১. মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা

১. মুসাৱাদৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে খুদ্দকানন্তি এত্থ ‘‘খুদ্দক-সদ্দো বহু-সদ্দপৰিযাযো. বহুভাৱতো ইমানি খুদ্দকানি নাম জাতানী’’তি ৱদন্তি. তত্থাতি তেসু নৱসু ৱগ্গেসু, তেসু ৱা খুদ্দকেসু. কাৰণেন কাৰণন্তৰপটিচ্ছাদনমেৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. ৰূপং অনিচ্চন্তি পটিজানিত্ৱা তত্থ কাৰণং ৱদন্তো ‘‘জানিতব্বতো’’তি আহ. ‘‘যদি এৱং নিব্বানস্সপি অনিচ্চতা আপজ্জতী’’তি পৰেন ৱুত্তো তং কাৰণং পটিচ্ছাদেতুং পুন ‘‘জাতিধম্মতো’’তি অঞ্ঞং কাৰণং ৱদতি.

‘‘সম্পজানং মুসা ভাসতী’’তি ৱত্তব্বে সম্পজান মুসা ভাসতীতি অনুনাসিকলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘জানন্তো মুসা ভাসতী’’তি.

২. জানিত্ৱা জানন্তস্স চ মুসা ভণনেতি পুব্বভাগেপি জানিত্ৱা ৱচনক্খণেপি জানন্তস্স মুসা ভণনে. ভণনঞ্চ নাম ইধ অভূতস্স ৱা ভূততং ভূতস্স ৱা অভূততং কত্ৱা কাযেন ৱা ৱাচায ৱা ৱিঞ্ঞাপনপযোগো. সম্পজানমুসাৱাদেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং, তস্মা যো সম্পজান মুসা ৱদতি, তস্স তংনিমিত্তং তংহেতু তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযং হোতীতি এৱমেত্থ অঞ্ঞেসু চ ঈদিসেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.

৩. ৱিসংৱাদেন্তি এতেনাতি ৱিসংৱাদনং, ৱঞ্চনাধিপ্পাযৱসপ্পৱত্তং চিত্তং. তেনাহ ‘‘ৱিসংৱাদনচিত্তং পুৰতো কত্ৱা ৱদন্তস্সা’’তি. ৱদতি এতাযাতি ৱাচা, ৱচনসমুট্ঠাপিকা চেতনা. তেনাহ ‘‘মিচ্ছাৱাচা…পে… চেতনা’’তি. পভেদগতা ৱাচাতি অনেকভেদভিন্না. এৱং পঠমপদেন সুদ্ধচেতনা…পে… কথিতাতি ৱেদিতব্বাতি ইমিনা ইমং দীপেতি – সুদ্ধচেতনা ৱা সুদ্ধসদ্দো ৱা সুদ্ধৱিঞ্ঞত্তি ৱা মুসাৱাদো নাম ন হোতি, ৱিঞ্ঞত্তিযা সদ্দেন চ সহিতা তংসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৱাদোতি. চক্খুৱসেন অগ্গহিতাৰম্মণন্তি চক্খুসন্নিস্সিতেন ৱিঞ্ঞাণেন অগ্গহিতমাৰম্মণং. ঘানাদীনং তিণ্ণং ইন্দ্ৰিযানং সম্পত্তৱিসযগ্গাহকত্তা ৱুত্তং ‘‘তীহি ইন্দ্ৰিযেহি একাবদ্ধং ৱিয কত্ৱা’’তি. ‘‘ধনুনা ৱিজ্ঝতী’’তিআদীসু ৱিয ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি অযং ৱোহাৰো লোকে পাকটোতি আহ ‘‘ওড়াৰিকেনেৱ নযেনা’’তি.

১১. অৱীমংসিত্ৱাতি অনুপপৰিক্খিত্ৱা. অনুপধাৰেত্ৱাতি অৱিনিচ্ছিনিত্ৱা. জড়ত্তাতি অঞ্ঞাণতায. দাৰুসকটং যোজেত্ৱা গতোতি দাৰুসকটং যোজেত্ৱা তত্থ নিসীদিত্ৱা গতোতি অধিপ্পাযো. গতো ভৱিস্সতীতি তথেৱ সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ৱুত্তত্তা মুসাৱাদো জাতো. কেচি পন ‘‘কেড়িং কুৰুমানোতি ৱুত্তত্তা এৱং ৱদন্তো দুব্ভাসিতং আপজ্জতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. জাতিআদীহিযেৱ হি দসহি অক্কোসৱত্থূহি দৱকম্যতায ৱদন্তস্স দুব্ভাসিতং ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘হীনুক্কট্ঠেহি উক্কট্ঠং, হীনং ৱা জাতিআদিহি;

উজুং ৱাঞ্ঞাপদেসেন, ৱদে দুব্ভাসিতং দৱা’’তি.

চিত্তেন থোকতৰভাৱংযেৱ অগ্গহেত্ৱা বহুভাৱংযেৱ গহেত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘গামো একতেলো’’তিআদিনাপি মুসাৱাদো জাতো. চাৰেসুন্তি উপনেসুং. ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰতা, ৱিসংৱাদনচিত্তেন যমত্থং ৱত্তুকামো, তস্স পুগ্গলস্স ৱিঞ্ঞাপনপযোগো চাতি ইমানেত্থ দ্ৱে অঙ্গানি. উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনত্থং মুসা ভণন্তস্স পাৰাজিকং, অমূলকেন পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসনত্থং সঙ্ঘাদিসেসো, সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসনত্থং পাচিত্তিযং, আচাৰৱিপত্তিযা দুক্কটং, ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতী’’তিআদিপৰিযাযেন উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনত্থং পটিৱিজানন্তস্স মুসা ভণিতে থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৱিজানন্তস্স দুক্কটং, কেৱলং মুসা ভণন্তস্স ইধ পাচিত্তিযং ৱুত্তং.

মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.