১. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা

৮৯. সেনাসনৱগ্গস্স পঠমে নিগ্গহেতুং অসক্কোন্তোতি সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো. ইমিনা পন ৱচনেন দাৰকস্স তত্থ উপনীতভাৱো তেন চ দিট্ঠভাৱো ৱুত্তোযেৱাতি দট্ঠব্বং. তেন হি ভিক্খুনা তং ৰুক্খং ছিন্দিতুং আৰদ্ধে তত্থ নিব্বত্তা একা তৰুণপুত্তা দেৱধীতা পুত্তং অঙ্কেনাদায ঠিতা তং যাচি ‘‘মা মে সামি ৱিমানং ছিন্দি, ন সক্খিস্সামি পুত্তকং আদায অনাৱাসা ৱিচৰিতু’’ন্তি. সো ‘‘অহং অঞ্ঞত্থ ঈদিসং ৰুক্খং ন লভিস্সামী’’তি তস্সা ৱচনং নাদিযি. সা ‘‘ইমম্পি তাৱ দাৰকং ওলোকেত্ৱা ওৰমিস্সতী’’তি পুত্তং ৰুক্খসাখায ঠপেসি. সো ভিক্খু উক্খিত্তং ফৰসুং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো দাৰকস্স বাহং ছিন্দি. এৱঞ্চ সযিতো ৱিমানে সযিতো নাম হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ৰুক্খট্ঠকদিব্বৱিমানে নিপন্নস্সা’’তি.

ৰুক্খট্ঠকদিব্বৱিমানেতি চ সাখট্ঠকৱিমানং সন্ধায ৱুত্তং. ৰুক্খস্স উপৰি নিব্বত্তঞ্হি ৱিমানং ৰুক্খপটিবদ্ধত্তা ‘‘ৰুক্খট্ঠকৱিমান’’ন্তি ৱুচ্চতি. সাখট্ঠকৱিমানং পন সব্বসাখাসন্নিস্সিতং হুত্ৱা তিট্ঠতি. তত্থ যং ৰুক্খট্ঠকৱিমানং হোতি, তং যাৱ ৰুক্খস্স মূলমত্তম্পি তিট্ঠতি, তাৱ ন নস্সতি. সাখট্ঠকৱিমানং পন সাখাসু ভিজ্জমানাসু তত্থ তত্থেৱ ভিজ্জিত্ৱা সব্বসাখাসু ভিন্নাসু সব্বং ভিজ্জতি, ইদম্পি চ ৱিমানং সাখট্ঠকং, তস্মা ৰুক্খে ছিন্নে তং ৱিমানং সব্বসো ৱিনট্ঠং, তেনেৱ সা দেৱতা ভগৱতো সন্তিকা লদ্ধে অঞ্ঞস্মিং ৱিমানে ৱসি. বাহুং থনমূলেযেৱ ছিন্দীতি অংসেন সদ্ধিং বাহং ছিন্দি. ইমিনা চ ৰুক্খদেৱতানং গত্তানি ছিজ্জন্তি, ন চাতুমহাৰাজিকাদীনং ৱিয অচ্ছেজ্জানীতি দট্ঠব্বং. ৰুক্খধম্মেতি ৰুক্খপকতিযং, ৰুক্খসভাৱেতি অত্থো. ৰুক্খানং ৱিয ছেদনাদীসু অকুপ্পনঞ্হি ৰুক্খধম্মো নাম.

উপ্পতিতন্তি উপ্পন্নং. ভন্তন্তি ধাৱন্তং. ৱাৰযেতি নিগ্গণ্হেয্য. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নাম ছেকো সাৰথি অতিৱেগেন ধাৱন্তং ৰথং নিগ্গহেত্ৱা যথিচ্ছকং পেসেতি, এৱং যো পুগ্গলো উপ্পন্নং কোধং ৱাৰযে নিগ্গণ্হিতুং সক্কোতি, তমহং সাৰথিং ব্ৰূমি. ইতৰো পন ৰাজউপৰাজাদীনং ৰথসাৰথিজনো ৰস্মিগ্গাহো নাম হোতি, ন উত্তমসাৰথীতি.

দুতিযগাথায পন অযমত্থো – যোতি (সু. নি. অট্ঠ. ১.১) যো যাদিসো খত্তিযকুলা ৱা পব্বজিতো ব্ৰাহ্মণকুলা ৱা পব্বজিতো নৱো ৱা মজ্ঝিমো ৱা থেৰো ৱা. উপ্পতিতন্তি উদ্ধমুদ্ধং পতিতং, গতং পৱত্তন্তি অত্থো, উপ্পন্নন্তি ৱুত্তং হোতি. কোধন্তি ‘‘অনত্থং মে চৰতীতি আঘাতো জাযতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৩৪০; অ. নি. ৯.২৯) নযেন সুত্তে ৱুত্তানং নৱন্নং, ‘‘অত্থং মে ন চৰতী’’তিআদীনঞ্চ তপ্পটিপক্খতো সিদ্ধানং নৱন্নমেৱাতি অট্ঠাৰসন্নং খাণুকণ্টকাদিনা অট্ঠানেন সদ্ধিং একূনৱীসতিযা আঘাতৱত্থূনং অঞ্ঞতৰাঘাতৱত্থুসম্ভৱং আঘাতং. ৱিসটন্তি ৱিত্থতং. সপ্পৱিসন্তি সপ্পস্স ৱিসং. ইৱাতি ওপম্মৱচনং. ই-কাৰলোপং কত্ৱা ৱ-ইচ্চেৱ ৱুত্তং. ওসধেহীতি অগদেহি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা ৱিসতিকিচ্ছকো ৱেজ্জো সপ্পেন দট্ঠো সব্বং কাযং ফৰিত্ৱা ঠিতং ৱিসটং সপ্পৱিসং মূলখন্ধতচপত্তপুপ্ফাদীনং অঞ্ঞতৰেহি, নানাভেসজ্জেহি পযোজেত্ৱা কতেহি ৱা ওসধেহি খিপ্পমেৱ ৱিনেয্য, এৱমেৱ যো যথাৱুত্তেন আঘাতৱত্থুনা উপ্পতিতং চিত্তসন্তানং ব্যাপেত্ৱা ঠিতং কোধং ৱিনযনুপাযেসু তদঙ্গৱিনযাদীসু যেন কেনচি উপাযেন ৱিনেতি নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তিং কৰোতি, সো ভিক্খু জহাতি ওৰপাৰং. সো এৱং কোধং ৱিনেন্তো ভিক্খু যস্মা কোধো ততিযমগ্গেন সব্বসো পহীযতি, তস্মা ওৰপাৰসঞ্ঞিতানি পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনানি জহাতীতি. অৱিসেসেন হি পাৰন্তি তীৰস্স নামং, তস্মা ওৰানি চ তানি সংসাৰসাগৰস্স পাৰভূতানি চাতি কত্ৱা ‘‘ওৰপাৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি.

অথ ৱা যো উপ্পতিতং ৱিনেতি কোধং ৱিসটং সপ্পৱিসংৱ ওসধেহি, সো ততিযমগ্গেন সব্বসো কোধং ৱিনেত্ৱা অনাগামিফলে ঠিতো ভিক্খু জহাতি ওৰপাৰং. তত্থ ওৰন্তি সকত্তভাৱো. পাৰন্তি পৰত্তভাৱো. ওৰং ৱা ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি, পাৰং ছ বাহিৰাযতনানি. তথা ওৰং মনুস্সলোকো, পাৰং দেৱলোকো. ওৰং কামধাতু, পাৰং ৰূপাৰূপধাতু. ওৰং কামৰূপভৱো, পাৰং অৰূপভৱো. ওৰং অত্তভাৱো, পাৰং অত্তভাৱসুখুপকৰণানি. এৱমেতস্মিং ওৰপাৰে চতুত্থমগ্গেন ছন্দৰাগং পজহন্তো ‘‘জহাতি ওৰপাৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি. এত্থ চ কিঞ্চাপি অনাগামিনো কামৰাগস্স পহীনত্তা ইধত্তভাৱাদীসু ছন্দৰাগো এৱ নত্থি, অপিচ খো পনস্স ৱণ্ণপ্পকাসনত্থং সব্বমেতং ওৰপাৰভেদং সঙ্গহেত্ৱা তত্থ ছন্দৰাগপ্পহানেন ‘‘জহাতি ওৰপাৰ’’ন্তি ৱুত্তং.

ইদানি তস্সত্থস্স ৱিভাৱনত্থায উপমং আহ ‘‘উৰগো জিণ্ণমিৱত্তচং পুৰাণ’’ন্তি. তত্থ উৰেন গচ্ছতীতি উৰগো, সপ্পস্সেতং অধিৱচনং. সো দুৱিধো কামৰূপী চ অকামৰূপী চ. কামৰূপীপি দুৱিধো জলজো থলজো চ. জলজো জলে এৱ কামৰূপং লভতি, ন থলে সঙ্খপালজাতকে (জা. ২.১৭.১৪৩ আদযো) সঙ্খপালনাগৰাজা ৱিয. থলজো থলে এৱ, ন জলে. সো জজ্জৰভাৱেন জিণ্ণং, চিৰকালতায পুৰাণঞ্চাতি সঙ্খং গতং তচং জহন্তো চতুব্বিধেন জহতি সজাতিযং ঠিতো জিগুচ্ছন্তো নিস্সায থামেনাতি. সজাতি নাম সপ্পজাতি দীঘত্তভাৱো. উৰগা হি পঞ্চসু ঠানেসু সজাতিং নাতিৱত্তন্তি উপপত্তিযং চুতিযং ৱিস্সট্ঠনিদ্দোক্কমনে সজাতিযা মেথুনপটিসেৱনে জিণ্ণতচাপনযনে চাতি. তস্মা যদা তচং জহতি, তদা সজাতিযংযেৱ ঠত্ৱা জহতি. সজাতিযং ঠিতোপি চ জিগুচ্ছন্তো জহতি. জিগুচ্ছন্তো নাম যদা উপড্ঢট্ঠানে মুত্তো হোতি, উপড্ঢট্ঠানে অমুত্তো ওলম্বতি, তদা নং অট্টীযন্তো জহতি, এৱং জিগুচ্ছন্তোপি চ দণ্ডন্তৰং ৱা মূলন্তৰং ৱা পাসাণন্তৰং ৱা নিস্সায জহতি. নিস্সায জহন্তোপি চ থামং জনেত্ৱা উস্সাহং কৰিত্ৱা ৱীৰিযেন ৱঙ্কং নঙ্গুট্ঠং কত্ৱা পস্সসন্তোৱ ফণং কৰিত্ৱা জহতি. এৱং জহিত্ৱা যেনকামং পক্কমতি.

এৱমেৱ অযম্পি ভিক্খু ওৰপাৰং জহিতুকামো চতুব্বিধেন জহতি সজাতিযং ঠিতো জিগুচ্ছন্তো নিস্সায থামেনাতি. সজাতি নাম ভিক্খুনো ‘‘অৰিযায জাতিযা জাতো’’তি (ম. নি. ২.৩৫১) ৱচনতো সীলং. তেনেৱাহ ‘‘সীলে পতিট্ঠায নৰো সপঞ্ঞো’’তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২). এৱমেতিস্সং সজাতিযং ঠিতো ভিক্খু তং সকত্তভাৱাদিভেদং ওৰপাৰং জিণ্ণপুৰাণত্তচমিৱ তং দুক্খং জনেন্তং তত্থ তত্থ আদীনৱদস্সনেন জিগুচ্ছন্তো কল্যাণমিত্তে নিস্সায অধিমত্তসম্মাৱাযামসঙ্খাতং থামং জনেত্ৱা ‘‘দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতী’’তি (অ. নি. ৩.১৬; ৪.৩৭) ৱুত্তনযেন ৰত্তিন্দিৱং ছধা ৱিভজিত্ৱা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো উৰগো ৱিয ৱঙ্কং নঙ্গুট্ঠং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উৰগো ৱিয পস্সসন্তো অযম্পি অসিথিলপৰক্কমতায ৱাযমন্তো উৰগোৱ ফণং কৰিত্ৱা অযম্পি ঞাণৱিপ্ফাৰং জনেত্ৱা উৰগোৱ তচং ওৰপাৰং জহতি, জহিত্ৱা চ উৰগো ৱিয ওহিততচো যেনকামং পক্কমতি, অযম্পি ওহিতভাৰো অনুপাদিসেসনিব্বানধাতুদিসং পক্কমতীতি.

৯০. ভৱন্তীতি ইমিনা ৱিৰুড়্হমূলে নীলভাৱং আপজ্জিত্ৱা ৱড্ঢমানকে তৰুণগচ্ছে দস্সেতি. অহুৱুন্তি ইমিনা পন ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতে মহন্তে ৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ভৱন্তীতি ইমস্স ৱিৱৰণং ‘‘জাযন্তি ৱড্ঢন্তী’’তি, অহুৱুন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৱড্ঢিতা’’তি. ৰাসীতি সুদ্ধট্ঠকধম্মসমূহো. ভূতানন্তি তথালদ্ধসমঞ্ঞানং অট্ঠধম্মানং. ‘‘ভূতানং গামো’’তি ৱুত্তেপি অৱযৱৱিনিমুত্তস্স সমুদাযস্স অভাৱতো ভূতসঞ্ঞিতা তেযেৱ তিণৰুক্খলতাদযো গয্হন্তি. ‘‘ভূমিযং পতিট্ঠহিত্ৱা হৰিতভাৱমাপন্না ৰুক্খগচ্ছাদযো দেৱতাহি পৰিগ্গয্হন্তি, তস্মা ভূতানং নিৱাসট্ঠানতায ভূতানং গামো’’তিপি ৱদন্তি. ৰুক্খাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদযো ৱেদিতব্বা.

ননু চ ৰুক্খাদযো চিত্তৰহিততায ন জীৱা, চিত্তৰহিততা চ পৰিপ্ফন্দাভাৱতো ছিন্নেপি ৰুহনতো ৱিসদিসজাতিকভাৱতো চতুযোনিঅপৰিযাপন্নতো চ ৱেদিতব্বা, ৱুড্ঢি পন পৱাড়সিলালৱণানম্পি ৱিজ্জতীতি ন তেসং জীৱভাৱে কাৰণং, ৱিসযগ্গহণঞ্চ নেসং পৰিকপ্পনামত্তং সুপনং ৱিয চিঞ্চাদীনং, তথা দোহড়াদযো, তত্থ কস্মা ভূতগামস্স ছেদনাদিপচ্চযা পাচিত্তিযং ৱুত্তন্তি? সমণসাৰুপ্পতো তংনিৱাসসত্তানুৰক্খণতো চ. তেনেৱাহ ‘‘জীৱসঞ্ঞিনো হি মোঘপুৰিসা মনুস্সা ৰুক্খস্মি’’ন্তিআদি.

৯১. ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদীসু অত্থো উপৰি অত্তনা ৱুচ্চমানপ্পকাৰেন সীহড়ট্ঠকথাযং ৱুত্তোতি আহ ‘‘এৱং সন্তেপি…পে… ন সমেন্তী’’তি. ৱিজাত-সদ্দো ইধ ৱি-সদ্দলোপং কত্ৱা নিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘ৱিজাতানী’’তি. ৱিজাত-সদ্দো চ ‘‘ৱিজাতা ইত্থী’’তিআদীসু ৱিয পসূতৱচনোতি আহ ‘‘পসূতানী’’তি. পসূতি চ নামেত্থ নিব্বত্তপণ্ণমূলতাতি আহ ‘‘নিব্বত্তপণ্ণমূলানী’’তি. ইমিনা ইমং দীপেতি ‘‘নিব্বত্তপণ্ণমূলানি বীজানি ভূতগামসঙ্খমেৱ গচ্ছন্তি, তেসু চ ৱত্তমানো বীজজাত-সদ্দো ৰুড়্হীৱসেন ৰুক্খাদীসুপি ৱত্ততী’’তি. পুৰিমস্মিং অত্থৱিকপ্পে পন বীজেহি জাতানং ৰুক্খলতাদীনংযেৱ ভূতগামতা ৱুত্তা.

তানি দস্সেন্তোতি তানি বীজানি দস্সেন্তো. মূলবীজন্তিআদীসু মূলমেৱ বীজং মূলবীজং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ফড়ুবীজন্তি পব্ববীজং. পচ্চযন্তৰসমৱাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৱিসেসকাৰণভাৱতো ৱিৰুহনসমত্থে সাৰফলে নিৰুড়্হো বীজ-সদ্দো. তদত্থসংসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৱত্ততীতি মূলাদিতো নিৱত্তনত্থং একেন বীজসদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘ৰূপৰূপং, দুক্খদুক্খ’’ন্তি চ যথা. বীজতো নিব্বত্তেন বীজং দস্সিতন্তি কাৰিযোপচাৰেন কাৰণং দস্সিতন্তি দীপেতি.

৯২. বীজে বীজসঞ্ঞীতি এত্থ কাৰণূপচাৰেন কাৰিযং ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘তত্থ যথা’’তিআদিমাহ. ভূতগামপৰিমোচনং কত্ৱাতি ভূতগামতো মোচেত্ৱা, ৱিযোজেত্ৱাতি অত্থো. যং বীজং ভূতগামো নাম হোতীতি বীজানি চ তানি জাতানি চাতি ৱুত্তমত্থং সন্ধায ৱদতি. তত্থ যং বীজন্তি যং নিব্বত্তপণ্ণমূলং বীজং. তস্মিং বীজেতি তস্মিং ভূতগামসঞ্ঞিতে বীজে. এত্থ চ বীজজাত-সদ্দস্স ৱিয ৰুড়্হীৱসেন ৰুক্খাদীসু বীজ-সদ্দস্সপি পৱত্তি ৱেদিতব্বা. যথাৰুতন্তি যথাপাড়ি.

যত্থ কত্থচীতি মূলে অগ্গে মজ্ঝে ৱা. সঞ্চিচ্চ উক্খিপিতুং ন ৱট্টতীতি এত্থ সচেপি সৰীৰে লগ্গভাৱং জানন্তোৱ উদকতো উট্ঠহতি, ‘‘তং উদ্ধৰিস্সামী’’তি সঞ্ঞায অভাৱতো ৱট্টতি. উপ্পাটিতানীতি উদ্ধটানি. বীজগামে সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি ভূতগামতো পৰিমোচিতত্তা ৱুত্তং. অনন্তক-গ্গহণেন সাসপমত্তিকা গহিতা. নামঞ্হেতং তস্সা সেৱালজাতিযা. মূলপণ্ণানং অসম্পুণ্ণত্তা ‘‘অসম্পুণ্ণভূতগামো নামা’’তি ৱুত্তং. অভূতগামমূলত্তাতি এত্থ ভূতগামো মূলং কাৰণং এতস্সাতি ভূতগামমূলো, ভূতগামস্স ৱা মূলং কাৰণন্তি ভূতগামমূলং. বীজগামো হি নাম ভূতগামতো সম্ভৱতি, ভূতগামস্স চ কাৰণং হোতি, অযং পন তাদিসো ন হোতীতি ‘‘অভূতগামমূলত্তা’’তি ৱুত্তং. তত্ৰট্ঠকত্তা ৱুত্তং ‘‘সো বীজগামেন সঙ্গহিতো’’তি. ইদঞ্চ ‘‘অভূতগামমূলত্তা’’তি এত্থ পঠমং ৱুত্তঅত্থসম্ভৱতো ৱুত্তং. কিঞ্চাপি হি তালনাড়িকেৰাদীনং খাণু উদ্ধং অৱড্ঢনতো ভূতগামস্স কাৰণং ন হোতি, তথাপি ভূতগামসঙ্খ্যুপগতনিব্বত্তপণ্ণমূলবীজতো সম্ভূতত্তা ভূতগামতো উপ্পন্নো নাম হোতীতি বীজগামেন সঙ্গহং গচ্ছতি.

‘‘অঙ্কুৰে হৰিতে’’তি ৱত্ৱা তমেৱ ৱিভাৱেতি ‘‘নীলপণ্ণৱণ্ণে জাতে’’তি, নীলপণ্ণস্স ৱণ্ণসদিসে ৱণ্ণে জাতেতি অত্থো. ‘‘নীলৱণ্ণে জাতে’’তি ৱা পাঠো গহেতব্বো. অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতীতি নাড়িকেৰস্স আৱেণিকং কত্ৱা ৱদতি. ‘‘পানীযঘটাদীনং বহি সেৱালো উদকে অট্ঠিতত্তা বীজগামানুলোমত্তা চ দুক্কটৱত্থূ’’তি ৱদন্তি. কণ্ণকম্পি অব্বোহাৰিকমেৱাতি নীলৱণ্ণম্পি অব্বোহাৰিকমেৱ. সেলেয্যকং নাম সিলায সম্ভূতা একা সুগন্ধজাতি. ‘‘ৰুক্খত্তচং ৱিকোপেতীতি ৱুত্তত্তা ৰুক্খে জাতং যং কিঞ্চি ছত্তকং ৰুক্খত্তচং অৱিকোপেত্ৱা মত্থকতো ছিন্দিত্ৱা গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ৰুক্খতো মুচ্চিত্ৱা তিট্ঠতীতি এত্থ ‘‘যদিপি কিঞ্চিমত্তং ৰুক্খে অল্লীনা হুত্ৱা তিট্ঠতি, ৰুক্খতো গয্হমানো পন ৰুক্খচ্ছৱিং ন ৱিকোপেতি, ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অল্লৰুক্খতো ন ৱট্টতীতি এত্থাপি ৰুক্খত্তচং অৱিকোপেত্ৱা মত্থকতো তচ্ছেত্ৱা গহেতুং ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থানং অসংযতভাৱেন, হত্থচাপল্লেনাতি ৱুত্তং হোতি. পানীযং ন ৱাসেতব্বন্তি ইদং অত্তনো অত্থায নামিতং সন্ধায ৱুত্তং. কেৱলং অনুপসম্পন্নস্স অত্থায নামিতে পন পচ্ছা ততো লভিত্ৱা ন ৱাসেতব্বন্তি নত্থি. ‘‘যেসং ৰুক্খানং সাখা ৰুহতীতি ৱুত্তত্তা যেসং সাখা ন ৰুহতি, তত্থ কপ্পিযকৰণকিচ্চং নত্থী’’তি ৱদন্তি.

৯৩. পঞ্চহি সমণকপ্পেহীতি পঞ্চহি সমণৱোহাৰেহি. কিঞ্চাপি হি বীজানং অগ্গিনা ফুট্ঠমত্তেন নখাদীহি ৱিলিখনমত্তেন চ অৱিৰুড়্হীধম্মতা ন হোতি, তথাপি এৱং কতেযেৱ সমণানং কপ্পতীতি অগ্গিপৰিজিতাদযো সমণৱোহাৰা নাম জাতা, তস্মা তেহি সমণৱোহাৰেহি কৰণভূতেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং অনুজানামীতি অধিপ্পাযো. অবীজনিব্বট্টবীজানিপি সমণানং কপ্পন্তীতি পঞ্ঞত্তপণ্ণত্তিভাৱতো সমণৱোহাৰাইচ্চেৱ সঙ্খং গতানি. অথ ৱা অগ্গিপৰিজিতাদীনং পঞ্চন্নং কপ্পিযভাৱতোযেৱ পঞ্চহি সমণকপ্পিযভাৱসঙ্খাতেহি কাৰণেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং অনুজানামীতি এৱমেত্থ অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. অগ্গিপৰিজিতন্তিআদীসু ‘‘পৰিচিত’’ন্তিপি পঠন্তি. অবীজং নাম তৰুণম্বফলাদি. নিব্বট্টবীজং নাম অম্বপনসাদি, যং বীজং নিব্বট্টেত্ৱা ৱিসুং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং সক্কা হোতি. ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বন্তি যো কপ্পিযং কৰোতি, তেন কত্তব্বাকাৰস্সেৱ ৱুত্তত্তা ভিক্খুনা অৱুত্তেপি কাতুং ৱট্টতীতি ন গহেতব্বং. পুন ‘‘কপ্পিযং কাৰেতব্ব’’ন্তি কাৰাপনস্স পঠমমেৱ কথিতত্তা ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ৱুত্তেযেৱ অনুপসম্পন্নেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱা অগ্গিপৰিজিতাদি কাতব্বন্তি গহেতব্বং. ‘‘কপ্পিযন্তি ৱচনং পন যায কাযচি ভাসায ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্ব’’ন্তি ৱচনতো পঠমং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱা পচ্ছা অগ্গিআদিনা ফুসনাদি কাতব্বন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘পঠমং অগ্গিং নিক্খিপিত্ৱা নখাদিনা ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তং অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ ‘কপ্পিয’ন্তি ৱত্তুম্পি ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি.

একস্মিং বীজে ৱাতিআদীসু ‘‘একংযেৱ কাৰেমীতি অধিপ্পাযে সতিপি একাবদ্ধত্তা সব্বং কতমেৱ হোতী’’তি ৱদন্তি. দাৰুং ৱিজ্ঝতীতি এত্থ ‘‘জানিত্ৱাপি ৱিজ্ঝতি ৱা ৱিজ্ঝাপেতি ৱা, ৱট্টতিযেৱা’’তি ৱদন্তি. ভত্তসিত্থে ৱিজ্ঝতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ‘‘তং ৱিজ্ঝতি, ন ৱট্টতীতি ৰজ্জুআদীনং ভাজনগতিকত্তা’’তি ৱদন্তি. মৰিচপক্কাদীহি মিস্সেত্ৱাতি এত্থ ভত্তসিত্থসম্বন্ধৱসেন একাবদ্ধতা ৱেদিতব্বা, ন ফলানংযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সম্বন্ধৱসেন. ভিন্দাপেত্ৱা কপ্পিযং কাৰাপেতব্বন্তি বীজতো মুত্তস্স কটাহস্স ভাজনগতিকত্তা ৱুত্তং.

নিক্খামেতুন্তি তং ভিক্খুং নিক্খামেতুং. ‘‘সচে এতস্স অনুলোম’’ন্তি সেনাসনৰক্খণত্থায অনুঞ্ঞাতম্পি পটগ্গিদানাদিং অত্তনাপি কাতুং ৱট্টতীতি এত্তকেনেৱ ইদম্পি এতস্স অনুলোমন্তি এৱমধিপ্পাযো সিযা. পটগ্গিদানং পৰিত্তকৰণঞ্চ অত্তনো পৰস্স ৱা সেনাসনৰক্খণত্থায ৱট্টতিযেৱ. তস্মা সচে তস্স সুত্তস্স এতং অনুলোমং সিযা, অত্তনো ন ৱট্টতি, অঞ্ঞস্স ৱট্টতীতি অযং ৱিসেসো কুতো লব্ভতীতি আহ ‘‘অত্তনো ন ৱট্টতি…পে… ন সক্কা লদ্ধু’’ন্তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. ভূতগামো, ভূতগামসঞ্ঞিতা, ৱিকোপনং ৱা ৱিকোপাপনং ৱাতি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.

ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.