীণি দেসযি. তানি কতমানীতি আহ ‘‘সুত্তন্ত’’ন্তিআদি. মহাগুণন্তি মহানিসংসং. এৱং নীযতি সদ্ধম্মো, ৱিনযো যদি তিট্ঠতীতি যদি ৱিনযপৰিযত্তি অনন্তৰহিতা তিট্ঠতি পৱত্ততি, এৱং সতি পটিপত্তিপটিৱেধসদ্ধম্মো নীযতি পৱত্ততি. ৱিনযপৰিযত্তি পন কথং তিট্ঠতীতি আহ ‘‘উভতোচা’’তিআদি. পৰিৱাৰেন গন্থিতা তিট্ঠন্তীতি যোজেতব্বং. তস্সেৱ পৰিৱাৰস্সাতি তস্মিংযেৱ পৰিৱাৰে.
নিযতকতন্তি কতনিযতং, নিযমিতন্তি অত্থো. অঞ্ঞেহি সদ্ধিন্তি সেসসিক্খাপদেহি সদ্ধিং. অসম্ভিন্নসমুট্ঠানানীতি অসঙ্কৰসমুট্ঠানানি.
তস্মা সিক্খেতি যস্মা ৱিনযে সতি সদ্ধম্মো তিট্ঠতি, ৱিনযো চ পৰিৱাৰেন গন্থিতো তিট্ঠতি, পৰিৱাৰে চ সমুট্ঠানাদীনি দিস্সন্তি, তস্মা সিক্খেয্য পৰিৱাৰং, উগ্গণ্হেয্যাতি অত্থো.
আদিম্হি তাৱ পুৰিমনযেতি ‘‘ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং কতিহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতীতি একেন সমুট্ঠানেন সমুট্ঠাতি, কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতী’’তিআদিনা (পৰি. ১৮৭) পঞ্ঞত্তিৱাৰে সকিং আগতনযং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
২৫৮. নানুবন্ধে পৱত্তিনিন্তি ‘‘যা পন ভিক্খুনী ৱুট্ঠাপিতং পৱত্তিনিং দ্ৱে ৱস্সানি নানুবন্ধেয্যা’’তি (পাচি. ১১১১) ৱুত্তসিক্খাপদং.
২৭০. অকতন্তি অঞ্ঞেহি অমিস্সীকতং, নিযতসমুট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি.
অন্তৰপেয্যালং
কতিপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা
২৭১. ৱেৰং মণতীতি ৰাগাদিৱেৰং মণতি ৱিনাসেতি. এতাযাতি ৱিৰতিযা. নিয্যানন্তি মগ্গং. কাযপাগব্বিযন্তি কাযপাগব্বিযৱসেন পৱত্তং কাযদুচ্চৰিতং.
২৭৪. সাৰণীযাতি সৰিতব্বযুত্তা অনুস্সৰণাৰহা অদ্ধানে অতিক্কন্তেপি ন সম্মুস্সিতব্বা. মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, মিত্তভাৱো. মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং কাযকম্মং, তং পন যস্মা মেত্তাসহগতচিত্তসমুট্ঠানং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মেত্তচিত্তেন কতং কাযকম্ম’’ন্তি. আৱীতি পকাসং. পকাসভাৱো চেত্থ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং কৰীযতি, তস্স সম্মুখভাৱতোতি আহ ‘‘সম্মুখা’’তি. ৰহোতি অপকাসং. অপকাসতা চ যং উদ্দিস্স তং কম্মং কৰীযতি, তস্স অপচ্চক্খভাৱতোতি আহ ‘‘পৰম্মুখা’’তি. উভযেহীতি নৱকেহি থেৰেহি চ. পিযং পিযাযিতব্বং কৰোতীতি পিযকৰণো. গৰুং গৰুট্ঠানিযং কৰোতীতি গৰুকৰণো. সঙ্গহাযাতি সঙ্গহৱত্থুৱিসেসভাৱতো সব্ৰহ্মচাৰীনং সঙ্গহণত্থায. অৱিৱাদাযাতি সঙ্গহৱত্থুভাৱতো এৱ ন ৱিৱাদায. সতি চ অৱিৱাদহেতুভূতসঙ্গহকত্তে তেসং ৱসেন সব্ৰহ্মচাৰীনং সমগ্গভাৱো ভেদাভাৱো সিদ্ধোযেৱাতি আহ ‘‘সমগ্গভাৱাযা’’তিআদি.
পগ্গয্হ ৱচনন্তি কেৱলং ‘‘দেৱো’’তি অৱত্ৱা ‘‘দেৱত্থেৰো’’তি গুণেহি থিৰভাৱজোতনং পগ্গণ্হিত্ৱা উচ্চং কত্ৱা ৱচনং. মমত্তবোধনৱচনং মমাযনৱচনং. একন্ততিৰোক্খস্স মনোকম্মস্স সম্মুখতা নাম ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনৱসেনেৱ হোতি, তঞ্চ খো লোকে কাযকম্মন্তি পাকটং পঞ্ঞাতং হত্থৱিকাৰাদিং অনামসিত্ৱাযেৱ দস্সেন্তো ‘‘নযনানি উম্মীলেত্ৱা’’তিআদিমাহ. কামঞ্চেত্থ মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানং নযনানং উম্মীলনা পসন্নেন মুখেন ওলোকনঞ্চ মেত্তং কাযকম্মমেৱ, যস্স পন চিত্তস্স ৱসেন নযনানং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধতা মুখস্স চ পসন্নতা, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মেত্তং মনোকম্মং নামা’’তি.
ইমানি (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) চ মেত্তকাযকম্মাদীনি পাড়িযং ভিক্খূনং ৱসেন আগতানি গিহীসুপি লব্ভন্তিযেৱ. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তচিত্তেন আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তাদিআভিসমাচাৰিকধম্মপূৰণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. সব্বঞ্চ অনৱজ্জকাযকম্মং আভিসমাচাৰিককম্মন্তোগধমেৱাতি ৱেদিতব্বং. গিহীনং চেতিযৱন্দনত্থায বোধিৱন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং ৱা পিণ্ডায পৱিট্ঠে ভিক্খূ দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৱমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম. ভিক্খূনং মেত্তচিত্তেন আচাৰপঞ্ঞত্তিসিক্খাপন কম্মট্ঠানকথন ধম্মদেসনা পৰিপুচ্ছন অট্ঠকথাকথনৱসেন পৱত্তিযমানং তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘চেতিযৱন্দনত্থায গচ্ছাম, বোধিৱন্দনত্থায গচ্ছাম, ধম্মস্সৱনং কৰিস্সাম, দীপমালাপুপ্ফপূজং কৰিস্সাম, তীণি সুচৰিতানি সমাদায ৱত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৱস্সাৱাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তাৰো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা খাদনীযাদীনি সংৱিদহথ, আসনানি পঞ্ঞপেথ, পানীযং উপট্ঠাপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেথ, ছন্দজাতা উস্সাহজাতা ৱেয্যাৱচ্চং কৰোথা’’তিআদিকথনকালে মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. ভিক্খূনং পাতোৱ উট্ঠায সৰীৰপটিজগ্গনং চেতিযঙ্গণৱত্তাদীনি চ কত্ৱা ৱিৱিত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্জা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘অয্যা সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্জা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.
লাভাতি চীৱৰাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৱং ৱজ্জেত্ৱা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচৰিযৱত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তে পৰিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৱত্তিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. দেয্যং দক্খিণেয্যঞ্চ অপ্পটিৱিভত্তং কত্ৱা ভুঞ্জতীতি অপ্পটিৱিভত্তভোগী. এত্থ হি দ্ৱে পটিৱিভত্তানি নাম আমিসপটিৱিভত্তং পুগ্গলপটিৱিভত্তঞ্চ. তত্থ ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন ৱিভজনং আমিসপটিৱিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন ৱিভজনং পন পুগ্গলপটিৱিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৱা যো অপ্পটিৱিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৱিভত্তভোগী নাম. তেনাহ ‘‘নেৱ আমিসং পটিৱিভজিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তিআদি. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দাতুম্পি ৱট্টতীতি দস্সেতি. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি নিৱাৰিতং, তেন দুস্সীলস্সপি অত্থিকস্স সতি সম্ভৱে দাতব্বং, তঞ্চ খো কৰুণাযনৱসেন, ন ৱত্তপূৰণৱসেন. সাৰণীযধম্মপূৰকস্স অপ্পটিৱিভত্তভোগিতায ‘‘সব্বেসং দাতব্বমেৱা’’তি ৱুত্তং. গিলানাদীনং পন ওদিস্সকং কত্ৱা দানং অপ্পটিৱিভাগপক্খিকং ‘‘অসুকস্স ন দস্সামী’’তি পটিক্খেপস্স অভাৱতো. ব্যতিৰেকপ্পধানো হি পটিৱিভাগো. তেনাহ ‘‘গিলানগিলানুপট্ঠাক…পে… ৱিচেয্য দাতুম্পি ৱট্টতী’’তি.
সাধাৰণভোগীতি এত্থ সাধাৰণভোগিনো ইদং লক্খণং – যং যং পণীতং লভতি, তং তং নেৱ লাভেন লাভং নিজিগীসনমুখেন গিহীনং দেতি অত্তনো আজীৱসুদ্ধিং ৰক্খমানো, ন অত্তনাৱ পৰিভুঞ্জতি ‘‘ময্হং অসাধাৰণভোগিতা মা হোতূ’’তি. তং পটিগ্গণ্হন্তো চ ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূ’’তি গহেত্ৱা ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৱিয পস্সতি. ইমিনা চ তস্স লাভস্স তীসুপি কালেসু সাধাৰণতো ঠপনং দস্সিতং. ‘‘তং পটিগ্গণ্হন্তো চ সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূ’’তি ইমিনা পটিগ্গহণকালো দস্সিতো, ‘‘গহেত্ৱা…পে… পস্সতী’’তি ইমিনা পটিগ্গহিতকালো. তদুভযং পন তাদিসেন পুব্বভাগেন ৱিনা ন হোতীতি অত্থসিদ্ধো পুৰিমকালো. তযিদম্পি পটিগ্গহণতো পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গহেস্সামী’’তি, পটিগ্গণ্হন্তস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গণ্হামী’’তি, পটিগ্গহেত্ৱা হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গহিতং মযা’’তি এৱং তিলক্খণসম্পন্নং কত্ৱা লদ্ধলাভং ওসানলক্খণং অৱিকোপেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তো সাধাৰণভোগী অপ্পটিৱিভত্তভোগী চ হোতি.
ইমং (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) পন সাৰণীযধম্মং কো পূৰেতি, কো ন পূৰেতি? দুস্সীলো তাৱ ন পূৰেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৱন্তো গণ্হন্তি. পৰিসুদ্ধসীলো পন ৱত্তং অখণ্ডেন্তো পূৰেতি. তত্ৰিদং ৱত্তং – যো ওদিস্সকং কত্ৱা মাতু ৱা পিতু ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযাদীনং ৱা দেতি, সো দাতব্বং দেতু, সাৰণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সাৰণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্সেৱ ৱট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৱ নৱপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৱা অৱসেসং থেৰাসনতো পট্ঠায থোকং থোকং অদত্ৱা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৱসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং তং দত্ৱা সেসং ভুঞ্জিতব্বং.
অযং পন সাৰণীযধম্মো সাৰণীযধম্মপূৰণৱিধিম্হি সুসিক্খিতায পৰিসায সুপূৰো হোতি. সুসিক্খিতায হি পৰিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৱ গণ্হাতি, ন অতিৰেকং. অযঞ্চ পন সাৰণীযধম্মো এৱং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সপি দ্ৱাদসহি ৱস্সেহি পূৰতি, ন ততো ওৰং. সচে হি দ্ৱাদসমেপি ৱস্সে সাৰণীযধম্মপূৰকো পিণ্ডপাতপূৰং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৱা নহাযিতুং গচ্ছতি, সঙ্ঘত্থেৰো চ ‘‘কস্সেসো পত্তো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সাৰণীযধম্মপূৰকস্সা’’তি ৱুত্তে ‘‘আহৰথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৱিচাৰেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱাৱ ৰিত্তপত্তং ঠপেতি. অথ সো ভিক্খু ৰিত্তপত্তং দিস্ৱা ‘‘ময্হং অনৱসেসেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সাৰণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৱাদস ৱস্সানি পূৰেতব্বো হোতি. তিত্থিযপৰিৱাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূৰেতব্বোৱ. যো পন ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৱ সব্ৰহ্মচাৰিনো পৰিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.
এৱং পূৰিতসাৰণীযধম্মস্স পন নেৱ ইস্সা, ন মচ্ছৰিযং হোতি, মনুস্সানং পিযো হোতি সুলভপচ্চযো, পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৱা ছাতকে ৱা সম্পত্তে দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.
তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – লেণগিৰিৱাসী তিস্সত্থেৰো কিৰ মহাখীৰগামং উপনিস্সায ৱসতি. পঞ্ঞাসমত্তা থেৰা নাগদীপং চেতিযৱন্দনত্থায গচ্ছন্তা খীৰগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেৰো পৱিসন্তো তে দিস্ৱা পুচ্ছি ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি. ৱিচৰিম্হ, আৱুসোতি. সো অলদ্ধভাৱং ঞত্ৱা আহ ‘‘ভন্তে, যাৱাহং আগচ্ছামি, তাৱ ইধেৱ হোথা’’তি. মযং, আৱুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৱাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচাৰমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেৰা আগমিংসু. থেৰো গামং পাৱিসি. ধুৰগেহেযেৱ মহাউপাসিকা খীৰভত্তং সজ্জেত্ৱা থেৰং ওলোকযমানা ঠিতা থেৰস্স দ্ৱাৰং সম্পত্তস্সেৱ পত্তং পূৰেত্ৱা অদাসি. সো তং আদায থেৰানং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি সঙ্ঘত্থেৰং আহ. থেৰো ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৱ গহেত্ৱা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেৰো ওলোকনাকাৰেনেৱ ঞত্ৱা ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধো পিণ্ডপাতো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তিআদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৱদত্থং দত্ৱা অত্তনাপি যাৱদত্থং ভুঞ্জি. অথ নং ভত্তকিচ্চাৱসানে থেৰা পুচ্ছিংসু ‘‘কদা, আৱুসো, লোকুত্তৰধম্মং পটিৱিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তৰধম্মোতি. ঝানলাভীসি আৱুসোতি? এতম্পি মে, ভন্তে, নত্থীতি. ননু, আৱুসো, পাটিহাৰিযন্তি? সাৰণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূৰিতো, তস্স মে পূৰিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. সাধু সাধু সপ্পুৰিস অনুচ্ছৱিকমিদং তুয্হন্তি. ইদং তাৱ পত্তগতং ন খীযতীতি এত্থ ৱত্থু.
অযমেৱ পন থেৰো চেতিযপব্বতে গিৰিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৱা ‘‘ইমস্মিং দানে কিং ৱৰভণ্ড’’ন্তি পুচ্ছি. দ্ৱে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি. তং সুত্ৱা অমচ্চো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি ‘‘একো দহৰো এৱং ৱদতী’’তি. ‘‘দহৰস্স এৱং চিত্তং, মহাথেৰানং পন সুখুমা সাটকা ৱট্টন্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মহাথেৰানং দস্সামী’’তি ঠপেসি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নাৰোহন্তি, অঞ্ঞেৱ আৰোহন্তি. দহৰস্স দানকালে পন হত্থং আৰুড়্হা. সো তস্স হত্থে ঠপেত্ৱা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৱা দহৰং নিসীদাপেত্ৱা দানং দত্ৱা সঙ্ঘং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দহৰস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং ধম্মং কদা পটিৱিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পৰিযাযেনপি অসন্তং অৱদন্তো ‘‘নত্থি ময্হং, মহাৰাজ, লোকুত্তৰধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বেৱ অৱচুত্থাতি. আম মহাৰাজ, সাৰণীযধম্মপূৰকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূৰিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু ভন্তে, অনুচ্ছৱিকমিদং তুম্হাক’’ন্তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. ইদং ভাজনীযট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি এত্থ ৱত্থু.
চণ্ডালতিস্সভযেন পন ভাতৰগামৱাসিনো নাগত্থেৰিযা অনাৰোচেত্ৱাৱ পলাযিংসু. থেৰী পচ্চূসসমযে ‘‘অতি ৱিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধাৰেথ তাৱা’’তি দহৰভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৱা সব্বেসং গতভাৱং ঞত্ৱা আগম্ম থেৰিযা আৰোচেসুং. সা সুত্ৱা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৱং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপৰিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকাৰেসুযেৱ যোগং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলাযং পাৰুপিত্ৱা অত্তদ্ৱাদসমা গামদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধমূলে অট্ঠাসি. ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা দ্ৱাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৱা ‘‘অয্যে অঞ্ঞত্থ মা গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৱ এথা’’তি আহ. থেৰিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেৰো নাম অত্থি, সো ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা যাপেতুং, পৰতীৰং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৱাদসমো অত্তনো ৱসনট্ঠানা নিক্খন্তো ‘‘থেৰিং দিস্ৱা গমিস্সামী’’তি ভাতৰগামং আগতো. থেৰী ‘‘থেৰা আগতা’’তি সুত্ৱা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং অয্যা’’তি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং আচিক্খি. সা ‘‘অজ্জ একদিৱসং ৱিহাৰে ৱসিত্ৱা স্ৱেৱ গমিস্সথা’’তি আহ. থেৰা ৱিহাৰং আগমংসু.
থেৰী পুনদিৱসে ৰুক্খমূলে পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেৰো ‘‘ৱট্টিস্সতি থেৰী’’তি ৱত্ৱা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো তাত পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জথাতি. ৱট্টিস্সতি থেৰীতি. সা পত্তং গহেত্ৱা আকাসে খিপি. পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেৰো ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনীভত্তমেৱ থেৰী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৱূপসন্তে অৰিযৱংসং কথযমানো ‘ভো পিণ্ডপাতিক ভিক্খুনীভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৱদিযমানো সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেৰিযো’’তি মগ্গং আৰুহি. ৰুক্খদেৱতাপি ‘‘সচে থেৰো থেৰিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিস্সতি, ন নং নিৱত্তেস্সামি, সচে ন পৰিভুঞ্জিস্সতি, নিৱত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৱা থেৰস্স গমনং দিস্ৱা ৰুক্খা ওৰুয্হ ‘‘পত্তং, ভন্তে, দেথা’’তি পত্তং গহেত্ৱা থেৰং ৰুক্খমূলংযেৱ আনেত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা পিণ্ডপাতং দত্ৱা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা দ্ৱাদস ভিক্খুনিযো দ্ৱাদস চ ভিক্খূ সত্ত ৱস্সানি উপট্ঠহি. ইদং দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তীতি এত্থ ৱত্থু. তত্ৰ হি থেৰী সাৰণীযধম্মপূৰিকা অহোসি.
নত্থি এতেসং খণ্ডন্তি অখণ্ডানি, তং পন নেসং খণ্ডং দস্সেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উপসম্পন্নসীলানং উদ্দেসক্কমেন আদিঅন্তা ৱেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘সত্তসূ’’তিআদি. অনুপসম্পন্নসীলানং পন সমাদানক্কমেনপি আদিঅন্তা লব্ভন্তি. পৰিযন্তে ছিন্নসাটকো ৱিযাতি ৱত্থন্তে দসন্তে ৱা ছিন্নৱত্থং ৱিয. ৱিসদিসুদাহৰণঞ্চেতং ‘‘অখণ্ডানী’’তি ইমস্স অধিকতত্তা. এৱং সেসানিপি উদাহৰণানি. খণ্ডন্তি খণ্ডৱন্তং, খণ্ডিতং ৱা. ছিদ্দন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৱিসভাগৱণ্ণেন গাৱী ৱিযাতি সম্বন্ধো. ৱিসভাগৱণ্ণেন উপড্ঢং ততিযভাগং ৱা সম্ভিন্নৱণ্ণং সবলং, ৱিসভাগৱণ্ণেহেৱ পন বিন্দূহি অন্তৰন্তৰা ৱিমিস্সং কম্মাসং. অযং ইমেসং ৱিসেসো.
ভুজিস্সভাৱকৰণতোতি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৱা ভুজিস্সভাৱকৰণতো. সীলস্স চ তণ্হাদাসব্যতো মোচনং ৱিৱট্টূপনিস্সযভাৱাপাদনং, তেনস্স ৱিৱট্টূপনিস্সযতা দস্সিতা. ‘‘ভুজিস্সভাৱকৰণতো’’তি চ ইমিনা ভুজিস্সকৰানি ভুজিস্সানীতি উত্তৰপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি দস্সেতি. যস্মা চ তংসমঙ্গীপুগ্গলো সেৰী সযংৱসী ভুজিস্সো নাম হোতি, তস্মাপি ভুজিস্সানি. সুপৰিসুদ্ধভাৱেন পাসংসত্তা ৱিঞ্ঞুপসত্থানি. অৱিঞ্ঞূনং পসংসায অপ্পমাণভাৱতো ৱিঞ্ঞূগহণং কতং. তণ্হাদিট্ঠীহি অপৰামট্ঠত্তাতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’’তি তণ্হাপৰামাসেন ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো হুত্ৱা তত্থ নিচ্চো ধুৱো সস্সতো ভৱিস্সামী’’তি দিট্ঠিপৰামাসেন চ অপৰামট্ঠত্তা. অথ ৱা ‘‘অযং তে সীলেসু দাসো’’তি চতূসু ৱিপত্তীসু যং ৱা তং ৱা ৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা ‘‘ইমং নাম ত্ৱং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পৰামট্ঠুং অনুদ্ধংসেতুং অসক্কুণেয্যত্তা অপৰামট্ঠানীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সীলং নাম অৱিপ্পটিসাৰাদিপাৰম্পৰিযেন যাৱদেৱ সমাধিসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘সমাধিসংৱত্তনিকানী’’তি. সমাধিসংৱত্তনপ্পযোজনানি সমাধিসংৱত্তনিকানি.
সমানভাৱো সামঞ্ঞং, পৰিপুণ্ণচতুপাৰিসুদ্ধিভাৱেন মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণস্স ৱিয ভেদাভাৱতো সীলেন সামঞ্ঞং সীলসামঞ্ঞং, তং গতো উপগতোতি সীলসামঞ্ঞগতো. তেনাহ ‘‘সমানভাৱূপগতসীলো’’তি, সীলসম্পত্তিযা সমানভাৱং উপগতসীলো সভাগৱুত্তিকোতি অত্থো. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তৰেপি দেৱলোকেপি ৱসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৱ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. কামঞ্হি পুথুজ্জনানম্পি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে নানত্তং ন সিযা, তং পন ন একন্তিকন্তি ইধ নাধিপ্পেতং, মগ্গসীলং পন একন্তিকং নিযতভাৱতোতি তমেৱ সন্ধায ‘‘যানি তানি সীলানী’’তিআদি ৱুত্তং.
যাযন্তি যা অযং ময্হঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. দিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি. নিদ্দোসাতি নিদ্ধুতদোসা, সমুচ্ছিন্নৰাগাদিপাপধম্মাতি অত্থো. নিয্যাতীতি ৱট্টদুক্খতো নিস্সৰতি নিগচ্ছতি. সযং নিযন্তীযেৱ হি তংমগ্গসমঙ্গীপুগ্গলং ৱট্টদুক্খতো নিয্যাপেতীতি ৱুচ্চতি. যা সত্থু অনুসিট্ঠি, তং কৰোতীতি তক্কৰো, তস্স, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জনকস্সাতি অত্থো. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতোতি সচ্চসম্পটিৱেধেন সমানদিট্ঠিভাৱং উপগতো.
কতিপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছআপত্তিসমুট্ঠানৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৭৬. পঠমেন আপত্তিসমুট্ঠানেনাতিআদি সব্বং উদ্দেসনিদ্দেসাদিৱসেন পৱত্তপাড়িং অনুসাৰেনেৱ সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং.
সমথভেদং
অধিকৰণপৰিযাযৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৯৩. লোভো পুব্বঙ্গমোতিআদীসু পন লোভহেতু ৱিৱদনতো ‘‘লোভো পুব্বঙ্গমো’’তি ৱুত্তং. এৱং সেসেসুপি. ঠানানীতি কাৰণানি. তিট্ঠন্তি এত্থাতি ঠানং. কে তিট্ঠন্তি? ৱিৱাদাধিকৰণাদযো. ৱসন্তি এত্থাতি ৱত্থু. ভৱন্তি এত্থাতি ভূমি. কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তসমঙ্গিনো ৱিৱদনতো ‘‘নৱ হেতূ’’তি ৱুত্তং. দ্ৱাদস মূলানীতি ‘‘কোধনো হোতি উপনাহী’’তিআদীনি দ্ৱাদস মূলানি.
২৯৪-২৯৫. ইমানেৱ দ্ৱাদস কাযৱাচাহি সদ্ধিং ‘‘চুদ্দস মূলানী’’তি ৱুত্তানি. সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ঠানানীতি এত্থ আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তস্স যা আপত্তি, তস্সা পুব্বে আপন্না আপত্তিযো ঠানানীতি ৱেদিতব্বং. ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱচনতো আপত্তাধিকৰণে অকুসলাব্যাকতৱসেন ছ হেতূ ৱুত্তা. কুসলচিত্তং পন অঙ্গং হোতি, ন হেতু.
২৯৬. চত্তাৰি কম্মানি ঠানানীতি এত্থ ‘‘এৱং কত্তব্ব’’ন্তি ইতিকত্তব্বতাদস্সনৱসেন পৱত্তপাড়ি কম্মং নাম, যথাঠিতপাড়িৱসেন কৰোন্তানং কিৰিযা কিচ্চাধিকৰণং নাম. ঞত্তিঞত্তিদুতিযঞত্তিচতুত্থকম্মানি ঞত্তিতো জাযন্তি, অপলোকনকম্মং অপলোকনতোৱাতি আহ ‘‘ঞত্তিতো ৱা অপলোকনতো ৱা’’তি. কিচ্চাধিকৰণং একেন সমথেন সম্মতি, সম্পজ্জতীতি অত্থো. তেহি সমেতব্বত্তা ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণস্স সাধাৰণা’’তি ৱুত্তং.
তব্ভাগিযৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৯৮. ৱিৱাদাধিকৰণস্স তব্ভাগিযাতি ৱিৱাদাধিকৰণস্স ৱূপসমতো তপ্পক্খিকা.
সমথা সমথস্স সাধাৰণৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৯৯. একং অধিকৰণং সব্বে সমথা একতো হুত্ৱা সমেতুং সক্কোন্তি ন সক্কোন্তীতি পুচ্ছন্তো ‘‘সমথা সমথস্স সাধাৰণা, সমথা সমথস্স অসাধাৰণা’’তি আহ. যেভুয্যসিকায সমনং সম্মুখাৱিনযং ৱিনা ন হোতীতি আহ ‘‘যেভুয্যসিকা সম্মুখাৱিনযস্স সাধাৰণা’’তি. সতিৱিনযাদীহি সমনস্স যেভুয্যসিকায কিচ্চং নত্থীতি আহ ‘‘সতিৱিনযস্স…পে… অসাধাৰণা’’তি. এৱং সেসেসুপি. তব্ভাগিযৱাৰেপি এসেৱ নযো.
ৱিনযৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০২. সব্বেসম্পি সমথানং ৱিনযপৰিযাযো লব্ভতীতি ‘‘ৱিনযো সম্মুখাৱিনযো’’তিআদিনা ৱিনযৱাৰো উদ্ধটো. সিযা ন সম্মুখাৱিনযোতি এত্থ সম্মুখাৱিনযং ঠপেত্ৱা সতিৱিনযাদযো সেসসমথা অধিপ্পেতা. এস নযো সেসেসুপি.
কুসলৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৩. সঙ্ঘস্স সম্মুখা পটিঞ্ঞাতে তং পটিজাননং সঙ্ঘসম্মুখতা নাম. তস্স পটিজাননচিত্তং সন্ধায ‘‘সম্মুখাৱিনযো কুসলো’’তিআদি ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. নত্থি সম্মুখাৱিনযো অকুসলোতি ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতাহি তিৱঙ্গিকো সম্মুখাৱিনযো এতেহি ৱিনা নত্থি. তত্থ কুসলচিত্তেহি কৰণকালে কুসলো, অৰহন্তেহি কৰণকালে অব্যাকতো. এতেসং সঙ্ঘসম্মুখতাদীনং অকুসলপটিপক্খত্তা অকুসলস্স সম্ভৱো নত্থি, তস্মা ‘‘নত্থি সম্মুখাৱিনযো অকুসলো’’তি ৱুত্তং. ‘‘যেভুয্যসিকা অধম্মৱাদীহি ৱূপসমনকালে, ধম্মৱাদীনম্পি অধম্মৱাদিম্হি সলাকগ্গাহাপকে জাতে অকুসলা. সতিৱিনযো অনৰহতো সঞ্চিচ্চ সতিৱিনযদানে অকুসলো. অমূড়্হৱিনযো অনুম্মত্তকস্স দানে, পটিঞ্ঞাতকৰণং মূড়্হস্স অজানতো পটিঞ্ঞায কৰণে, তস্সপাপিযসিকা সুদ্ধস্স কৰণে, তিণৱত্থাৰকং মহাকলহে সঞ্চিচ্চ কৰণে চ অকুসলং. সব্বত্থ অৰহতো ৱসেনেৱ অব্যাকত’’ন্তি সব্বমেতং গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
সমথৱাৰৱিস্সজ্জনাৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৪-৩০৫. যত্থ যেভুয্যসিকা লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতিআদি পুচ্ছা. যস্মিং সমযে সম্মুখাৱিনযেন চাতিআদি তস্সা ৱিস্সজ্জনং, যস্মিং সমযে সম্মুখাৱিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, তস্মিং সমযে যত্থ যেভুয্যসিকা লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতি এৱং সব্বত্থ সম্বন্ধো. যত্থ পটিঞ্ঞাতকৰণং লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতি এত্থ একং ৱা দ্ৱে ৱা বহূ ৱা ভিক্খূ ‘‘ইমং নাম আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুচ্ছিতে সতি ‘‘আমা’’তি পটিজাননে দ্ৱেপি পটিঞ্ঞাতকৰণসম্মুখাৱিনযা লব্ভন্তি. তত্থ ‘‘সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতা’’তি এৱং ৱুত্তসম্মুখাৱিনযে সঙ্ঘস্স পুৰতো পটিঞ্ঞাতং চে, সঙ্ঘসম্মুখতা. তত্থেৱ দেসিতং চে, ধম্মৱিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. অথ ৱিৱদন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিজানন্তি চে, পুগ্গলসম্মুখতা. তস্সেৱ সন্তিকে দেসিতং চে, ধম্মৱিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. একস্সেৱ ৱা একস্স সন্তিকে আপত্তিদেসনকালে ‘‘পস্সসি, পস্সামী’’তি ৱুত্তে তত্থ ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতাসঞ্ঞিতো সম্মুখাৱিনযো চ পটিঞ্ঞাতকৰণঞ্চ লদ্ধং হোতি.
সংসট্ঠৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৬. অধিকৰণানং ৱূপসমোৱ সমথো নাম, তস্মা অধিকৰণেন ৱিনা সমথা নত্থীতি আহ ‘‘মা হেৱন্তিস্স ৱচনীযো…পে… ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.
সমথাধিকৰণৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৯-৩১০. সমথা সমথেহি সম্মন্তীতিআদি পুচ্ছা. সিযা সমথা সমথেহি সম্মন্তীতিআদি ৱিস্সজ্জনং. তত্থ সমথা সমথেহি সম্মন্তীতি এত্থ সম্মন্তীতি সম্পজ্জন্তি, অধিকৰণা ৱা পন সম্মন্তি ৱূপসমং গচ্ছন্তি, তস্মা যেভুয্যসিকা সম্মুখাৱিনযেন সম্মতীতি এত্থ সম্মুখাৱিনযেন সদ্ধিং যেভুয্যসিকা সম্পজ্জতি, ন সতিৱিনযাদীহি সদ্ধিং তেসং তস্সা অনুপকাৰত্তাতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
৩১১. ‘‘সম্মুখাৱিনযো ৱিৱাদাধিকৰণেন সম্মতী’’তি পাঠো. ‘‘সম্মুখাৱিনযো ন কেনচি সম্মতী’’তি হি অৱসানে ৱুত্তত্তা সম্মুখাৱিনযো সযং সমথেন ৱা অধিকৰণেন ৱা সমেতব্বো ন হোতি.
৩১৩. ৱিৱাদাধিকৰণং…পে… কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতীতি এত্থ ‘‘সুণাতু মে ভন্তে …পে… পঠমং সলাকং নিক্খিপামী’’তি এৱং ৱিৱাদাধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতীতি দট্ঠব্বং.
সমুট্ঠাপনৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩১৪. ৱিৱাদাধিকৰণং ন কতমং অধিকৰণং সমুট্ঠাপেতীতি ‘‘নাযং ধম্মো’’তি ৱুত্তমত্তেনেৱ কিঞ্চি অধিকৰণং ন সমুট্ঠাপেতীতি অত্থো.
ভজতিৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩১৮-৯. কতমং অধিকৰণং পৰিযাপন্নন্তি কতমাধিকৰণপৰিযাপন্নং, অযমেৱ ৱা পাঠো. ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং ভজতীতি পঠমুপ্পন্নৱিৱাদং পচ্ছা উপ্পন্নো ভজতি. ৱিৱাদাধিকৰণং দ্ৱে সমথে ভজতীতি ‘‘মং ৱূপসমেতুং সমত্থা তুম্হে’’তি ৱদন্তং ৱিয ভজতি. দ্ৱীহি সমথেহি সঙ্গহিতন্তি ‘‘মযং তং ৱূপসমেস্সামা’’তি ৱদন্তেহি ৱিয দ্ৱীহি সমথেহি সঙ্গহিতং.
খন্ধকপুচ্ছাৱাৰো
পুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱণ্ণনা
৩২০. নিদানেন চ নিদ্দেসেন চ সদ্ধিন্তি এত্থ নিদানেনাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিদেসসঙ্খাতেন নিদানেন. নিদ্দেসেনাতি পুগ্গলাদিনিদ্দেসেন. উভযেনপি তস্স তস্স সিক্খাপদস্স ৱত্থু দস্সিতং, তস্মা ৱত্থুনা সদ্ধিং খন্ধকং পুচ্ছিস্সামীতি অযমেত্থ অত্থো. তত্থাতি তস্মিং উপসম্পদক্খন্ধকে. উত্তমানি পদানি ৱুত্তানীতি ‘‘ন, ভিক্খৱে, ঊনৱীসতিৱস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৱ. ৯৯, ১২৪) নযেন উত্তমপদানি ৱুত্তানি. চম্মসংযুত্তেতি চম্মক্খন্ধকে.
একুত্তৰিকনযো
এককৱাৰৱণ্ণনা
৩২১. মূলৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি অন্তৰাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা মূলাযপটিকস্সনং কত্ৱা ঠিতেন আপন্না. ‘‘অগ্ঘৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জিত্ৱা তাসু সব্বচিৰপটিচ্ছন্নৱসেন অগ্ঘসমোধানং গহেত্ৱা ৱসন্তেন আপন্নাপত্তী’’তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. সউস্সাহেনেৱ চিত্তেনাতি ‘‘পুনপি আপজ্জিস্সামী’’তি সউস্সাহেনেৱ চিত্তেন. ভিক্খুনীনং অট্ঠৱত্থুকায ৱসেন চেতং ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘অট্ঠমে ৱত্থুস্মিং ভিক্খুনিযা পাৰাজিকমেৱ হোতী’’তি. ‘‘ধম্মিকস্স পটিস্সৱস্স অসচ্চাপনে’’তি ৱুত্তত্তা অধম্মিকপটিস্সৱস্স ৱিসংৱাদে দুক্কটং ন হোতি. ‘‘তুম্হে ৱিব্ভমথা’’তি হি ৱুত্তে সুদ্ধচিত্তো ‘‘সাধূ’’তি পটিস্সুণিত্ৱা সচে ন ৱিব্ভমতি, অনাপত্তি. এৱং সব্বত্থ. পঞ্চদসসু ধম্মেসূতি ‘‘কালেন ৱক্খামি, নো অকালেনা’’তিআদিনা ৱুত্তপঞ্চদসধম্মেসু. আপত্তিং আপজ্জিতুং ভব্বতায ভব্বাপত্তিকা.
এককৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুকৱাৰৱণ্ণনা
৩২২. দুকেসু নিদহনেতি আতপে অতিচিৰং ঠপেত্ৱা নিদহনে. ৱত্থুসভাগং দেসেন্তো দেসেন্তো আপজ্জতি, আপন্নং আপত্তিং ন দেসেস্সামীতি ধুৰং নিক্খিপন্তো ন দেসেন্তো আপজ্জতি. ৰোমজনপদে জাতং ৰোমকং. পক্কালকন্তি যৱক্খাৰং. অনুঞ্ঞাতলোণত্তা লোণানিপি দুকেসু ৱুত্তানি.
দুকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
তিকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৩. তিকেসু ৱচীসম্পযুত্তং কাযকিৰিযং কত্ৱাতি কাযেন নিপচ্চকাৰং কত্ৱা. মুখালম্বৰকৰণাদিভেদোতি মুখভেৰিৱাদনাদিপ্পভেদো. যস্স সিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমে কাযসমুট্ঠানা আপত্তিযো, তং কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং. উপঘাতেতীতি ৱিনাসেতি. ন আদাতব্বন্তি ‘‘ইমস্মা ৱিহাৰা পৰম্পি মা নিক্খম, ৱিনযধৰানং ৱা সন্তিকং আগচ্ছ ৱিনিচ্ছযং দাতু’’ন্তি ৱুত্তে তস্স ৱচনং ন গহেতব্বন্তি অত্থো.
অকুসলানি চেৱ মূলানি চাতি অকোসল্লসম্ভূতট্ঠেন একন্তাকুসলভাৱতো অকুসলানি, অত্তনা সম্পযুত্তধম্মানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৱসাধনতো মূলানি, ন অকুসলভাৱসাধনতো. ন হি মূলতো অকুসলানং অকুসলভাৱো, কুসলাদীনং ৱা কুসলাদিভাৱো. তথা চ সতি মোমূহচিত্তদ্ৱযমোহস্স অকুসলভাৱো ন সিযা.
দুট্ঠু চৰিতানীতি পচ্চযতো সম্পযুত্তধম্মতো পৱত্তিআকাৰতো চ ন সুট্ঠু অসম্মাপৱত্তিতানি. ৱিৰূপানীতি বীভচ্ছানি সম্পতি আযতিঞ্চ অনিট্ঠৰূপত্তা. সুট্ঠু চৰিতানীতিআদীসু ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. দ্ৱেপি চেতে তিকা পণ্ণত্তিযা ৱা কম্মপথেহি ৱা কথেতব্বা. পণ্ণত্তিযা তাৱ কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো কাযদুচ্চৰিতং, অৱীতিক্কমো কাযসুচৰিতং. ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো ৱচীদুচ্চৰিতং, অৱীতিক্কমো ৱচীসুচৰিতং. উভযত্থ পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো মনোদুচ্চৰিতং মনোদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদস্স অভাৱতো. তযিদং দ্ৱাৰদ্ৱযে অকিৰিযসমুট্ঠানায আপত্তিযা ৱসেন ৱেদিতব্বং. যথাৱুত্তায আপত্তিযা অৱীতিক্কমোৱ মনোসুচৰিতং. অযং পণ্ণত্তিকথা.
পাণাতিপাতাদযো পন তিস্সো চেতনা কাযদ্ৱাৰে ৱচীদ্ৱাৰেপি উপ্পন্না কাযদুচ্চৰিতং দ্ৱাৰন্তৰে উপ্পন্নস্সপি কম্মস্স সনামাপৰিচ্চাগতো যেভুয্যৱুত্তিযা তব্বহুলৱুত্তিযা চ. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা –
‘‘দ্ৱাৰে চৰন্তি কম্মানি, ন দ্ৱাৰা দ্ৱাৰচাৰিনো;
তস্মা দ্ৱাৰেহি কম্মানি, অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱৱত্থিতা’’তি. (ধ. স. অট্ঠ. কামাৱচৰকুসল দ্ৱাৰকথা, কাযকম্মদ্ৱাৰ);
তথা চতস্সো মুসাৱাদাদিচেতনা কাযদ্ৱাৰেপি ৱচীদ্ৱাৰেপি উপ্পন্না ৱচীদুচ্চৰিতং, অভিজ্ঝা ব্যাপাদো মিচ্ছাদিট্ঠীতি তযো মনোকম্মভূতায চেতনায সম্পযুত্তধম্মা মনোদুচ্চৰিতং, কাযৱচীকম্মভূতায পন চেতনায সম্পযুত্তা অভিজ্ঝাদযো তংতংপক্খিকা ৱা হোন্তি অব্বোহাৰিকা ৱা. পাণাতিপাতাদীহি ৱিৰমন্তস্স উপ্পন্না তিস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি কাযসুচৰিতং কাযিকস্স ৱীতিক্কমস্স অকৰণৱসেন পৱত্তনতো. কাযেন পন সিক্খাপদানং সমাদিযমানে সীলস্স কাযসুচৰিতভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. মুসাৱাদাদীহি ৱিৰমন্তস্স চতস্সো চেতনাপি ৱিৰতিযোপি ৱচীসুচৰিতং ৱাচসিকস্স ৱীতিক্কমস্স অকৰণৱসেন পৱত্তনতো. অনভিজ্ঝা অব্যাপাদো সম্মাদিট্ঠীতি তযো চেতনাসম্পযুত্তধম্মা মনোসুচৰিতন্তি অযং কম্মপথকথা.
তিকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
চতুক্কৱাৰৱণ্ণনা
৩২৪. চতুক্কেসু অনৰিযৱোহাৰাতি অনৰিযানং লামকানং ৱোহাৰা সংৱোহাৰা অভিলাপৱাচা. অৰিযৱোহাৰাতি অৰিযানং সপ্পুৰিসানং ৱোহাৰা. দিট্ঠৱাদিতাতি ‘‘দিট্ঠং মযা’’তি এৱংৱাদিতা. এত্থ চ তংতংসমুট্ঠাপকচেতনাৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
পঠমকপ্পিকেসু পঠমং পুৰিসলিঙ্গমেৱ উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘পঠমং উপ্পন্নৱসেনা’’তি. পুৰিমং পুৰিসলিঙ্গং পজহতীতি যথাৱুত্তেনত্থেন পুব্বঙ্গমভাৱতো পুৰিমসঙ্খাতং পুৰিসলিঙ্গং জহতি. সতং তিংসঞ্চ সিক্খাপদানীতি তিংসাধিকানি সতং সিক্খাপদানি.
ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ চতূসু পাৰাজিকেসূতি সাধাৰণেসুযেৱ চতূসু পাৰাজিকেসু. পঠমো পঞ্হোতি ‘‘অত্থি ৱত্থুনানত্ততা, নো আপত্তিনানত্ততা’’তি অযং পঞ্হো. ‘‘অত্থি আপত্তিসভাগতা, নো ৱত্থুসভাগতা’’তি অযং ইধ দুতিযো নাম.
অনাপত্তিৱস্সচ্ছেদস্সাতি নত্থি এতস্মিং ৱস্সচ্ছেদে আপত্তীতি অনাপত্তিৱস্সচ্ছেদো, তস্স, অনাপত্তিকস্স ৱস্সচ্ছেদস্সাতি অত্থো. মন্তাভাসাতি মতিযা উপপৰিক্খিত্ৱা ভাসনতো অসম্ফপ্পলাপৱাচা ইধ ‘‘মন্তাভাসা’’তি ৱুত্তা.
নৱমভিক্খুনিতো পট্ঠায উপজ্ঝাযাপি অভিৱাদনাৰহা নো পচ্চুট্ঠানাৰহাতি যস্মা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভত্তগ্গে অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং যথাৱুড্ঢং অৱসেসানং যথাগতিক’’ন্তি ৱদন্তেন ভগৱতা ভত্তগ্গে আদিতো পট্ঠায অট্ঠন্নংযেৱ ভিক্খুনীনং যথাৱুড্ঢং অনুঞ্ঞাতং, অৱসেসানং আগতপটিপাটিযা, তস্মা নৱমভিক্খুনিতো পট্ঠায সচে উপজ্ঝাযাপি ভিক্খুনী পচ্ছা আগচ্ছতি, ন পচ্চুট্ঠানাৰহা, যথানিসিন্নাহিযেৱ সীসং উক্খিপিত্ৱা অভিৱাদেতব্বত্তা অভিৱাদনাৰহা. আদিতো নিসিন্নাসু পন অট্ঠসু যা অব্ভন্তৰিমা অঞ্ঞা ৱুড্ঢতৰা আগচ্ছতি, সা অত্তনো নৱকতৰং ৱুট্ঠাপেত্ৱা নিসীদিতুং লভতি. তস্মা সা তাহি অট্ঠহি ভিক্খুনীহি পচ্চুট্ঠানাৰহা. যা পন অট্ঠহিপি নৱকতৰা, সা সচেপি সট্ঠিৱস্সা হোতি, আগতপটিপাটিযাৱ নিসীদিতুং লভতি.
ইধ ন কপ্পন্তীতি ৱদন্তোতি পচ্চন্তিমজনপদেসু ঠত্ৱা ‘‘ইধ ন কপ্পন্তী’’তি ৱদন্তো ৱিনযাতিসাৰদুক্কটং আপজ্জতি. কপ্পিযঞ্হি ‘‘ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তো পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দতি নাম. ইধ কপ্পন্তীতিআদীসুপি এসেৱ নযো.
চতুক্কৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৫. পঞ্চকেসু ‘‘নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’’তি (পাচি. ২৯৪-২৯৭) ৱচনতো অকপ্পিযনিমন্তনং সাদিযন্তস্সেৱ অনামন্তচাৰো ন ৱট্টতীতি ‘‘পিণ্ডপাতিকস্স কপ্পন্তী’’তি ৱুত্তং. গণভোজনাদীসুপি এসেৱ নযো. অধিট্ঠহিত্ৱা ভোজনন্তি ‘‘গিলানসমযো’’তিআদিনা আভোগং কত্ৱা ভোজনং. অৱিকপ্পনাতি ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি এৱং অৱিকপ্পনা.
অযসতো ৱা গৰহতো ৱাতি এত্থ পৰম্মুখা অগুণৱচনং অযসো. সম্মুখা গৰহা. ৱিযসতীতি ব্যসনং, হিতসুখং খিপতি ৱিদ্ধংসেতীতি অত্থো. ঞাতীনং ব্যসনং ঞাতিব্যসনং, চোৰৰোগভযাদীহি ঞাতিৱিনাসোতি অত্থো. ভোগানং ব্যসনং ভোগব্যসনং, ৰাজচোৰাদিৱসেন ভোগৱিনাসোতি অত্থো. ৰোগো এৱ ব্যসনং ৰোগব্যসনং. ৰোগো হি আৰোগ্যং ব্যসতি ৱিনাসেতীতি ব্যসনং. সীলস্স ব্যসনং সীলব্যসনং, দুস্সীল্যস্সেতং নামং. সম্মাদিট্ঠিং ৱিনাসযমানা উপ্পন্না দিট্ঠিযেৱ ব্যসনং দিট্ঠিব্যসনং. ঞাতিসম্পদাতি ঞাতীনং সম্পদা পাৰিপূৰি বহুভাৱো. ভোগসম্পদাযপি এসেৱ নযো. আৰোগ্যস্স সম্পদা আৰোগ্যসম্পদা. পাৰিপূৰি দীঘৰত্তং অৰোগতা. সীলদিট্ঠিসম্পদাসুপি এসেৱ নযো.
ৱত্তং পৰিচ্ছিন্দীতি তস্মিং দিৱসে কাতব্বৱত্তং নিট্ঠাপেসি. অট্ঠ কপ্পে অনুস্সৰীতিআদিনা তস্মিং খণে ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা পুব্বেনিৱাসঞাণং নিব্বত্তেসীতি দীপেতি. ঞত্তিযা কম্মপ্পত্তো হুত্ৱাতি ঞত্তিযা ঠপিতায অনুস্সাৱনকম্মপ্পত্তো হুত্ৱাতি অত্থো.
মন্দত্তা মোমূহত্তাতি নেৱ সমাদানং জানাতি, ন আনিসংসং, অত্তনো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞাণেনেৱ আৰঞ্ঞিকো হোতি. পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতোতি ‘‘অৰঞ্ঞে মে ৱিহৰন্তস্স ‘অযং আৰঞ্ঞিকো’তি চতুপ্পচ্চযসক্কাৰং কৰিস্সন্তি, ‘অযং ভিক্খু লজ্জী পৱিৱিত্তো’তিআদীহি চ গুণেহি সম্ভাৱেস্সন্তী’’তি এৱং পাপিকায ইচ্ছায ঠত্ৱা তায এৱ ইচ্ছায অভিভূতো হুত্ৱা আৰঞ্ঞিকো হোতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘অৰঞ্ঞৱাসেন পচ্চযলাভং পত্থযমানো’’তি. উম্মাদৱসেন অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ৱিহৰন্তো উম্মাদা চিত্তক্খেপা আৰঞ্ঞিকো নাম হোতি. ৱণ্ণিতন্তি ইদং আৰঞ্ঞিকঙ্গং নাম বুদ্ধেহি বুদ্ধসাৱকেহি চ ৱণ্ণিতং পসত্থন্তি আৰঞ্ঞিকো হোতি.
পঞ্চকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছক্কৱাৰৱণ্ণনা
৩২৬. ছক্কেসু ছব্বস্সপৰমতা ধাৰেতব্বন্তি পদভাজনং দস্সিতং. সেসং উত্তানমেৱ.
ছক্কৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সত্তকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৭. সত্তকেসু ছক্কে ৱুত্তানিযেৱ সত্তকৱসেন যোজেতব্বানীতি ছক্কে ৱুত্তচুদ্দসপৰমানি দ্ৱিধা কত্ৱা দ্ৱিন্নং সত্তকানং ৱসেন যোজেতব্বানি.
আপত্তিং জানাতীতি আপত্তিংযেৱ ‘‘আপত্তী’’তি জানাতি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. আভিচেতসিকানন্তি এত্থ (ম. নি. অট্ঠ. ১.৬৬) অভিচেতোতি পাকতিককামাৱচৰচিত্তেহি সুন্দৰতায পটিপক্খতো ৱিসুদ্ধত্তা চ অভিক্কন্তং ৱিসুদ্ধচিত্তং ৱুচ্চতি, উপচাৰজ্ঝানচিত্তস্সেতং অধিৱচনং. অভিচেতসি জাতানি আভিচেতসিকানি, অভিচেতোসন্নিস্সিতানীতি ৱা আভিচেতসিকানি. দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানন্তি দিট্ঠধম্মে সুখৱিহাৰানং. দিট্ঠধম্মোতি পচ্চক্খো অত্তভাৱো ৱুচ্চতি, তত্থ সুখৱিহাৰভূতানন্তি অত্থো. ৰূপাৱচৰজ্ঝানানমেতং অধিৱচনং. তানি হি অপ্পেত্ৱা নিসিন্না ঝাযিনো ইমস্মিঞ্ঞেৱ অত্তভাৱে অসংকিলিট্ঠং নেক্খম্মসুখং ৱিন্দন্তি, তস্মা ‘‘দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানী’’তি ৱুচ্চন্তি. নিকামলাভীতি নিকামেন লাভী, অত্তনো ইচ্ছাৱসেন লাভী, ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকিচ্ছলাভীতি সুখেনেৱ পচ্চনীকধম্মে ৱিক্খম্ভেত্ৱা সমাপজ্জিতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. অকসিৰলাভীতি অকসিৰানং লাভী ৱিপুলানং, যথাপৰিচ্ছেদেনেৱ ৱুট্ঠাতুং সমত্থোতি ৱুত্তং হোতি. একচ্চো হি লাভীযেৱ হোতি, ন পন সক্কোতি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতুং. একচ্চো সক্কোতি তথা সমাপজ্জিতুং, পাৰিপন্থিকে পন কিচ্ছেন ৱিক্খম্ভেতি. একচ্চো তথা চ সমাপজ্জতি, পাৰিপন্থিকে চ অকিচ্ছেনেৱ ৱিক্খম্ভেতি, ন সক্কোতি কালমাননাড়িকযন্তং ৱিয যথাপৰিচ্ছেদেযেৱ ৱুট্ঠাতুং.
আসৱানং খযাতি অৰহত্তমগ্গেন সব্বকিলেসানং খযা. অনাসৱন্তি আসৱৱিৰহিতং. চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি এত্থ চেতো-ৱচনেন অৰহত্তফলসম্পযুত্তো সমাধি, পঞ্ঞা-ৱচনেন তংসম্পযুত্তা চ পঞ্ঞা ৱুত্তা. তত্থ চ সমাধি ৰাগতো ৱিমুত্তত্তা চেতোৱিমুত্তি, পঞ্ঞা অৱিজ্জায ৱিমুত্তত্তা পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘যো হিস্স, ভিক্খৱে, সমাধি, তদস্স সমাধিন্দ্ৰিযং (সং. নি. ৫.৫২০). যা হিস্স, ভিক্খৱে, পঞ্ঞা, তদস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং (সং. নি. ৫.৫১৬). ইতি খো, ভিক্খৱে, ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তী’’তি (অ. নি. ২.৩২). অপিচেত্থ সমথফলং চেতোৱিমুত্তি, ৱিপস্সনাফলং পঞ্ঞাৱিমুত্তীতি ৱেদিতব্বাতি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনাযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, অপৰপ্পচ্চযেন ঞত্ৱাতি অত্থো. সুতমযঞাণাদিনা ৱিয পৰপ্পচ্চযতং নযগ্গাহঞ্চ মুঞ্চিত্ৱা পৰতোঘোসানুগতভাৱনাধিগমভূতায অত্তনোযেৱ পঞ্ঞায পচ্চক্খং কত্ৱা, ন সযম্ভূঞাণভূতাযাতি অধিপ্পাযো. উপসম্পজ্জ ৱিহৰতীতি পাপুণিত্ৱা সম্পাদেত্ৱা ৱিহৰতি.
সত্তকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অট্ঠকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৮. অট্ঠকেসু অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি –
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি, সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি, তে চে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ তং ভিক্খুং এৱং জানন্তি ‘অযং খো আযস্মা বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো, সচে মযং ইমং ভিক্খুং আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সাম, ন মযং ইমিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সাম, ৱিনা ইমিনা ভিক্খুনা উপোসথং কৰিস্সাম, ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেহি, ভিক্খৱে, ভিক্খূহি ন সো ভিক্খু আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিতব্বো’’তি (মহাৱ. ৪৫৩) –
আদিনা ৱুত্তঅট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেন. তেন হি সদ্ধিং উপোসথাদিঅকৰণং আদীনৱো ভেদায সংৱত্তনতো, কৰণং আনিসংসো সামগ্গিযা সংৱত্তনতো. তস্মা এতে অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেন ন সো ভিক্খু উক্খিপিতব্বোতি অত্থো.
দুতিযঅট্ঠকেপি অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি –
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি, সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতি, অঞ্ঞে ভিক্খূ তস্সা আপত্তিযা আপত্তিদিট্ঠিনো হোন্তি, সো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু তে ভিক্খূ এৱং জানাতি ‘ইমে খো আযস্মন্তো বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা পণ্ডিতা ব্যত্তা মেধাৱিনো লজ্জিনো কুক্কুচ্চকা সিক্খাকামা, নালং মমং ৱা কাৰণা অঞ্ঞেসং ৱা কাৰণা ছন্দা দোসা মোহা ভযা অগতিং গন্তুং, সচে মং ইমে ভিক্খূ আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিপিস্সন্তি, ন মযা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সন্তি, ৱিনা মযা উপোসথং কৰিস্সন্তি, ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ভেদগৰুকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পৰেসম্পি সদ্ধায সা আপত্তি দেসেতব্বা’’তি (মহাৱ. ৪৫৩) –
আদিনা ৱুত্তঅট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি অত্থো.
পাড়িযং আগতেহি সত্তহীতি ‘‘পুব্বেৱস্স হোতি ‘মুসা ভণিস্স’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘মুসা ভণামী’তি, ভণিতস্স হোতি ‘মুসা মযা ভণিত’ন্তি ৱিনিধায দিট্ঠিং, ৱিনিধায খন্তিং, ৱিনিধায ৰুচিং, ৱিনিধায ভাৱ’’ন্তি (পাৰা. ২২০) এৱমাগতেহি সত্তহি.
অব্ৰহ্মচৰিযাতি অসেট্ঠচৰিযতো. ৰত্তিং ন ভুঞ্জেয্য ৱিকালভোজনন্তি উপোসথং উপৱুত্থো ৰত্তিভোজনঞ্চ দিৱাৱিকালভোজনঞ্চ ন ভুঞ্জেয্য. মঞ্চে ছমাযংৱ সযেথ সন্থতেতি কপ্পিযমঞ্চে ৱা সুধাদিপৰিকম্মকতায ভূমিযং ৱা তিণপণ্ণপলালাদীনি সন্থৰিত্ৱা কতে সন্থতে ৱা সযেথাতি অত্থো. এতঞ্হি অট্ঠঙ্গীকমাহুপোসথন্তি এতং পাণাতিপাতাদীনি অসমাচৰন্তেন উপৱুত্থউপোসথং অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতত্তা ‘‘অট্ঠঙ্গিক’’ন্তি ৱদন্তি.
‘‘অকপ্পিযকতং হোতি অপ্পটিগ্গহিতক’’ন্তিআদযো অট্ঠ অনতিৰিত্তা নাম. সপ্পিআদি অট্ঠমে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি. অট্ঠকৱসেন যোজেত্ৱা ৱেদিতব্বানীতি পুৰিমানি অট্ঠ একং অট্ঠকং, ততো একং অপনেত্ৱা সেসেসুপি একেকং পক্খিপিত্ৱাতি এৱমাদিনা নযেন অঞ্ঞানিপি অট্ঠকানি কাতব্বানীতি অত্থো.
অট্ঠকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নৱকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৯. নৱকেসু আঘাতৱত্থূনীতি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.৩৪০; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৯.২৯) আঘাতকাৰণানি. আঘাতপটিৱিনযানীতি আঘাতস্স পটিৱিনযকাৰণানি. তং কুতেত্থ লব্ভাতি ‘‘তং অনত্থচৰণং মা অহোসী’’তি এতস্মিং পুগ্গলে কুতো লব্ভা কেন কাৰণেন সক্কা লদ্ধুং. ‘‘পৰো নাম পৰস্স অত্তনো চিত্তৰুচিযা অনত্থং কৰোতী’’তি এৱং চিন্তেত্ৱা আঘাতং পটিৱিনোদেতি. অথ ৱা সচাহং পটিক্কোপং কৰেয্যং, তং কোপকৰণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা, কেন কাৰণেন লদ্ধব্বং নিৰত্থকভাৱতোতি অত্থো. কম্মস্সকা হি সত্তা, তে কস্স ৰুচিযা দুক্খিতা সুখিতা ৱা ভৱন্তি, তস্মা কেৱলং তস্মিং ময্হং কুজ্ঝনমত্তমেৱাতি অধিপ্পাযো. অথ ৱা তং কোপকৰণং এত্থ পুগ্গলে কুতো লব্ভা পৰমত্থতো কুজ্ঝিতব্বস্স কুজ্ঝনকস্স চ অভাৱতো. সঙ্খাৰমত্তঞ্হেতং যদিদং খন্ধপঞ্চকং যং ‘‘সত্তো’’তি ৱুচ্চতি, তে চ সঙ্খাৰা ইত্তৰকালা খণিকা, কস্স কো কুজ্ঝতীতি অত্থো. ‘‘কুতো লাভা’’তিপি পাঠো, সচাহং এত্থ কোপং কৰেয্যং, তস্মিং মে কোপকৰণে কুতো লাভা, লাভা নাম কে সিযুং অঞ্ঞত্ৰ অনত্থুপ্পত্তিতোতি অত্থো. ইমস্মিঞ্চ অত্থে তন্তি নিপাতমত্তমেৱ হোতি.
তণ্হং পটিচ্চাতি (দী. নি. অট্ঠ. ২.১০৩; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৯.২৩) দ্ৱে তণ্হা এসনতণ্হা এসিততণ্হা চ. যায তণ্হায অজপথসঙ্কুপথাদীনি পটিপজ্জিত্ৱা ভোগে এসতি গৱেসতি, অযং এসনতণ্হা নাম. যা তেসু এসিতেসু গৱেসিতেসু পটিলদ্ধেসু তণ্হা, অযং এসিততণ্হা নাম. ইধ এসিততণ্হা দট্ঠব্বা. পৰিযেসনাতি ৰূপাদিআৰম্মণপৰিযেসনা. সা হি এসনতণ্হায সতি হোতি. লাভোতি ৰূপাদিআৰম্মণপ্পটিলাভো. সো হি পৰিযেসনায সতি হোতি. ৱিনিচ্ছযো পন ঞাণতণ্হাদিট্ঠিৱিতক্কৱসেন চতুব্বিধো. তত্থ ‘‘সুখৱিনিচ্ছযং জঞ্ঞা, সুখৱিনিচ্ছযং ঞত্ৱা অজ্ঝত্তং সুখমনুযুঞ্জেয্যা’’তি (ম. নি. ৩.৩২৩) অযং ঞাণৱিনিচ্ছযো. ‘‘ৱিনিচ্ছযোতি দ্ৱে ৱিনিচ্ছযা তণ্হাৱিনিচ্ছযো চ দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো চা’’তি (মহানি. ১০২) এৱং আগতানি অট্ঠসততণ্হাৱিচৰিতানি তণ্হাৱিনিচ্ছযো. দ্ৱাসট্ঠি দিট্ঠিযো দিট্ঠিৱিনিচ্ছযো. ‘‘ছন্দো খো, দেৱানমিন্দ, ৱিতক্কনিদানো’’তি (দী. নি. ২.৩৫৮) ইমস্মিং পন সুত্তে ইধ ৱিনিচ্ছযোতি ৱুত্তো ৱিতক্কোযেৱ আগতো. লাভং লভিত্ৱা হি ইট্ঠানিট্ঠং সুন্দৰাসুন্দৰঞ্চ ৱিতক্কেন ৱিনিচ্ছিনাতি ‘‘এত্তকং মে ৰূপাৰম্মণত্থায ভৱিস্সতি, এত্তকং সদ্দাৰম্মণত্থায, এত্তকং ময্হং ভৱিস্সতি, এত্তকং পৰস্স, এত্তকং পৰিভুঞ্জিস্সামি, এত্তকং নিদহিস্সামী’’তি. তেন ৱুত্তং ‘‘লাভং পটিচ্চ ৱিনিচ্ছযো’’তি.
ছন্দৰাগোতি এৱং অকুসলৱিতক্কেন ৱিতক্কিতে ৱত্থুস্মিং দুব্বলৰাগো চ বলৱৰাগো চ উপ্পজ্জতি. অজ্ঝোসানন্তি ‘‘অহং, মম’’ন্তি বলৱসন্নিট্ঠানং. পৰিগ্গহোতি তণ্হাদিট্ঠিৱসেন পৰিগ্গহকৰণং. মচ্ছৰিযন্তি পৰেহি সাধাৰণভাৱস্স অসহনতা. তেনেৱস্স পোৰাণা এৱং ৱচনত্থং ৱদন্তি ‘‘ইদং অচ্ছৰিযং ময্হেৱ হোতু, মা অঞ্ঞস্স অচ্ছৰিযং হোতূতি পৱত্তত্তা মচ্ছৰিযন্তি ৱুচ্চতী’’তি. আৰক্খোতি দ্ৱাৰপিদহনমঞ্জূসাগোপনাদিৱসেন সুট্ঠু ৰক্খণং. অধি কৰোতীতি অধিকৰণং, কাৰণস্সেতং নামং. আৰক্খাধিকৰণন্তি ভাৱনপুংসকং, আৰক্খহেতূতি অত্থো. দণ্ডাদানাদীসু পৰনিসেধনত্থং দণ্ডস্স আদানং দণ্ডাদানং. একতোধাৰাদিনো সত্থস্স আদানং সত্থাদানং. কলহোতি কাযকলহোপি ৱাচাকলহোপি. পুৰিমো পুৰিমো ৱিৰোধো ৱিগ্গহো, পচ্ছিমো পচ্ছিমো ৱিৱাদো. তুৱং তুৱন্তি অগাৰৱৱসেন ‘‘তুৱং তুৱ’’ন্তি ৱচনং.
অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায ন ৱিকপ্পেতব্বানীতি ৱিকপ্পেন্তেন অধিট্ঠানতো পুব্বে ৱা
ৱিকপ্পেতব্বং, ৱিজহিতাধিট্ঠানং ৱা পচ্ছাৱিকপ্পেতব্বং. অৱিজহিতাধিট্ঠানং পন ন ৱিকপ্পেতব্বন্তি অধিপ্পাযো. দুক্কটৱসেন ৱুত্তানীতি ‘‘ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৱগ্গসঞ্ঞী ওৱদতী’’তিআদিনা (পাচি. ১৫০) নযেন অধম্মকম্মে দ্ৱে নৱকানি দুক্কটৱসেন ৱুত্তানি.
নৱকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দসকৱাৰৱণ্ণনা
৩৩০. দসকেসু নত্থি দিন্নন্তিআদিৱসেন ৱেদিতব্বাতি ‘‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না, যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’’তি (ম. নি. ২.৯৪, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬; সং. নি. ৩.২১০) এৱমাগতং সন্ধায ৱুত্তং. সস্সতো লোকোতিআদিৱসেনাতি ‘‘সস্সতো লোকোতি ৱা, অসস্সতো লোকোতি ৱা, অন্তৱা লোকোতি ৱা, অনন্তৱা লোকোতি ৱা, তং জীৱং তং সৰীৰন্তি ৱা, অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰন্তি ৱা, হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা, নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণাতি ৱা’’তি (ম. নি. ১.২৬৯) এৱমাগতং সঙ্গণ্হাতি.
মিচ্ছাদিট্ঠিআদযো মিচ্ছাৱিমুত্তিপৰিযোসানাতি ‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি মিচ্ছাসঙ্কপ্পো মিচ্ছাৱাচা মিচ্ছাকম্মন্তো মিচ্ছাআজীৱো মিচ্ছাৱাযামো মিচ্ছাসতি মিচ্ছাসমাধি মিচ্ছাঞাণং মিচ্ছাৱিমুত্তী’’তি (ৱিভ. ৯৭০) এৱমাগতং সন্ধায ৱদতি. তত্থ মিচ্ছাঞাণন্তি পাপকিৰিযাসু উপাযচিন্তাৱসেন পাপকং কত্ৱা ‘‘সুকতং মযা’’তি পচ্চৱেক্খণাকাৰেন চ উপ্পন্নো মোহো. মিচ্ছাৱিমুত্তীতি অৱিমুত্তস্সেৱ সতো ৱিমুত্তিসঞ্ঞিতা. সমথক্খন্ধকে নিদ্দিট্ঠাতি ‘‘ওৰমত্তকং অধিকৰণং হোতি, ন চ গতিগতং, ন চ সৰিতসাৰিত’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ২০৪) নিদ্দিট্ঠা. সমথক্খন্ধকে ৱুত্তেহি সমন্নাগতো হোতীতি সম্বন্ধো. মাতুৰক্খিতাদযো দস ইত্থিযো. ধনক্কীতাদযো দস ভৰিযাযো.
দসকৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
একাদসকৱাৰৱণ্ণনা
৩৩১. একাদসকেসু ন ৱোদাযন্তীতি ন পকাসন্তি. সুযুত্তযানসদিসায কতাযাতি ইচ্ছিতিচ্ছিতকালে সুখেন পৱত্তেতব্বত্তা যুত্তযানং ৱিয কতায. যথা পতিট্ঠা হোতীতি সম্পত্তীনং যথা পতিট্ঠা হোতি. অনু অনু পৱত্তিতাযাতি ভাৱনাবহুলীকাৰেহি অনু অনু পৱত্তিতায.