৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা

১০৮-১১০. চতুত্থে হিমৱস্সেনাতি হিমমেৱ ৱুত্তং. অপঞ্ঞাতেতি অপ্পতীতে, অপ্পসিদ্ধেতি অত্থো. ‘‘মণ্ডপে ৱা ৰুক্খমূলে ৱাতি ৱচনতো ৱিৱটঙ্গণেপি নিক্খিপিতুং ৱট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. গোচৰপ্পসুতাতি গোচৰট্ঠানং পটিপন্না. ‘‘অট্ঠ মাসে’’তি ইমিনা ৱস্সানং চাতুমাসং চেপি দেৱো ন ৱস্সতি, পটিক্খিত্তমেৱাতি আহ ‘‘অট্ঠ মাসেতি ৱচনতো…পে… নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতিযেৱা’’তি. তত্থ চত্তাৰো মাসেতি ৱস্সানস্স চত্তাৰো মাসে. অৱস্সিকসঙ্কেতেতি ইমিনা অনুঞ্ঞাতেপি অট্ঠ মাসে যত্থ হেমন্তে দেৱো ৱস্সতি, তত্থ অপৰেপি চত্তাৰো মাসা পটিক্খিত্তাতি আহ ‘‘অৱস্সিকসঙ্কেতেতি ৱচনতো’’তিআদি. ইমিনা ইমং দীপেতি ‘‘যস্মিং দেসে হেমন্তে দেৱো ৱস্সতি, তত্থ অট্ঠ মাসে পটিক্খিপিত্ৱা চত্তাৰো মাসা অনুঞ্ঞাতা. যত্থ পন ৱস্সানেযেৱ ৱস্সতি, তত্থ চত্তাৰো মাসে পটিক্খিপিত্ৱা অট্ঠ মাসা অনুঞ্ঞাতা’’তি.

ইমিনাৱ নযেন মজ্ঝিমপদেসে যত্থ হেমন্তে হিমৱস্সং ৱস্সতি, তত্থাপি অট্ঠেৱ মাসা পটিক্খিত্তাতি ৱেদিতব্বা. তস্মা ৱস্সানকালে পকতিঅজ্ঝোকাসে ওৱস্সকমণ্ডপে ৰুক্খমূলে চ সন্থৰিতুং ন ৱট্টতি, হেমন্তকালে পকতিঅজ্ঝোকাসে ওৱস্সকমণ্ডপাদীসুপি ৱট্টতি. তঞ্চ খো যত্থ হিমৱস্সেন সেনাসনং ন তেমতি, গিম্হকালেপি পকতিঅজ্ঝোকাসাদীসু ৱট্টতিযেৱ, তঞ্চ খো অকালমেঘাদস্সনে, কাকাদীনং নিবদ্ধৱাসৰুক্খমূলে পন কদাচিপি ন ৱট্টতীতি এৱমেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

ইমঞ্চ পন অত্থৱিসেসং গহেত্ৱা ভগৱতা পঠমমেৱ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তন্তি ৱিসুং অনুপঞ্ঞত্তি ন ৱুত্তা. তেনেৱ হি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তং ‘‘ইতি যত্থ চ যদা চ সন্থৰিতুং ন ৱট্টতি, তং সব্বমিধ অজ্ঝোকাসসঙ্খমেৱ গত’’ন্তি. অথ ৱা অৱিসেসেন অজ্ঝোকাসে সন্থৰণসন্থৰাপনানি পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘ঈদিসে কালে ঈদিসে চ পদেসে ঠপেথা’’তি অনুজাননমত্তেনেৱ অলন্তি ন সিক্খাপদে ৱিসুং অনুপঞ্ঞত্তি উদ্ধটাতি ৱেদিতব্বা. পৰিৱাৰে (পৰি. ৬৫-৬৭) পন ইমস্সেৱ সিক্খাপদস্স অনুৰূপৱসেন পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘একা অনুপঞ্ঞত্তী’’তি ৱুত্তং.

নৱৱাযিমো সীঘং ন নস্সতীতি আহ ‘‘নৱৱাযিমো ৱা’’তি. ওনদ্ধকোতি চম্মেন ওনদ্ধো. উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকোতি ইদং তস্স পৰিৱিতক্কদস্সনমত্তং, উক্কট্ঠঅব্ভোকাসিকস্স পন চীৱৰকুটি ন ৱট্টতীতি নত্থি. কাযানুগতিকত্তাতি ভিক্খুনো তত্থেৱ সন্নিহিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. ইমিনা চ তস্মিংযেৱ কালে অনাপত্তি ৱুত্তা, চীৱৰকুটিতো নিক্খমিত্ৱা পন অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স পিণ্ডায পৱিসন্তস্সপি আপত্তিযেৱ. ‘‘যস্মা পন দাযকেহি দানকালেযেৱ সহস্সগ্ঘনকম্পি কম্বলং ‘পাদপুঞ্ছনিং কত্ৱা পৰিভুঞ্জথা’তি দিন্নং তথেৱ পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, তস্মা ‘ইমং মঞ্চপীঠাদিসেনাসনং অব্ভোকাসেপি যথাসুখং পৰিভুঞ্জথা’তি দাযকেহি দিন্নং চে, সব্বস্মিম্পি কালে অব্ভোকাসে নিক্খিপিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. পেসেত্ৱা গন্তব্বন্তি এত্থ ‘‘যো ভিক্খু ইমং ঠানং আগন্ত্ৱা ৱসতি, তস্স দেথা’’তি ৱত্ৱা পেসেতব্বং.

ৱলাহকানং অনুট্ঠিতভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি ইমিনা চ গিম্হানেপি মেঘে উট্ঠিতে মঞ্চপীঠাদিং যংকিঞ্চি সেনাসনং অজ্ঝোকাসে নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতীতি দীপিতন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘পাদট্ঠানাভিমুখাতি নিসীদন্তানং পাদপতনট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি কেচি. ‘‘সম্মজ্জন্তস্স পাদট্ঠানাভিমুখ’’ন্তি অপৰে. ‘‘বহি ৱালুকায অগমননিমিত্তং পাদট্ঠানাভিমুখা ৱালিকা হৰিতব্বাতি ৱুত্ত’’ন্তি একে. কচৱৰং হত্থেহি গহেত্ৱা বহি ছট্টেতব্বন্তি ইমিনা কচৱৰং ছড্ডেস্সামীতি ৱালিকা ন ছড্ডেতব্বাতি দীপেতি.

১১১. অন্তো সংৱেঠেত্ৱা বদ্ধন্তি এৰকপত্তাদীহি ৱেণিং কত্ৱা তায ৱেণিযা উভোসু পস্সেসু ৱিত্থতট্ঠানেসু বহুং ৱেঠেত্ৱা ততো পট্ঠায যাৱ মজ্ঝট্ঠানং, তাৱ অন্তো আকড্ঢনৱসেন ৱেঠেত্ৱা মজ্ঝে সঙ্খিপিত্ৱা তিৰিযং তত্থ তত্থ বন্ধিত্ৱা কতং. কপ্পং লভিত্ৱাতি গচ্ছাতি ৱুত্তৱচনেন কপ্পং লভিত্ৱা. থেৰস্স হি আণত্তিযা গচ্ছন্তস্স অনাপত্তি. পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘নিসীদিত্ৱা সযং গচ্ছন্তো’’তিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ. অঞ্ঞত্থ গচ্ছতীতি তং মগ্গং অতিক্কমিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গচ্ছতি. লেড্ডুপাতুপচাৰতো বহি ঠিতত্তা ‘‘পাদুদ্ধাৰেন কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তং, অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তস্স পঠমপাদুদ্ধাৰে দুক্কটং, দুতিযপাদুদ্ধাৰে পাচিত্তিযন্তি অত্থো. পাকতিকং অকত্ৱাতি অপ্পটিসামেত্ৱা. অন্তৰসন্নিপাতেতি অন্তৰন্তৰা সন্নিপাতে.

আৱাসিকানংযেৱ পলিবোধোতি এত্থ আগন্তুকেহি আগন্ত্ৱা কিঞ্চি অৱত্ৱা তত্থ নিসিন্নেপি আৱাসিকানংযেৱ পলিবোধোতি অধিপ্পাযো. মহাপচ্চৰিৱাদে পন ‘‘অঞ্ঞেসু আগন্ত্ৱা নিসিন্নেসূ’’তি ইদং অম্হাকন্তি ৱত্ৱা ৱা অৱত্ৱা ৱা নিসিন্নেসূতি অধিপ্পাযো. মহাঅট্ঠকথাৱাদে ‘‘আপত্তী’’তি পাচিত্তিযমেৱ ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযং পন সন্থৰণসন্থৰাপনে সতি পাচিত্তিযেন ভৱিতব্বন্তি অনাণত্তিযা পঞ্ঞত্তত্তা দুক্কটং ৱুত্তং. ‘‘ইদং উস্সাৰকস্স, ইদং ধম্মকথিকস্সা’’তি ৱিসুং পঞ্ঞত্তত্তা অনাণত্তিযা পঞ্ঞত্তেপি পাচিত্তিযেনেৱ ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘তস্মিং আগন্ত্ৱা নিসিন্নে তস্স পলিবোধো’’তি ৱুত্তং. কেচি পন ৱদন্তি ‘‘অনাণত্তিযা পঞ্ঞত্তেপি ধম্মকথিকস্স অনুট্ঠাপনীযত্তা পাচিত্তিযেন ভৱিতব্বং, আগন্তুকস্স পন পচ্ছা আগতেহি ৱুড্ঢতৰেহি উট্ঠাপেতব্বত্তা দুক্কটং ৱুত্ত’’ন্তি.

১১২. ভূমিযং অত্থৰিতব্বাতি চিমিলিকায সতি তস্সা উপৰি, অসতি সুদ্ধভূমিযং অত্থৰিতব্বা. সীহচম্মাদীনং পৰিহৰণেযেৱ পটিক্খেপো ৱেদিতব্বোতি ইমিনা –

‘‘ন, ভিক্খৱে, মহাচম্মানি ধাৰেতব্বানি সীহচম্মং ব্যগ্ঘচম্মং দীপিচম্মং, যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২৫৫) –

এৱং ৱুত্তায খন্ধকপাড়িযা অধিপ্পাযং ৱিভাৱেতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অন্তোপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তি, বহিপি মঞ্চে পঞ্ঞত্তানি হোন্তী’’তি ইমস্মিং ৱত্থুস্মিং সিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তত্তা মঞ্চপীঠেসু অত্থৰিত্ৱা পৰিভোগোযেৱ পটিক্খিত্তো, ভূমত্থৰণৱসেন পৰিভোগো পন অপ্পটিক্খিত্তোতি. যদি এৱং ‘‘পৰিহৰণেযেৱ পটিক্খেপো’’তি ইদং কস্মা ৱুত্তন্তি? যথা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং পাসাদপৰিভোগ’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩২০) ৱচনতো পুগ্গলিকেপি সেনাসনে সেনাসনপৰিভোগৱসেন নিযমিতং সুৱণ্ণঘটাদিকং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টমানম্পি কেৱলং অত্তনো সন্তকং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি, এৱমিদং ভূমত্থৰণৱসেন পৰিভুঞ্জিযমানম্পি অত্তনো সন্তকং কত্ৱা তং তং ৱিহাৰং হৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘পৰিহৰণেযেৱ পটিক্খেপো ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং. দাৰুমযপীঠন্তি ফলকমযমেৱ পীঠং ৱুত্তং. পাদকথলিকন্তি অধোতপাদট্ঠপনকং. অজ্ঝোকাসে ৰজনং পচিত্ৱা…পে… পটিসামেতব্বন্তি এত্থ থেৱে অসতি ৰজনকম্মে নিট্ঠিতে পটিসামেতব্বং.

১১৩. ‘‘ভিক্খু ৱা সামণেৰো ৱা আৰামিকো ৱা লজ্জী হোতীতি ৱুত্তত্তা অলজ্জিং আপুচ্ছিত্ৱা গন্তুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ওতাপেন্তো গচ্ছতীতি এত্থ ‘‘কিঞ্চাপি ‘এত্তকং দূৰং গন্তব্ব’ন্তি পৰিচ্ছেদো নত্থি, তথাপি লেড্ডুপাতং অতিক্কম্ম নাতিদূৰং গন্তব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. মঞ্চাদীনং সঙ্ঘিকতা, ৱুত্তলক্খণে দেসে সন্থৰণং ৱা সন্থৰাপনং ৱা, অপলিবুদ্ধতা, আপদায অভাৱো, লেড্ডুপাতাতিক্কমোতি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা) পন অনাপুচ্ছং ৱা গচ্ছেয্যাতি এত্থ ‘‘যো ভিক্খু ৱা সামণেৰো ৱা আৰামিকো ৱা লজ্জী হোতি, অত্তনো পলিবোধং ৱিয মঞ্ঞতি, তথাৰূপং অনাপুচ্ছিত্ৱা তং সেনাসনং তস্স অনিয্যাতেত্ৱা নিৰপেক্খো গচ্ছতি, থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স লেড্ডুপাতং অতিক্কমেয্য, একেন পাদেন লেড্ডুপাতাতিক্কমে দুক্কটং, দুতিযপাদাতিক্কমে পাচিত্তিয’’ন্তি ৱত্ৱা অঙ্গেসুপি নিৰপেক্খতায সদ্ধিং ছ অঙ্গানি ৱুত্তানি. পাড়িযং পন অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘নিৰপেক্খো গচ্ছতী’’তি অযং ৱিসেসো ন দিস্সতি. ‘‘ওতাপেন্তো গচ্ছতী’’তি চ ওতাপনৱিসযে এৱ সাপেক্খগমনে অনাপত্তি ৱুত্তা. যদি অঞ্ঞত্থাপি সাপেক্খগমনে অনাপত্তি সিযা, ‘‘অনাপত্তি সাপেক্খো গচ্ছতী’’তি অৱিসেসেন ৱত্তব্বং ভৱেয্য, তস্মা ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বন্তি.

পঠমসেনাসনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.