অন্তৰপেয্যালং
কতিপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা
২৭১. ৱেৰং মণতীতি ৰাগাদিৱেৰং মণতি ৱিনাসেতি. এতাযাতি ৱিৰতিযা. নিয্যানন্তি মগ্গং. কাযপাগব্বিযন্তি কাযপাগব্বিযৱসেন পৱত্তং কাযদুচ্চৰিতং.
২৭৪. সাৰণীযাতি সৰিতব্বযুত্তা অনুস্সৰণাৰহা অদ্ধানে অতিক্কন্তেপি ন সম্মুস্সিতব্বা. মিজ্জতি সিনিয্হতি এতাযাতি মেত্তা, মিত্তভাৱো. মেত্তা এতস্স অত্থীতি মেত্তং কাযকম্মং, তং পন যস্মা মেত্তাসহগতচিত্তসমুট্ঠানং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মেত্তচিত্তেন কতং কাযকম্ম’’ন্তি. আৱীতি পকাসং. পকাসভাৱো চেত্থ যং উদ্দিস্স তং কাযকম্মং কৰীযতি, তস্স সম্মুখভাৱতোতি আহ ‘‘সম্মুখা’’তি. ৰহোতি অপকাসং. অপকাসতা চ যং উদ্দিস্স তং কম্মং কৰীযতি, তস্স অপচ্চক্খভাৱতোতি আহ ‘‘পৰম্মুখা’’তি. উভযেহীতি নৱকেহি থেৰেহি চ. পিযং পিযাযিতব্বং কৰোতীতি পিযকৰণো. গৰুং গৰুট্ঠানিযং কৰোতীতি গৰুকৰণো. সঙ্গহাযাতি সঙ্গহৱত্থুৱিসেসভাৱতো সব্ৰহ্মচাৰীনং সঙ্গহণত্থায. অৱিৱাদাযাতি সঙ্গহৱত্থুভাৱতো এৱ ন ৱিৱাদায. সতি চ অৱিৱাদহেতুভূতসঙ্গহকত্তে তেসং ৱসেন সব্ৰহ্মচাৰীনং সমগ্গভাৱো ভেদাভাৱো সিদ্ধোযেৱাতি আহ ‘‘সমগ্গভাৱাযা’’তিআদি.
পগ্গয্হ ৱচনন্তি কেৱলং ‘‘দেৱো’’তি অৱত্ৱা ‘‘দেৱত্থেৰো’’তি গুণেহি থিৰভাৱজোতনং পগ্গণ্হিত্ৱা উচ্চং কত্ৱা ৱচনং. মমত্তবোধনৱচনং মমাযনৱচনং. একন্ততিৰোক্খস্স মনোকম্মস্স সম্মুখতা নাম ৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনৱসেনেৱ হোতি, তঞ্চ খো লোকে কাযকম্মন্তি পাকটং পঞ্ঞাতং হত্থৱিকাৰাদিং অনামসিত্ৱাযেৱ দস্সেন্তো ‘‘নযনানি উম্মীলেত্ৱা’’তিআদিমাহ. কামঞ্চেত্থ মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানং নযনানং উম্মীলনা পসন্নেন মুখেন ওলোকনঞ্চ মেত্তং কাযকম্মমেৱ, যস্স পন চিত্তস্স ৱসেন নযনানং মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধতা মুখস্স চ পসন্নতা, তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘মেত্তং মনোকম্মং নামা’’তি.
ইমানি (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) চ মেত্তকাযকম্মাদীনি পাড়িযং ভিক্খূনং ৱসেন আগতানি গিহীসুপি লব্ভন্তিযেৱ. ভিক্খূনঞ্হি মেত্তচিত্তেন আচৰিযুপজ্ঝাযৱত্তাদিআভিসমাচাৰিকধম্মপূৰণং মেত্তং কাযকম্মং নাম. সব্বঞ্চ অনৱজ্জকাযকম্মং আভিসমাচাৰিককম্মন্তোগধমেৱাতি ৱেদিতব্বং. গিহীনং চেতিযৱন্দনত্থায বোধিৱন্দনত্থায সঙ্ঘনিমন্তনত্থায গমনং, গামং ৱা পিণ্ডায পৱিট্ঠে ভিক্খূ দিস্ৱা পচ্চুগ্গমনং, পত্তপটিগ্গহণং, আসনপঞ্ঞাপনং, অনুগমনন্তি এৱমাদিকং মেত্তং কাযকম্মং নাম. ভিক্খূনং মেত্তচিত্তেন আচাৰপঞ্ঞত্তিসিক্খাপন কম্মট্ঠানকথন ধম্মদেসনা পৰিপুচ্ছন অট্ঠকথাকথনৱসেন পৱত্তিযমানং তেপিটকম্পি বুদ্ধৱচনং মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘চেতিযৱন্দনত্থায গচ্ছাম, বোধিৱন্দনত্থায গচ্ছাম, ধম্মস্সৱনং কৰিস্সাম, দীপমালাপুপ্ফপূজং কৰিস্সাম, তীণি সুচৰিতানি সমাদায ৱত্তিস্সাম, সলাকভত্তাদীনি দস্সাম, ৱস্সাৱাসিকং দস্সাম, অজ্জ সঙ্ঘস্স চত্তাৰো পচ্চযে দস্সাম, সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা খাদনীযাদীনি সংৱিদহথ, আসনানি পঞ্ঞপেথ, পানীযং উপট্ঠাপেথ, সঙ্ঘং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা আনেথ, পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেথ, ছন্দজাতা উস্সাহজাতা ৱেয্যাৱচ্চং কৰোথা’’তিআদিকথনকালে মেত্তং ৱচীকম্মং নাম. ভিক্খূনং পাতোৱ উট্ঠায সৰীৰপটিজগ্গনং চেতিযঙ্গণৱত্তাদীনি চ কত্ৱা ৱিৱিত্তাসনে নিসীদিত্ৱা ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূ সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্জা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম. গিহীনং ‘‘অয্যা সুখী হোন্তু অৱেৰা অব্যাপজ্জা’’তি চিন্তনং মেত্তং মনোকম্মং নাম.
লাভাতি চীৱৰাদযো লদ্ধপচ্চযা. ধম্মিকাতি কুহনাদিভেদং মিচ্ছাজীৱং ৱজ্জেত্ৱা ধম্মেন সমেন ভিক্খাচৰিযৱত্তেন উপ্পন্না. অন্তমসো পত্তপৰিযাপন্নমত্তম্পীতি পচ্ছিমকোটিযা পত্তে পৰিযাপন্নং পত্তস্স অন্তোগতং দ্ৱত্তিকটচ্ছুভিক্খামত্তম্পি. দেয্যং দক্খিণেয্যঞ্চ অপ্পটিৱিভত্তং কত্ৱা ভুঞ্জতীতি অপ্পটিৱিভত্তভোগী. এত্থ হি দ্ৱে পটিৱিভত্তানি নাম আমিসপটিৱিভত্তং পুগ্গলপটিৱিভত্তঞ্চ. তত্থ ‘‘এত্তকং দস্সামি, এত্তকং ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন ৱিভজনং আমিসপটিৱিভত্তং নাম. ‘‘অসুকস্স দস্সামি, অসুকস্স ন দস্সামী’’তি এৱং চিত্তেন ৱিভজনং পন পুগ্গলপটিৱিভত্তং নাম. তদুভযম্পি অকত্ৱা যো অপ্পটিৱিভত্তং ভুঞ্জতি, অযং অপ্পটিৱিভত্তভোগী নাম. তেনাহ ‘‘নেৱ আমিসং পটিৱিভজিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তিআদি. অদাতুম্পীতি পি-সদ্দেন দাতুম্পি ৱট্টতীতি দস্সেতি. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি নিৱাৰিতং, তেন দুস্সীলস্সপি অত্থিকস্স সতি সম্ভৱে দাতব্বং, তঞ্চ খো কৰুণাযনৱসেন, ন ৱত্তপূৰণৱসেন. সাৰণীযধম্মপূৰকস্স অপ্পটিৱিভত্তভোগিতায ‘‘সব্বেসং দাতব্বমেৱা’’তি ৱুত্তং. গিলানাদীনং পন ওদিস্সকং কত্ৱা দানং অপ্পটিৱিভাগপক্খিকং ‘‘অসুকস্স ন দস্সামী’’তি পটিক্খেপস্স অভাৱতো. ব্যতিৰেকপ্পধানো হি পটিৱিভাগো. তেনাহ ‘‘গিলানগিলানুপট্ঠাক…পে… ৱিচেয্য দাতুম্পি ৱট্টতী’’তি.
সাধাৰণভোগীতি এত্থ সাধাৰণভোগিনো ইদং লক্খণং – যং যং পণীতং লভতি, তং তং নেৱ লাভেন লাভং নিজিগীসনমুখেন গিহীনং দেতি অত্তনো আজীৱসুদ্ধিং ৰক্খমানো, ন অত্তনাৱ পৰিভুঞ্জতি ‘‘ময্হং অসাধাৰণভোগিতা মা হোতূ’’তি. তং পটিগ্গণ্হন্তো চ ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূ’’তি গহেত্ৱা ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং সঙ্ঘসন্তকং ৱিয পস্সতি. ইমিনা চ তস্স লাভস্স তীসুপি কালেসু সাধাৰণতো ঠপনং দস্সিতং. ‘‘তং পটিগ্গণ্হন্তো চ সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূ’’তি ইমিনা পটিগ্গহণকালো দস্সিতো, ‘‘গহেত্ৱা…পে… পস্সতী’’তি ইমিনা পটিগ্গহিতকালো. তদুভযং পন তাদিসেন পুব্বভাগেন ৱিনা ন হোতীতি অত্থসিদ্ধো পুৰিমকালো. তযিদম্পি পটিগ্গহণতো পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গহেস্সামী’’তি, পটিগ্গণ্হন্তস্স হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গণ্হামী’’তি, পটিগ্গহেত্ৱা হোতি ‘‘সঙ্ঘেন সাধাৰণং হোতূতি পটিগ্গহিতং মযা’’তি এৱং তিলক্খণসম্পন্নং কত্ৱা লদ্ধলাভং ওসানলক্খণং অৱিকোপেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তো সাধাৰণভোগী অপ্পটিৱিভত্তভোগী চ হোতি.
ইমং (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) পন সাৰণীযধম্মং কো পূৰেতি, কো ন পূৰেতি? দুস্সীলো তাৱ ন পূৰেতি. ন হি তস্স সন্তকং সীলৱন্তো গণ্হন্তি. পৰিসুদ্ধসীলো পন ৱত্তং অখণ্ডেন্তো পূৰেতি. তত্ৰিদং ৱত্তং – যো ওদিস্সকং কত্ৱা মাতু ৱা পিতু ৱা আচৰিযুপজ্ঝাযাদীনং ৱা দেতি, সো দাতব্বং দেতু, সাৰণীযধম্মো পনস্স ন হোতি, পলিবোধজগ্গনং নাম হোতি. সাৰণীযধম্মো হি মুত্তপলিবোধস্সেৱ ৱট্টতি. তেন পন ওদিস্সকং দেন্তেন গিলানগিলানুপট্ঠাকআগন্তুকগমিকানঞ্চেৱ নৱপব্বজিতস্স চ সঙ্ঘাটিপত্তগ্গহণং অজানন্তস্স দাতব্বং. এতেসং দত্ৱা অৱসেসং থেৰাসনতো পট্ঠায থোকং থোকং অদত্ৱা যো যত্তকং গণ্হাতি, তস্স তত্তকং দাতব্বং. অৱসিট্ঠে অসতি পুন পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰাসনতো পট্ঠায যং যং পণীতং, তং তং দত্ৱা সেসং ভুঞ্জিতব্বং.
অযং পন সাৰণীযধম্মো সাৰণীযধম্মপূৰণৱিধিম্হি সুসিক্খিতায পৰিসায সুপূৰো হোতি. সুসিক্খিতায হি পৰিসায যো অঞ্ঞতো লভতি, সো ন গণ্হাতি. অঞ্ঞতো অলভন্তোপি পমাণযুত্তমেৱ গণ্হাতি, ন অতিৰেকং. অযঞ্চ পন সাৰণীযধম্মো এৱং পুনপ্পুনং পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধং লদ্ধং দেন্তস্সপি দ্ৱাদসহি ৱস্সেহি পূৰতি, ন ততো ওৰং. সচে হি দ্ৱাদসমেপি ৱস্সে সাৰণীযধম্মপূৰকো পিণ্ডপাতপূৰং পত্তং আসনসালাযং ঠপেত্ৱা নহাযিতুং গচ্ছতি, সঙ্ঘত্থেৰো চ ‘‘কস্সেসো পত্তো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সাৰণীযধম্মপূৰকস্সা’’তি ৱুত্তে ‘‘আহৰথ ন’’ন্তি সব্বং পিণ্ডপাতং ৱিচাৰেত্ৱা ভুঞ্জিত্ৱাৱ ৰিত্তপত্তং ঠপেতি. অথ সো ভিক্খু ৰিত্তপত্তং দিস্ৱা ‘‘ময্হং অনৱসেসেত্ৱাৱ পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি দোমনস্সং উপ্পাদেতি, সাৰণীযধম্মো ভিজ্জতি, পুন দ্ৱাদস ৱস্সানি পূৰেতব্বো হোতি. তিত্থিযপৰিৱাসসদিসো হেস, সকিং খণ্ডে জাতে পুন পূৰেতব্বোৱ. যো পন ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, যস্স মে পত্তগতং অনাপুচ্ছাৱ সব্ৰহ্মচাৰিনো পৰিভুঞ্জন্তী’’তি সোমনস্সং জনেতি, তস্স পুণ্ণো নাম হোতি.
এৱং পূৰিতসাৰণীযধম্মস্স পন নেৱ ইস্সা, ন মচ্ছৰিযং হোতি, মনুস্সানং পিযো হোতি সুলভপচ্চযো, পত্তগতমস্স দিয্যমানম্পি ন খীযতি, ভাজনীযভণ্ডট্ঠানে অগ্গভণ্ডং লভতি, ভযে ৱা ছাতকে ৱা সম্পত্তে দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তি.
তত্ৰিমানি ৱত্থূনি – লেণগিৰিৱাসী তিস্সত্থেৰো কিৰ মহাখীৰগামং উপনিস্সায ৱসতি. পঞ্ঞাসমত্তা থেৰা নাগদীপং চেতিযৱন্দনত্থায গচ্ছন্তা খীৰগামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কিঞ্চি অলদ্ধা নিক্খমিংসু. থেৰো পৱিসন্তো তে দিস্ৱা পুচ্ছি ‘‘লদ্ধং, ভন্তে’’তি. ৱিচৰিম্হ, আৱুসোতি. সো অলদ্ধভাৱং ঞত্ৱা আহ ‘‘ভন্তে, যাৱাহং আগচ্ছামি, তাৱ ইধেৱ হোথা’’তি. মযং, আৱুসো, পঞ্ঞাস জনা পত্ততেমনমত্তম্পি ন লভিম্হাতি. ভন্তে, নেৱাসিকা নাম পটিবলা হোন্তি, অলভন্তাপি ভিক্খাচাৰমগ্গসভাগং জানন্তীতি. থেৰা আগমিংসু. থেৰো গামং পাৱিসি. ধুৰগেহেযেৱ মহাউপাসিকা খীৰভত্তং সজ্জেত্ৱা থেৰং ওলোকযমানা ঠিতা থেৰস্স দ্ৱাৰং সম্পত্তস্সেৱ পত্তং পূৰেত্ৱা অদাসি. সো তং আদায থেৰানং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘গণ্হথ, ভন্তে’’তি সঙ্ঘত্থেৰং আহ. থেৰো ‘‘অম্হেহি এত্তকেহি কিঞ্চি ন লদ্ধং, অযং সীঘমেৱ গহেত্ৱা আগতো, কিং নু খো’’তি সেসানং মুখং ওলোকেসি. থেৰো ওলোকনাকাৰেনেৱ ঞত্ৱা ‘‘ভন্তে, ধম্মেন সমেন লদ্ধো পিণ্ডপাতো, নিক্কুক্কুচ্চা গণ্হথা’’তিআদিতো পট্ঠায সব্বেসং যাৱদত্থং দত্ৱা অত্তনাপি যাৱদত্থং ভুঞ্জি. অথ নং ভত্তকিচ্চাৱসানে থেৰা পুচ্ছিংসু ‘‘কদা, আৱুসো, লোকুত্তৰধম্মং পটিৱিজ্ঝী’’তি? নত্থি মে, ভন্তে, লোকুত্তৰধম্মোতি. ঝানলাভীসি আৱুসোতি? এতম্পি মে, ভন্তে, নত্থীতি. ননু, আৱুসো, পাটিহাৰিযন্তি? সাৰণীযধম্মো মে, ভন্তে, পূৰিতো, তস্স মে পূৰিতকালতো পট্ঠায সচেপি ভিক্খুসতসহস্সং হোতি, পত্তগতং ন খীযতীতি. সাধু সাধু সপ্পুৰিস অনুচ্ছৱিকমিদং তুয্হন্তি. ইদং তাৱ পত্তগতং ন খীযতীতি এত্থ ৱত্থু.
অযমেৱ পন থেৰো চেতিযপব্বতে গিৰিভণ্ডমহাপূজায দানট্ঠানং গন্ত্ৱা ‘‘ইমস্মিং দানে কিং ৱৰভণ্ড’’ন্তি পুচ্ছি. দ্ৱে সাটকা, ভন্তেতি. এতে ময্হং পাপুণিস্সন্তীতি. তং সুত্ৱা অমচ্চো ৰঞ্ঞো আৰোচেসি ‘‘একো দহৰো এৱং ৱদতী’’তি. ‘‘দহৰস্স এৱং চিত্তং, মহাথেৰানং পন সুখুমা সাটকা ৱট্টন্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘মহাথেৰানং দস্সামী’’তি ঠপেসি. তস্স ভিক্খুসঙ্ঘে পটিপাটিযা ঠিতে দেন্তস্স মত্থকে ঠপিতাপি তে সাটকা হত্থং নাৰোহন্তি, অঞ্ঞেৱ আৰোহন্তি. দহৰস্স দানকালে পন হত্থং আৰুড়্হা. সো তস্স হত্থে ঠপেত্ৱা অমচ্চস্স মুখং ওলোকেত্ৱা দহৰং নিসীদাপেত্ৱা দানং দত্ৱা সঙ্ঘং ৱিস্সজ্জেত্ৱা দহৰস্স সন্তিকে নিসীদিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং ধম্মং কদা পটিৱিজ্ঝিত্থা’’তি আহ. সো পৰিযাযেনপি অসন্তং অৱদন্তো ‘‘নত্থি ময্হং, মহাৰাজ, লোকুত্তৰধম্মো’’তি আহ. ননু, ভন্তে, পুব্বেৱ অৱচুত্থাতি. আম মহাৰাজ, সাৰণীযধম্মপূৰকো অহং, তস্স মে ধম্মস্স পূৰিতকালতো পট্ঠায ভাজনীযট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি. ‘‘সাধু সাধু ভন্তে, অনুচ্ছৱিকমিদং তুম্হাক’’ন্তি ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. ইদং ভাজনীযট্ঠানে অগ্গভণ্ডং পাপুণাতীতি এত্থ ৱত্থু.
চণ্ডালতিস্সভযেন পন ভাতৰগামৱাসিনো নাগত্থেৰিযা অনাৰোচেত্ৱাৱ পলাযিংসু. থেৰী পচ্চূসসমযে ‘‘অতি ৱিয অপ্পনিগ্ঘোসো গামো, উপধাৰেথ তাৱা’’তি দহৰভিক্খুনিযো আহ. তা গন্ত্ৱা সব্বেসং গতভাৱং ঞত্ৱা আগম্ম থেৰিযা আৰোচেসুং. সা সুত্ৱা ‘‘মা তুম্হে তেসং গতভাৱং চিন্তযিত্থ, অত্তনো উদ্দেসপৰিপুচ্ছাযোনিসোমনসিকাৰেসুযেৱ যোগং কৰোথা’’তি ৱত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলাযং পাৰুপিত্ৱা অত্তদ্ৱাদসমা গামদ্ৱাৰে নিগ্ৰোধমূলে অট্ঠাসি. ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা দ্ৱাদসন্নম্পি ভিক্খুনীনং পিণ্ডপাতং দত্ৱা ‘‘অয্যে অঞ্ঞত্থ মা গচ্ছথ, নিচ্চং ইধেৱ এথা’’তি আহ. থেৰিযা পন কনিট্ঠভাতা নাগত্থেৰো নাম অত্থি, সো ‘‘মহন্তং ভযং, ন সক্কা যাপেতুং, পৰতীৰং গমিস্সামী’’তি অত্তদ্ৱাদসমো অত্তনো ৱসনট্ঠানা নিক্খন্তো ‘‘থেৰিং দিস্ৱা গমিস্সামী’’তি ভাতৰগামং আগতো. থেৰী ‘‘থেৰা আগতা’’তি সুত্ৱা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং অয্যা’’তি পুচ্ছি. সো তং পৱত্তিং আচিক্খি. সা ‘‘অজ্জ একদিৱসং ৱিহাৰে ৱসিত্ৱা স্ৱেৱ গমিস্সথা’’তি আহ. থেৰা ৱিহাৰং আগমংসু.
থেৰী পুনদিৱসে ৰুক্খমূলে পিণ্ডায চৰিত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জথা’’তি আহ. থেৰো ‘‘ৱট্টিস্সতি থেৰী’’তি ৱত্ৱা তুণ্হী অট্ঠাসি. ধম্মিকো তাত পিণ্ডপাতো, কুক্কুচ্চং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জথাতি. ৱট্টিস্সতি থেৰীতি. সা পত্তং গহেত্ৱা আকাসে খিপি. পত্তো আকাসে অট্ঠাসি. থেৰো ‘‘সত্ততালমত্তে ঠিতম্পি ভিক্খুনীভত্তমেৱ থেৰী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ভযং নাম সব্বকালং ন হোতি, ভযে ৱূপসন্তে অৰিযৱংসং কথযমানো ‘ভো পিণ্ডপাতিক ভিক্খুনীভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱীতিনামযিত্থা’তি চিত্তেন অনুৱদিযমানো সন্থম্ভিতুং ন সক্খিস্সামি, অপ্পমত্তা হোথ থেৰিযো’’তি মগ্গং আৰুহি. ৰুক্খদেৱতাপি ‘‘সচে থেৰো থেৰিযা হত্থতো পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জিস্সতি, ন নং নিৱত্তেস্সামি, সচে ন পৰিভুঞ্জিস্সতি, নিৱত্তেস্সামী’’তি চিন্তযমানা ঠত্ৱা থেৰস্স গমনং দিস্ৱা ৰুক্খা ওৰুয্হ ‘‘পত্তং, ভন্তে, দেথা’’তি পত্তং গহেত্ৱা থেৰং ৰুক্খমূলংযেৱ আনেত্ৱা আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা পিণ্ডপাতং দত্ৱা কতভত্তকিচ্চং পটিঞ্ঞং কাৰেত্ৱা দ্ৱাদস ভিক্খুনিযো দ্ৱাদস চ ভিক্খূ সত্ত ৱস্সানি উপট্ঠহি. ইদং দেৱতা উস্সুক্কং আপজ্জন্তীতি এত্থ ৱত্থু. তত্ৰ হি থেৰী সাৰণীযধম্মপূৰিকা অহোসি.
নত্থি এতেসং খণ্ডন্তি অখণ্ডানি, তং পন নেসং খণ্ডং দস্সেতুং ‘‘যস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ উপসম্পন্নসীলানং উদ্দেসক্কমেন আদিঅন্তা ৱেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘সত্তসূ’’তিআদি. অনুপসম্পন্নসীলানং পন সমাদানক্কমেনপি আদিঅন্তা লব্ভন্তি. পৰিযন্তে ছিন্নসাটকো ৱিযাতি ৱত্থন্তে দসন্তে ৱা ছিন্নৱত্থং ৱিয. ৱিসদিসুদাহৰণঞ্চেতং ‘‘অখণ্ডানী’’তি ইমস্স অধিকতত্তা. এৱং সেসানিপি উদাহৰণানি. খণ্ডন্তি খণ্ডৱন্তং, খণ্ডিতং ৱা. ছিদ্দন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৱিসভাগৱণ্ণেন গাৱী ৱিযাতি সম্বন্ধো. ৱিসভাগৱণ্ণেন উপড্ঢং ততিযভাগং ৱা সম্ভিন্নৱণ্ণং সবলং, ৱিসভাগৱণ্ণেহেৱ পন বিন্দূহি অন্তৰন্তৰা ৱিমিস্সং কম্মাসং. অযং ইমেসং ৱিসেসো.
ভুজিস্সভাৱকৰণতোতি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৱা ভুজিস্সভাৱকৰণতো. সীলস্স চ তণ্হাদাসব্যতো মোচনং ৱিৱট্টূপনিস্সযভাৱাপাদনং, তেনস্স ৱিৱট্টূপনিস্সযতা দস্সিতা. ‘‘ভুজিস্সভাৱকৰণতো’’তি চ ইমিনা ভুজিস্সকৰানি ভুজিস্সানীতি উত্তৰপদলোপেনাযং নিদ্দেসোতি দস্সেতি. যস্মা চ তংসমঙ্গীপুগ্গলো সেৰী সযংৱসী ভুজিস্সো নাম হোতি, তস্মাপি ভুজিস্সানি. সুপৰিসুদ্ধভাৱেন পাসংসত্তা ৱিঞ্ঞুপসত্থানি. অৱিঞ্ঞূনং পসংসায অপ্পমাণভাৱতো ৱিঞ্ঞূগহণং কতং. তণ্হাদিট্ঠীহি অপৰামট্ঠত্তাতি ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’’তি তণ্হাপৰামাসেন ‘‘ইমিনাহং সীলেন দেৱো হুত্ৱা তত্থ নিচ্চো ধুৱো সস্সতো ভৱিস্সামী’’তি দিট্ঠিপৰামাসেন চ অপৰামট্ঠত্তা. অথ ৱা ‘‘অযং তে সীলেসু দাসো’’তি চতূসু ৱিপত্তীসু যং ৱা তং ৱা ৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা ‘‘ইমং নাম ত্ৱং আপন্নপুব্বো’’তি কেনচি পৰামট্ঠুং অনুদ্ধংসেতুং অসক্কুণেয্যত্তা অপৰামট্ঠানীতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. সীলং নাম অৱিপ্পটিসাৰাদিপাৰম্পৰিযেন যাৱদেৱ সমাধিসম্পাদনত্থন্তি আহ ‘‘সমাধিসংৱত্তনিকানী’’তি. সমাধিসংৱত্তনপ্পযোজনানি সমাধিসংৱত্তনিকানি.
সমানভাৱো সামঞ্ঞং, পৰিপুণ্ণচতুপাৰিসুদ্ধিভাৱেন মজ্ঝে ভিন্নসুৱণ্ণস্স ৱিয ভেদাভাৱতো সীলেন সামঞ্ঞং সীলসামঞ্ঞং, তং গতো উপগতোতি সীলসামঞ্ঞগতো. তেনাহ ‘‘সমানভাৱূপগতসীলো’’তি, সীলসম্পত্তিযা সমানভাৱং উপগতসীলো সভাগৱুত্তিকোতি অত্থো. সোতাপন্নাদীনঞ্হি সীলং সমুদ্দন্তৰেপি দেৱলোকেপি ৱসন্তানং অঞ্ঞেসং সোতাপন্নাদীনং সীলেন সমানমেৱ হোতি, নত্থি মগ্গসীলে নানত্তং. কামঞ্হি পুথুজ্জনানম্পি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে নানত্তং ন সিযা, তং পন ন একন্তিকন্তি ইধ নাধিপ্পেতং, মগ্গসীলং পন একন্তিকং নিযতভাৱতোতি তমেৱ সন্ধায ‘‘যানি তানি সীলানী’’তিআদি ৱুত্তং.
যাযন্তি যা অযং ময্হঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ পচ্চক্খভূতা. দিট্ঠীতি মগ্গসম্মাদিট্ঠি. নিদ্দোসাতি নিদ্ধুতদোসা, সমুচ্ছিন্নৰাগাদিপাপধম্মাতি অত্থো. নিয্যাতীতি ৱট্টদুক্খতো নিস্সৰতি নিগচ্ছতি. সযং নিযন্তীযেৱ হি তংমগ্গসমঙ্গীপুগ্গলং ৱট্টদুক্খতো নিয্যাপেতীতি ৱুচ্চতি. যা সত্থু অনুসিট্ঠি, তং কৰোতীতি তক্কৰো, তস্স, যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জনকস্সাতি অত্থো. দিট্ঠিসামঞ্ঞগতোতি সচ্চসম্পটিৱেধেন সমানদিট্ঠিভাৱং উপগতো.
কতিপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ছআপত্তিসমুট্ঠানৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৭৬. পঠমেন আপত্তিসমুট্ঠানেনাতিআদি সব্বং উদ্দেসনিদ্দেসাদিৱসেন পৱত্তপাড়িং অনুসাৰেনেৱ সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং.
সমথভেদং
অধিকৰণপৰিযাযৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৯৩. লোভো পুব্বঙ্গমোতিআদীসু পন লোভহেতু ৱিৱদনতো ‘‘লোভো পুব্বঙ্গমো’’তি ৱুত্তং. এৱং সেসেসুপি. ঠানানীতি কাৰণানি. তিট্ঠন্তি এত্থাতি ঠানং. কে তিট্ঠন্তি? ৱিৱাদাধিকৰণাদযো. ৱসন্তি এত্থাতি ৱত্থু. ভৱন্তি এত্থাতি ভূমি. কুসলাকুসলাব্যাকতচিত্তসমঙ্গিনো ৱিৱদনতো ‘‘নৱ হেতূ’’তি ৱুত্তং. দ্ৱাদস মূলানীতি ‘‘কোধনো হোতি উপনাহী’’তিআদীনি দ্ৱাদস মূলানি.
২৯৪-২৯৫. ইমানেৱ দ্ৱাদস কাযৱাচাহি সদ্ধিং ‘‘চুদ্দস মূলানী’’তি ৱুত্তানি. সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ঠানানীতি এত্থ আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছাদেন্তস্স যা আপত্তি, তস্সা পুব্বে আপন্না আপত্তিযো ঠানানীতি ৱেদিতব্বং. ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱচনতো আপত্তাধিকৰণে অকুসলাব্যাকতৱসেন ছ হেতূ ৱুত্তা. কুসলচিত্তং পন অঙ্গং হোতি, ন হেতু.
২৯৬. চত্তাৰি কম্মানি ঠানানীতি এত্থ ‘‘এৱং কত্তব্ব’’ন্তি ইতিকত্তব্বতাদস্সনৱসেন পৱত্তপাড়ি কম্মং নাম, যথাঠিতপাড়িৱসেন কৰোন্তানং কিৰিযা কিচ্চাধিকৰণং নাম. ঞত্তিঞত্তিদুতিযঞত্তিচতুত্থকম্মানি ঞত্তিতো জাযন্তি, অপলোকনকম্মং অপলোকনতোৱাতি আহ ‘‘ঞত্তিতো ৱা অপলোকনতো ৱা’’তি. কিচ্চাধিকৰণং একেন সমথেন সম্মতি, সম্পজ্জতীতি অত্থো. তেহি সমেতব্বত্তা ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণস্স সাধাৰণা’’তি ৱুত্তং.
তব্ভাগিযৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৯৮. ৱিৱাদাধিকৰণস্স তব্ভাগিযাতি ৱিৱাদাধিকৰণস্স ৱূপসমতো তপ্পক্খিকা.
সমথা সমথস্স সাধাৰণৱাৰকথাৱণ্ণনা
২৯৯. একং অধিকৰণং সব্বে সমথা একতো হুত্ৱা সমেতুং সক্কোন্তি ন সক্কোন্তীতি পুচ্ছন্তো ‘‘সমথা সমথস্স সাধাৰণা, সমথা সমথস্স অসাধাৰণা’’তি আহ. যেভুয্যসিকায সমনং সম্মুখাৱিনযং ৱিনা ন হোতীতি আহ ‘‘যেভুয্যসিকা সম্মুখাৱিনযস্স সাধাৰণা’’তি. সতিৱিনযাদীহি সমনস্স যেভুয্যসিকায কিচ্চং নত্থীতি আহ ‘‘সতিৱিনযস্স…পে… অসাধাৰণা’’তি. এৱং সেসেসুপি. তব্ভাগিযৱাৰেপি এসেৱ নযো.
ৱিনযৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০২. সব্বেসম্পি সমথানং ৱিনযপৰিযাযো লব্ভতীতি ‘‘ৱিনযো সম্মুখাৱিনযো’’তিআদিনা ৱিনযৱাৰো উদ্ধটো. সিযা ন সম্মুখাৱিনযোতি এত্থ সম্মুখাৱিনযং ঠপেত্ৱা সতিৱিনযাদযো সেসসমথা অধিপ্পেতা. এস নযো সেসেসুপি.
কুসলৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৩. সঙ্ঘস্স সম্মুখা পটিঞ্ঞাতে তং পটিজাননং সঙ্ঘসম্মুখতা নাম. তস্স পটিজাননচিত্তং সন্ধায ‘‘সম্মুখাৱিনযো কুসলো’’তিআদি ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. নত্থি সম্মুখাৱিনযো অকুসলোতি ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতাহি তিৱঙ্গিকো সম্মুখাৱিনযো এতেহি ৱিনা নত্থি. তত্থ কুসলচিত্তেহি কৰণকালে কুসলো, অৰহন্তেহি কৰণকালে অব্যাকতো. এতেসং সঙ্ঘসম্মুখতাদীনং অকুসলপটিপক্খত্তা অকুসলস্স সম্ভৱো নত্থি, তস্মা ‘‘নত্থি সম্মুখাৱিনযো অকুসলো’’তি ৱুত্তং. ‘‘যেভুয্যসিকা অধম্মৱাদীহি ৱূপসমনকালে, ধম্মৱাদীনম্পি অধম্মৱাদিম্হি সলাকগ্গাহাপকে জাতে অকুসলা. সতিৱিনযো অনৰহতো সঞ্চিচ্চ সতিৱিনযদানে অকুসলো. অমূড়্হৱিনযো অনুম্মত্তকস্স দানে, পটিঞ্ঞাতকৰণং মূড়্হস্স অজানতো পটিঞ্ঞায কৰণে, তস্সপাপিযসিকা সুদ্ধস্স কৰণে, তিণৱত্থাৰকং মহাকলহে সঞ্চিচ্চ কৰণে চ অকুসলং. সব্বত্থ অৰহতো ৱসেনেৱ অব্যাকত’’ন্তি সব্বমেতং গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
সমথৱাৰৱিস্সজ্জনাৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৪-৩০৫. যত্থ যেভুয্যসিকা লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতিআদি পুচ্ছা. যস্মিং সমযে সম্মুখাৱিনযেন চাতিআদি তস্সা ৱিস্সজ্জনং, যস্মিং সমযে সম্মুখাৱিনযেন চ যেভুয্যসিকায চ অধিকৰণং ৱূপসম্মতি, তস্মিং সমযে যত্থ যেভুয্যসিকা লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতি এৱং সব্বত্থ সম্বন্ধো. যত্থ পটিঞ্ঞাতকৰণং লব্ভতি, তত্থ সম্মুখাৱিনযো লব্ভতীতি এত্থ একং ৱা দ্ৱে ৱা বহূ ৱা ভিক্খূ ‘‘ইমং নাম আপত্তিং আপন্নোসী’’তি পুচ্ছিতে সতি ‘‘আমা’’তি পটিজাননে দ্ৱেপি পটিঞ্ঞাতকৰণসম্মুখাৱিনযা লব্ভন্তি. তত্থ ‘‘সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতা’’তি এৱং ৱুত্তসম্মুখাৱিনযে সঙ্ঘস্স পুৰতো পটিঞ্ঞাতং চে, সঙ্ঘসম্মুখতা. তত্থেৱ দেসিতং চে, ধম্মৱিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. অথ ৱিৱদন্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিজানন্তি চে, পুগ্গলসম্মুখতা. তস্সেৱ সন্তিকে দেসিতং চে, ধম্মৱিনযসম্মুখতাযোপি লদ্ধা হোন্তি. একস্সেৱ ৱা একস্স সন্তিকে আপত্তিদেসনকালে ‘‘পস্সসি, পস্সামী’’তি ৱুত্তে তত্থ ধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখতাসঞ্ঞিতো সম্মুখাৱিনযো চ পটিঞ্ঞাতকৰণঞ্চ লদ্ধং হোতি.
সংসট্ঠৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৬. অধিকৰণানং ৱূপসমোৱ সমথো নাম, তস্মা অধিকৰণেন ৱিনা সমথা নত্থীতি আহ ‘‘মা হেৱন্তিস্স ৱচনীযো…পে… ৱিনিব্ভুজিত্ৱা নানাকৰণং পঞ্ঞাপেতু’’ন্তি.
সমথাধিকৰণৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩০৯-৩১০. সমথা সমথেহি সম্মন্তীতিআদি পুচ্ছা. সিযা সমথা সমথেহি সম্মন্তীতিআদি ৱিস্সজ্জনং. তত্থ সমথা সমথেহি সম্মন্তীতি এত্থ সম্মন্তীতি সম্পজ্জন্তি, অধিকৰণা ৱা পন সম্মন্তি ৱূপসমং গচ্ছন্তি, তস্মা যেভুয্যসিকা সম্মুখাৱিনযেন সম্মতীতি এত্থ সম্মুখাৱিনযেন সদ্ধিং যেভুয্যসিকা সম্পজ্জতি, ন সতিৱিনযাদীহি সদ্ধিং তেসং তস্সা অনুপকাৰত্তাতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
৩১১. ‘‘সম্মুখাৱিনযো ৱিৱাদাধিকৰণেন সম্মতী’’তি পাঠো. ‘‘সম্মুখাৱিনযো ন কেনচি সম্মতী’’তি হি অৱসানে ৱুত্তত্তা সম্মুখাৱিনযো সযং সমথেন ৱা অধিকৰণেন ৱা সমেতব্বো ন হোতি.
৩১৩. ৱিৱাদাধিকৰণং…পে… কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতীতি এত্থ ‘‘সুণাতু মে ভন্তে …পে… পঠমং সলাকং নিক্খিপামী’’তি এৱং ৱিৱাদাধিকৰণং কিচ্চাধিকৰণেন সম্মতীতি দট্ঠব্বং.
সমুট্ঠাপনৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩১৪. ৱিৱাদাধিকৰণং ন কতমং অধিকৰণং সমুট্ঠাপেতীতি ‘‘নাযং ধম্মো’’তি ৱুত্তমত্তেনেৱ কিঞ্চি অধিকৰণং ন সমুট্ঠাপেতীতি অত্থো.
ভজতিৱাৰকথাৱণ্ণনা
৩১৮-৯. কতমং অধিকৰণং পৰিযাপন্নন্তি কতমাধিকৰণপৰিযাপন্নং, অযমেৱ ৱা পাঠো. ৱিৱাদাধিকৰণং ৱিৱাদাধিকৰণং ভজতীতি পঠমুপ্পন্নৱিৱাদং পচ্ছা উপ্পন্নো ভজতি. ৱিৱাদাধিকৰণং দ্ৱে সমথে ভজতীতি ‘‘মং ৱূপসমেতুং সমত্থা তুম্হে’’তি ৱদন্তং ৱিয ভজতি. দ্ৱীহি সমথেহি সঙ্গহিতন্তি ‘‘মযং তং ৱূপসমেস্সামা’’তি ৱদন্তেহি ৱিয দ্ৱীহি সমথেহি সঙ্গহিতং.
খন্ধকপুচ্ছাৱাৰো
পুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱণ্ণনা
৩২০. নিদানেন চ নিদ্দেসেন চ সদ্ধিন্তি এত্থ নিদানেনাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিদেসসঙ্খাতেন নিদানেন. নিদ্দেসেনাতি পুগ্গলাদিনিদ্দেসেন. উভযেনপি তস্স তস্স সিক্খাপদস্স ৱত্থু দস্সিতং, তস্মা ৱত্থুনা সদ্ধিং খন্ধকং পুচ্ছিস্সামীতি অযমেত্থ অত্থো. তত্থাতি তস্মিং উপসম্পদক্খন্ধকে. উত্তমানি পদানি ৱুত্তানীতি ‘‘ন, ভিক্খৱে, ঊনৱীসতিৱস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৱ. ৯৯, ১২৪) নযেন উত্তমপদানি ৱুত্তানি. চম্মসংযুত্তেতি চম্মক্খন্ধকে.