৮. সহধম্মিকৱগ্গো
১. সহধম্মিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৩৪. সহধম্মিকৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে ৱাচায ৱাচায আপত্তীতি অনাদৰিযভযা লেসেন এৱং ৱদন্তস্স আপত্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. উপসম্পন্নস্স পঞ্ঞত্তেন ৱচনং, অসিক্খিতুকামতায এৱং ৱচনন্তি ইমানি পনেত্থ দ্ৱে অঙ্গানি.
সহধম্মিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৱিলেখনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৩৮. দুতিযে ৱিনযস্স পৰিযাপুণনং ৱিনযপৰিযত্তীতি আহ ‘‘ৱিনযং পৰিযাপুণন্তান’’ন্তিআদি. সুগুত্তোতি যথা কৰণ্ডকে পক্খিত্তমণিক্খন্ধো ৱিয ন নস্সতি ৱিপত্তিং ন পাপুণাতি, এৱং সুট্ঠু গোপিতো. সুৰক্খিতোতি তস্সেৱ পৰিযাযৱচনং. যথা হি কিলেসচোৰেহি অৱিলুম্পনীযো হোতি, এৱং সব্বদা সূপট্ঠিতস্সতিতায সুট্ঠু ৰক্খিতো. কুক্কুচ্চপকতানন্তি কপ্পিযাকপ্পিযং নিস্সায উপ্পন্নকুক্কুচ্চেন অভিভূতানং. সাৰজ্জনং সাৰদো, ব্যামোহভযং. ৱিগতো সাৰদো এতস্সাতি ৱিসাৰদো. সহধম্মেনাতি সকাৰণেন ৱচনেন. সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতীতি যথা ন পুন সীসং উক্খিপন্তি, অথ খো অপ্পটিভানা মঙ্কুভূতাযেৱ হোন্তি, এৱং সুট্ঠু নিগ্গণ্হাতি.
অলজ্জিতাতি য-কাৰলোপেন নিদ্দেসো, অলজ্জিতাযাতি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞাণতাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. মন্দো মোমূহোতি অঞ্ঞাণভাৱেন মন্দো, অৱিসযতো মোমূহো, মহামূড়্হোতি অত্থো.
অত্তপচ্চত্থিকাতি অত্তনো পচ্চত্থিকা. ৱজ্জিপুত্তকা দসৱত্থুদীপকা. পৰূপহাৰঅঞ্ঞাণকঙ্খাপৰৱিতাৰণাদিৱাদাতি এত্থ যে অৰহত্তং পটিজানন্তানং অপ্পত্তে পত্তসঞ্ঞীনং অধিমানিকানং কুহকানং ৱা অৰহত্তং পটিজানন্তানং সুক্কৱিস্সট্ঠিং দিস্ৱা মাৰকাযিকা দেৱতা ‘‘অৰহতো অসুচিং উপসংহৰন্তী’’তি মঞ্ঞন্তি সেয্যথাপি পুব্বসেলিযা অপৰসেলিযা চ, তে পৰূপহাৰৱাদা. যেসং পন অৰহতো ইত্থিপুৰিসাদীনং নামগোত্তাদীসু ঞাণপ্পৱত্তিযা অভাৱেন অত্থি অৰহতো অঞ্ঞাণং, তত্থেৱ সন্নিট্ঠানাভাৱেন অত্থি অৰহতো কঙ্খা, যস্মা চস্স তানি ৱত্থূনি পৰে ৱিতাৰেন্তি পকাসেন্তি আচিক্খন্তি, তস্মা অত্থি অৰহতো পৰৱিতাৰণাতি ইমা তিস্সো লদ্ধিযো সেয্যথাপি এতৰহি পুব্বসেলিযানং, তে অঞ্ঞাণকঙ্খাপৰৱিতাৰণৱাদা. নিগ্গহো পন নেসং কথাৱত্থুপ্পকৰণে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.
চত্তাৰো মগ্গা চ ফলানি চাতি উক্কট্ঠনিদ্দেসৱসেন ৱুত্তং, চতস্সো পটিসম্ভিদা তিস্সো ৱিজ্জা ছ অভিঞ্ঞাতি অযম্পি অধিগমসদ্ধম্মোযেৱ. চ-কাৰো ৱা অৱুত্তসম্পিণ্ডনত্থো দট্ঠব্বো. কেচি থেৰাতি ধম্মকথিকা. আহংসূতি পংসুকূলিকত্থেৰা এৱং আহংসু.
কদা পনাযং কথা উদপাদীতি? অযঞ্হেত্থ অনুপুব্বিকথা (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.১৩০) – ইমস্মিং কিৰ দীপে চণ্ডালতিস্সমহাভযে সক্কো দেৱৰাজা মহাউড়ুম্পং মাপেত্ৱা ভিক্খূনং আৰোচাপেসি ‘‘মহন্তং ভযং ভৱিস্সতি, ন সম্মা দেৱো ৱস্সিস্সতি, ভিক্খূ পচ্চযেহি কিলমন্তা পৰিযত্তিং সন্ধাৰেতুং ন সক্খিস্সন্তি, পৰতীৰং গন্ত্ৱা অয্যেহি জীৱিতং ৰক্খিতুং ৱট্টতি. ইমং মহাউড়ুম্পং আৰুয্হ গচ্ছথ ভন্তে, যেসং এত্থ নিসজ্জট্ঠানং নপ্পহোতি, তে কট্ঠখণ্ডেপি উৰং ঠপেত্ৱা গচ্ছন্তু, সব্বেসং ভযং ন ভৱিস্সতী’’তি. তদা সমুদ্দতীৰং পত্ৱা সট্ঠি ভিক্খূ কতিকং কত্ৱা ‘‘অম্হাকং এত্থ গমনকিচ্চং নত্থি, মযং ইধেৱ হুত্ৱা তেপিটকং ৰক্খিস্সামা’’তি ততো নিৱত্তিত্ৱা দক্খিণমলযজনপদং গন্ত্ৱা কন্দমূলপণ্ণেহি জীৱিকং কপ্পেন্তা ৱসিংসু, কাযে ৱহন্তে নিসীদিত্ৱা সজ্ঝাযং কৰোন্তি, অৱহন্তে ৱালিকং উস্সাৰেত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা সীসানি একট্ঠানে কত্ৱা পৰিযত্তিং সম্মসন্তি. ইমিনা নিযামেন দ্ৱাদস সংৱচ্ছৰানি সাট্ঠকথং তেপিটকং পৰিপুণ্ণং কত্ৱা ধাৰযিংসু.
ভযে ৱূপসন্তে সত্তসতা ভিক্খূ অত্তনো গতট্ঠানে সাট্ঠকথে তেপিটকে একক্খৰম্পি একব্যঞ্জনম্পি অৱিনাসেত্ৱা ইমমেৱ দীপমাগম্ম কল্লগামজনপদে মণ্ডলাৰামৱিহাৰং পৱিসিংসু. থেৰানং আগতপৱত্তিং সুত্ৱা ইমস্মিং দীপে ওহীনা সট্ঠি ভিক্খূ ‘‘থেৰে পস্সিস্সামা’’তি গন্ত্ৱা থেৰেহি সদ্ধিং তেপিটকং সোধেন্তা একক্খৰম্পি একব্যঞ্জনম্পি অসমেন্তং নাম ন পস্সিংসু. তস্মিং ঠানে থেৰানং অযং কথা উদপাদি ‘‘পৰিযত্তি নু খো সাসনস্স মূলং, উদাহু পটিপত্তী’’তি. পংসুকূলিকত্থেৰা ‘‘পটিপত্তি মূল’’ন্তি আহংসু, ধম্মকথিকা ‘‘পৰিযত্তী’’তি. অথ নে থেৰা ‘‘তুম্হাকং দ্ৱিন্নম্পি জনানং ৱচনমত্তেনেৱ ন সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং, জিনভাসিতং সুত্তং আহৰথা’’তি আহংসু. সুত্তং আহৰিতুং ন ভাৰোতি –
‘‘ইমে চ, সুভদ্দ, ভিক্খূ সম্মা ৱিহৰেয্যুং, অসুঞ্ঞো লোকো অৰহন্তেহি অস্সা’’তি (দী. নি. ২.২১৪). ‘‘পটিপত্তিমূলকং, মহাৰাজ, সত্থুসাসনং, পটিপত্তিসাৰকং, মহাৰাজ, সত্থুসাসনং, পটিপত্তি তিট্ঠন্তী তিট্ঠতী’’তি (মি. প. ৪.১.৭) –
সুত্তং আহৰিংসু.
ইমং সুত্তং সুত্ৱা ধম্মকথিকা অত্তনো ৱাদট্ঠপনত্থায ইমং সুত্তং আহৰিংসু –
‘‘যাৱ তিট্ঠন্তি সুত্তন্তা, ৱিনযো যাৱ দিপ্পতি;
তাৱ দক্খন্তি আলোকং, সূৰিযে অব্ভুট্ঠিতে যথা.
‘‘সুত্তন্তেসু অসন্তেসু, পমুট্ঠে ৱিনযম্হি চ;
তমো ভৱিস্সতি লোকে, সূৰিযে অত্থঙ্গতে যথা.
‘‘সুত্তন্তে ৰক্খিতে সন্তে, পটিপত্তি হোতি ৰক্খিতা;
পটিপত্তিযং ঠিতো ধীৰো, যোগক্খেমা ন ধংসতী’’তি.
ইমস্মিং সুত্তে আহটে পংসুকূলিকত্থেৰা তুণ্হী অহেসুং. ধম্মকথিকত্থেৰানংযেৱ ৱচনং পুৰতো অহোসি. যথা হি গৱসতস্স গৱসহস্সস্স ৱা অন্তৰে পৱেণিপালিকায ধেনুযা অসতি সো ৱংসো সা পৱেণী ন ঘটীযতি, এৱমেৱ আৰদ্ধৱিপস্সকানং ভিক্খূনং সতেপি সহস্সেপি ৱিজ্জমানে পৰিযত্তিযা অসতি অৰিযমগ্গপটিৱেধো নাম ন হোতি. যথা চ নিধিকুম্ভিযা জাননত্থায পাসাণপিট্ঠে অক্খৰেসু উপনিবদ্ধেসু যাৱ অক্খৰানি ধৰন্তি, তাৱ নিধিকুম্ভী নট্ঠা নাম ন হোতি, এৱমেৱ পৰিযত্তিযা ধৰমানায সাসনং অন্তৰহিতং নাম ন হোতীতি. তস্সাধেয্যোতি তস্সাযত্তো.
৪৩৯. সো পনাতি সো পাতিমোক্খো. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. গৰহিতুকামতা, উপসম্পন্নস্স সন্তিকে সিক্খাপদৱিৱণ্ণনঞ্চাতি ইমানি পনেত্থ দ্ৱে অঙ্গানি.
ৱিলেখনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মোহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৪৩. ততিযং উত্তানমেৱ. মোহাৰোপনং, মোহেতুকামতা, ৱুত্তনযেন সুতভাৱো, মোহনন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
মোহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫২. চতুত্থে ৰত্তচিত্তোতি কাযসংসগ্গৰাগেন ৰত্তচিত্তো. সচে পন মেথুনৰাগেন ৰত্তো পহাৰং দেতি, দুক্কটমেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. কুপিততা, ন মোক্খাধিপ্পাযতা, উপসম্পন্নস্স পহাৰদানন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫৭. পঞ্চমে ন পহৰিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটন্তি এত্থ পহৰিতুকামতায পহটে পুৰিমসিক্খাপদেন পাচিত্তিযং, উচ্চাৰেতুকামতায কেৱলং উগ্গিৰণমত্তে কতে ইমিনা পাচিত্তিযং. ইমিনা পন ৱিৰজ্ঝিত্ৱা পহাৰো দিন্নো, তস্মা দুক্কটং. কিমিদং দুক্কটং পহাৰপচ্চযা, উদাহু উগ্গিৰণপচ্চযাতি? তত্থ কেচি তাৱ ৱদন্তি ‘‘পহাৰপচ্চযা এৱ দুক্কটং, উগ্গিৰণপচ্চযা পাচিত্তিযন্তি সদুক্কটং পাচিত্তিযং যুজ্জতি. পুৰিমঞ্হি উগ্গিৰণং, পচ্ছা পহাৰো, ন চ পচ্ছা পহাৰং নিস্সায পুৰিমং উগ্গিৰণং অনাপত্তিৱত্থুকং ভৱিতুমৰহতী’’তি.
মযং পনেত্থ এৱং তক্কযাম ‘‘উগ্গিৰণস্স অত্তনো সভাৱেনেৱ অসণ্ঠিতত্তা তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযেন ন ভৱিতব্বং, অসুদ্ধচিত্তেন কতপযোগত্তা পন ন সক্কা এত্থ অনাপত্তিযা ভৱিতুন্তি দুক্কটং ৱুত্তং. ‘ন পহৰিতুকামতায দিন্নত্তা’তি ইমিনা চ পহাৰপচ্চযা পুৰিমসিক্খাপদেন পাচিত্তিযাসম্ভৱে কাৰণং ৱুত্তং, ন পন পহাৰপচ্চযা দুক্কটসম্ভৱে. ন হি অপহৰিতুকামতায পহাৰে দিন্নে পুৰিমসিক্খাপদেন পহাৰপচ্চযা পাচিত্তিযেন দুক্কটেন ৱা ভৱিতুং যুত্ত’’ন্তি. ‘‘তিৰচ্ছানাদীনং অসুচিকৰণাদিং দিস্ৱা কুজ্ঝিত্ৱাপি উগ্গিৰন্তস্স মোক্খাধিপ্পাযো এৱা’’তি ৱদন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. কুপিততা, ন মোক্খাধিপ্পাযতা, উপসম্পন্নস্স তলসত্তিউগ্গিৰণন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
তলসত্তিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অমূলকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫৯. ছট্ঠং উত্তানত্থমেৱ. উপসম্পন্নতা, সঙ্ঘাদিসেসস্স অমূলকতা, অনুদ্ধংসনা, তঙ্খণৱিজাননাতি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
অমূলকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৬৪. সত্তমম্পি উত্তানত্থমেৱ. উপসম্পন্নতা, অফাসুকামতা, কুক্কুচ্চুপ্পাদনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৭১. অট্ঠমে সুতিসমীপন্তি সদ্দসমীপং. সুয্যতীতি হি সুতি, সদ্দস্সেতং অধিৱচনং. তস্স সমীপং উপস্সুতি, সদ্দসমীপন্তি ৱুত্তং হোতি. গণ্ঠিপদেসু চ সুয্যতীতি সুতীতি সদ্দোৱ ৱুত্তো. যত্থ পন ঠিতেন সক্কা হোতি সদ্দং সোতুং, তত্থ তিট্ঠন্তো সদ্দসমীপে ঠিতো নাম হোতীতি আহ ‘‘যত্থ ঠত্ৱা’’তিআদি. কেচি পন ‘‘সুণাতি এত্থাতি সুতি. যত্থ ঠিতো সুণাতি, তস্স ঠানস্সেতং নামং. তস্স সমীপং উপস্সুতী’’তি ৱদন্তি, এৱং পন গয্হমানে যস্মিং ঠানে ঠিতো সুণাতি, তস্স আসন্নে অঞ্ঞস্মিং পদেসে তিট্ঠতীতি আপজ্জতি. অট্ঠকথাযঞ্চ উপস্সুতি-সদ্দস্সেৱ অত্থং দস্সেতুং ‘‘যত্থ ঠত্ৱা সক্কা হোতি, তেসং ৱচনং সোতু’’ন্তি ৱুত্তং, ন সুতি-সদ্দস্স. তস্মা পুব্বনযোৱেত্থ পসত্থতৰো. অথ ৱা উপেচ্চ সুয্যতি এত্থাতি উপস্সুতি, ঠানং. যং ঠানং উপগতেন সক্কা হোতি কথেন্তানং সদ্দং সোতুং, তত্থাতি এৱমত্থো গহেতব্বো. মন্তেন্তন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘মন্তযমানে’’তি.
৪৭৩. একপৰিচ্ছেদানীতি ‘‘সিযা কিৰিযং, সিযা অকিৰিয’’ন্তি ইমিনা নযেন একপৰিচ্ছেদানি. ইমানি হি তীণি সিক্খাপদানি কদাচি কিৰিযতো সমুট্ঠহন্তি, কদাচি অকিৰিযতো, ন একক্খণেযেৱ কিৰিযাকিৰিযতো সমুট্ঠহন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. উপসম্পন্নতা, চোদনাধিপ্পাযো, সৱনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
উপস্সুতিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৭৪. নৱমং উত্তানত্থমেৱ. ধম্মকম্মতা, ধম্মকম্মন্তি সঞ্ঞা, ছন্দং দত্ৱা খিয্যনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ছন্দং অদত্ৱা গমনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৭৯. দসমং উত্তানত্থমেৱ. ৱিনিচ্ছযকথায পৱত্তমানতা, ধম্মকম্মতা, ধম্মকম্মসঞ্ঞিতা, সমানসীমাযং ঠিততা, সমানসংৱাসকতা, কোপেতুকামতায হত্থপাসৱিজহনন্তি ইমানি পনেত্থ ছ অঙ্গানি.
ছন্দং অদত্ৱা গমনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৮৪. একাদসমম্পি উত্তানত্থমেৱ. উপসম্পন্নতা, ধম্মেন লদ্ধসম্মুতিতা, সঙ্ঘেন সদ্ধিং ৱিকপ্পনুপগচীৱৰদানং, পচ্ছা খীযিতুকামতায খিয্যনাতি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪৮৯. দ্ৱাদসমে নত্থি কিঞ্চি ৱত্তব্বং.
নিট্ঠিতো সহধম্মিকৱগ্গো অট্ঠমো.