১. মুসাৱাদৱগ্গো
১. মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
১. মুসাৱাদৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে খুদ্দকানন্তি এত্থ ‘‘খুদ্দক-সদ্দো বহু-সদ্দপৰিযাযো. বহুভাৱতো ইমানি খুদ্দকানি নাম জাতানী’’তি ৱদন্তি. তত্থাতি তেসু নৱসু ৱগ্গেসু, তেসু ৱা খুদ্দকেসু. কাৰণেন কাৰণন্তৰপটিচ্ছাদনমেৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তিআদিমাহ. ৰূপং অনিচ্চন্তি পটিজানিত্ৱা তত্থ কাৰণং ৱদন্তো ‘‘জানিতব্বতো’’তি আহ. ‘‘যদি এৱং নিব্বানস্সপি অনিচ্চতা আপজ্জতী’’তি পৰেন ৱুত্তো তং কাৰণং পটিচ্ছাদেতুং পুন ‘‘জাতিধম্মতো’’তি অঞ্ঞং কাৰণং ৱদতি.
‘‘সম্পজানং মুসা ভাসতী’’তি ৱত্তব্বে সম্পজান মুসা ভাসতীতি অনুনাসিকলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘জানন্তো মুসা ভাসতী’’তি.
২. জানিত্ৱা জানন্তস্স চ মুসা ভণনেতি পুব্বভাগেপি জানিত্ৱা ৱচনক্খণেপি জানন্তস্স মুসা ভণনে. ভণনঞ্চ নাম ইধ অভূতস্স ৱা ভূততং ভূতস্স ৱা অভূততং কত্ৱা কাযেন ৱা ৱাচায ৱা ৱিঞ্ঞাপনপযোগো. সম্পজানমুসাৱাদেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মৱচনং, তস্মা যো সম্পজান মুসা ৱদতি, তস্স তংনিমিত্তং তংহেতু তপ্পচ্চযা পাচিত্তিযং হোতীতি এৱমেত্থ অঞ্ঞেসু চ ঈদিসেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.
৩. ৱিসংৱাদেন্তি এতেনাতি ৱিসংৱাদনং, ৱঞ্চনাধিপ্পাযৱসপ্পৱত্তং চিত্তং. তেনাহ ‘‘ৱিসংৱাদনচিত্তং পুৰতো কত্ৱা ৱদন্তস্সা’’তি. ৱদতি এতাযাতি ৱাচা, ৱচনসমুট্ঠাপিকা চেতনা. তেনাহ ‘‘মিচ্ছাৱাচা…পে… চেতনা’’তি. পভেদগতা ৱাচাতি অনেকভেদভিন্না. এৱং পঠমপদেন সুদ্ধচেতনা…পে… কথিতাতি ৱেদিতব্বাতি ইমিনা ইমং দীপেতি – সুদ্ধচেতনা ৱা সুদ্ধসদ্দো ৱা সুদ্ধৱিঞ্ঞত্তি ৱা মুসাৱাদো নাম ন হোতি, ৱিঞ্ঞত্তিযা সদ্দেন চ সহিতা তংসমুট্ঠাপিকা চেতনা মুসাৱাদোতি. চক্খুৱসেন অগ্গহিতাৰম্মণন্তি চক্খুসন্নিস্সিতেন ৱিঞ্ঞাণেন অগ্গহিতমাৰম্মণং. ঘানাদীনং তিণ্ণং ইন্দ্ৰিযানং সম্পত্তৱিসযগ্গাহকত্তা ৱুত্তং ‘‘তীহি ইন্দ্ৰিযেহি একাবদ্ধং ৱিয কত্ৱা’’তি. ‘‘ধনুনা ৱিজ্ঝতী’’তিআদীসু ৱিয ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি অযং ৱোহাৰো লোকে পাকটোতি আহ ‘‘ওড়াৰিকেনেৱ নযেনা’’তি.
১১. অৱীমংসিত্ৱাতি অনুপপৰিক্খিত্ৱা. অনুপধাৰেত্ৱাতি অৱিনিচ্ছিনিত্ৱা. জড়ত্তাতি অঞ্ঞাণতায. দাৰুসকটং যোজেত্ৱা গতোতি দাৰুসকটং যোজেত্ৱা তত্থ নিসীদিত্ৱা গতোতি অধিপ্পাযো. গতো ভৱিস্সতীতি তথেৱ সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ৱুত্তত্তা মুসাৱাদো জাতো. কেচি পন ‘‘কেড়িং কুৰুমানোতি ৱুত্তত্তা এৱং ৱদন্তো দুব্ভাসিতং আপজ্জতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. জাতিআদীহিযেৱ হি দসহি অক্কোসৱত্থূহি দৱকম্যতায ৱদন্তস্স দুব্ভাসিতং ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘হীনুক্কট্ঠেহি উক্কট্ঠং, হীনং ৱা জাতিআদিহি;
উজুং ৱাঞ্ঞাপদেসেন, ৱদে দুব্ভাসিতং দৱা’’তি.
চিত্তেন থোকতৰভাৱংযেৱ অগ্গহেত্ৱা বহুভাৱংযেৱ গহেত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘গামো একতেলো’’তিআদিনাপি মুসাৱাদো জাতো. চাৰেসুন্তি উপনেসুং. ৱিসংৱাদনপুৰেক্খাৰতা, ৱিসংৱাদনচিত্তেন যমত্থং ৱত্তুকামো, তস্স পুগ্গলস্স ৱিঞ্ঞাপনপযোগো চাতি ইমানেত্থ দ্ৱে অঙ্গানি. উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনত্থং মুসা ভণন্তস্স পাৰাজিকং, অমূলকেন পাৰাজিকেন অনুদ্ধংসনত্থং সঙ্ঘাদিসেসো, সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসনত্থং পাচিত্তিযং, আচাৰৱিপত্তিযা দুক্কটং, ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতী’’তিআদিপৰিযাযেন উত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনত্থং পটিৱিজানন্তস্স মুসা ভণিতে থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৱিজানন্তস্স দুক্কটং, কেৱলং মুসা ভণন্তস্স ইধ পাচিত্তিযং ৱুত্তং.
মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ওমসৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
১২. দুতিযে কণ্ণকটুকতায অমনাপং ৱদন্তা কণ্ণেসু ৱিজ্ঝন্তা ৱিয হোন্তীতি আহ ‘‘ওমসন্তীতি ওৱিজ্ঝন্তী’’তি. পধংসেন্তীতি অভিভৱন্তি.
১৩. বোধিসত্তো তেন সমযেন হোতীতি তেন সমযেন বোধিসত্তো নন্দিৱিসালো নাম অহোসীতি অত্থো. অতীতত্থে ৱত্তমানৱচনং, কিৰিযাকালৱচনিচ্ছায ৱা ৱত্তমানপ্পযোগো সদ্দন্তৰসন্নিধানেন ভূততাৱগমো সিযাতি. পচ্চেসীতি ‘‘অমনাপং ইদ’’ন্তি অঞ্ঞাসি. হেট্ঠাৰুক্খে দত্ৱাতি উপত্থম্ভকে দত্ৱা. পুব্বে পতিট্ঠিতাৰপ্পদেসং পুন অৰে পত্তেতি পুব্বে উজুকং হেট্ঠামুখং পতিট্ঠিতঅৰস্স ভূমিপ্পদেসং পুন তস্মিংযেৱ অৰে পৰিৱত্তেত্ৱা হেট্ঠামুখভাৱেন সম্পত্তে, পঠমং ভূমিযং পতিট্ঠিতনেমিপ্পদেসে পৰিৱত্তেত্ৱা পুন ভূমিযং পতিট্ঠিতেতি ৱুত্তং হোতি. সিথিলকৰণন্তি সিথিলকিৰিযা.
১৫. পুব্বেতি অট্ঠুপ্পত্তিযং. তচ্ছককম্মন্তি ৱড্ঢকীকম্মং. কোট্টককম্মন্তি ৱা পাসাণকোট্টককম্মং. হত্থমুদ্দাগণনাতি অঙ্গুলিসঙ্কোচেনেৱ গণনা. পাদসিকমিলক্খকাদযো ৱিয নৱন্তৱসেন গণনা অচ্ছিদ্দকগণনা. আদি-সদ্দেন সঙ্কলনপটুপ্পাদনৱোক্লনভাগহাৰাদিৱসেন পৱত্তা পিণ্ডগণনা গহিতা. যস্স সা পগুণা হোতি, সো ৰুক্খম্পি দিস্ৱা ‘‘এত্তকানি এত্থ পণ্ণানী’’তি জানাতি. যভ মেথুনেতি ৱচনতো য-কাৰ ভ-কাৰে একতো যোজিতে অসদ্ধম্মৱচনং হোতি.
১৬-২৬. আপত্তিযা কাৰেতব্বোতি পাচিত্তিযেন কাৰেতব্বো উপসগ্গাদিমত্তৱিসিট্ঠানং অতিচণ্ডালাদিপদানং পাড়িযং আগতেসুযেৱ সঙ্গহিতত্তা. চোৰোসীতিআদীনং পন কেনচি পৰিযাযেন পাড়িযং অনাগতত্তা দুক্কটং ৱুত্তং. হসাধিপ্পাযতাতি পুৰিমপদস্স অত্থৱিৱৰণং. পাড়িযং অৱুত্তেপি ‘‘জাতিআদীহি অক্কোসৱত্থূহি পৰম্মুখা অক্কোসন্তস্স ৱত্থূনং অনঞ্ঞভাৱতো যথা দুক্কটং, তথা দৱকম্যতায পৰম্মুখা ৱদন্তস্সপি দুব্ভাসিতমেৱা’’তি আচৰিযা ৱদন্তি. সব্বসত্তাতি এত্থ ৱচনত্থৱিজাননপকতিকা তিৰচ্ছানগতাপি গহেতব্বা.
৩৫. অনুসাসনিপুৰেক্খাৰতায ঠত্ৱা ৱদন্তস্স চিত্তস্স লহুপৰিৱত্তিভাৱতো অন্তৰা কোপে উপ্পন্নেপি অনাপত্তি. যং অক্কোসতি, তস্স উপসম্পন্নতা, অনঞ্ঞাপদেসেন জাতিআদীহি অক্কোসনং, ‘‘মং অক্কোসতী’’তি জাননা, অত্থপুৰেক্খাৰতাদীনং অভাৱতাতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
ওমসৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৬. ততিযে ভণ্ডনং জাতং এতেসন্তি ভণ্ডনজাতা. সম্মন্তনন্তি ৰহো সংসন্দনং. হত্থপৰামাসাদিৱসেন মত্থকং পত্তো কলহো জাতো এতেসন্তি কলহজাতা. অনাপত্তিগামিকং ৱিৰুদ্ধৱাদভূতং ৱিৱাদং আপন্নাতি ৱিৱাদাপন্না. ৱিগ্গহসংৱত্তনিকা কথা ৱিগ্গাহিককথা. পিসতীতি পিসুণা, ৱাচা, সমগ্গে সত্তে অৱযৱভূতে ৱগ্গে ভিন্নে কৰোতীতি অত্থো. পিসুণা এৱ পেসুঞ্ঞং. তায ৱাচায ৱা সমন্নাগতো পিসুণো, তস্স কম্মং পেসুঞ্ঞং. পিযভাৱস্স সুঞ্ঞকৰণৱাচন্তি ইমিনা পন ‘‘পিযসুঞ্ঞকৰণতো পিসুণা’’তি নিৰুত্তিনযেন অত্থং ৱদতি.
ইধাপি ‘‘দসহাকাৰেহি পেসুঞ্ঞং উপসংহৰতী’’তি ৱচনতো দসৱিধঅক্কোসৱত্থুৱসেনেৱ পেসুঞ্ঞং উপসংহৰন্তস্স পাচিত্তিযং. পাড়িমুত্তকানং চোৰোতিআদীনং ৱসেন পন দুক্কটমেৱাতি ৱেদিতব্বং. ‘‘অনক্কোসৱত্থুভূতং পন পেসুঞ্ঞকৰং তস্স কিৰিযং ৱচনং ৱা পিযকম্যতায উপসংহৰন্তস্স কিঞ্চাপি ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি ন দিস্সতি, তথাপি দুক্কটেনেত্থ ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. জাতিআদীহি অনঞ্ঞাপদেসেন অক্কোসন্তস্স ভিক্খুনো সুত্ৱা ভিক্খুস্স উপসংহৰণং, পিযকম্যতাভেদাধিপ্পাযেসু অঞ্ঞতৰতা, তস্স ৱিজাননাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পেসুঞ্ঞসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫. চতুত্থে একতোতি অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং. পুৰিমব্যঞ্জনেন সদিসং পচ্ছাব্যঞ্জনন্তি ‘‘ৰূপং অনিচ্চ’’ন্তি এত্থ অনিচ্চ-সদ্দেন সদিসং ‘‘ৱেদনা অনিচ্চা’’তি এত্থ অনিচ্চ-সদ্দং ৱদতি. অক্খৰসমূহোতি অৱিভত্তিকো অক্খৰসমূহো. অক্খৰানুব্যঞ্জনসমূহো পদন্তি ৱিভত্তিঅন্তং পদমাহ. ৱিভত্তিঅন্তমেৱ পদং গহেত্ৱা ‘‘পঠমপদং পদমেৱ, দুতিযং অনুপদ’’ন্তি ৱুত্তং.
একং পদন্তি গাথাপদং সন্ধায ৱদতি. পদগণনাযাতি গাথাপদগণনায. অপাপুণিত্ৱাতি সদ্ধিং অকথেত্ৱা. ৰুন্তি ওপাতেতীতি এত্থ অনুনাসিকো আগমৱসেন ৱুত্তো, সংযোগপুব্বস্স ৰস্সত্তং কতন্তি ৱেদিতব্বং. তেনাহ ‘‘ৰূ-কাৰমত্তমেৱা’’তি. এত্থ চ ‘‘ৰূপং অনিচ্চন্তি ভণ সামণেৰা’’তি ৱুচ্চমানো সচে ৰূ-কাৰং অৱত্ৱা ৰু-ইতি ৰস্সং কত্ৱা ৱদতি, অঞ্ঞং ভণিতং নাম হোতি, তস্মা অনাপত্তি. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘ৱেদনা অনিচ্চা’’তি এত্থাপি অনিচ্চ-সদ্দমত্তেনেৱ আপত্তি হোতীতি ৱেদিতব্বং. এস নযোতি একমেৱক্খৰং ৱত্ৱা ঠানং. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ৱুচ্চমানো হি ম-কাৰমত্তমেৱ ৱত্ৱা তিট্ঠতি. ‘‘এৱং মে সুত’’ন্তিআদিসুত্তং ভণাপিযমানো এ-কাৰং ৱত্ৱা তিট্ঠতি চে, অন্ৱক্খৰেন পাচিত্তিযং, অপৰিপুণ্ণপদং ৱত্ৱা ঠিতে অনুব্যঞ্জনেন. পদেসু একং পঠমপদং ৱিৰজ্ঝতি, দুতিযেন অনুপদেন পাচিত্তিযং.
অনঙ্গণসুত্তং (ম. নি. ১.৫৭ আদযো) সম্মাদিট্ঠিসুত্তং (ম. নি. ১.৮৯ আদযো) মহাৱেদল্লঞ্চ (ম. নি. ১.৪৪৯ আদযো) ধম্মসেনাপতিনা ভাসিতং, অনুমানসুত্তং (ম. নি. ১.১৮১ আদযো) মহামোগ্গল্লানত্থেৰেন, চূড়ৱেদল্লসুত্তং (ম. নি. ১.৪৬০ আদযো) ধম্মদিন্নায থেৰিযা ভাসিতং. পচ্চেকবুদ্ধভাসিতম্পি বুদ্ধভাসিতেযেৱ সঙ্গহং গচ্ছতি. অট্ঠকথানিস্সিতোতি পুব্বে মগধভাসায ৱুত্তং ধম্মসঙ্গহাৰুড়্হং অট্ঠকথং সন্ধায ৱদতি. ইদানিপি ‘‘যথাপি দীপিকো নাম, নিলীযিত্ৱা গণ্হতে মিগে’’তি (মি. প. ৬.১.৫) এৱমাদিকং সঙ্গহাৰুড়্হং অট্ঠকথাৱচনং গহেতব্বন্তি ৱদন্তি. পাড়িনিস্সিতোতি ‘‘মক্কটী ৱজ্জিপুত্তা চা’’তিএৱমাদিনা (পাৰা. ৬৬) পাড়িযংযেৱ আগতো. ৱিৱট্টূপনিস্সিতন্তি নিব্বানুপনিস্সিতং. ৱিৱট্টনিস্সিতং পন সামঞ্ঞতো গহেতব্বন্তি আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. থেৰস্সাতি নাগসেনত্থেৰস্স. মগ্গকথাদীনি পকৰণানি. ‘‘অক্খৰেন ৱাচেতি, অক্খৰক্খৰে আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘অক্খৰায ৱাচেতি, অক্খৰক্খৰায আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি পাড়িযং ৱুত্তং.
৪৮. অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং গণ্হন্তস্স অনাপত্তীতি অনুপসম্পন্নেন সহ নিসীদিত্ৱা উদ্দেসং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি ৱুত্তা. দহৰভিক্খু নিসিন্নো…পে… ভণতো অনাপত্তীতি এত্থ দ্ৱীসুপি ঠিতেসু নিসিন্নেসু ৱা উপসম্পন্নস্স ভণামীতি ভণন্তস্স অনাপত্তিযেৱ. উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱাতি পৰিসপৰিযন্ততো দ্ৱাদসহত্থং মুঞ্চিত্ৱা. ‘‘নিসিন্নে ৱাচেমী’’তি ভণন্তস্সপি উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা নিসিন্নত্তা অনাপত্তি. সচে পন দূৰে নিসিন্নম্পি ৱাচেমীতি ৱিসুং সল্লক্খেত্ৱা ভণতি, আপত্তিযেৱ. একো পাদো ন আগচ্ছতীতি পুব্বে পগুণোযেৱ পচ্ছা অসৰন্তস্স ন আগচ্ছতি, তং ‘‘এৱং ভণাহী’’তি একতো ভণন্তস্স অনাপত্তি. ওপাতেতীতি সদ্ধিং কথেতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অনুপসম্পন্নতা, ৱুত্তলক্খণধম্মং পদসো ৱাচনতা, একতো ভণনঞ্চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পদসোধম্মসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৯-৫০. পঞ্চমে ৱিকূজমানাতি নিত্থুনন্তা. কাকচ্ছমানাতি ৰোদন্তা. তত্ৰিদং ৱত্থুনিদস্সনং ৱা. তেন নু খো পাতিতন্তি পুচ্ছাৱসেন কথিতত্তা নত্থি মুসাৱাদো. কেচি পন ‘‘সন্দেহৱসেন ৱচনং মুসা নাম ন হোতি, তস্মা এৱং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. সন্তিকং অগন্ত্ৱাতি ‘‘যং এতেসং ন কপ্পতি, তং তেসম্পি ন কপ্পতী’’তি অধিপ্পাযেন অগন্ত্ৱা.
৫১. দিৰত্ততিৰত্তন্তি এত্থ ৱচনসিলিট্ঠতামত্তেন দিৰত্ত-গ্গহণং কতন্তি ৱেদিতব্বং. তিৰত্তঞ্হি সহৱাসে লব্ভমানে দিৰত্তে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দিৰত্তগ্গহণং ৱিসুং ন যোজেতি. তেনেৱাহ ‘‘উত্তৰিদিৰত্ততিৰত্তন্তি ভগৱা সামণেৰানং সঙ্গহকৰণত্থায তিৰত্তপৰিহাৰং অদাসী’’তি. নিৰন্তৰং তিৰত্তদস্সনত্থং ৱা দিৰত্তগ্গহণং কতং. কেৱলঞ্হি তিৰত্তন্তি ৱুত্তে অঞ্ঞত্থ ৱাসেন অন্তৰিকম্পি তিৰত্তং গণ্হেয্য, দিৰত্তৱিসিট্ঠং পন তিৰত্তং ৱুচ্চমানং তেন অনন্তৰিকমেৱ তিৰত্তং দীপেতি. সযনং সেয্যা, সযন্তি এত্থাতিপি সেয্যাতি আহ ‘‘কাযপ্পসাৰণসঙ্খাত’’ন্তিআদি. তস্মাতি যস্মা উভযম্পি পৰিগ্গহিতং, তস্মা. পঞ্চহি ছদনেহীতি ইট্ঠকসিলাসুধাতিণপণ্ণসঙ্খআতেহি পঞ্চহি ছদনেহি. ৱাচুগ্গতৱসেনাতি পগুণৱসেন. দিযড্ঢহত্থুব্বেধো ৱড্ঢকীহত্থেন গহেতব্বো. একূপচাৰোতি ৱড়ঞ্জনদ্ৱাৰস্স একত্তং সন্ধায ৱুত্তং. সতগব্ভং ৱা চতুস্সালং একূপচাৰং হোতীতি সম্বন্ধো.
উপৰিমতলেন সদ্ধিং অসম্বদ্ধভিত্তিকস্সাতি ইদং তুলায অব্ভন্তৰে সযিত্ৱা পুন তেনেৱ সুসিৰেন নিক্খমিত্ৱা ভিত্তিঅন্তৰেন হেট্ঠিমতলং পৱিসিতুং যোগ্গেপি উপৰিমতলেন অসম্বদ্ধভিত্তিকে সেনাসনে অনাপত্তিযা ৱুত্তায তথা পৱিসিতুং অসক্কুণেয্যে সম্বদ্ধভিত্তিকে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন সম্বদ্ধভিত্তিকে আপত্তীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. হেট্ঠাপাসাদে সযিতভিক্খুস্স অনাপত্তীতি ইদম্পি তাদিসে সেনাসনে হেট্ঠিমতলে সযিতস্সেৱ আপত্তিপ্পসঙ্কা সিযাতি তংনিৱাৰণত্থং ৱুত্তং, ন পন উপৰিমতলে সযিতস্স আপত্তীতি দস্সনত্থং. নানূপচাৰেতি যত্থ বহি নিস্সেণিং কত্ৱা উপৰিমতলং আৰোহন্তি, তাদিসং সন্ধায ৱুত্তং. উপৰিমতলেপি আকাসঙ্গণে নিপজ্জন্তস্স আপত্তিযা অভাৱতো ‘‘ছদনব্ভন্তৰে’’তি ৱুত্তং.
সভাসঙ্খেপেনাতি সভাকাৰেন. অড্ঢকুট্টকে সেনাসনেতি এত্থ ‘‘অড্ঢকুট্টকং নাম যত্থ একং পস্সং মুঞ্চিত্ৱা তীসু পস্সেসু ভিত্তিযো বদ্ধা হোন্তি, যত্থ ৱা একস্মিং পস্সে ভিত্তিং উট্ঠাপেত্ৱা উভোসু পস্সেসু উপড্ঢং উপড্ঢং কত্ৱা ভিত্তিযো উট্ঠাপেন্তি, তাদিসং সেনাসন’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. গণ্ঠিপদে পন ‘‘অড্ঢকুট্টকেতি ছদনং অড্ঢেন অসম্পত্তকুট্টকে’’তি ৱুত্তং, তম্পি নো ন যুত্তং. ‘‘ৱাড়সঙ্ঘাটো নাম থম্ভানং উপৰি ৱাড়ৰূপেহি কতসঙ্ঘাটো ৱুচ্চতী’’তি ৱদন্তি. পৰিক্খেপস্স বহিগতেতি এত্থ যস্মিং পস্সে পৰিক্খেপো নত্থি, তত্থাপি পৰিক্খেপাৰহপ্পদেসতো বহিগতে অনাপত্তিযেৱাতি দট্ঠব্বং. অপৰিচ্ছিন্নগব্ভূপচাৰেতি এত্থ মজ্ঝে ৱিৱটঙ্গণৱন্তাসু পমুখমহাচতুস্সালাসু যথা আকাসঙ্গণং অনোতৰিত্ৱা পমুখেনেৱ গন্ত্ৱা সব্বগব্ভে পৱিসিতুং ন সক্কা হোতি, এৱং একেকগব্ভস্স দ্ৱীসু পস্সেসু কুট্টং নীহৰিত্ৱা কতং পৰিচ্ছিন্নগব্ভূপচাৰং নাম, ইদং পন তাদিসং ন হোতীতি ‘‘অপৰিচ্ছিন্নগব্ভূপচাৰে’’তি ৱুত্তং. সব্বগব্ভে পৱিসন্তীতি গব্ভূপচাৰস্স অপৰিচ্ছিন্নত্তা আকাসঙ্গণং অনোতৰিত্ৱা পমুখেনেৱ গন্ত্ৱা তং তং গব্ভং পৱিসন্তি. অথ কুতো তস্স পৰিক্খেপোযেৱ সব্বপৰিচ্ছন্নত্তাতি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘গব্ভপৰিক্খেপোযেৱ হিস্স পৰিক্খেপো’’তি. ইদঞ্চ সমন্তা গব্ভভিত্তিযো সন্ধায ৱুত্তং. চতুস্সালৱসেন সন্নিৱিট্ঠেপি সেনাসনে গব্ভপমুখং ৱিসুং অপৰিক্খিত্তম্পি সমন্তা ঠিতগব্ভভিত্তীনং ৱসেন পৰিক্খিত্তং নাম হোতি.
‘‘ননু চ ‘অপৰিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তী’তি অন্ধকট্ঠকথাযং অৱিসেসেন ৱুত্তং, তস্মা চতুস্সালৱসেন সন্নিৱিট্ঠেপি সেনাসনে ৱিসুং অপৰিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তিযেৱা’’তি যো ৱদেয্য, তস্স ৱাদপৰিমোচনত্থং ইদং ৱুত্তং ‘‘যং পন…পে… পাটেক্কসন্নিৱেসা একচ্ছদনা গব্ভপাড়িযো সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অপৰিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তীতি যং ৱুত্তং, তং ন চতুস্সালৱসেন সন্নিৱিট্ঠা গব্ভপাড়িযো সন্ধায ৱুত্তং, কিঞ্চৰহি ৱিসুং সন্নিৱিট্ঠং একমেৱ গব্ভপাড়িং সন্ধায. তাদিসায হি গব্ভপাড়িযা অপৰিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তি, ন চতুস্সালৱসেন সন্নিৱিট্ঠাযা’’তি. একায চ গব্ভপাড়িযা তস্স তস্স গব্ভস্স উপচাৰং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অন্তমসো উভোসু পস্সেসু খুদ্দকভিত্তীনং উট্ঠাপনমত্তেনপি পমুখং পৰিক্খিত্তং নাম হোতি, চতুস্সালৱসেন সন্নিৱিট্ঠাসু পন গব্ভপাড়ীসু উভোসু পস্সেসু গব্ভভিত্তীনং ৱসেনপি পমুখং পৰিক্খিত্তং নাম হোতি. তস্মা যং ইমিনা লক্খণেন পৰিক্খিত্তং পমুখং, তত্থ আপত্তি, ইতৰত্থ অনাপত্তীতি ইদমেত্থ সন্নিট্ঠানং.
ইদানি ‘‘অপৰিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তী’’তি ৱত্ৱা তস্সেৱ ৱচনস্স অধিপ্পাযং পকাসেন্তেন যং ৱুত্তং ‘‘ভূমিযং ৱিনা জগতিযা পমুখং সন্ধায কথিত’’ন্তি, তস্স অযুত্ততাৱিভাৱনত্থং ‘‘যঞ্চ তত্থা’’তিআদি আৰদ্ধং. ভূমিযং ৱিনা জগতিযা পমুখং সন্ধায কথিতন্তি হি ইমস্স ৱচনস্স অযমধিপ্পাযো – ‘‘অপৰিক্খিত্তে পমুখে অনাপত্তী’’তি যং ৱুত্তং, তং ৱিনা ৱত্থুং ভূমিযং কতগেহস্স পমুখং সন্ধায কথিতং. সচে পন উচ্চৱত্থুকং পমুখং হোতি, পৰিক্খিত্তসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি. তেনেৱাহ ‘‘দসহত্থুব্বেধাপি হি জগতি পৰিক্খেপসঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি. হেট্ঠাপি ইদমেৱ মনসি সন্নিধায ৱুত্তং ‘‘উচ্চৱত্থুকং চেপি হোতি, পমুখে সযিতো গব্ভে সযিতানং আপত্তিং ন কৰোতী’’তি. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. জগতিযা পমাণং ৱত্ৱাতি ‘‘সচে জগতিযা ওতৰিত্ৱা ভূমিযং সযিতো, জগতিযা উপৰি সযিতং ন পস্সতী’’তি এৱং জগতিযা উব্বেধেন পমাণং ৱত্ৱা. একসালাদীসু উজুকমেৱ দীঘং কত্ৱা সন্নিৱেসিতো পাসাদো একসালসন্নিৱেসো. দ্ৱিসালসন্নিৱেসাদযোপি ৱুত্তানুসাৰতো ৱেদিতব্বা. সালপ্পভেদদীপনমেৱ চেত্থ হেট্ঠা ৱুত্ততো ৱিসেসো.
মজ্ঝেপাকাৰং কৰোন্তীতি এত্থাপি পৰিক্খেপস্স হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন দিযড্ঢহত্থুব্বেধত্তা দিযড্ঢহত্থং চেপি মজ্ঝে পাকাৰং কৰোন্তি, নানূপচাৰমেৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং. ন হি ছিদ্দেন গেহং একূপচাৰং নাম হোতীতি এত্থ সচে উব্বেধেন দিযড্ঢহত্থব্ভন্তৰে মনুস্সানং সঞ্চাৰপ্পহোনকং ছিদ্দং হোতি, তম্পি দ্ৱাৰমেৱাতি একূপচাৰং হোতি. কিং পৰিক্খেপোৱিদ্ধস্তোতি পমুখস্স পৰিক্খেপং সন্ধায ৱদতি. সব্বত্থ পঞ্চন্নংযেৱ ছদনানং আগতত্তা ৱদতি ‘‘পঞ্চন্নং অঞ্ঞতৰেন ছদনেন ছন্না’’তি.
৫৩. পাড়িযং ‘‘সেয্যা নাম সব্বচ্ছন্না সব্বপৰিচ্ছন্না যেভুয্যেনচ্ছন্না যেভুয্যেনপৰিচ্ছন্না’’তি ৱদন্তেন যেভুয্যেনচ্ছন্নযেভুয্যেনপৰিচ্ছন্নসেনাসনং পাচিত্তিযস্স অৱসানং ৱিয কত্ৱা দস্সিতং, ‘‘উপড্ঢচ্ছন্নে উপড্ঢপৰিচ্ছন্নে আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱদন্তেন চ উপড্ঢচ্ছন্নউপড্ঢপৰিচ্ছন্নসেনাসনং দুক্কটস্স আদিং কত্ৱা দস্সিতং, উভিন্নমন্তৰা কেন ভৱিতব্বং পাচিত্তিযেন, উদাহু দুক্কটেনাতি? লোকৱজ্জসিক্খাপদস্সেৱ অনৱসেসং কত্ৱা পঞ্ঞাপনতো ইমস্স চ পণ্ণত্তিৱজ্জত্তা যেভুয্যেনচ্ছন্নযেভুয্যেনপৰিচ্ছন্নস্স উপড্ঢচ্ছন্নউপড্ঢপৰিচ্ছন্নস্স চ অন্তৰা পাচিত্তিযং অনিৱাৰিতমেৱ, তস্মা ৱিনযৱিনিচ্ছযে চ গৰুকেযেৱ ঠাতব্বত্তা অট্ঠকথাযম্পি পাচিত্তিযমেৱ দস্সিতং. সত্ত পাচিত্তিযানীতি পাড়িযং ৱুত্তপাচিত্তিযং সামঞ্ঞতো একত্তেন গহেত্ৱা ৱুত্তং. ৱিসুং পন গয্হমানে ‘‘সব্বচ্ছন্নে সব্বপৰিচ্ছন্নে পাচিত্তিযং, যেভুয্যেনচ্ছন্নে যেভুয্যেনপৰিচ্ছন্নে পাচিত্তিয’’ন্তি অট্ঠেৱ পাচিত্তিযানি হোন্তি.
সেনম্বমণ্ডপৱণ্ণং হোতীতি সীহড়দীপে কিৰ উচ্চৱত্থুকো সব্বচ্ছন্নো সব্বঅপৰিচ্ছন্নো এৱংনামকো সন্নিপাতমণ্ডপো অত্থি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. যদি জগতিপৰিক্খেপসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উচ্চৱত্থুকত্তা মণ্ডপস্স সব্বঅপৰিচ্ছন্নতা ন যুজ্জতীতি আহ ‘‘ইমিনাপেতং ৱেদিতব্ব’’ন্তিআদি. চূড়কচ্ছন্নাদীনি চেত্থ এৱং ৱেদিতব্বানি – যস্স চতূসু ভাগেসু একো ছন্নো, সেসা অচ্ছন্না, ইদং চূড়কচ্ছন্নং. যস্স তীসু ভাগেসু দ্ৱে ছন্না, একো অচ্ছন্নো, ইদং যেভুয্যেনচ্ছন্নং. যস্স দ্ৱীসু ভাগেসু একো ছন্নো, একো অচ্ছন্নো, ইদং উপড্ঢচ্ছন্নং নাম সেনাসনং. চূড়কপৰিচ্ছন্নাদীনিপি ইমিনাৱ নযেন ৱেদিতব্বানি. সেসং উত্তানমেৱ. পাচিত্তিযৱত্থুকসেনাসনং, তত্থ তত্থ অনুপসম্পন্নেন সহ নিপজ্জনং, চতুত্থদিৱসে সূৰিযত্থঙ্গমনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
সহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৫. ছট্ঠে ‘‘পঠমসিক্খাপদে ‘ভিক্খুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো অনুপসম্পন্নো নামা’তি ৱুত্তত্তা ‘মাতুগামোপি অনুপসম্পন্নগ্গহণেন গহিতোযেৱা’তি চতুত্থদিৱসে মাতুগামেন সদ্ধিং সযন্তস্স দ্ৱীহি সিক্খাপদেহি দ্ৱে পাচিত্তিযানি হোন্তী’’তি ৱদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ‘‘ইমস্মিং সিক্খাপদে মাতুগামস্স ৱিসুং ৱুচ্চমানত্তা পঠমসিক্খাপদে ‘ভিক্খুং ঠপেত্ৱা অৱসেসো অনুপসম্পন্নো নামা’তি পুৰিসস্সেৱ গহণং অনুচ্ছৱিক’’ন্তি ৱুত্তং, তদেৱ চ যুত্ততৰং.
যঞ্চ ইধ ‘‘পঠমদিৱসেপীতি পি-সদ্দেন চতুত্থদিৱসেপীতি ৱুত্তং হোতী’’তি কাৰণং ৱদন্তি, তম্পি অকাৰণং পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থোযেৱাতি নিযমাভাৱতো অৱধাৰণত্থস্স চ সম্ভৱতো. সম্ভাৱনে ৱা পি-সদ্দো দট্ঠব্বো. তেন ইধ পঠমদিৱসেপি তাৱ আপত্তি, দুতিযাদিদিৱসে কিমেৱ ৱত্তব্বন্তি ইমমত্থং দীপেতি. সম্পিণ্ডনত্থেপি পি-সদ্দে গয্হমানে ইমিনাৱ সিক্খাপদেন আপজ্জিতব্বাপত্তিযা অঞ্ঞস্মিম্পি দিৱসে আপজ্জনং দীপেতি, ন পঠমসিক্খাপদেন আপজ্জিতব্বাপত্তিযাতি অকাৰণমেৱ তন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘মতিত্থী পাৰাজিকৱত্থুভূতাপি অনুপাদিন্নপক্খে ঠিতত্তা সহসেয্যাপত্তিং ন জনেতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘অত্থঙ্গতে সূৰিযে মাতুগামে নিপন্নে ভিক্খু নিপজ্জতী’’তি ৱচনতো দিৱা সযন্তস্স সহসেয্যাপত্তি ন হোতিযেৱাতি দট্ঠব্বং. পাচিত্তিযৱত্থুকসেনাসনং, তত্থ মাতুগামেন সহ নিপজ্জনং, সূৰিযত্থঙ্গমনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬০-৬৪. সত্তমে ঘৰং নযতীতি ঘৰণী, ঘৰনাযিকা. তেনাহ ‘‘ঘৰসামিনী’’তি. সুণ্হাতি সুণিসা. ন যক্খেনাতিআদীনং ‘‘অঞ্ঞত্ৰা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. পুৰিসৱিগ্গহং গহেত্ৱা ঠিতেন যক্খেন ৱা পেতেন ৱা তিৰচ্ছানেন ৱা সদ্ধিং ঠিতাযপি দেসেতুং ন ৱট্টতি. অক্খৰায দেসেতীতি এত্থ ‘‘ছপ্পঞ্চৱাচতো উত্তৰি ‘ইমং পদং ভাসিস্সামী’তি একম্পি অক্খৰং ৱত্ৱা তিট্ঠতি, আপত্তিযেৱা’’তি ৱদন্তি.
৬৬. ‘‘একো গাথাপাদোতি ইদং গাথাবন্ধমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞত্থ পন ৱিভত্তিঅন্তপদমেৱ গহেতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘অট্ঠকথং ধম্মপদং জাতকাদিৱত্থুং ৱাতি ইমিনাপি পোৰাণং সঙ্গীতিআৰুড়্হমেৱ অট্ঠকথাদি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. অট্ঠকথাদিপাঠং ঠপেত্ৱা দমিড়াদিভাসন্তৰেন যথাৰুচি কথেতুং ৱট্টতি. পদসোধম্মে ৱুত্তপ্পভেদোতি ইমিনা অঞ্ঞত্থ অনাপত্তীতি দীপেতি. উট্ঠহিত্ৱা পুন নিসীদিত্ৱাতি ইৰিযাপথপৰিৱত্তননযেন নানাইৰিযাপথেনপি অনাপত্তীতি দীপেতি. সব্বং চেপি দীঘনিকাযং কথেতীতি যাৱ ন নিট্ঠাতি, তাৱ পুনদিৱসেপি কথেতি.
দুতিযস্স ৱিঞ্ঞূপুৰিসস্স অগ্গহণং অকিৰিযা. মাতুগামেন সদ্ধিং ঠিতস্স চ ৱিঞ্ঞূপুৰিসস্স চ উপচাৰো অনিযতেসু ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বো. সেসং উত্তানমেৱ. ৱুত্তলক্খণস্স ধম্মস্স ছন্নং ৱাচানং উপৰি দেসনা, ৱুত্তলক্খণো মাতুগামো, ইৰিযাপথপঅৱত্তনাভাৱো, ৱিঞ্ঞূপুৰিসাভাৱো, অপঞ্হৱিস্সজ্জনাতি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
ধম্মদেসনাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ভূতাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৭. অট্ঠমে অন্তৰাতি পৰিনিব্বানসমযতো অঞ্ঞস্মিং কালে. অতিকড্ঢিযমানেনাতি ‘‘ৱদথ, ভন্তে, কিং তুম্হেহি অধিগত’’ন্তি এৱং নিপ্পীড়িযমানেন. অনতিকড্ঢিযমানেনপি পুচ্ছিতে ৱা অপুচ্ছিতে ৱা তথাৰূপে কাৰণে সতি আৰোচেতুং ৱট্টতিযেৱ. তেনেৱ অঞ্ঞতৰেন দহৰভিক্খুনা উপৱদিতো অঞ্ঞতৰো থেৰো ‘‘আৱুসো, উপৰিমগ্গত্থায ৱাযামং মা অকাসি, খীণাসৱো তযা উপৱদিতো’’তি আহ. থেৰেন চ ‘‘অত্থি তে, আৱুসো, ইমস্মিং সাসনে পতিট্ঠা’’তি ৱুত্তো দহৰভিক্খু ‘‘আম, ভন্তে, সোতাপন্নো অহ’’ন্তি অৱোচ. ‘‘কাৰকো অয’’ন্তি ঞত্ৱাপি পটিপত্তিযা অমোঘভাৱদস্সনেন সমুত্তেজনায সম্পহংসনায চ অৰিযা অত্তানং পকাসেন্তিযেৱ. সুতপৰিযত্তিসীলগুণন্তি সুতগুণং পৰিযত্তিগুণং সীলগুণঞ্চ. উম্মত্তকস্স ইধ অৱচনে কাৰণং ৱদন্তেন খিত্তচিত্তৱেদনট্টানম্পি অৱচনে কাৰণং ৱুত্তমেৱাতি দট্ঠব্বং. ইতি-সদ্দেন ৱা আদিঅত্থেন খিত্তচিত্তৱেদনট্টে সঙ্গণ্হাতি. তেনেৱ ৱদতি ‘‘চিত্তক্খেপস্স ৱা অভাৱা’’তি. দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি মগ্গফলদিট্ঠিযা সমন্নাগতানং. অৰিযানমেৱ হি উম্মত্তকাদিভাৱো নত্থি. ঝানলাভিনো পন তস্মিং সতি ঝানা পৰিহাযন্তি, তস্মা তেসং অভূতাৰোচনপচ্চযা অনাপত্তি ৱত্তব্বা, ন ভূতাৰোচনপচ্চযা. তেনেৱাহ ‘‘ভূতাৰোচনপচ্চযা অনাপত্তি ন ৱত্তব্বা’’তি.
পুব্বে অৱুত্তেহীতি চতুত্থপাৰাজিকে অৱুত্তেহি. ইদঞ্চ সিক্খাপদং পণ্ণত্তিঅজাননৱসেন অচিত্তকসমুট্ঠানং হোতি. অৰিযা চেত্থ পণ্ণত্তিং জানন্তা ৱীতিক্কমং ন কৰোন্তি, পুথুজ্জনা পন পণ্ণত্তিং জানিত্ৱাপি ৱীতিক্কমং কৰোন্তি, তে চ সত্থুনো আণাৱীতিক্কমচেতনায বলৱঅকুসলভাৱতো ঝানা পৰিহাযন্তীতি দট্ঠব্বং, উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন অৰিযপুগ্গলে এৱ সন্ধায ‘‘কুসলাব্যাকতচিত্তেহি দ্ৱিচিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. পণ্ণত্তিং অজানন্তা পন ঝানলাভী পুথুজ্জনা ৱত্থুম্হি লোভৱসেন অকুসলচিত্তেনপি ন আৰোচেন্তীতি নত্থি. ইধ দুক্খৱেদনায অভাৱতো ‘‘দ্ৱিৱেদন’’ন্তি ইমস্স অনুৰূপং কত্ৱা দ্ৱিচিত্তন্তি ইদং ৱুত্তন্তি এৱং ৱা এত্থ অধিপ্পাযো গহেতব্বো. সেসং উত্তানমেৱ. উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ভূততা, অনুপসম্পন্নস্স আৰোচনং, তঙ্খণৱিজাননা, অনঞ্ঞপ্পদেসোতি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
ভূতাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৭৮. নৱমে দুট্ঠুল্লসদ্দত্থদস্সনত্থন্তি দুট্ঠুল্লসদ্দস্স অত্থদস্সনত্থং. অত্থে হি দস্সিতে সদ্দোপি ‘‘অযং এতেসু অত্থেসু ৱত্ততী’’তি দস্সিতোযেৱ হোতি. ‘‘যং যং দুট্ঠুল্লসদ্দেন অভিধীযতি, তং সব্বং দস্সেতুং পাৰাজিকানি ৱুত্তানী’’তি অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো. তত্ৰাযং ৱিচাৰণাতি তত্ৰ পাড়িযং অযং ৱিচাৰণা, তত্ৰ পাড়িঅট্ঠকথাসু ৱা অযং ৱিচাৰণা. তত্থ ভৱেয্যাতি তত্থ কস্সচি ৱিমতি এৱং ভৱেয্য. অনুপসম্পন্নস্স দুট্ঠুল্লাৰোচনে ৱিয দুক্কটেন ভৱিতব্বন্তি আহ ‘‘দুক্কটং আপজ্জতী’’তি. অক্কোসন্তোপি দুক্কটং আপজ্জেয্যাতি ওমসৱাদেন দুক্কটং আপজ্জেয্য. অধিপ্পাযং অজানন্তেনপি অট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনেযেৱ ঠাতব্বন্তি দীপনত্থং ‘‘অট্ঠকথাচৰিযাৱ এত্থ পমাণ’’ন্তি ৱুত্তং. পুনপি অট্ঠকথাৱচনমেৱ উপপত্তিতো দড়্হং কত্ৱা পতিট্ঠপেন্তো ‘‘ইমিনাপি চেত’’ন্তিআদিমাহ.
৮০. ‘‘অঞ্ঞত্ৰ ভিক্খুসম্মুতিযা’’তি ৱুত্তত্তা সম্মুতি অত্থীতি গহেতব্বাতি আহ ‘‘ইধ ৱুত্তত্তাযেৱা’’তিআদি.
৮২. আদিতো পঞ্চ সিক্খাপদানীতি পাণাতিপাতাদীনি পঞ্চ সিক্খাপদানি. ‘‘সেসানীতি ৱিকালভোজনাদীনি পঞ্চা’’তি ৱদন্তি. কেচি পন ‘‘আদিতো পট্ঠায পঞ্চ সিক্খাপদানীতি সুক্কৱিস্সট্ঠিআদীনি পঞ্চা’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. পাণাতিপাতাদীনি হি দসেৱ সিক্খাপদানি সামণেৰানং পঞ্ঞত্তানি. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অথ খো সামণেৰানং এতদহোসি ‘কতি নু খো অম্হাকং সিক্খাপদানি, কত্থ চ অম্হেহি সিক্খিতব্ব’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সামণেৰানং দস সিক্খাপদানি, তেসু চ সামণেৰেহি সিক্খিতুং, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী অদিন্নাদানা ৱেৰমণী’’তিআদি (মহাৱ. ১০৬).
তেসং পঞ্ঞত্তেসুযেৱ সিক্খাপদেসু দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লৱিচাৰণা কাতব্বা, ন চ সুক্কৱিস্সট্ঠিআদীনি ৱিসুং তেসং পঞ্ঞত্তানি অত্থীতি. অথ ভিক্খুনো দুট্ঠুল্লসঙ্খাতানি সুক্কৱিস্সট্ঠিআদীনি অনুপসম্পন্নস্স কিং নাম হোন্তীতি আহ ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠি…পে… অজ্ঝাচাৰো নামাতি ৱুত্ত’’ন্তি. ইমিনাপি চেতং সিদ্ধং ‘‘অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৱিস্সট্ঠিআদি দুট্ঠুল্লং নাম ন হোতী’’তি. অজ্ঝাচাৰো নামাতি হি ৱদন্তো অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৱিস্সট্ঠিআদি কেৱলং অজ্ঝাচাৰো নাম হোতি, ন পন দুট্ঠুল্লো নাম অজ্ঝাচাৰোতি দীপেতি. ‘‘অজ্ঝাচাৰো নামাতি চ অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা অকত্তব্বৰূপত্তা চ অনুপসম্পন্নস্স সুক্কৱিস্সট্ঠিআদীনি দণ্ডকম্মৱত্থুপক্খং ভজন্তি, তানি চ অঞ্ঞস্স অনুপসম্পন্নস্স অৱণ্ণকামতায আৰোচেন্তো ভিক্খু দুক্কটং আপজ্জতী’’তি ৱদন্তি. ইধ পন অনুপসম্পন্নগ্গহণেন সামণেৰসামণেৰীসিক্খমানানং গহণং ৱেদিতব্বং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অন্তিমৱত্থুং অনজ্ঝাপন্নস্স ভিক্খুনো সৱত্থুকো সঙ্ঘাদিসেসো, অনুপসম্পন্নস্স আৰোচনং, ভিক্খুসম্মুতিযা অভাৱোতি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. পথৱীখণনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৪-৮৬. দসমে একিন্দ্ৰিযন্তি ‘‘কাযিন্দ্ৰিযং অত্থী’’তি মঞ্ঞমানা ৱদন্তি. মুট্ঠিপ্পমাণাতি মুট্ঠিনা সঙ্গহেতব্বপ্পমাণা. এত্থ কিঞ্চাপি যেভুয্যপংসুং অপ্পপংসুঞ্চ পথৱিং ৱত্ৱা উপড্ঢপংসুকা পথৱী ন ৱুত্তা, তথাপি পণ্ণত্তিৱজ্জসিক্খাপদেসু সাৱসেসপঞ্ঞত্তিযাপি সম্ভৱতো উপড্ঢপংসুকাযপি পথৱিযা পাচিত্তিযমেৱাতি গহেতব্বং. কেচি পন ‘‘সব্বচ্ছন্নাদীসু উপড্ঢে দুক্কটস্স ৱুত্তত্তা ইধাপি দুক্কটং যুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং পাচিত্তিযৱত্থুকঞ্চ অনাপত্তিৱত্থুকঞ্চ দুৱিধং পথৱিং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞিস্সা দুক্কটৱত্থুকায ততিযায পথৱিযা অভাৱতো. দ্ৱেযেৱ হি পথৱিযো ৱুত্তা ‘‘জাতা চ পথৱী অজাতা চ পথৱী’’তি. তস্মা দ্ৱীসু অঞ্ঞতৰায পথৱিযা ভৱিতব্বং, ৱিনযৱিনিচ্ছযে চ সম্পত্তে গৰুকেযেৱ ঠাতব্বত্তা ন সক্কা এত্থ অনাপত্তিযা ভৱিতুং. সব্বচ্ছন্নাদীসু পন উপড্ঢে দুক্কটং যুত্তং তত্থ তাদিসস্স দুক্কটৱত্থুনো সব্ভাৱা.
‘‘পোক্খৰণিং খণা’’তি ৱদতি, ৱট্টতীতি ‘‘ইমস্মিং ওকাসে’’তি অনিযমেত্ৱা ৱুত্তত্তা ৱট্টতি. ‘‘ইমং ৱল্লিং খণা’’তি ৱুত্তেপি পথৱীখণনং সন্ধায পৱত্তৱোহাৰত্তা ইমিনাৱ সিক্খাপদেন আপত্তি, ন ভূতগামপাতব্যতায. কুটেহীতি ঘটেহি. তনুককদ্দমোতি উদকমিস্সককদ্দমো. সো চ উদকগতিকত্তা ৱট্টতি. ওমকচাতুমাসন্তি ঊনচাতুমাসং. ওৱট্ঠন্তি দেৱেন ওৱট্ঠং. অকতপব্ভাৰেতি অৱড়ঞ্জনট্ঠানদস্সনত্থং ৱুত্তং. তাদিসে হি ৱম্মিকস্স সব্ভাৱোতি. মূসিকুক্কুৰং নাম মূসিকাহি খণিত্ৱা বহি কতপংসুৰাসি. এসেৱ নযোতি ওমকচাতুমাসওৱট্ঠোযেৱ ৱট্টতীতি অত্থো.
একদিৱসম্পি ন ৱট্টতীতি ওৱট্ঠএকদিৱসাতিক্কন্তোপি ৱিকোপেতুং ন ৱট্টতি. ‘‘হেট্ঠাভূমিসম্বন্ধেপি চ গোকণ্টকে ভূমিতো ছিন্দিত্ৱা উদ্ধং ঠিতত্তা অচ্চুগ্গতমত্থকতো ছিন্দিত্ৱা গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. সকট্ঠানে অতিট্ঠমানং কত্ৱা পাদেহি মদ্দিত্ৱা ছিন্দিত্ৱা আলোড়িতকদ্দমম্পি গহেতুং ৱট্টতি. ততোতি ততো পুৰাণসেনাসনতো. ইট্ঠকং গণ্হামীতিআদি সুদ্ধচিত্তং সন্ধায ৱুত্তং. উদকেনাতি উজুকং আকাসতোযেৱ পতনকউদকেন. ‘‘সচে পন অঞ্ঞত্থ পহৰিত্ৱা পতিতেন উদকেন তেমিতং হোতি, ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. উচ্চালেত্ৱাতি উক্খিপিত্ৱা. তেন অপদেসেনাতি তেন লেসেন.
৮৭-৮৮. অৱিসযত্তা অনাপত্তীতি এত্থ সচেপি নিব্বাপেতুং সক্কা হোতি, পঠমং সুদ্ধচিত্তেন দিন্নত্তা ‘‘দহতূ’’তি সল্লক্খেত্ৱাপি তিট্ঠতি, অনাপত্তি. ওৱট্ঠং ছন্নন্তি পঠমং ওৱট্ঠং পচ্ছা ছন্নং. সেসং উত্তানমেৱ. জাতপথৱী, পথৱীসঞ্ঞিতা, খণনখণাপনানং অঞ্ঞতৰন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
পথৱীখণনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো মুসাৱাদৱগ্গো পঠমো.