সঙ্ঘাদিসেসকথাৱণ্ণনা

৩২৫. এৱং নানানযপটিমণ্ডিতস্স পাৰাজিককণ্ডস্স ৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা ইদানি তদনন্তৰমুদ্দিট্ঠস্স তেৰসকণ্ডস্স ৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘মোচেতুকামতা’’তিআদি. মোচেতুং কামেতীতি মোচেতুকামো, তস্স ভাৱো মোচেতুকামতা, তায সম্পযুত্তং চিত্তং মোচেতুকামতাচিত্তং. এত্থ ‘‘মোচেতুকামতা’’তি ইমিনা একাদসসু ৰাগেসু ‘‘মোচনস্সাদো’’তি ৱুত্তং ইমস্স সঙ্ঘাদিসেসস্স মূলকাৰণং সুক্কমোচনৱিসযং ৰাগমাহ.

একাদস ৰাগা নাম ‘‘মোচনস্সাদো, মুচ্চনস্সাদো, মুত্তস্সাদো, মেথুনস্সাদো, ফস্সস্সাদো, কণ্ডুৱনস্সাদো, দস্সনস্সাদো, নিসজ্জস্সাদো, ৱাচস্সাদো, গেহস্সিতপেমং, ৱনভঙ্গিয’’ন্তি এৱমাগতা. ইধ মোচনং নাম সম্ভৱধাতুমোচনং, তদত্থায তব্বিসযৰাগসম্পযুত্তৱেদনা মোচনস্সাদো নাম. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘মোচেতুং অস্সাদো মোচনস্সাদো’’তি. মুচ্চমানে অস্সাদো মুচ্চনস্সাদো, সম্ভৱধাতুম্হি মুচ্চমানে তংৰাগসম্পযুত্তা ৱেদনা মুচ্চনস্সাদো নাম. এতেনেৱ নযেন মুত্তস্সাদাদিৱাচস্সাদাৱসানেসু পদেসু অত্থক্কমো ৱেদিতব্বো. ইমেহি নৱহি পদেহি অস্সাদসীসেন কুন্তযট্ঠিঞাযেন তংসহচৰিতো ৰাগো দস্সিতো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘নৱহি পদেহি সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেন ৰাগো ৱুত্তো’’তি.

গেহস্সিতপেমন্তি এত্থ গেহট্ঠা মাতুআদযো আধেয্যআধাৰৱোহাৰেন ‘‘গেহা’’তি ৱুচ্চন্তি. ‘‘মঞ্চা উক্কুট্ঠিং কৰোন্তী’’তিআদীসু ৱিয তন্নিস্সিতো সিনেহপৰিযাযো ৰাগো ‘‘গেহস্সিতপেম’’ন্তি ৱুত্তো. ইমিনা পদেন ৰাগস্স সভাৱো সন্দস্সিতো. ৱনতো ভঞ্জিত্ৱা আভতং যং কিঞ্চি ফলপুপ্ফাদি ৱনভঙ্গিযং নাম. ইধ পন ৰাগৱসেন পটিবদ্ধচিত্তং মাতুগামেহি ৱিৰহদুক্খাপনযনত্থং (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৪০) তেসং ঠানে ঠপেত্ৱা দস্সনফুসনৱসেন ৱিন্দিতুং ৰাগীহি গহেতব্বতো তেহি পিড়ন্ধিতমালসহিতং তম্বূলন্তি এৱমাদি ‘‘ৱনভঙ্গিয’’ন্তি অধিপ্পেতং. ইমিনা পত্থিতৱিসযগোচৰো ৰাগো তদাযত্তৱত্থুৱসেন সন্দস্সিতো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘একেন পদেন সৰূপেনেৱ ৰাগো, একেন পদেন ৱত্থুনা ৱুত্তো. ৱনভঙ্গো হি ৰাগস্স ৱত্থু, ন ৰাগোযেৱা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৪০).

‘‘মোচেতুকামতা’’তি ইদমেৱ অৱত্ৱা ‘‘চিত্ত’’ন্তি ৱচনেন ৱীতিক্কমসাধিকায কাযৱিঞ্ঞত্তিযা সমুট্ঠাপকং ৰাগসম্পযুত্তং চিত্তৱিসেসং দস্সেতি. তেন চিত্তেন সমুট্ঠাপিযমানং ৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং ৱীতিক্কমং ‘‘ৱাযামো’’তি ইমিনা দস্সেতি. ৱাযামো নাম তংচিত্তসম্পযুত্তৱীৰিযং. এত্থ পন ‘‘সেম্হো গুড়ো’’তিআদীসু ৱিয ফলে হেতূপচাৰঞাযেন ৱীতিক্কমস্স ৱিসেসহেতুভূতৱীৰিযৱাচকেন চ পদেন ৱীতিক্কমোৱ ৱুত্তোতি দট্ঠব্বং. অজ্ঝত্তবাহিৰৱত্থুঘট্টনং, আকাসে কটিকম্পনন্তি সুক্কমোচনত্থো ৱাযামোতি অত্থো. সুক্কস্স মোচনং সুক্কমোচনং.

এত্থ চ সুক্কস্সাতি ‘‘সুক্কন্তি দস সুক্কানি নীলং পীতকং লোহিতকং ওদাতং তক্কৱণ্ণং দকৱণ্ণং তেলৱণ্ণং খীৰৱণ্ণং দধিৱণ্ণং সপ্পিৱণ্ণ’’ন্তি (পাৰা. ২৩৭) পদভাজনে ৱুত্তানি সত্তানং পিত্তাদিআসযভেদেন, পথৱিধাতুআদীনং চতুন্নং ৱা ৰসসোণিতমংসমেদঅট্ঠিঅট্ঠিমিঞ্জানং ছন্নং দেহধাতূনং ৱা ভেদেন অনেকধা ভিন্নে দসৱিধে সুক্কে অঞ্ঞতৰস্স সুক্কস্সাতি অত্থো. মোচনং ৱিস্সট্ঠীতি পৰিযাযং, পকতিযা ঠিতসকট্ঠানতো মোচনন্তি অত্থো. যথাহ পদভাজনে ‘‘ৱিস্সট্ঠীতি ঠানতো চাৱনা ৱুচ্চতী’’তি (পাৰা. ২৩৭). ইহ ‘‘ঠানং নাম ৱত্থিসীসসঙ্খাতং মুত্তকৰণমূল’’ন্তি কেচি. ‘‘কটী’’তি অপৰে. ‘‘সকলকাযো’’তি অঞ্ঞে. ইমেসং তিণ্ণং ৱচনেসু ‘‘ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিত’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৭) অট্ঠকথাযং ততিযৱাদস্স কতপাসংসত্তা কেসলোমনখদন্তানং মংসৱিনিমুত্তট্ঠানঞ্চ মুত্তকৰীসখেড়সিঙ্ঘাণিকাথদ্ধসুক্খচম্মঞ্চ ৱজ্জেত্ৱা অৱসেসং সকলসৰীৰং কাযপ্পসাদভাৱজীৱিতিন্দ্ৰিযঅবদ্ধপিত্তানং ৱিয সম্ভৱধাতুযা চ ঠানন্তি ৱেদিতব্বং.

‘‘সুক্কমোচন’’ন্তি ইমিনাকিং ৱুত্তং হোতীতি? ‘‘আৰোগ্যত্থায, সুখত্থায, ভেসজ্জত্থায, দানত্থায, পুঞ্ঞত্থায, যঞ্ঞত্থায, সগ্গত্থায, বীজত্থায, ৱীমংসত্থায, দৱত্থায মোচেতী’’তি (পাৰা. ২৩৭) ৱুত্তদসৱিধঅধিপ্পাযন্তোগধঅঞ্ঞতৰঅধিপ্পাযো হুত্ৱা ‘‘ৰাগূপত্থম্ভে, ৱচ্চূপত্থম্ভে, পস্সাৱূপত্থম্ভে, ৱাতূপত্থম্ভে, উচ্চালিঙ্গপাণকদট্ঠূপত্থম্ভে মোচেতী’’তি (পাৰা. ২৩৭) ৱুত্তপঞ্চৱিধকালানমঞ্ঞতৰকালে ‘‘অজ্ঝত্তৰূপে, বহিদ্ধাৰূপে, অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰূপে, আকাসে কটিং কম্পেন্তো মোচেতী’’তি (পাৰা. ২৩৭) ৱুত্তচতুৰুপাযানমঞ্ঞতৰেন উপাযেন যথাৱুত্তৰাগপিসাচৱসেন ৱিৱসো হুত্ৱা যথাৱুত্তনীলাদিদসৱিধসম্ভৱধাতূনমঞ্ঞতৰং যথাৱুত্তট্ঠানতো খুদ্দকমক্খিকায পিৱনমত্তম্পি সচে মোচেতীতি সঙ্খেপতো গহেতব্বং. এত্থ চ উচ্চালিঙ্গপাণকা নাম লোমসপাণা, যেসং লোমে অল্লিনে অঙ্গজাতং কম্মনিযং হোতি.

অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তেনাতি সুপিনো এৱ সুপিনন্তো, নিস্সক্কৱচনপ্পসঙ্গে কৰণৱচনতো সুপিনন্তাতি অত্থো. সুপিনা নাম ‘‘ৱাতাদিধাতুক্খোভৱসেন ৱা পুব্বানুভূতইত্থিৰূপাদিৱিসযৱসেন ৱা ইট্ঠানিট্ঠদেৱতানুভাৱেন ৱা পুঞ্ঞেন পটিলভিতব্বঅত্থস্স, অপুঞ্ঞেন পত্তব্বানত্থস্স চ পুব্বনিমিত্তৱসেন ৱা হোতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৭) ৱুত্তেসু চতূসু কাৰণেসু একেন কাৰণেন কপিনিদ্দায সুপিনে দিস্সমানাৰম্মণতো যং সুক্কমোচনং হোতি, তং অৱিসযং সুক্কমোচনং ৱিনাতি ৱুত্তং হোতি.

সঙ্ঘাদিসেসোৱ সঙ্ঘাদিসেসতা. সঙ্ঘাদিসেসং আপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠাতুকামস্স কুলপুত্তস্স আদিম্হি পৰিৱাসদানত্থং, মজ্ঝে চ মূলাযপটিকস্সনেন ৱিনা ৱা সহ ৱা মানত্তদানত্থং, অৱসানে অব্ভানত্থঞ্চ সঙ্ঘো এসিতব্বোতি ‘‘সঙ্ঘো আদিম্হি চেৱ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সাতি সঙ্ঘাদিসেসো’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৭; কঙ্খা. অট্ঠ. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তত্তা সঙ্ঘাদিসেসা নাম, সুক্কৱিস্সট্ঠিসঙ্ঘাদিসেসাপত্তি হোতীতি অত্থো. যথাহ পদভাজনে ‘‘সঙ্ঘোৱ তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসং দেতি, মূলায পটিকস্সতি, মানত্তং দেতি, অব্ভেতি, ন সম্বহুলা, ন একপুগ্গলো, তেন ৱুচ্চতি ‘সঙ্ঘাদিসেসো’তি. তস্সেৱ আপত্তিনিকাযস্স নামং নামকম্মং অধিৱচনং, তেনপি ৱুচ্চতি ‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি (পাৰা. ২৩৭). এত্থ চ পৰিৱাসাদিকথা সঙ্ঘাদিসেসাৱসানে আগতট্ঠানেযেৱ আৱি ভৱিস্সতি.

৩২৬. এত্তাৱতা মূলসিক্খাপদাগতং অত্তূপক্কমমূলকং আপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি ইমিস্সা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা পৰূপক্কমেনপি আপজ্জনং দস্সেতুমাহ ‘‘পৰেনা’’তিআদি. উপক্কমাপেত্ৱাতি অঙ্গজাতস্স গহণং ৱা ঘট্টনং ৱা কাৰেত্ৱা.

৩২৭. সঞ্চিচ্চাতি ‘‘উপক্কমামি মোচেস্সামী’’তি চেতেত্ৱা পকপ্পেত্ৱা. উপক্কমন্তস্সাতি অজ্ঝত্তৰূপাদীসু তীসু যত্থ কত্থচি ঘট্টেন্তস্স. সমুদ্দিট্ঠন্তি ‘‘চেতেতি উপক্কমতি ন মুচ্চতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (পাৰা. ২৬২) পদভাজনে ভগৱতা ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো.

৩২৮. ইমিস্সং গাথাযং ‘‘অত্তনো অঙ্গজাতং উপক্কমন্তস্সা’’তি ইমিনা অজ্ঝত্তৰূপে ৱা বহিদ্ধাৰূপে ৱা অজ্ঝত্তবহিদ্ধাৰূপে ৱা অত্তনো অঙ্গজাতং ঘট্টেন্তস্সাতি ইমস্স অত্থস্স ৱুত্তত্তা অঙ্গজাতঘট্টনেন ৱিনাভাৱতো ইমিনা অসঙ্গয্হমানস্সাপি আকাসে কটিকম্পনেন সুক্কমোচনে সঙ্ঘাদিসেসস্স পঠমগাথাযং ‘‘ৱাযামো’’তি সামঞ্ঞৱচনেন সঙ্গহিতত্তা তং ঠপেত্ৱা ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো মোচনাধিপ্পাযস্স আকাসে কটিং কম্পেন্তস্স অসুচি মুচ্চি…পে… অসুচি ন মুচ্চি. তস্স কুক্কুচ্চং অহোসি…পে… অনাপত্তি ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসস্স, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি আকাসেকটিকম্পনৱত্থুম্হি ৱুত্তত্তা অমুত্তে থুল্লচ্চযং সঙ্গহেতুমাহ ‘‘সঞ্চিচ্চা’’তিআদি.

তত্থ সঞ্চিচ্চাতি ‘‘উপক্কমামি মোচেস্সামী’’তি জানিত্ৱা সঞ্জানিত্ৱাতি অত্থো. ‘‘উপক্কমন্তস্সা’’তি সামঞ্ঞতো তং ৱিসেসেতুং ‘‘আকাসে কম্পনেনপী’’তি আহ, কটিকম্পনেনাতি গহেতব্বং. কথমিদং লব্ভতীতি চে? ইমায কথায সঙ্গহেতব্বৱত্থুম্হি ‘‘আকাসে কটিং কম্পেন্তস্সা’’তি (পাৰা. ২৬৬) পাঠে ‘‘কটিং কম্পেন্তস্সা’’তি ৱচনসহচৰস্স ‘‘আকাসে’’তি ৱচনস্স সন্নিধানবলেন লব্ভতি অত্থপ্পকৰণসদ্দন্তৰসন্নিধানা সদ্দানং ৱিসেসত্থদীপনতো.

৩২৯. ৱত্থিন্তি মুত্তৱত্থিং, মুত্তকৰণস্স ৱত্থিন্তি অত্থো. কীড়ায পূৰেত্ৱাতি গামদাৰকো ৱিয কীড়িতুকামতায মুত্তৱত্থিং দড়্হং গহেত্ৱা পূৰেত্ৱাতি অত্থো. যথাহ ৱত্থিৱত্থুম্হি অট্ঠকথাযং ‘‘তে ভিক্খূ ৱত্থিং দড়্হং গহেত্ৱা পূৰেত্ৱা পূৰেত্ৱা ৱিস্সজ্জেন্তা গামদাৰকাৱিয পস্সাৱমকংসূ’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৬৪). ‘‘ন ৱট্টতী’’তি সামঞ্ঞেন কস্মা ৱুত্তন্তি? তস্মিং ৱত্থুস্মিং ৱুত্তনযেন মোচনাধিপ্পাযেন দড়্হং গহেত্ৱা পূৰেত্ৱা পূৰেত্ৱা ৱিস্সজ্জেন্তস্স সুক্কে মুত্তে মোচনাধিপ্পাযো চেতেতি, উপক্কমতি, মুচ্চতীতি অঙ্গানং সম্পন্নত্তা সঙ্ঘাদিসেসস্স, অমুত্তে থুল্লচ্চযস্স সম্ভৱতো উভযসঙ্গহত্থমাহ.

৩৩০. উপনিজ্ঝাযনৱত্থুম্হি ‘‘ন চ ভিক্খৱে সাৰত্তেন মাতুগামস্স অঙ্গজাতং উপনিজ্ঝাযিতব্বং, যো উপনিজ্ঝাযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ২৬৬) পাড়িযং ‘‘মাতুগামস্সা’’তি সামঞ্ঞেন ৱুত্তত্তা ‘‘তিস্সন্ন’’ন্তি ৱদতি. তিস্সন্নং পন ইত্থীনন্তি মনুস্সামনুস্সতিৰচ্ছানগতৱসেন তিস্সন্নং ইত্থীনং. ‘‘অঙ্গজাত’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘নিমিত্ত’’ন্তি মুত্তকৰণমেৱ ৱুচ্চতি, পটসতেনাপি পটিচ্ছাদিতং ৱা অপ্পটিচ্ছাদিতং ৱা যোনিমগ্গন্তি অত্থো. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সচেপি পটসতং নিৱত্থা হোতি, পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা ঠত্ৱা ‘ইমস্মিং নাম ওকাসে নিমিত্ত’ন্তি উপনিজ্ঝাযন্তস্স দুক্কটমেৱ. অনিৱত্থানং গামদাৰিকানং নিমিত্তং উপনিজ্ঝাযন্তস্স পন কিমেৱ ৱত্তব্ব’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৬৬). পুৰতো ৱাতি এত্থ ‘‘ঠত্ৱা’’তি পাঠসেসো.

৩৩১. একেন…পে… পস্সতো একং দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. ‘‘একেন পযোগেন একং দুক্কট’’ন্তি ৱচনতো অনেকেহি পযোগেহি অনেকানি দুক্কটানীতি ব্যতিৰেকতো লব্ভতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘ইতো চিতো চ ৱিলোকেত্ৱা পুনপ্পুনং উপনিজ্ঝাযন্তস্স পযোগে পযোগে দুক্কট’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৬৬). ইমিস্সা অট্ঠকথায ‘‘ইতো চিতো চা’’তি ৱুত্তত্তা উম্মীলননিমীলনন্তি এত্থ ‘‘ৱিৱিধা তং অনোলোকেত্ৱা তমেৱ ওলোকেন্তস্সা’’তি লব্ভতি.

৩৩২. অমোচনাধিপ্পাযস্স মুত্তস্মিং অনাপত্তি পকাসিতাতি যোজনা. মোচনাধিপ্পাযং ৱিনা ভেসজ্জকৰণত্থং সুদ্ধচিত্তেন অঙ্গজাতে ভেসজ্জলেপং কৰোন্তস্স ৱা সুদ্ধচিত্তেনেৱ উচ্চাৰপস্সাৱাদিং কৰোন্তস্স ৱা মুত্তেপি অনাপত্তীতি ইদং ‘‘অনাপত্তি সুপিনন্তেন নমোচনাধিপ্পাযস্সা’’তিআদিনা (পাৰা. ২৬৩) নযেন অনাপত্তিৱাৰে ৱুত্তমেৱাতি অত্থো.

ইমস্মিং পাঠে ‘‘অনুপক্কমন্তস্সা’’তি অৱুত্তেপি ইমস্স পাঠস্স পুৰতো ‘‘চেতেতি ন উপক্কমতি মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ২৬২) চ ‘‘ন চেতেতি ন উপক্কমতি মুচ্চতি, অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ২৬২) চ ৱচনতো তং সঙ্গহেতুমাহ ‘‘অনুপক্কমতোপি চ মুত্তস্মিং অনাপত্তি পকাসিতা’’তি. মোচনস্সাদৰাগেন পীড়িতো হুত্ৱা ‘‘অহো ৱত মে মুচ্চেয্যা’’তি চিন্তেত্ৱা ৱা এৱৰূপমোচনস্সাদৰাগপীড়াপুব্বঙ্গমচিত্তে অসতিপি কেৱলং কামৱিতক্কমত্তেন উপহতো হুত্ৱা তাদিসঅজ্ঝত্তিকবাহিৰৱত্থূসু ঘট্টনৱসেন ৱা আকাসে কটিকম্পনৱসেন ৱা উপক্কমং অকৰোন্তস্স তাদিসচিন্তাবলেন ৱা কামৱিতক্কবলেন ৱা সুক্কে মুত্তেপি অনাপত্তীতি ইদং যথাৱুত্তপাঠৱসেন পকাসিতন্তি অত্থো.

সুপিনন্তেন মুত্তস্মিং, অনাপত্তি পকাসিতাতি এত্থ অন্তসদ্দত্থাভাৱতো সুপিনেতি অত্থো. সুপিনে মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স ৱা মাতুগামেহি কাযসংসগ্গং আপজ্জন্তস্স ৱা সুক্কে মুত্তেপি অৱিসযত্তা অনাপত্তি পাড়িযং ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু সুপিনন্তেনা’’তি (পাৰা. ২৬৩) ইমিনা পকাসিতাতি অত্থো.

এত্থ ঠত্ৱা অট্ঠকথাযং ‘‘সুপিনে পন উপ্পন্নায অস্সাদচেতনায সচস্স ৱিসযো হোতি, নিচ্চলেন ভৱিতব্বং. ন হত্থেন নিমিত্তং কীড়াপেতব্বং. কাসাৱপচ্চত্থৰণৰক্খনত্থং পন হত্থপুটেন গহেত্ৱা জগ্গনত্থায উদকট্ঠানং গন্তুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৬২) ৱুত্তত্তা অণ্ডপালিকা কিকীসকুণা ৱিয, ৱালপালিকা চমৰী ৱিয, একনেত্তপালকো পুৰিসো ৱিয চ কাযজীৱিতেপি অপেক্খং পহায সীলং ৰক্খিতুকামেন সিক্খাকামেন নিব্বানগামিনিপটিপত্তিং পূৰেতুকামেন কুলপুত্তেন ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তা’’তি (পাৰা. ২৩৭) ৱদতো তথাগতস্স অধিপ্পাযানুকূলং অট্ঠকথাতো ঞত্ৱা অপ্পমত্তেন পটিপজ্জিতব্বন্তি অযমত্ৰানুসাসনী.

সুক্কৱিস্সট্ঠিকথাৱণ্ণনা.

৩৩৩. মনুস্সিত্থিন্তি মনুস্সজাতিকং ইত্থিং, ‘‘মাতুগামো নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী, ন পেতী, ন তিৰচ্ছানগতা, অন্তমসো তদহুজাতাপি দাৰিকা, পগেৱ মহত্তৰী’’তি (পাৰা. ২৭১) পদভাজনে ৱুত্তত্তা তদহুজাতকুমাৰিকাভাৱেনপি ঠিতং জীৱমানকমনুস্সমাতুগামন্তি ৱুত্তং হোতি. ‘‘মনুস্সিত্থি’’ন্তি সামঞ্ঞৱচনেন জীৱমানকমনুস্সিত্থিন্তি অযং ৱিসেসো কুতো লব্ভতীতি? ৱিনীতৱত্থুম্হি (পাৰা. ২৮১ আদযো) মতিত্থিযা কাযং ফুসন্তস্স থুল্লচ্চযৱচনতো পাৰিসেসতো লব্ভতি. আমসন্তোতি ‘‘হত্থগ্গাহং ৱা ৱেণিগ্গাহং ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঞ্ঞতৰস্স ৱা অঙ্গস্স পৰামসন’’ন্তি (পাৰা. ২৭০) ৱুত্তত্তা হত্থাদিঅঙ্গপচ্চঙ্গফুসনাদিনানপ্পকাৰানং অঞ্ঞতৰেন পকাৰেন আমসন্তোতি অত্থো. অত্তনো কাযেন ইত্থিযা কাযস্স সংসগ্গে মিস্সীভাৱে ৰাগো কাযসংসগ্গৰাগো. সঙ্ঘাদিসেসো এতস্স অত্থীতি সঙ্ঘাদিসেসিকো, কাযসংসগ্গসঙ্ঘাদিসেসো আপন্নো হোতীতি ৱুত্তং হোতি.

৩৩৪. কাযসংসগ্গৰাগেন ইত্থিযা অন্তমসো লোমম্পি অত্তনো সৰীৰে লোমেন ফুসন্তস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘাদিসেসাপত্তি হোতীতি যোজনা. এত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৭৪) ‘‘লোমগণনায সঙ্ঘাদিসেসা হোন্তী’’তি কুৰুন্দট্ঠকথামতস্স অট্ঠিতত্তা, ‘‘কোট্ঠাসগণনায ন হোতি, ইত্থিগণনায হোতী’’তি মহাঅট্ঠকথামতস্স ঠিতত্তা সঙ্ঘসন্তকে মঞ্চপীঠে পচ্চত্থৰণাদিনা কেনচি অপ্পটিচ্ছাদিতে ফুসন্তস্স ৱিয লোমগণনায অহুত্ৱা ফুট্ঠলোমানং বহুত্তেপি একস্মিং পযোগে একা এৱ আপত্তি, বহূসু পযোগেসু পযোগগণনায আপত্তিযো হোন্তীতি সন্নিট্ঠানং.

৩৩৫. ইত্থিযাতি মনুস্সিত্থিযা. সম্ফুট্ঠোতি হত্থাদিসৰীৰাৱযৱে সংসগ্গং সমাপন্নো. সেৱনচেতনো ৱাযমিত্ৱা কাযসংসগ্গৰাগেন অত্তনো কাযং চালেত্ৱাতি অত্থো. সঙ্ঘাদিসেসতাতি এত্থ সকত্থে তদ্ধিতপ্পচ্চযো. ‘‘সঙ্ঘাদিসেসিতা’’তি পন পাঠো সুন্দৰো, সঙ্ঘাদিসেসস্স অত্থিতা ৱিজ্জমানভাৱোতি অত্থো. সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা সব্ভাৱসঙ্খাতা অত্থিতা ঈপচ্চযত্থে পুগ্গলে সঙ্ঘাদিসেসীসদ্দপৱত্তিনিমিত্তং হোতীতি ভাৱপচ্চযো তংঅত্থৱসেন লব্ভতি. যথাহু ‘‘যস্স গুণস্স হি ভাৱা দব্বে সদ্দসন্নিৱেসো, তদভিধানে ত্ততাদযো’’তি.

৩৩৬. একেন হত্থেন গহেত্ৱাতি (কঙ্খা. অট্ঠ. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা) এত্থ ‘‘কাযসংসগ্গৰাগেনা’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. ‘‘মনুস্সিত্থি’’ন্তি অজ্ঝাহাৰো. তং মনুস্সিত্থিং. তত্থ তত্থাতি ইত্থিযা তস্মিং তস্মিং সৰীৰাৱযৱে. ‘‘একাৱাপত্তী’’তি পঠমং গহিতহত্থস্স অনপনীতত্তা ৱুত্তং. গহিতহত্থং পন মোচেত্ৱা পুনপ্পুনং ফুসন্তস্স পযোগগণনায আপত্তি হোতীতি ব্যতিৰেকতো লব্ভতি.

৩৩৭. একেন হত্থেন অগ্গহেত্ৱা সীসতো যাৱ পাদং, পাদতো যাৱ সীসঞ্চ কাযা হত্থং অমোচেত্ৱা দিৱসম্পি তং ইত্থিং ফুসন্তস্স একাৱাপত্তীতি যোজনা. এত্থাপি ‘‘অমোচেত্ৱা’’তি ব্যতিৰেকতো মোচেত্ৱা ফুসন্তস্স পযোগগণনায অনেকাপত্তিযোতি লব্ভতি.

৩৩৮. একতো গহিতপঞ্চঙ্গুলীনং গণনায সচে আপত্তি সিযা, একস্স মাতুগামস্স সৰীৰং ৰাগচিত্তেন ফুসন্তস্স দ্ৱত্তিংসকলাপকোট্ঠাসতো ব্যতিৰেকস্স সৰীৰস্সাভাৱা দ্ৱত্তিংসকলাপকোট্ঠাসগণনায আপত্তিযা ভৱিতব্বং, তথা অভাৱতো ইদম্পি ন হোতীতি দস্সনত্থং ‘‘ন হি কোট্ঠাসতো সিযা’’তি আহ.

৩৪০-১. ইত্থিযা ৱিমতিস্সাপি অত্তনো কাযেন ইত্থিযা কাযং ফুসতো তস্স থুল্লচ্চযং সিযা, ইত্থিযা পণ্ডকাদিসঞ্ঞিনোপি অত্তনোপি কাযেন ইত্থিযা কাযং ফুসতো তস্স থুল্লচ্চযং সিযা. আদি-সদ্দেন পুৰিসতিৰচ্ছানগতানং সঙ্গহো. ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো অত্তনো কাযেন ইত্থিযা কাযসম্বদ্ধং ফুসতো তস্স থুল্লচ্চযং সিযা. পণ্ডকে পণ্ডকসঞ্ঞিনো অত্তনো কাযেন পণ্ডকস্স কাযং ফুসতো তস্স থুল্লচ্চযং সিযা. যক্খিপেতীসু যক্খিপেতিসঞ্ঞিনো অত্তনো কাযেন তাসং কাযং ফুসতো তস্স থুল্লচ্চযং সিযাতি যোজনা. এত্থ ‘‘পণ্ডকগ্গহণেন উভতোব্যঞ্জনকোপি গয্হতী’’তি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং ৱুত্তং. ‘‘ইত্থিযা ৱেমতিকস্সাপি পণ্ডকাদিসঞ্ঞিনোপি অত্তনো কাযেন ইত্থিযা কাযসম্বদ্ধং ফুসতো তস্স থুল্লচ্চযং সিযা’’তি ন যোজেতব্বং. কস্মা? তথা যোজনাযং পাড়িযং দুক্কটং ৱুত্তং, ন থুল্লচ্চযন্তি অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো.

‘‘দুক্কটং কাযসংসগ্গে, তিৰচ্ছানগতিত্থিযা’’তি ইমিনা ৱিনীতৱত্থুম্হি আগতনযে সঙ্গহিতেপি তেনেৱ নযেন পণ্ডকে ৱিমতিইত্থিসঞ্ঞিতাদিঅঞ্ঞমতিপক্খে চ পুৰিসতিৰচ্ছানগতেসু পুৰিসতিৰচ্ছানগতসঞ্ঞিৱিমতিপণ্ডকাদিঅঞ্ঞমতিপক্খে চ ইতি ইমেসং তিণ্ণং কাযপটিবদ্ধামসনাদীসু চ পদভাজনে ৱুত্তসব্বদুক্কটাপত্তিযো উপলক্খিতাতি দট্ঠব্বং.

৩৪২. অত্তনো কাযেন পটিবদ্ধেন ইত্থিযা কাযেন পটিবদ্ধং ফুসন্তস্স ভিক্খুনো পন দুক্কটন্তি যোজনা. এত্থ পি-সদ্দো ৱুত্তদুক্কটানং সমুচ্চযত্থো. চ-সদ্দেন পন অৱুত্তসমুচ্চযত্থেন ‘‘নিস্সগ্গিযেন কাযং আমসতি. নিস্সগ্গিযেন কাযপটিবদ্ধং আমসতি. নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযং আমসতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ২৭৬) পাড়িযং আগতদুক্কটানং সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.

৩৪৩-৪. ন কেৱলং পদভাজনাগতইত্থিসৰীৰাদিকমেৱ অনামাসং, ৱিনীতৱত্থূসু দাৰুধীতলিকৱত্থুঅনুলোমতো পোত্থলিকাদিইত্থিৰূপকঞ্চ নিস্সগ্গিযৱাৰানুলোমতো অসৰীৰট্ঠং মাতুগামেহি পৰিভুত্তৱত্থাভৰণাদিঞ্চ ৱিভঙ্গক্খন্ধকাদীসু ৱুত্তনযানুসাৰেন অট্ঠকথাগতং অৱসেসং অনামাসৱত্থুঞ্চ আমসন্তস্স আপত্তিং সঙ্গহেতুমাহ ‘‘ইত্থীন’’ন্তিআদি.

‘‘ইত্থীনং ইত্থিৰূপঞ্চা’’তি ইদং ‘‘ইত্থিকায ইত্থিধনং (পাৰা. ৩৪), সদ্ধানং সদ্ধাপৰাযন’’ন্তিআদীসু ৱিয লোকৱোহাৰৱসেন ৱুত্তং. ইত্থীনং দাৰুলোহমযাদিকং ইত্থিৰূপঞ্চাতি যোজনা. আদি-সদ্দেন হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদতো মত্তিকায, পিট্ঠেন ৱা কতং মাতুগামৰূপং সঙ্গণ্হাতি. মাতুগামৰূপং যেন কেনচি দিন্নং সব্বৰতনমযং ৱিনা অৱসেসং সাদিযিত্ৱা ভিন্দিত্ৱা সমণসাৰুপ্পপৰিক্খাৰং কাৰাপেতুং, অফুসিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বে ৱা যোজেতুং ৱট্টতি.

‘‘ৱত্থ’’ন্তি ইমিনা নিৱাসনপাৰুপনদ্ৱযম্পি সামঞ্ঞেন গহিতং. ইদঞ্চ মাতুগামেন পৰিভুঞ্জিতুং ঠপিতম্পি অনামাসমেৱ, চীৱৰত্থায দিন্নং সম্পটিচ্ছিত্ৱা গণ্হিতুং ৱট্টতি. হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন তিণচুম্বটকং, অঙ্গুলিযা পণ্ণমুদ্দিকং উপাদায অলঙ্কাৰমেৱ. এত্থ চ ৱালকেসৱট্টকেসেসু পৱেসনকদন্তসূচিআদি কপ্পিযভণ্ডং দিয্যমানং সমণসাৰুপ্পপৰিক্খাৰত্থায গহেতব্বং.

তত্থজাতফলং খজ্জন্তি ৰুক্খে ঠিতং খাদিতব্বং পনসনাড়িকেৰাদিফলঞ্চ মনুস্সেহি ৰাসিকতং পৰিভুঞ্জিতব্বফলঞ্চ ‘‘মনুস্সেহি ৰাসিকতেসুপি এসেৱ নযো’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮১) অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা অনামাসন্তি উপলক্খণতো ইমিনাৱ গহেতব্বং. অৰঞ্ঞে ৰুক্খতো পতিতং ফলং ‘‘অনুপসম্পন্নস্স দস্সামী’’তি গহেতুং ৱট্টতি. ‘‘মুগ্গাদিং তত্থজাতক’’ন্তি উপলক্খণপদত্তা গচ্ছতো ৱিযুত্তম্পি গহেতব্বং. মুগ্গাদিন্তি এত্থ ‘‘অপৰণ্ণ’’ন্তি পাঠসেসো.

সব্বানি ধঞ্ঞানীতি ‘‘সালি ৱীহি যৱো কঙ্গু, কুদ্ৰূসৱৰকগোধুমা’’তি ৱুত্তানি সত্ত ধঞ্ঞানি. খেত্তমগ্গেন গচ্ছতা সালিসীসে হত্থেন অফুসন্তেন গন্তব্বং. সচে মগ্গো সম্বাধো হোতি, সৰীৰে ধঞ্ঞং ফুসন্তেপি মগ্গত্তা ন দোসো. ৱীথিযং, গেহঙ্গণে ৱা ধঞ্ঞেসু পসাৰিতেসু অপসক্কিত্ৱা চে গন্তুং ন সক্কা, ‘‘মগ্গং অধিট্ঠায গন্তব্ব’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮১) অট্ঠকথাৱচনতো ‘‘ইমং মগ্গং গমিস্সামী’’তি গন্তুং ৱট্টতি. ‘‘কুলগেহে ধঞ্ঞমত্থকে চে আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা দিন্নং হোতি, নিসীদিতুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮১ অত্থতো সমানং) অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. ‘‘আসনসালাযং ধঞ্ঞে ৱিপ্পকিণ্ণে অনুক্কমিত্ৱা একমন্তে পীঠকং পঞ্ঞাপেত্ৱা নিসীদিতব্বং. সচে মনুস্সা তস্মিং ধঞ্ঞমত্থকে আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা দেন্তি, নিসীদিতুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮১ অত্থতো সমানং) অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা অত্তনা তত্থ আসনং পঞ্ঞাপেত্ৱা নিসীদিতুং ন ৱট্টতি.

৩৪৫. ধমনসঙ্খাদিং সব্বং পঞ্চঙ্গতুৰিযম্পি চাতি সম্বন্ধো. ধমনসঙ্খো নাম সদ্দকৰণসঙ্খো. আদি-সদ্দেন ৱংসসিঙ্গতাড়াদীনং সঙ্গহো. পঞ্চঙ্গতুৰিযন্তি আততং, ৱিততং, আততৱিততং, ঘনং, সুসিৰন্তি পঞ্চঙ্গসঙ্খাতং তুৰিযং. তত্থ আততং নাম চম্মপৰিযোনদ্ধেসু ভেৰিআদীসু একতো আকড্ঢিত্ৱা ওনদ্ধং একতলতুৰিযং. ৱিততং নাম উভতো আকড্ঢিত্ৱা ওনদ্ধং উভযতলতুৰিযং. আততৱিততং নাম উভযতো চ মজ্ঝতো চ সব্বতো পৰিযোনন্ধিতং. ঘনং সম্মাদি. সম্মন্তি তাড়ং, ঘণ্টাকিঙ্কণিআদীনম্পি এত্থেৱ সঙ্গহো. সুসিৰন্তি ৱংসাদি.

ইধ (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮১) কুৰুন্দট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন ভেৰিপোক্খৰঞ্চ ভেৰিতলচম্মঞ্চ ৱীণা চ ৱীণাপোক্খৰচম্মঞ্চ দণ্ডো চ অনামাসং. ‘‘পূজং কত্ৱা চেতিযঙ্গণাদীসু ঠপিতভেৰিযো অচালেন্তেন অৱসেসট্ঠানং সম্মজ্জিতব্বং. কচৱৰছড্ডনকালে কচৱৰং ৱিয গহেত্ৱা একস্মিং ঠানে ঠপেতব্ব’’ন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. তুৰিযভণ্ডেসু যং কিঞ্চি অত্তনো দীযমানং তং পৰিৱত্তেত্ৱা কপ্পিযপৰিক্খাৰং গহেতুং অধিৱাসেতব্বং. দোণি ৱা পোক্খৰং ৱা দন্তকট্ঠনিক্খিপনত্থায, চম্মঞ্চ সত্থকোসকৰণত্থায গহেতব্বং.

ৰতনানি চ সব্বানীতি মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং ৰজতং জাতৰূপং লোহিতঙ্কো মসাৰগল্লন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮১) ৱুত্তানি সব্বানি ৰতনানি চ. এত্থ চ ৱিদ্ধা, অৱিদ্ধা ৱা সামুদ্দিকাদী সব্বাপি মুত্তা অনামাসা. ভণ্ডমূলত্থঞ্চ গণ্হিতুং ন ৱট্টতি. অন্তমসো জাতিফলিকং উপাদায নীলপীতাদিভেদো সব্বোপি মণি ধোতৱিদ্ধো অনামাসো. আহতাকাৰেনেৱ ঠিতো অৱিদ্ধাধোতো মণি পত্তাদি ভণ্ডমূলত্থং অধিৱাসেতুং ৱট্টতীতি ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযং পন পটিক্খিত্তং. পচিত্ৱা কতো কাচমণিযেৱেকো ৱট্টতি. ৱেড়ুৰিযে চ মণিসদিসোযেৱ ৱিনিচ্ছযো.

ধমনসঙ্খো ‘‘সব্বং ধমনসঙ্খাদি’’ন্তিআদিগাথায তুৰিযেসু গহিতো. ৰতনখচিতো সঙ্খো অনামাসো. পানীযসঙ্খো ধোতোপি অধোতোপি আমাসো. অৱসেসসঙ্খো পন অঞ্জনাদিভেসজ্জত্থং, পত্তাদিভণ্ডমূলভাৱেন চ অধিৱাসেতুং ৱট্টতি. সুৱণ্ণেন একতো ৱিলিযাপেত্ৱা কতা মুগ্গৱণ্ণা সিলা অনামাসা. সেসা সিলা খুদ্দকনিসানাদিকম্মত্থং অধিৱাসেতুং ৱট্টতি. ‘‘পৱাড়ং ধোতমধোতঞ্চ ৱিদ্ধমৱিদ্ধঞ্চ সব্বথা অনামাসং, নাপি অধিৱাসেতব্ব’’ন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তত্তা পৱাড়পটিমাচেতিযানি চেৱ পোত্থকেসু পৱেসেতব্বআণিযা মূলে, অগ্গেচ পৱেসেতব্বং পদুমাদিআকাৰেন কতং ৱট্টঞ্চ ন গহেতব্বং ন ফুসিতব্বং.

বীজতো পট্ঠায ৰজতং, জাতৰূপঞ্চ কতং ৱা হোতু অকতং ৱা, সব্বসো অনামাসং, ন চ সাদিতব্বং. ইমিনা কতং পটিমাদিকঞ্চ আৰকূটলোহঞ্চ অনামাসন্তি ৱক্খতি. কতাকতসুৱণ্ণৰজতানং অসাদিযিতব্বতায ইধ অট্ঠকথায আগতত্তা উত্তৰেন ৰাজপুত্তেন কাৰেত্ৱা আহটং সুৱণ্ণচেতিযং ন ৱট্টতীতি মহাপদুমত্থেৰেন পটিক্খিত্তন্তি সুৱণ্ণপটিমাচেতিযপোত্থকাৱচ্ছাদকমণিপদুমৱট্টাদি যং কিঞ্চি ন সাদিতব্বমেৱ, ন চ আমসিতব্বং. এতেন কতং সেনাসনোপকৰণং পন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. ধম্মমণ্ডপে কতম্পি পটিজগ্গিতুং ৱট্টতি. লোহিতৱণ্ণো মণি, মসাৰগল্লমণি চ সব্বথা অনামাসো, ন চ অধিৱাসেতব্বোতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং.

৩৪৬. সব্বমাৱুধভণ্ডন্তি খগ্গাদি সব্বং আৱুধোপকৰণং পত্তাদিকপ্পিযপৰিক্খাৰমূলত্থায দীযমানং সত্থৱাণিজায অকাতব্বত্তা ন গহেতব্বং, ‘‘ইমং গণ্হথা’’তি দিন্নং ভিন্দিত্ৱা খণ্ডাখণ্ডিকং কত্ৱা ‘‘খুৰাদিকপ্পিযপৰিক্খাৰং কাৰেস্সামী’’তি সাদিতুং ৱট্টতি. সঙ্গামভূমিযং মগ্গে পতিতখগ্গাদিং দিস্ৱা পাসাণেন ভিন্দিত্ৱা ‘‘খুৰাদিকপ্পিযভণ্ডানি কাৰেস্সামী’’তি গণ্হিতুং ৱট্টতি. উসুসত্তিআদিকং ফলতো দণ্ডং অপনেত্ৱা কপ্পিযপৰিক্খাৰকাৰাপনত্থায গহেতব্বং.

জিযাতি ধনুগুণো. চ-কাৰেন ইমিস্সা গাথায অৱুত্তং অঙ্কুসতোমৰাদিং পৰহিং সোপকৰণং সঙ্গণ্হাতি. ধনুদণ্ডকোতি জিযাৱিৰহিতো ধনুদণ্ডকো. ইদং পৰহিংসোপকৰণভণ্ডাদিকং ৱিহাৰে সম্মজ্জিতব্বট্ঠানে ঠপিতং চে, সামিকানং ৱত্ৱা তেহি অগ্গহিতং চে, অচালেন্তেন সম্মজ্জিতব্বং.

জালঞ্চাতি মচ্ছজালপক্খিজালাদিজালঞ্চ. জালং দীযমানং ছত্তৱেঠনত্থং, আসনচেতিযাদিমত্থকে বন্ধনাদিপযোজনে সতি তদত্থঞ্চ গহেতব্বং. সৰৱাৰণং নাম ফলকাদিকং অঞ্ঞেহি অত্তনো ৱিজ্ঝনত্থায ৱিস্সট্ঠসৰনিৱাৰণং ৱিনাসনোপৰোধকাৰণং হোতীতি ভণ্ডমূলত্থং সাদিতুং ৱট্টতি. ‘‘দন্তকট্ঠাধাৰফলকাদি যদিচ্ছিতং কৰোমী’’তি মুট্ঠিং অপনেত্ৱা গহেতুং ৱট্টতি.

৩৪৭. চেতিযন্তি এত্থ ‘‘সুৱণ্ণচেতিয’’ন্তি ইদং ‘‘সুৱণ্ণপটিবিম্বাদী’’তি অনন্তৰং ৱুত্তত্তা লব্ভতি. সুৱণ্ণগ্গহণঞ্চুপলক্খণন্তি ৰজতমযঞ্চ গহেতব্বং. আৰকূটকন্তি সুৱণ্ণৱণ্ণং লোহৱিসেসমাহ. ‘‘অনামাস’’ন্তি ইদং ‘‘অসম্পটিচ্ছিযং ৱা’’তি এতস্স উপলক্খণং.

৩৪৮. সব্বং ৱাদিতমিতি সম্বন্ধো. ওনহিতুন্তি চম্মৱৰত্ততন্তীহি বন্ধিতুং. ওনহাপেতুন্তি তথেৱ অঞ্ঞেহি কাৰাপেতুং. ৱাদাপেতুন্তি অঞ্ঞেহি ৱাদাপেতুং. ৱাদেতুন্তি অত্তনা ৱাদেতুং. ৱাদিতন্তি ৱাদনীযং যথা ‘‘কৰণীযং কাৰিত’’ন্তি, ৱাদনাৰহং তুৰিযভণ্ডন্তি অত্থো. ইদঞ্চ ওনহনাদিকিৰিযায কম্মং.

৩৪৯. উপহাৰং কৰিস্সামাতি পূজং কৰিস্সাম. ইতি অনুমতিগ্গহণত্থায. ৱত্তব্বাতি তে ৱত্তাৰো ৱত্তব্বাতি যোজনা.

৩৫০-১. ধুত্তিযা ইত্থিযাতি ৱিপন্নাচাৰায লোড়িত্থিযা. সযং ফুসিযমানস্সাতি ভিক্খুনো পযোগং ৱিনা ইত্থিযা অত্তনাৱ ফুসিযমানস্স. কাযেন অৱাযমিত্ৱাতি তস্সা সৰীৰসম্ফস্সানুভৱনত্থং অত্তনো কাযং অচালেত্ৱা. ফস্সং পটিৱিজানতোতি ফস্সং অনুভৱন্তস্স.

অসঞ্চিচ্চাতি এত্থ ‘‘ফুসনে’’তি পাঠসেসো, ‘‘ইমিনা উপাযেন ইমং ফুসামী’’তি অচেতেত্ৱা. কিং ৱুত্তং হোতি? ‘‘ইমিনা পত্তপটিগ্গহণাদিনা উপাযেন এতিস্সা সৰীৰসম্ফস্সং অনুভৱিস্সামী’’তি অচিন্তেত্ৱা পত্তথালকতট্টকপণ্ণপুটভেসজ্জাদিং পটিগ্গণ্হাপেন্তিযা হত্থে অত্তনো হত্থেন ফুসনাদীসু অনাপত্তীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘অস্সতিযা’’তি ইদং পন ইমিনাৱ সঙ্গহিতত্তা ইধ ৱিসুং ন ৱুত্তং, মাতুগামস্স সৰীৰে ফুসনভাৱং অজানিত্ৱা অঞ্ঞৱিহিতো হুত্ৱা সতিং অনুপট্ঠপেত্ৱা হত্থপাদপসাৰণাদীসু ফুসন্তস্সাতি অত্থো.

অজানন্তস্সাতি দাৰকাকাৰং দাৰিকং ‘‘মাতুগামো’’তি অজানিত্ৱা কেনচি কৰণীযেন ফুসন্তস্স. মোক্খাধিপ্পাযিনো চাতি ‘‘মোক্খাধিপ্পাযো কাযেন ৱাযমতি, ফস্সং পটিৱিজানাতি, অনাপত্তি. মোক্খাধিপ্পাযো কাযেন ৱাযমতি, ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতি, অনাপত্তি. মোক্খাধিপ্পাযো ন চ কাযেন ৱাযমতি, ফস্সং পটিৱিজানাতি, অনাপত্তি. মোক্খাধিপ্পাযো ন চ কাযেন ৱাযমতি, ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতি, অনাপত্তী’’তি (পাৰা. ২৭৯) ৱুত্তমোক্খাধিপ্পাযৱতো চতুব্বিধস্স পুগ্গলস্সাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘অনাপত্তী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো.

ইমেসু যো মাতুগামেন আলিঙ্গনাদিপযোগেন অজ্ঝোত্থৰযমানো তং অত্তনো সৰীৰতো অপনেত্ৱা মুঞ্চিতুকামো হত্থচালেন, মুট্ঠিআদীহি ৱা পটিপণামনং, পহৰণাদিকঞ্চ পযোগং কৰোতি, অযং পঠমো পুগ্গলো. অত্তানমজ্ঝোত্থৰিতুং আগচ্ছন্তিং ইত্থিং দিস্ৱা পহৰণাকাৰাদিসব্বপযোগং দস্সেত্ৱা তাসেত্ৱা অত্তনো সৰীৰং ফুসিতুং অদেন্তো দুতিযো. ইত্থিযা অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা আলিঙ্গিতো চোপনৰহিতং মং ‘‘অনত্থিকো’’তি মন্ত্ৱা ‘‘সযমেৱ পলাযিস্সতী’’তি, ‘‘অচোপনমেৱ মোক্খোপাযো’’তি ঞত্ৱা নিচ্চলোৱ হুত্ৱা ফস্সং পটিৱিজানন্তো ততিযো. অত্তানং অজ্ঝোত্থৰিতুমাগচ্ছন্তিং ইত্থিং দিস্ৱা দুতিযো ৱিয তাসেতুং কাযপ্পযোগং অকত্ৱা ‘‘অগতে পাতেস্সামি, পহৰিত্ৱা তাসেস্সামী’’তি ৱা চিন্তেত্ৱা নিচ্চলোৱ হুত্ৱা তিট্ঠন্তো চতুত্থোতি ৱেদিতব্বো.

৩৫২. পঠমেনাতি এত্থ ‘‘পাৰাজিকেনা’’তি পাঠসেসো, কাযচিত্তসমুট্ঠানন্তি ৱুত্তং হোতি. ইধ চিত্তং নাম কাযসংসগ্গৰাগসম্পযুত্তং চিত্তং, সুক্কৱিস্সট্ঠিম্হি মোচেতুকামতায সম্পযুত্তং চিত্তং.

কাযসংসগ্গকথাৱণ্ণনা.

৩৫৩-৪. দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদেনাতি দুট্ঠু কুচ্ছিতভাৱং উলতি গচ্ছতীতি দুট্ঠুল্লা, দুট্ঠুল্লা চ সা ৱাচা চাতি দুট্ঠুল্লৱাচা, ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গে মেথুনধম্মপটিসংযুত্তা ৱাচা, যথাহ ‘‘দুট্ঠুল্লা নাম ৱাচা ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গমেথুনধম্মপটিসংযুত্তা ৱাচা’’তি (পাৰা. ২৮৫), দুট্ঠুল্লৱাচায অস্সাদো দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদো, তথাপৱত্তৱচীৱিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তসম্পযুত্তা চেতনা, তেন সম্পযুত্তো ৰাগো ইধ সহচৰিযেন ‘‘দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদো’’তি ৱুত্তো, তেন, দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদসম্পযুত্তেন ৰাগেনাতি অত্থো. ইমিনা ‘‘ওভাসন্তস্সা’’তি ৱক্খমানওভাসনস্স হেতু দস্সিতো.

ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো ভিক্খুনোতি যোজনা. ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনোতি ‘‘মাতুগামো নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী, ন পেতী, ন তিৰচ্ছানগতা, ৱিঞ্ঞূ পটিবলা সুভাসিতদুব্ভাসিতং দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আজানিতু’’ন্তি পদভাজনে নিদ্দিট্ঠসৰূপায সুভাসিতদুব্ভাসিতং জানন্তিযা মনুস্সিত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো ভিক্খুনোতি অত্থো. ‘‘দ্ৱিন্নং মগ্গান’’ন্তি এতস্স সম্বন্ধীৱসেন ‘‘ইত্থিযা’’তি ইদং সামিৱসেন যোজেতব্বং, যথাৱুত্তসৰূপস্স মাতুগামস্স ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গন্তি অত্থো. ৱণ্ণাৱণ্ণৱসেন চাতি ‘‘ৱণ্ণং ভণতি নাম দ্ৱে মগ্গে থোমেতি ৱণ্ণেতি পসংসতি. অৱণ্ণং ভণতি নাম দ্ৱে মগ্গে খুংসেতি ৱম্ভেতি গৰহতী’’তি নিদ্দেসে ৱুত্তনযেন উভো মগ্গে উদ্দিস্স থোমনগৰহণৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি.

মেথুনস্স যাচনাদযো মেথুনযাচনাদযো, তেহি মেথুনযাচনাদীহি, ‘‘যাচতিপি আযাচতিপি পুচ্ছতিপি পটিপুচ্ছতিপি আচিক্খতিপি অনুসাসতিপি অক্কোসতিপী’’তি (পাৰা. ২৮৫) উদ্দেসে ৱুত্তমেথুনযাচনাদিৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি. ইমেহি দ্ৱীহি ‘‘ওভাসন্তস্সা’’তি ৱুত্তওভাসনা দস্সিতা. ওভাসন্তস্সাতি উদ্দেসযন্তস্স, পকাসেন্তস্সাতি অত্থো. ‘‘ৱিঞ্ঞু’’ন্তি ইমিনা ওভাসনকিৰিযায কম্মমাহ, ইমিনা ৱিসেসিতব্বং ‘‘মনুস্সিত্থি’’ন্তি ইদং পকৰণতো লব্ভতি, যথাদস্সিতপদভাজনাগতসৰূপং ৱিঞ্ঞুং পটিবলং মনুস্সিত্থিন্তি ৱুত্তং হোতি. অন্তমসো হত্থমুদ্দাযপীতি ওভাসনে অন্তিমপৰিচ্ছেদদস্সনং. দুট্ঠুল্লৱচনস্সাদভাৱে সতি যো ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গপটিবদ্ধং গুণদোসং ৱা মেথুনধম্মযাচনাদিৱসেন ৱা দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং জানন্তিং মনুস্সিত্থিং হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন হত্থমুদ্দাযপি ৱদেয্যাতি অত্থো.

ইমস্মিং গাথাদ্ৱযে দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদেন ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিনো ৱিঞ্ঞুং তং ইত্থিং দ্ৱিন্নং মগ্গানং ৱণ্ণৱসেন অন্তমসো হত্থমুদ্দাযপি ওভাসন্তস্স ভিক্খুনো গৰুকং সিযাতি একং ৱাক্যং, তথা ‘‘দ্ৱিন্নং মগ্গানং অৱণ্ণৱসেনা’’তি ইমিনা চ ‘‘মেথুনযাচনাদীহী’’তি ইমিনা চ যোজনায ৱাক্যদ্ৱযন্তি এৱং যোজনাৱসেন তীণি ৱাক্যানি হোন্তি.

তত্থ পঠমৱাক্যে ৱণ্ণৱচনেন সঙ্গহিতং থোমনাদিকথং কথেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো হোতি. ‘‘ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি এত্তকমেৱ থোমনত্থং ৱদতো সঙ্ঘাদিসেসো ন হোতি, ‘‘তৱ ৱচ্চমগ্গো চ পস্সাৱমগ্গো চ ঈদিসো সুভো সুসণ্ঠানো, তেন নাম ঈদিসেন ইত্থিলক্খণেন সুভলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তি ৱদন্তস্স হোতি. ‘‘ৱণ্ণেতি, পসংসতী’’তি পদদ্ৱযঞ্চ ‘‘থোমেতী’’তি পদস্স পৰিযাযো.

দুতিযৱাক্যে অৱণ্ণপদসঙ্গহিতং খুংসনাদিত্তযে খুংসনং নাম পতোদোপমেহি ফৰুসৱচনেহি তুদনং. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘খুংসেতীতি ৱাচাপতোদেন ঘট্টেতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৫). পতুজ্জতেনেনাতি ‘‘পতোদো’’তিঅগচ্ছন্তে অস্সাদযো পৱত্তেতুং ৱিজ্ঝনকপাচনদণ্ডো ৱুচ্চতি. ৱম্ভনং নাম অপসাদনং. অপসাদনং নাম গুণতো পৰিহাপনং. যথাহ ‘‘ৱম্ভেতীতি অপসাদেতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৫). গৰহা নাম দোসাৰোপনং. যথাহ ‘‘গৰহতীতি দোসং দেতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৫). ইমং খুংসনাদিপটিসংযুত্তৱচনং ৱক্খমানেসু ‘‘সিখৰণীসি, সম্ভিন্নাসি, উভতোব্যঞ্জনাসী’’তি ইমেসু তীসু পদেসু অঞ্ঞতৰেন যোজেত্ৱা কথেন্তস্সেৱ সঙ্ঘাদিসেসো, ন ইতৰস্স.

ততিযৱাক্যে মেথুনযাচনাদিৱচনেহি সঙ্গহিতং আযাচনাদিং কৰোন্তস্সাপি সঙ্ঘাদিসেসো. ‘‘যাচতি নাম দেহি মে অৰহসি মে দাতু’’ন্তিআদিনা (পাৰা. ২৮৫) নযেন একেকং পদং ‘‘দেহি মে মেথুনং ধম্ম’’ন্তিআদিৱসেন মেথুনধম্মপদেন সহ ঘটেত্ৱা মেথুনধম্মং যাচন্তস্সেৱ হোতি.

‘‘কদা তে মাতা পসীদিস্সতি, কদা তে পিতা পসীদিস্সতি, কদা তে দেৱতাযো পসীদিস্সন্তি, কদা তে সুখণো সুলযো সুমুহুত্তো ভৱিস্সতী’’তিআদিআযাচনপদনিদ্দেসে একেকং পদং তত্থেৱ ওসানে ৱুত্তেন ‘‘কদা তে মেথুনং ধম্মং লভিস্সামী’’তি পদেন ঘটেত্ৱা মেথুনং যাচন্তস্সেৱ হোতি.

‘‘কথং ত্ৱং সামিকস্স দেসি, কথং জাৰস্স দেসী’’তি (পাৰা. ২৮৫) পুচ্ছানিদ্দেসৱচনেসু চ অঞ্ঞতৰং মেথুনধম্মপদেন ঘটেত্ৱা পুচ্ছন্তস্সেৱ হোতি.

‘‘এৱং কিৰ ত্ৱং সামিকস্স দেসি, এৱং জাৰস্স দেসী’’তি (পাৰা. ২৮৫) পটিপুচ্ছানিদ্দেসৱচনেসু অঞ্ঞতৰং মেথুনধম্মপদেন ঘটেত্ৱা ৱিসেসেত্ৱা পটিপুচ্ছন্তস্সেৱ হোতি.

‘‘কথং দদমানা সামিকস্স পিযা হোতী’’তি পুচ্ছতো মাতুগামস্স ‘‘এৱং দেহি, এৱং দেন্তী সামিকস্স পিযা ভৱিস্সতি মনাপা চা’’তি আণত্তিৱচনে, অনুসাসনিৱচনে চ এসেৱ নযো.

৩৫৫. অক্কোসনিদ্দেসাগতেসু ‘‘অনিমিত্তাসি নিমিত্তমত্তাসি অলোহিতাসি ধুৱলোহিতাসি ধুৱচোড়াসি পগ্ঘৰন্তীসি সিখৰণীসি ইত্থিপণ্ডকাসি ৱেপুৰিসিকাসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসী’’তি একাদসসু পদেসু ‘‘সিখৰণীসি সম্ভিন্নাসি উভতোব্যঞ্জনাসী’’তি পদত্তযং পচ্চেকং আপত্তিকৰং, ইমিনা পদত্তযেন সহ পুব্বে ৱুত্তানি ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গমেথুনধম্মপদানি তীণি চাতি ছপ্পদানং পচ্চেকং আপত্তিকৰত্তা ইতো পৰানি অনিমিত্তাদীনি অট্ঠ পদানি ‘‘অনিমিত্তাসি মেথুনধম্মং দেহী’’তিআদিনা নযেন মেথুনধম্মপদেন সহ ঘটেত্ৱা ৱুত্তানেৱ আপত্তিকৰানীতি ৱেদিতব্বানি, ‘‘মেথুনযাচনাদীহী’’তি এত্থ আদি-সদ্দসঙ্গহিতেসু ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীসু একাদসসু অক্কোসপদেসু অন্তোগধত্তেপি কেৱলং আপত্তিকৰত্তা গৰুতৰং পদত্তযং ৱিসুং সঙ্গহেতব্বন্তি ঞাপেতুমাহ ‘‘সিখৰণীসী’’তিআদি.

সিখৰণীসীতি এত্থ ‘‘সিখৰণী অসী’’তি পদচ্ছেদো. ‘‘অসী’’তি পচ্চেকং যোজেতব্বং. তু-সদ্দো কেৱলযুত্তম্পি আপত্তিকৰং হোতীতি ৱিসেসং জোতেতি. কেৱলেনাপি অক্কোসৱচনেনাতি যোজনা. সিখৰণীসীতি বহি নিক্খন্তআণিমংসা ভৱসি. সম্ভিন্নাসীতি মিস্সীভূতৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গা. উভতোব্যঞ্জনাসীতি ইত্থিনিমিত্তেন, পুৰিসনিমিত্তেন চাতি উভতোব্যঞ্জনেহি সমন্নাগতা. ‘‘অযং ইত্থী, অযং পুৰিসো’’তি ব্যঞ্জযতীতি ব্যঞ্জনং, মুত্তকৰণানি. সুণন্তিযাতি এত্থ ‘‘ৱিঞ্ঞুমনুস্সিত্থিযা’’তি অধিকাৰতো লব্ভতি, ইমিনা অক্কোসিতব্বৱত্থু দস্সিতং হোতি. ভাসিতং সুণন্তিযা সুভাসিতদুব্ভাসিতং জানন্তিযা মনুস্সিত্থিযা ৱিসযে পৱত্তঅক্কোসৱচনেন সঙ্ঘাদিসেসো হোতীতি অত্থো.

৩৫৬. পুনপ্পুনং ওভাসন্তস্স ৱাচানং গণনায গৰুকা সিযুন্তি যোজনা. এত্থ ‘‘একং ইত্থি’’ন্তি অজ্ঝাহৰিতব্বং. একৱাচায বহূ ওভাসন্তস্স চ ইত্থীনং গণনায গৰুকা সিযুন্তি যোজনা. এত্থাপি ‘‘ইত্থিযোপী’’তি লব্ভতি.

৩৫৭. সা চে নপ্পটিজানাতীতি এত্থ ‘‘যং সুণন্তিং মনুস্সিত্থিং দ্ৱিন্নং মগ্গানং ৱণ্ণাৱণ্ণৱসেন ওভাসতি, সা চে ন পটিজানাতী’’তি সামত্থিযা লব্ভমানং আদায যোজেতব্বং. অত্তনো ভাসিতং দুট্ঠুল্লং ৱুত্তসমনন্তৰমেৱ অত্থৱসেন সচে ন জানাতীতি অত্থো. তস্সাতি তস্স দুট্ঠুল্লভাসিতভিক্খুস্স. উব্ভজাণুং, অধক্খকং ৱা আদিস্স ভণনে চাপি তস্স থুল্লচ্চযং সিযাতি যোজনা. ভণনেতি দ্ৱিন্নং মগ্গানং ৱণ্ণাদিকথনে, ‘‘ভণতো’’তিপি লিখন্তি, ভণন্তস্স, ভণনহেতূতি অত্থো. হেতুম্হি অযমন্তপচ্চযো ‘‘অসম্বুধ’’ন্তিআদীসু (পাৰা. অট্ঠ. ১.গন্থাৰম্ভকথা) ৱিয. উব্ভজাণুন্তি জাণুতো উদ্ধং. অক্খেকন্তি অক্খকতো হেট্ঠা.

৩৫৮. উব্ভক্খকন্তি অক্খকতো উদ্ধং. অধোজাণুমণ্ডলন্তি জাণুমণ্ডলতো অধো. উদ্দিসন্তি উদ্দিস্স. ‘‘উদ্দিস্সুব্ভক্খং ৱা তথা, অধোজাণুমণ্ডল’’ন্তি চ লিখন্তি, সো পাঠো সুন্দৰো. ৱণ্ণাদিভণনে দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. ‘‘ৱিঞ্ঞুমনুস্সিত্থিযা’’তি অধিকাৰতো লব্ভতি. কাযপটিবদ্ধে ৱণ্ণাদিভণনে দুক্কটন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গা সঙ্ঘাদিসেসক্খেত্তং, অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং থুল্লচ্চযক্খেত্তং, উদ্ধক্খকং অধোজাণুমণ্ডলং দুক্কটক্খেত্তন্তি ইমেসু তীসু খেত্তেসু অক্খকঞ্চেৱ জাণুমণ্ডলঞ্চ থুল্লচ্চযদুক্কটানং দ্ৱিন্নং অৱধিভূতং কত্থ সঙ্গয্হতীতি? দুক্কটক্খেত্তেযেৱ সঙ্গয্হতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘অক্খকং, পন জাণুমণ্ডলঞ্চ এত্থেৱ দুক্কটক্খেত্তে সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৬).

৩৫৯. পণ্ডকে যক্খিপেতীসু দ্ৱিন্নং মগ্গানং ৱণ্ণাদিভণনে তস্স ভণন্তস্স থুল্লচ্চযং ভৱেতি অধিকাৰৱসেন আগতপদেহি সহ যোজেতব্বং. পণ্ডকাদীসূতি আদি-সদ্দেন যক্খিপেতীনং গহণং.

৩৬০. উব্ভক্খক…পে… অযং নযোতি ‘‘পণ্ডকাদীসূ’’তি ইমিনা যোজেতব্বং. অযং নযোতি ‘‘দুক্কটমেৱ হোতী’’তি ৱুত্তো নযো. সব্বত্থাতি সঙ্ঘাদিসেসথুল্লচ্চযদুক্কটক্খেত্তৱসেন সব্বেসু খেত্তেসু.

৩৬১. অত্থপুৰেক্খাৰো হুত্ৱা ওভাসতোপি অনাপত্তীতি যোজনা. মাতুগামানং ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীসু পদেসু অত্থকথনং পুৰেক্খত্ৱা ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদিপদং ভণন্তস্স ৱা মাতুগামেহি সহ অট্ঠকথং সজ্ঝাযন্তানং ৱা অনাপত্তীতি অত্থো. ধম্মপুৰেক্খাৰো হুত্ৱা ওভাসতো অনাপত্তীতি যোজনা. পাড়িধম্মং ৱাচেন্তস্স ৱা তাসং সুণন্তীনং সজ্ঝাযনং ৱা পুৰেক্খত্ৱা ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীসু পদেসু যং কিঞ্চি পব্বজিতস্স ৱা ইতৰস্স ৱা মাতুগামস্স কথেন্তস্স অনাপত্তীতি. পুৰেক্খত্ৱানুসাসনিন্তি ‘‘ইদানি অনিমিত্তাসি…পে… উভতোব্যঞ্জনাসি, অপ্পমাদং দানি কৰেয্যাসি, যথা আযতিম্পি এৱৰূপা নাহোসী’’তি অনুসাসনিং পুৰেক্খত্ৱা.

৩৬২. উম্মত্তকাদীনন্তি পিত্তুম্মত্তকযক্খুম্মত্তকৱসেন দ্ৱিন্নং উম্মত্তকানঞ্চ আদি-সদ্দসঙ্গহিতস্স ইমস্মিং আদিকম্মিকস্স উদাযিত্থেৰস্স চ অনাপত্তীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ইদং সিক্খাপদং তিসমুট্ঠানং কাযচিত্ততো চ ৱাচাচিত্ততো চ কাযৱাচাচিত্ততো চ সমুট্ঠাতি. কিৰিযং, সঞ্ঞাৱিমোক্খং, সচিত্তকং, লোকৱজ্জং, কাযকম্মং, ৱচীকম্মং, অকুসলচিত্ত’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৮৭) অট্ঠকথাযং ৱুত্তপকিণ্ণকৱিনিচ্ছযং দস্সেতি ‘‘সমুট্ঠানাদযো…পে… তুল্যাৱা’’তি. ৱেদনায অদিন্নাদানেন অসমত্তা ‘‘ৱেদনেত্থ দ্ৱিধা মতা’’তি আহ, সুখোপেক্খাৱেদনাৱসেন দ্ৱিধা মতাতি অত্থো.

দুট্ঠুল্লৱাচাকথাৱণ্ণনা.

৩৬৩. কামপাৰিচৰিযাযাতি মেথুনধম্মসঙ্খাতেন কামেন পাৰিচৰিযায, মেথুনধম্মেন পাৰিচৰিযাযাতি অত্থো. অথ ৱা কামিতা পত্থিতাতি কামা, মেথুনৰাগৱসেন পত্থিতাতি অত্থো, কামা চ সা পাৰিচৰিযা চাতি কামপাৰিচৰিযা, তস্সা কামপাৰিচৰিযাযাতিপি গহেতব্বং, মেথুনৰাগচিত্তেন অভিপত্থিতপাৰিচৰিযাযাতিঅত্থো. ‘‘ৱণ্ণং ভাসতো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো, ‘‘এতদগ্গং ভগিনি পাৰিচৰিযানং যা মাদিসং সীলৱন্তং কল্যাণধম্মং ব্ৰহ্মচাৰিং এতেন ধম্মেন পৰিচৰেয্যা’’তি অত্তনো মেথুনধম্মেন পাৰিচৰিযায গুণং আনিসংসং কথেন্তস্সাতি ৱুত্তং হোতি. তস্মিংযেৱ খণেতি তস্মিং ভণিতক্খণেযেৱ. সা চে জানাতীতি যং উদ্দিস্স অভাসি, সচে সা ৱচনসমনন্তৰমেৱ জানাতি.

৩৬৪. সা মনুস্সিত্থী নো জানাতি চে, তস্স থুল্লচ্চযন্তি সম্বন্ধো. যক্খিপেতিদেৱীসু জানন্তীসু, পণ্ডকে চ জানন্তে অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসতো তস্স ভিক্খুনো থুল্লচ্চযং হোতীতি যোজনা. সেসেতি পুৰিসতিৰচ্ছানগতৱিসযে, যক্খিআদীনং অজাননৱিসযে চ অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভাসতো তস্স আপত্তি দুক্কটং হোতীতি যোজনা.

৩৬৫. চীৱৰাদীহীতি চীৱৰপিণ্ডপাতাদীহি. ৱত্থুকামেহীতি তণ্হায ৱত্থুভাৱেন ৱত্থূ চ কামিতত্তা কামাতি চ সঙ্খাতেহি পচ্চযেহি.

৩৬৬. ৰাগো এৱ ৰাগতা. ‘‘ৰাগিতা’’তি ৱা পাঠো, ৰাগো অস্স অত্থীতি ৰাগী, তস্স ভাৱো ৰাগিতা, অত্তকামপাৰিচৰিযায ৰাগোতি অত্থো. ওভাসোতি অত্তকামপাৰিচৰিযায গুণভণনং. তেন ৰাগেনাতি কামপাৰিচৰিযায ৰাগেন. খণে তস্মিন্তি ভণিতক্খণে. ৱিজাননন্তি যং মনুস্সিত্থিং উদ্দিস্স অত্তকামপাৰিচৰিযায ৱণ্ণং ভণতি, তায তস্স ৱচনত্থস্স ৱিজাননন্তি ৱুত্তং হোতি.

৩৬৭. পঞ্চঙ্গানীতি মনুস্সিত্থিতা, তংসঞ্ঞিতা, পাৰিচৰিযায ৰাগিতা, তেন ৰাগেন ওভাসনং, খণে তস্মিং ৱিজাননন্তি ইমানি এত্থ অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদে পঞ্চ অঙ্গানি, পঞ্চ আপত্তিকাৰণানীতি অত্থো. অস্সাতি অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদস্স.

অত্তকামপাৰিচৰিযকথাৱণ্ণনা.

৩৬৮. ‘‘পটিগ্গণ্হাতী’’তিআদিকিৰিযাত্তযোপাদানসামত্থিযেন তিক্খত্তুং পটিপাদনকং ‘‘যো ভিক্খূ’’তি চ ‘‘গৰু হোতী’’তি পদসামত্থিযেন ‘‘তস্সা’’তি চ লব্ভমানত্তা তিৱিধেহি সহ ‘‘যো ভিক্খু পুৰিসস্স সন্দেসং পটিগ্গণ্হাতি, ৱীমংসতি পচ্চাহৰতি চে, তস্স গৰু হোতী’’তি একং ৱাক্যং হোতি. এৱং ‘‘ইত্থিযাপি ৱা’’তি ইমিনা যোজনাযপি একং ৱাক্যং হোতীতি ইমিস্সা গাথায ৱাক্যদ্ৱযং যুজ্জতি.

ইধ সন্দেসক্কমঞ্চ যোজনাক্কমঞ্চ জাননত্থং পঠমং তাৱ ইত্থীনঞ্চ ভৰিযানঞ্চ পভেদো চ সৰূপঞ্চ ৱিভাৱীযতি – তেসু ইত্থিযো দসৱিধা হোন্তি. যথাহ পদভাজনে ‘‘দস ইত্থিযো মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সাৰক্খা সপৰিদণ্ডা’’তি. ভৰিযা চ দসৱিধা হোন্তি. যথাহ পদভাজনে ‘‘দস ভৰিযাযো ধনক্কীতা ছন্দৱাসিনী ভোগৱাসিনী ওদপত্তকিনী ওভটচুম্বটা দাসী চ ভৰিযা চ কম্মকাৰী চ ভৰিযা চ ধজাহটা মুহুত্তিকা’’তি (পাৰা. ৩০৩). ইমাসং পভেদো চ সৰূপানি চ সঙ্খেপতো এৱং ৱেদিতব্বানি –

পুৰিসেহি সহ যথা সংৱাসং ন কৰোতি, এৱং মাতৰা ৰক্খিতা মাতুৰক্খিতা. যথাহ ‘‘মাতুৰক্খিতা নাম মাতা ৰক্খতি গোপেতি ইস্সৰিযং কাৰেতি ৱসং ৱত্তেতী’’তি. পিতুৰক্খিতাদীসুপি এসেৱ নযো. তত্থ যস্মিং কোণ্ডঞ্ঞাদিগোত্তে জাতা, তস্মিংযেৱ গোত্তে জাতেহি ৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা. যথাহ ‘‘গোত্তৰক্খিতা নাম সগোত্তা ৰক্খন্তী’’তিআদি. একং সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিতেহি ৱা একগণপৰিযাপন্নেহি ৱা ৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা নাম. যথাহ ‘‘ধম্মৰক্খিতা নাম সহধম্মিকা ৰক্খন্তী’’তিআদি (পাৰা. ৩০৪). সাৰক্খা নাম ‘‘গব্ভেপি পৰিগ্গহিতা হোতি ‘ময্হং এসা’তি অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপী’’তি পাড়িযং ৱুত্তসৰূপা. সপৰিদণ্ডা নাম ‘‘কেহিচি দণ্ডো ঠপিতো হোতি ‘যো ইত্থন্নামং ইত্থিং গচ্ছতি, তস্স এত্তকো দণ্ডো’’তি ৱুত্তসৰূপাতি অযং দসন্নং ইত্থীনং সৰূপসঙ্খেপো. ইমাসু দসসু সাৰক্খসপৰিদণ্ডানং দ্ৱিন্নং পৰপুৰিসসেৱাযং মিচ্ছাচাৰো হোতি, ইতৰাসং ন হোতি. ইমা দসপি পঞ্চসীলং ৰক্খন্তেহি অগমনীযা.

দসসু ভৰিযাসু ‘‘ধনক্কীতা নাম ধনেন কিণিত্ৱা ৱাসেতী’’তি ৱুত্তত্তা ভৰিযভাৱায অপ্পকং ৱা বহুং ৱা ধনং দত্ৱা গহিতা ধনক্কীতা নাম. ‘‘ছন্দৱাসিনী নাম পিযো পিযং ৱাসেতী’’তি ৱুত্তত্তা অত্তৰুচিযা সংৱসিতেন পুৰিসেন সম্পটিচ্ছিতা ছন্দৱাসিনী নাম. ‘‘ভোগৱাসিনী নাম ভোগং দত্ৱা ৱাসেতী’’তি ৱুত্তত্তা উদুক্খলমুসলাদিগেহোপকৰণং লভিত্ৱা ভৰিযভাৱং গচ্ছন্তী জনপদিত্থী ভোগৱাসিনী নাম. ‘‘পটৱাসিনী নাম পটং দত্ৱা ৱাসেতী’’তি ৱুত্তত্তা নিৱাসনমত্তং ৱা পাৰুপনমত্তং ৱা লদ্ধা ভৰিযভাৱং গচ্ছন্তী দলিদ্দিত্থী পটৱাসিনী নাম. ওদপত্তকিনী নাম ‘‘উদকপত্তং আমসিত্ৱা ৱাসেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তত্তা ‘‘ইদং উদকং ৱিয সংসট্ঠা অভেজ্জা হোথা’’তি ৱত্ৱা একস্মিং উদকপত্তে পুৰিসেন সদ্ধিং হত্থং ওতাৰেত্ৱা ভৰিযভাৱং নীতো মাতুগামো ৱুচ্চতি. ‘‘ওভটচুম্বটা নাম চুম্বটং ওৰোপেত্ৱা ৱাসেতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তত্তা সীসতো চুম্বটং ওৰোপেত্ৱা ভৰিযভাৱমুপনীতা কট্ঠহাৰিকাদিইত্থী ওভটচুম্বটা নাম. দাসী চ ভৰিযা চ নাম ‘‘দাসী চেৱ হোতি ভৰিযা চা’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তত্তা ভৰিযং কত্ৱা ৱাসিতা ‘‘তস্সেৱ দাসী চ ভৰিযা চা’’তি ৱুত্তা. কম্মকাৰী চ ভৰিযা চ নাম ‘‘কম্মকাৰী চেৱ হোতি ভৰিযা চা’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তত্তা পধানিত্থিনিৰপেক্খেন কুটুম্বকিচ্চং কাৰেত্ৱা ভৰিযভাৱং নীতা ভৰিযা কতকম্মা ‘‘কম্মকাৰী চ ভৰিযা চা’’তি ৱুত্তা. ‘‘ধজাহটা নাম কৰমৰানীতা ৱুচ্চতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তত্তা ধজং উস্সাপেত্ৱা গচ্ছন্তিযা মহাসেনায সদ্ধিং গন্ত্ৱা পৰৱিসযং ৱিলুম্পন্তেন পচ্ছিন্দিত্ৱা আনেত্ৱা ভৰিযভাৱমুপনীতা ইত্থী ধজাহটা নাম. ‘‘মুহুত্তিকা নাম তঙ্খণিকা ৱুচ্চতী’’তি (পাৰা. ৩০৪) ৱুত্তত্তা অচিৰকালং সংৱাসত্থায গহিতা ইত্থী মুহুত্তিকা নামাতি অযং দসন্নং ভৰিযানং সৰূপসঙ্খেপো. যথাৱুত্তাসু দসসু ইত্থীসু অঞ্ঞতৰং দসন্নং ভৰিযানং অঞ্ঞতৰট্ঠানে ঠপনত্থমধিপ্পেতভাৱং ৱত্তুং পুৰিসেন ‘‘গচ্ছ ভন্তে ইত্থন্নামং মাতুৰক্খিতং ব্ৰূহি ‘হোহি কিৰ ইত্থন্নামস্স ভৰিযা ধনক্কীতা’তি’’আদিনা নযেন দিন্নসন্দেসং ‘‘সাধু উপাসকা’’তিআদিনা নযেন ৱচীভেদং কত্ৱা ৱা সীসকম্পনাদিৱসেন ৱা পটিগ্গণ্হাতীতি আহ ‘‘পটিগ্গণ্হাতি সন্দেসং পুৰিসস্সা’’তি.

এত্থ পুৰিসস্সাতি উপলক্খণত্তা ‘‘পুৰিসস্স মাতা ভিক্খুং পহিণতী’’তিআদিনা (পাৰা. ৩২১) নযেন পাড়িযং ৱুত্তপুৰিসস্স মাতাপিতুআদযো চ গহেতব্বা. ৱীমংসতীতি এৱং পটিগ্গহিতসাসনং তস্সাযেৱ একংসেন অৱিৰাধেত্ৱা ৱদন্তস্স মাতাপিতুআদীনমঞ্ঞতৰস্স ৱা আৰোচেতীতি অত্থো. এত্থাপি ৱীমংসতীতি উপলক্খণত্তা ‘‘পটিগ্গণ্হাতি অন্তেৱাসিং ৱীমংসাপেত্ৱা অত্তনা পচ্চাহৰতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৩৩৮) ৱুত্তত্তা ৱীমংসাপেতীতিপি গহেতব্বং. পচ্চাহৰতীতি তথা আহটং সাসনং সুত্ৱা তস্সা ইত্থিযা সম্পটিচ্ছিতে চ অসম্পটিচ্ছিতে চ লজ্জায তুণ্হীভূতায চ তং পৱত্তিং পচ্চাহৰিত্ৱা আচিক্খতীতি ৱুত্তং হোতি. ইধাপি পচ্চাহৰতীতি উপলক্খণত্তা ‘‘পটিগ্গণ্হাতি ৱীমংসতি অন্তেৱাসিং পচ্চাহৰাপেতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৩৩৮) ৱুত্তত্তা পচ্চাহৰাপেতীতি চ গহেতব্বং.

‘‘ইত্থিযাপি ৱা’’তি ইমিনা যোজেত্ৱা গহিতদুতিযৱাক্যে চ এৱমেৱ অত্থো ৱত্তব্বো. তত্থ সন্দেসক্কমো পন ‘‘মাতুৰক্খিতা ভিক্খুং পহিণতি ‘গচ্ছ ভন্তে ইত্থন্নামং ব্ৰূহি ‘হোমি ইত্থন্নামস্স ভৰিযা ধনক্কীতা’তি’’আদিপাড়িনযেন (পাৰা. ৩৩০) দট্ঠব্বো. এত্থাপি ‘‘ৱীমংসাপেতি পচ্চাহৰাপেতী’’তি ইদঞ্চ ৱুত্তনযেনেৱ গহেতব্বং. ইমিনা নিযামেন দসন্নং ইত্থীনং নামং ৱিসুং ৱিসুং ৱত্ৱা দসন্নং ভৰিযানং অঞ্ঞতৰত্থায দীযমানসন্দেসক্কমো যোজেতব্বো. ইধাপি ইত্থিযাপি ৱাতি উপলক্খণত্তা ‘‘মাতুৰক্খিতায মাতা ভিক্খুং পহিণতি ‘গচ্ছ ভন্তে ইত্থন্নামং ব্ৰূহি ‘হোতু ইত্থন্নামস্স ভৰিযা ধনক্কীতা’’তিআদিপাড়িৱসেন (পাৰা. ৩২৪) ইত্থিযা মাতুপিতুআদীনঞ্চ সন্দেসক্কমো যোজেতব্বো.

৩৭০. তং পৱত্তিং. সঞ্চৰিত্তা সঞ্চৰণহেতু. ন মুচ্চতীতি ইত্থিপুৰিসানং অন্তৰে সাসনং পটিগ্গহেত্ৱা সঞ্চৰণহেতু আপজ্জিতব্বসঙ্ঘাদিসেসতো ন মুচ্চতীতি অত্থো.

৩৭১. অঞ্ঞং ৱাতি মাতাপিতুৰক্খিতাদীসু অঞ্ঞতৰং ৱা. ‘‘ভাসতো’’তি লিখন্তি. ‘‘পেসিতো’’তি ইমিনা ৱিৰুদ্ধত্তা তং পহায ‘‘ভাসতী’’তি পাঠো গহেতব্বো. পাঠসেসো ৱা কাতব্বো. ‘‘যো অঞ্ঞং ভাসতি চে, তস্স ভাসতোতি যোজনা’’তি নিস্সন্দেহে ৱুত্তং. ‘‘মাতৰা ৰক্খিতং ইত্থিং ‘গচ্ছ ব্ৰূহী’তি যো পেসিতো হোতি, তস্স পিতুৰক্খিতং ৱা অঞ্ঞং ৱা ভাসতো ৱিসঙ্কেতোৱা’’তি, ‘‘মাতৰা…পে… ব্ৰূহী’তি পেসিতো হুত্ৱা পিতুৰক্খিতং ৱা অঞ্ঞং ৱা ভাসতো ৱিসঙ্কেতোৱা’’তি যোজনা যুত্ততৰাতি অম্হাকং খন্তি.

৩৭২. পটিগ্গণ্হনতাদীহীতি পটিগ্গণ্হনমেৱ পটিগ্গণ্হনতা. আদি-সদ্দেন ৱীমংসনপচ্চাহৰণানি গহিতানি. সঞ্চৰিত্তেতি সঞ্চৰণে. সমাপন্নেতি গতে সতি. গৰুকাপত্তিমাদিসেতি এত্থ ‘‘তস্সা’’তি সেসো. আদিসেতি কথেয্য.

৩৭৩. দ্ৱীহি থুল্লচ্চযং ৱুত্তন্তি এত্থ দ্ৱীহি দ্ৱীহি অঙ্গেহি সঞ্চৰিত্তে সমাপন্নে থুল্লচ্চযং ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. ‘‘পটিগ্গণ্হাতি ৱীমংসতি ন পচ্চাহৰতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. পটিগ্গণ্হাতি ন ৱীমংসতি পচ্চাহৰতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ন পটিগ্গণ্হাতি ৱীমংসতি পচ্চাহৰতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (পাৰা. ৩৩৮) দ্ৱীহি দ্ৱীহি অঙ্গেহি থুল্লচ্চযং ৱুত্তন্তি অত্থো. পণ্ডকাদীসূতি পণ্ডকযক্খিপেতীসু. তীহিপি অঙ্গেহি সঞ্চৰিত্তে সমাপন্নে থুল্লচ্চযং ৱুত্তন্তি যোজনা.

একেনেৱাতি একেনেৱ অঙ্গেন. সব্বত্থাতি মাতুৰক্খিতাদীসু সব্বমাতুগামেসু চ ৱিনীতৱত্থুম্হি ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো পুৰিসো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আণাপেসি ‘গচ্ছ ভন্তে ইত্থন্নামং ইত্থিং ৱীমংসা’তি. সো গন্ত্ৱা মনুস্সে পুচ্ছি ‘কহং ইত্থন্নামা’তি. সুত্তা ভন্তেতি…পে… মতা ভন্তেতি. নিক্খন্তা ভন্তেতি. অনিত্থী ভন্তেতি. ইত্থিপণ্ডকা ভন্তেতি. তস্স কুক্কুচ্চং অহোসি. অনাপত্তি ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসস্স, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ৩৪১) আগতাসু সুত্তাদীসু পঞ্চসু চ.

৩৭৪. অনাপত্তি পকাসিতাতি চেতিযাদীসু কত্তব্বং নিস্সায ইত্থিযা পুৰিসস্স, পুৰিসেন চ ইত্থিযা দিন্নসাসনং পটিগ্গহেত্ৱা ৱীমংসিত্ৱা পচ্চাহৰিত্ৱা আৰোচেন্তস্স অনাপত্তিভাৱো ‘‘অনাপত্তি সঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা গিলানস্স ৱা কৰণীযেন গচ্ছতি, উম্মত্তকস্স আদিকম্মিকস্সা’’তি (পাৰা. ৩৪০) পাড়িযং ৱুত্তাতি অত্থো.

৩৭৫. তথা তস্সাতি মনুস্সজাতিকায তস্সা. ননালংৱচনীযতাতি ‘‘মমায’’ন্তি ৱা নিগ্গহপগ্গহে ৱা নিৰাসঙ্কং ৱত্তুং নাহৰতীতি অলংৱচনীযা, অস্সামিকা, সা হি কেনচি ‘‘ময্হং এসা’’তি ৱত্তুং ৱা নিৰাসঙ্কেন নিগ্গহপগ্গহৱচনং ৱা ৱত্তুং অসক্কুণেয্যা, অলংৱচনীযা ন ভৱতীতি নালংৱচনীযা, সস্সামিকা, সা হি সামিকেন তথা কাতুং সক্কুণেয্যাতি নালংৱচনীযা, নালংৱচনীযা ন ভৱতীতি ননালংৱচনীযা, অলংৱচনীযপদেন ৱুত্তা অস্সামিকা এৱ, পটিসেধা দ্ৱে পকতিমত্থং গমযন্তীতি, ননালংৱচনীযায ভাৱো ননালংৱচনীযতা, নিৰাসঙ্কেন অৱচনীযতা অস্সামিকভাৱোতি ৱুত্তং হোতি. সঞ্চৰিত্তৱসেন ভিক্খুনা ৱচনীযা ন হোতীতি ৱা ‘‘অলংৱচনীযা’’তিপি গহেতব্বমেৱ. পটিগ্গণ্হনতাদীনং ৱসাতি এত্থ চকাৰো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. ততো পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণসঙ্খাতানং তিণ্ণং অঙ্গানং ৱসেন চ পুব্বে ৱুত্তমনুস্সিত্থিতা ননালংৱচনীযতাতি ৱুত্তানং দ্ৱিন্নং অঙ্গানং ৱসেন চ ইদং সিক্খাপদং আপত্তিকাৰণেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি যুত্তন্তি অত্থো.

৩৭৬. ইদং সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদং. অথ ৱা লিঙ্গৱিপল্লাসেন চ অযং সঙ্ঘাদিসেসোতি গহেতব্বো. কাযতো, ৱাচতো, কাযৱাচতো, কাযচিত্ততো, ৱাচাচিত্ততো, কাযৱাচাচিত্ততো ৱা উপ্পজ্জনতো ছসমুট্ঠানং. ততো এৱ অচিত্তকমুদীৰিতং. মিস্সকসমুট্ঠানঞ্হি অচিত্তকং. অৱসেসচিত্তেসুপি যস্মিং চিত্তে অসতি অচিত্তকং নাম হোতি, তং দস্সেতুমাহ ‘‘অলংৱচনিযত্তং ৱা’’তিআদি. গাথাবন্ধৱসেন ৰস্সো, ‘‘অলংৱচনীযত্ত’’ন্তি গহেতব্বং. যো সন্দেসং পেসেতি, তস্মিং পটিবদ্ধভাৱন্তি অত্থো. পণ্ণত্তিং ৱাতি সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদসঙ্খাতং পণ্ণত্তিং ৱা অজানতো অচিত্তকমুদীৰিতন্তি সম্বন্ধো.

৩৭৭. সাসনন্তি মাতুগামস্স, পুৰিসস্স ৱা সাসনং. কাযৱিকাৰেনাতি সীসকম্পনাদিনা কাযৱিকাৰেন. গহেত্ৱাতি পটিগ্গহেত্ৱা. তং উপগম্মাতি পটিগ্গহিতসাসনং যস্স ৱত্তব্বং হোতি, তং মাতুগামং, পুৰিসং ৱা উপগম্ম. ৱীমংসিত্ৱাতি তং কিচ্চং তীৰেত্ৱা. হৰন্তস্সাতি পচ্চাহৰন্তস্স. কাযতো সিযাতি ৱচীভেদং ৱিনা পটিগ্গহণাদীনং কাযেনেৱ কতত্তা কাযসমুট্ঠানতোৱ সঙ্ঘাদিসেসো হোতীতি অত্থো.

৩৭৮. ইত্থিযা ৱচনং সুত্ৱাতি যোজনা. যথা নিসিন্নোৱাতি পকতিযা নিসিন্নট্ঠানেযেৱ নিসিন্নো. তং ৱচনং. তত্থেৱাগতস্সেৱাতি যত্থ নিসিন্নো ইত্থিযা সাসনং পটিগ্গণ্হি, তমেৱ আসনং অৱিজহিত্ৱা অত্তনা নিসিন্নট্ঠানমেৱ আগতস্স সন্নিসিতব্বপুৰিসস্সেৱ, এত্থ ‘‘আৰোচেত্ৱা’’তি পাঠসেসো. পুন ‘‘আৰোচেন্তস্সা’’তি ইদং তত্থেৱাগতায তস্সা এৱ ইত্থিযা এৱং যোজেতব্বং. সাসনং দত্ৱা গন্ত্ৱা পুন তত্থেৱ আগতস্স মাতুগামস্সেৱ ঞাতমনন্তৰং কাযিককিৰিযং ৱিনা ৱচনেনেৱ আৰোচেন্তস্সাতি অত্থো. ইদং ইত্থিযা সাসনং পটিগ্গহণাদিৱসেন ৱুত্তং.

অথ ৱা পুৰিসস্স ৱচনং সুত্ৱা যথানিসিন্নোৱ তং ৱচনং ইত্থিযা আৰোচেত্ৱা পুন তত্থেৱাগতস্সেৱ পুৰিসস্স আৰোচেন্তস্সাতি এৱং পুৰিসসন্দেসং পটিগ্গহণাদিৱসেনাপি যোজনা কাতব্বা. এত্থ চ তত্থেৱাগতস্সাতি উপলক্খণং. সাসনৱচনমত্তেনেৱ পটিগ্গহেত্ৱা, কিচ্চন্তৰেন গন্ত্ৱা ৱা যদিচ্ছাৱসেন দিট্ঠট্ঠানে ৱা ৱত্ৱা পুনপি তত্থেৱ দিট্ঠট্ঠানে পুন আৰোচেন্তস্স চ ৱচনেনেৱ সমুট্ঠানভাৱো ৱেদিতব্বো.

৩৭৯. ‘‘অলং…পে… অজানতো’’তি অচিত্তকত্তকাৰণং ৱুত্তমেৱ, কস্মা পুন ‘‘অজানন্তস্স পণ্ণত্তি’’ন্তি ৱুত্তন্তি চে? তদুভযস্সাপি ৱিসুং কাৰণাভাৱং ৱিঞ্ঞাপেতুং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. নং ৱিধিন্তি সাসনং পটিগ্গহেত্ৱা আহৰিত্ৱা আৰোচেত্ৱা পচ্চাহৰিত্ৱা আৰোচনসঙ্খাতং ৱিধানং. অৰহতোপীতি খীণাসৱস্সপি, সেখপুথুজ্জনানং পগেৱাতি অযমত্থো সম্ভাৱনত্থেন অপি-সদ্দেন জোতিতো.

৩৮০. জানিত্ৱাতি অলংৱচনীযভাৱং ৱা পণ্ণত্তিং ৱা উভযমেৱ ৱা জানিত্ৱা. তথাতি কাযৱাচতো কৰোন্তস্সাতি ইমিনা যোজেতব্বং. সচিত্তকেহীতি যথাৱুত্তচিত্তেন সচিত্তকেহি. তেহেৱাতি কাযাদীহি তেহি এৱ, ‘‘তীহেৱা’’তিপি পাঠো.

সঞ্চৰিত্তকথাৱণ্ণনা.

৩৮১-২. সযংযাচিতকেহেৱাতি এত্থ ‘‘উপকৰণেহী’’তি পাঠসেসো, ‘‘পুৰিসং দেথা’’তিআদিনা নযেন অত্তনাৱ যাচিত্ৱা গহিতেহি উপকৰণেহেৱাতি অত্থো. যথাহ ‘‘সঞ্ঞাচিকা নাম সযং যাচিত্ৱা পুৰিসম্পি পুৰিসত্তকৰম্পি গোণম্পি সকটম্পি ৱাসিম্পি পৰসুম্পি কুঠাৰিম্পি কুদালম্পি নিখাদনম্পী’’তি. এত্থ এৱ-কাৰেন অযাচিতং নিৱত্তেতি. তেন অস্সামিকন্তি দীপিতং হোতি. ‘‘কুটিক’’ন্তি ইমিনা ‘‘কুটি নাম উল্লিত্তা ৱা হোতি অৱলিত্তা ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তা ৱা’’তি (পাৰা. ৩৪৯) ৱুত্তত্তা ভূমিতো পট্ঠায ভিত্তিচ্ছদনানি পটিচ্ছাদেত্ৱা মত্তিকায ৱা সুধায ৱা দ্ৱাৰৱাতপানাদিঅলেপোকাসং ঠপেত্ৱা অন্তো লিত্তভাৱেন উল্লিত্তানামকং ৱা তথা বহি লিত্তভাৱেন অৱলিত্তানামকং ৱা অন্তো চ বহি চ লিত্তভাৱেন উল্লিত্তাৱলিত্তানামকং ৱা কুটিন্তি ৱুত্তং হোতি.

অপ্পমাণিকন্তি ‘‘তত্ৰিদং পমাণং, দীঘসো দ্ৱাদসৱিদত্থিযো সুগতৱিদত্থিযা, তিৰিযং সত্তন্তৰা’’তি (পাৰা. ৩৪৮) দীঘপুথুলানং ৱুত্তপ্পমাণেন অতিৰেকত্তা অপ্পমাণিকন্তি অত্থো.

এত্থ চ তিলক্খণং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা তীণি কিলেসমূলানি উপ্পাটেত্ৱা কালত্তযৱত্ত সব্বধম্মে পটিৱিজ্ঝিত্ৱা তিভুৱনেকপটিসৰণভূতস্স ভগৱতো ধম্মৰাজস্স অঙ্গুলং পমাণমজ্ঝিমপুৰিসস্স অঙ্গুলতো তিৱঙ্গুলং হোতি, একা ৱিদত্থি তিস্সো ৱিদত্থিযো হোন্তি, একং ৰতনং তীণি ৰতনানি হোন্তীতি এৱং নিযমিতা সুগতৱিদত্থি চ ৱড্ঢকিৰতনেন দিযড্ঢৰতনপ্পমাণা হোতি. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সুগতৱিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো ৱড্ঢকিহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯). তস্মা সুগতৱিদত্থিযা দ্ৱাদস ৱড্ঢকিহত্থেন অট্ঠাৰস হত্থা হোন্তি. ‘‘দীঘসো দ্ৱাদস ৱিদত্থিযো সুগতৱিদত্থিযাতি বাহিৰিমেন মানেনা’’তি (পাৰা. ৩৪৯) পদভাজনে ৱুত্তত্তা অন্তিমং সুধালেপং অগ্গহেত্ৱা থুসমত্তিকপৰিযন্তেন ৱা মহামত্তিকপৰিযন্তেন ৱা বাহিৰন্ততো অট্ঠাৰসহত্থপ্পমাণং, ‘‘তিৰিযং সত্তন্তৰাতি অব্ভন্তৰিমেন মানেনা’’তি (পাৰা. ৩৪৯) পদভাজনে ৱুত্তত্তা অব্ভন্তৰিমেন পুথুলতো দ্ৱাদসঙ্গুলাধিকদসহত্থপ্পমাণঞ্চ কুটিযা পমাণন্তি গহেতব্বং. এৱং ঠিতপমাণতো দীঘতো পুথুলতো ৱা উভতো ৱা কেসগ্গমত্তাধিকাপি কুটি আপত্তিযা অঙ্গং হোতীতি দস্সেতুং ‘‘অপ্পমাণিক’’ন্তি আহাতি সঙ্খেপতো ৱেদিতব্বং.

অত্তুদ্দেসন্তি উদ্দিসিতব্বোতি উদ্দেসো, অত্তা উদ্দেসো এতিস্সাতি অত্তুদ্দেসা, কুটি, তং অত্তুদ্দেসং. ‘‘অত্তুদ্দেসন্তি অত্তনো অত্থাযা’’তি পদভাজনে ৱুত্তত্তা ‘‘ময্হং এসা ৱাসত্থায ভৱিস্সতী’’তি অত্তানং উদ্দিসিত্ৱাতি অত্থো. ‘‘কৰোন্তস্সা’’তি ইদং ‘‘কাৰযমানেনাতি কৰোন্তো ৱা কাৰাপেন্তো ৱা’’তি পদভাজনে ৱুত্তনযেন পযোজককত্তুনো চ গহেতব্বত্তা উপলক্খণন্তি গহেতব্বং. তথাতি তেনেৱ পকাৰেন, যেহি অস্সামিকতাদীহি পকাৰেহি যুত্তং পমাণাতিক্কন্তং কুটিং কৰোন্তস্স আপত্তি, তেহেৱ পকাৰেহি যুত্তং অদেসিতৱত্থুকম্পি কুটিং কৰোন্তস্সাতি. ইমিনা অপ্পমাণিকং ৱিয অদেসিতৱত্থুকম্পি ৱিসুংযেৱ আপত্তিযা পধানঙ্গন্তি. ৱসতি এত্থাতি ৱত্থু, ভূমি, সা অদেসিতা এতিস্সাতি অদেসিতৱত্থুকা, কুটি, তং অদেসিতৱত্থুকং.

কিং ৱুত্তং হোতি? তেন কুটিকাৰেন ভিক্খুনা কুটিৱত্থুং সোধেত্ৱা সমতলং কাৰেত্ৱা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘অহং ভন্তে সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অস্সামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং ভন্তে সঙ্ঘং কুটিৱত্থুওলোকনং যাচামী’’তি তিক্খত্তুং ৱত্ৱা যাচিতেন সঙ্ঘেন ৱা সঙ্ঘেন ঞত্তিদুতিযায কম্মৱাচায সম্মতেহি ব্যত্তেহি পটিবলেহি দ্ৱীহি ভিক্খূহি ৱা তেন সদ্ধিং গন্ত্ৱা কুটিৱত্থুং ওলোকেত্ৱা সাৰম্ভভাৱং ৱা অপৰিক্কমনভাৱং ৱা উভযমেৱ ৱা পস্সন্তেহি ‘‘মাযিধ কৰী’’তি নিৱাৰেত্ৱা অনাৰম্ভং চে হোতি সপৰিক্কমনং, আগন্ত্ৱা সঙ্ঘস্স আৰোচিতে কুটিকাৰকেনেৱ ভিক্খুনা পুব্বে ৱুত্তনযেন সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘অহং ভন্তে সঞ্ঞাচিকায কুটিং কত্তুকামো অস্সামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং ভন্তে সঙ্ঘং কুটিৱত্থুদেসনং যাচামী’’তি তিক্খত্তুং ৱত্ৱা যাচিতে ৱুড্ঢানুমতেন ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন ঞত্তিদুতিযায কম্মৱাচায দেসেত্ৱা নিয্যাদিতকুটিৱত্থুস্স অভাৱা অদেসিতৱত্থুকং, তেনেৱ অস্সামিকতাদিপকাৰেন যুত্তং যথাৱুত্তপ্পকাৰং কুটিকং অত্তনা যাচিতেহি উপকৰণেহি কৰোন্তস্স, কাৰাপেন্তস্স চাতি ৱুত্তং হোতি.

দ্ৱে সঙ্ঘাদিসেসা হোন্তীতি ‘‘ভিক্খূ ৱা অনভিনেয্য ৱত্থুদেসনায, পমাণং ৱা অতিক্কামেয্য, সঙ্ঘাদিসেসো’’তি (পাৰা. ৩৪৮) তুল্যবলতাসূচকেন ৱা-সদ্দেন সম্পিণ্ডিত্ৱা ৱুত্তঅঙ্গদ্ৱযসহিতত্তা দ্ৱে সঙ্ঘাদিসেসা হোন্তীতি অত্থো. যথাহ ‘‘ভিক্খু কুটিং কৰোতি অদেসিতৱত্থুকং পমাণাতিক্কন্তং অনাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, আপত্তি দ্ৱিন্নং সঙ্ঘাদিসেসান’’ন্তি (পাৰা. ৩৫৫) চ ‘‘ভিক্খুকুটিং কৰোতি অদেসিতৱত্থুকং অনাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৩৫৪) চ ‘‘ভিক্খু কুটিং কৰোতি পমাণাতিক্কন্তং অনাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৩৫৫) চ ৱুত্তত্তা দ্ৱীসু অঙ্গেসু একং চে, একোৱ সঙ্ঘাদিসেসো হোতীতি. তং পন ‘‘সচে একৱিপন্না সা, গৰুকং এককং সিযা’’তি ৱক্খতি.

সাৰম্ভাদীসূতি এত্থ সাৰম্ভ-সদ্দো সোপদ্দৱপৰিযাযো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সাৰম্ভং অনাৰম্ভন্তি সউপদ্দৱং অনুপদ্দৱ’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯). এত্থ ‘‘সেতং ছাগমাৰভেথ যজমানো’’তি পযোগে ৱিয আ-পুব্বস্স ৰভস্স হিংসত্থেপি দিস্সমানত্তা কত্তুসাধনো আৰম্ভ-সদ্দো হিংসকানং কিপিল্লিকাদিসত্তানং ৱাচকো ভৱতীতি তংসহিতট্ঠানং সাৰম্ভং নাম হোতি. তেনেৱ পদভাজনেপি ৱুত্তং ‘‘সাৰম্ভং নাম কিপিল্লিকানং ৱা আসযো হোতি, উপচিকানং ৱা, উন্দূৰানং ৱা, অহীনং ৱা, ৱিচ্ছিকানং ৱা, সতপদীনং ৱা, হত্থীনং ৱা, অস্সানং ৱা, সীহানং ৱা, ব্যগ্ঘানং ৱা…পে… আসযো হোতী’’তি (পাৰা. ৩৫৩).

আদি-সদ্দেন অপৰিক্কমনং সঙ্গণ্হাতি. ‘‘সপৰিক্কমনং নাম সক্কা হোতি যথাযুত্তেন সকটেন অনুপৰিগন্তুং, সমন্তা নিস্সেণিযা অনুপৰিগন্তুং, এতং সপৰিক্কমনং নামা’’তি (পাৰা. ৩৫৩) ৱুত্তলক্খণৱিপৰিযাযতো নিব্বকোসস্স উদকপাতট্ঠানে একং চক্কং ঠপেত্ৱা ইতৰং চক্কং বহি ঠপেত্ৱা কুটিং পৰিক্খিপিত্ৱা আৱজ্জিযমানস্স গোযুত্তসকটস্স ৱা নিস্সেণিযং ঠত্ৱা কুটিং ছাদযমানানং নিস্সেণিযা ৱা পৰতো গমিতুমসক্কুণেয্যত্তা অপৰিক্কমনন্তি ৱেদিতব্বং.

এৱং ৱুত্তসাৰম্ভঅপৰিক্কমনসঙ্খাতঅঙ্গদ্ৱযেন যুত্তং চে, দ্ৱে দুক্কটানি হোন্তি. যথাহ ‘‘ভিক্খু কুটিং কৰোতি দেসিতৱত্থুকং পমাণিকং সাৰম্ভং অপৰিক্কমনং, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটান’’ন্তি (পাৰা. ৩৫৫). একং চে, একমেৱ হোতি. যথাহ ‘‘ভিক্খু কুটিং কৰোতি দেসিতৱত্থুকং পমাণিকং সাৰম্ভং সপৰিক্কমনং, আপত্তি দুক্কটস্স. ভিক্খু কুটিং কৰোতি দেসিতৱত্থুকং পমাণিকং অনাৰম্ভং অপৰিক্কমনং, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ৩৫৫) এতং তযম্পি ‘‘সাৰম্ভাদীসু দুক্কট’’ন্তি সামঞ্ঞেন সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং.

একং অঙ্গং পমাণিকত্তং ৱা দেসিতৱত্থুকত্তং ৱা ৱিপন্নং এতিস্সাতি একৱিপন্না. পুব্বে ৱুত্তত্থানং সঙ্ঘাদিসেসাদিপদানমত্থো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. সাতি যথাৱুত্তলক্খণকুটি.

৩৮৩. ইদানি ইমস্মিং সিক্খাপদে অট্ঠুপ্পত্তিযং ‘‘তে যাচনবহুলা ৱিঞ্ঞত্তিবহুলা ৱিহৰন্তি ‘পুৰিসং দেথ পুৰিসত্তকৰং দেথা’’তিআদিপাড়িযা (পাৰা. ৩৪২) অট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২) আগতং কপ্পিযাকপ্পিযৱিনিচ্ছযং সঙ্খেপতো দস্সেতুমাহ ‘‘পুৰিস’’ন্তিআদি. কম্মসহাযত্থাযাতি কিস্মিঞ্চি কম্মে সহাযভাৱায, কম্মকৰণত্থাযাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ইত্থন্নামং কম্মং কাতুং পুৰিসং লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি যাচিতুং ৱট্টতীতি অত্থো. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘কম্মকৰণত্থায ‘পুৰিসং দেথা’তি যাচিতুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২). মূলচ্ছেজ্জৱসেনাতি সামিকানং আযত্তভাৱসঙ্খাতমূলস্স ছিন্দনৱসেন, অত্তনো আযত্তভাৱকৰণৱসেনাতি ৱুত্তং হোতি.

৩৮৪. অৱজ্জন্তি ৱজ্জৰহিতং, নিদ্দোসন্তি অত্থো. মিগলুদ্দকমচ্ছবন্ধকাদীনং সককম্মং ৱজ্জকম্মং নাম. তস্মা মিগলুদ্দকাদযো হত্থকম্মং যাচন্তেন পন ‘‘তুম্হাকং হত্থকম্মং দেথা’’তি, ‘‘হত্থকম্মং দাতব্ব’’ন্তি সামঞ্ঞেন অৱত্ৱা ‘‘ইত্থন্নামং কম্মং দাতব্ব’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱাযেৱ যাচিতব্বং. লুদ্দকে ৱা ইতৰে ৱা নিক্কম্মে অযাচিত্ৱাপি যথাৰুচি কম্মং কাৰাপেতুং ৱট্টতি. হত্থকম্মযাচনায সব্বথাপি কপ্পিযভাৱং দীপেতুং তংতংসিপ্পিকে যাচিত্ৱা মহন্তম্পি পাসাদং কাৰাপেন্তেন হত্থকম্মে যাচিতে অত্তনো অনোকাসভাৱং ঞত্ৱা অঞ্ঞেসং কৰোন্তানং দাতব্বং মূলং দিয্যমানং অধিৱাসেতুং ৱট্টতীতি ৱিত্থাৰতো অট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২ অত্থতোসমানং) ৱুত্তত্তা কুসলানং অত্থং অপৰিহাপেন্তেন কপ্পিযেন সাৰুপ্পেন পযোগেন যাচিতব্বং. যাচিতকম্মং কাতুং অসমত্থেহি কৰোন্তানং দিয্যমানং হত্থকম্মমূলং কম্মং কাৰাপেত্ৱা কম্মকাৰকে দস্সেত্ৱা দাপেতব্বং. এৱং যাচনায অনৱজ্জভাৱে অট্ঠকথাগতং কাৰণং দস্সেতুমাহ ‘‘হত্থকম্মম্পী’’তিআদি. পি-সদ্দো অৱধাৰণে, পদপূৰণে ৱা. হি-সদ্দো হেতুম্হি. যস্মা ইদং হত্থকম্মং কিঞ্চি ৱত্থু ন হোতি, তস্মা অনৱজ্জমেৱ হত্থকম্মং যাচিতুং পন ৱট্টতীতি.

৩৮৫. ঞাতকাদিকেতি ঞাতকপৱাৰিতে. ঠপেত্ৱাতি ৱজ্জেত্ৱা. গোণমাযাচমানস্সাতি অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতে তাৱকালিকং ৱিনা কেৱলং কম্মকৰণত্থায গোণং যাচন্তস্স. তেসুপীতি ঞাতকাদীসুপি মূলচ্ছেজ্জেন গোণমাযাচনস্স দুক্কটন্তি যোজনা. ‘‘তাৱকালিকনযেন সব্বত্থ ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২) অট্ঠকথাৱচনতো যাৱ কম্মকৰণকালং, তাৱ নিযমেত্ৱা ঞাতকঅঞ্ঞাতকপৱাৰিতঅপ্পৱাৰিতে সব্বেপি যাচিতুং ৱট্টতি. তথা যাচিত্ৱা ৱা অযাচিত্ৱা ৱা গহিতো চে, ৰক্খিত্ৱা পটিজগ্গিত্ৱা সামিকানং নিয্যাদেতব্বো, গোণে ৱা নট্ঠে ৱিসাণে ৱা ভিন্নে সামিকেসু অসম্পটিচ্ছন্তেসু ভণ্ডদেয্যং.

৩৮৬. দেমাতি এত্থ ‘‘তুম্হাক’’ন্তি পাঠসেসো. ‘‘ৱিহাৰস্স দেমা’তি ৱুত্তে পন ‘আৰামিকানং আচিক্খথ পটিজগ্গনত্থাযা’তি ৱত্তব্ব’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২) অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. সকটৱিনিচ্ছযস্সাপি গোণৱিনিচ্ছযেন সমানত্তা তং অৱত্ৱা ৱিসেসমত্তমেৱ দস্সেতুমাহ ‘‘সকটং…পে… ৱট্টতী’’তি. ‘‘তুম্হাকং দেমাতি ৱুত্তে’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘তুম্হাকমেৱ দেমাতি ৱুত্তে দাৰুভণ্ডং নাম সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২).

৩৮৭. কুঠাৰাদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন নিখাদনং সঙ্গণ্হাতি. অযং নযো ৱেদিতব্বোতি পাঠসেসো. ‘‘সকটং গোণো ৱিয তাৱকালিকং অকত্ৱা অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতে ন যাচিতব্বং, মূলচ্ছেজ্জৱসেন অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতে ন যাচিতব্বং, তাৱকালিকং যাচিতব্ব’’ন্তি ৱিনিচ্ছযো চ ‘‘সকটং…পে… ৱট্টতী’’তি ৱিসেসৱিনিচ্ছযো চাতি অযং নযো ৱাসিআদীসু চ ৱেদিতব্বোতি অত্থো. অনজ্ঝাৱুত্থকন্তি কেনচি ‘‘মমেত’’ন্তি অপৰিগ্গহিতং, ‘‘ৰক্খিতগোপিতট্ঠানেযেৱ হি ৱিঞ্ঞত্তি নাম ৱুচ্চতী’’তি অট্ঠকথাৱচনতো অৰক্খিতাগোপিতকন্তি ৱুত্তং হোতি. অট্ঠকথায ৱল্লিআদিৱিনিচ্ছযম্পি ৱত্ৱা ‘‘অনজ্ঝাৱুত্থকং পন যং কিঞ্চি আহৰাপেতুং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২) ৱুত্তত্তা সব্বন্তি ইধ ৱুত্তগোণাদিকঞ্চ ৱক্খমানৱল্লিআদিকঞ্চ গহেতব্বং. ইমিনা পুব্বে ৱুত্তৱিনিচ্ছযস্স ৰক্খিতগোপিতৱিসযত্তং দীপিতং হোতি. হৰাপেতুম্পি ৱট্টতীতি এত্থ অপি-সদ্দেন পগেৱ কেনচি হৰিত্ৱা দিন্নন্তি দীপেতি.

৩৮৮. ৱল্লিআদিম্হীতি আদি-সদ্দেন ৱেত্তমুঞ্জতিণমত্তিকা সঙ্গণ্হাতি. এত্থ মুঞ্জপব্বজতিণং ৱিনা গেহচ্ছাদনতিণং তিণং নাম. গৰুভণ্ডপ্পহোনকেতি ‘‘ৱল্লি অড্ঢবাহুমত্তাপী’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তলক্খণে গৰুভণ্ডপ্পহোনকে. পৰেসং সন্তকেযেৱাতি অৱধাৰণেন ন অনজ্ঝাৱুত্থকে দুক্কটন্তি ব্যতিৰেকতো দীপেতি.

৩৮৯. পচ্চযেসূতি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনসঙ্খাতেসু তীসু পচ্চযেসু. এৱ-কাৰেন গিলানপচ্চযসঙ্খাতে চতুত্থপচ্চযে ৱিঞ্ঞত্তি ৱট্টতীতি দীপেতি. ৱিঞ্ঞত্তি নাম ‘‘আহৰ, দেহী’’তি ইচ্ছিতপচ্চযে নামং ৱত্ৱা যাচনা. অট্ঠকথাযং ৱুত্তং ‘‘সব্বেন সব্বং ন ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২) সাৱধাৰণত্থং দস্সেতুং ‘‘ন চ ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা নেৱ ৱট্টতীতি অত্থো গহেতব্বো.

ৱিঞ্ঞত্তিযা অলব্ভমানভাৱেন সমত্তা পচ্চযেসু তীসু অনন্তৰং সহনিদ্দিট্ঠপচ্চযত্তযতো ততিযপচ্চযেযেৱ লব্ভমানৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘ততিযে পৰিকথোভাসনিমিত্তানি চ লব্ভৰে’’তি ৱুত্তত্তা অৱসিট্ঠদ্ৱযে পন পৰিকথাদযো ন লব্ভন্তীতি ৱুত্তং হোতি. অৱুত্তে চতুত্থপচ্চযেপি সমুচ্চযত্থেন চ-কাৰেন পৰিকথাদিত্তযং লব্ভতীতি সিদ্ধত্তা ‘‘তীস্ৱেৱা’’তি এৱ-কাৰেন ব্যতিৰেকমুখেন ৱিঞ্ঞত্তিযা চ অনুঞ্ঞাতত্তা চতুত্থে গিলানপচ্চযে পৰিকথোভাসনিমিত্তকম্মৱিঞ্ঞত্তিযো ৱট্টন্তীতি সিদ্ধং. এত্তাৱতা চতুত্থে পচ্চযে পৰিকথাদযো চত্তাৰোপি ৱট্টন্তি, ততিযপচ্চযে ৱিঞ্ঞত্তিং ৱিনা সেসত্তযং ৱট্টতি, পুৰিমপচ্চযদ্ৱযে সব্বম্পি ন ৱট্টতীতি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

সেনাসনপচ্চযে পৰিকথাদিকন্তি উপোসথাগাৰাদিকৰণাৰহট্ঠানং ওলোকেত্ৱা উপাসকানং সুণন্তানং ‘‘ইমস্মিং ৱত ওকাসে এৱৰূপং সেনাসনং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱা ‘‘যুত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘অনুৰূপ’’ন্তি ৱা পৱত্তা কথা পৰিকথা নাম. ‘‘উপাসকা তুম্হে কত্থ ৱসথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পাসাদে ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘ভিক্খূনং পন উপাসকা পাসাদো ন ৱট্টতী’’তিআদিনা নযেন পৱত্তা কথা ওভাসো নাম. উপাসকেসু পস্সমানেসু ভূমিযং ৰজ্জুং পসাৰেত্ৱা ভূমিং ভাজেত্ৱা খাণুকে আকোটেত্ৱা ‘‘কিমিদং ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘এত্থ আৱাসং কৰোম উপাসকা’’তিআদিকা কথা নিমিত্তকথা নাম. গিলানপচ্চযে চ ইমিনা নযেন যথাৰহং ৱেদিতব্বং. সব্বমেতং অট্ঠকথায (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪২) ৱুত্তং.

৩৯০-৩. ইদানি কুটিকাৰস্স ভিক্খুনো আপত্তিদস্সনত্থমাহ ‘‘অদেসিতে’’তিআদি. তং উত্তানত্থমেৱ. নিসেন্তস্সাতি পাসাণে ঘংসিত্ৱা তিখিণং কৰোন্তস্স. পাচিত্তিযা সহাতি ‘‘ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৯০) ৱুত্তপাচিত্তিযেন সদ্ধিং.

আপত্তিন্তি পাচিত্তিযট্ঠানে পাচিত্তিযঞ্চেৱ দুক্কটঞ্চ ইতৰত্ৰ সুদ্ধপযোগদুক্কটঞ্চাতি আপত্তিং.

যা পনাতি যা কুটি. পঠমে দুতিযেতি এত্থ ‘‘পিণ্ডেহী’’তি কৰণবহুৱচনং ৱিভত্তিৱচনৱিপৰিণামৱসেন ‘‘পিণ্ডে’’তি ভুম্মেকৱচনন্তং কত্ৱা যোজেতব্বং, ‘‘নিক্খিত্তে’’তি অজ্ঝাহৰিতব্বং, ভাৱলক্খণে ভুম্মং, নিক্খিত্তে সতীতি অত্থো.

৩৯৪. ‘‘সচে অঞ্ঞস্সা’’তি পদচ্ছেদো. ৱিপ্পকতন্তি আৰদ্ধমনিট্ঠিতং. ‘‘অনাপত্তী’’তি ইদং নিট্ঠিতে আপজ্জিতব্বসঙ্ঘাদিসেসাভাৱং সন্ধাযাহ. পুব্বপযোগমত্তেন হি পাচিত্তিযদুক্কটানিপি হোন্তি, তানি পন দেসেতব্বানি. ‘‘তথা’’তি ইমিনা ‘‘অনাপত্তী’’তি আকড্ঢতি, তেন সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা অভাৱতো পুব্বভাগে আপন্নানং পাচিত্তিযদুক্কটানং দেসেতব্বতা চ দীপিতা হোতি. তং কুটিন্তি তং ৱিপ্পকতকুটিং.

৩৯৫. অঞ্ঞং ভোজনসালাদিং. তথাতি অনাপত্তিমাহ.

৩৯৬. ‘‘কৰোতো’’তি ইমিনা ‘‘কাৰাপযতো’’তিপি লব্ভতি. উভযেনাপি ‘‘ক্ৰিযতো’’তি ইমস্স কাৰণং দস্সেতি. ‘‘অপ্পমাণিক’’ন্তি ইমিনা সঙ্ঘাদিসেসস্স অঙ্গং দস্সেতি.

৩৯৭. তন্তি ‘‘অপ্পমাণিক’’ন্তি এৱং পচ্চামসতি. ‘‘ক্ৰিযাক্ৰিযতো’’তি ইদং কুটিযা কৰণঞ্চ ৱত্থুদেসনায অকৰণঞ্চ উপাদায ৱুত্তং.

কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা.

৩৯৮. ৱত্থুং অদেসেত্ৱাতি সম্বন্ধো, ‘‘তেন ৱিহাৰকাৰকেন ভিক্খুনা ৱিহাৰৱত্থুং সোধেত্ৱা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা’’তিআদিনা (পাৰা. ৩৬৭) পদভাজনে আগতনযেন ৱিহাৰং কাৰাপেন্তেন ভিক্খুনা ৱিহাৰৱত্থুং সোধেত্ৱা সমতলং কাৰেত্ৱা সঙ্ঘং উপসঙ্কম্ম ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘অহং ভন্তে মহল্লকং ৱিহাৰং কত্তুকামো সস্সামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং ভন্তে সঙ্ঘং ৱিহাৰৱত্থুওলোকনং যাচামী’’তি তিক্খত্তুং যাচিত্ৱা লদ্ধে ৱুড্ঢে ৱা ভিক্খূ ঞত্তিদুতিযায কম্মৱাচায সঙ্ঘেন সম্মতে ৱা ভিক্খূ নেত্ৱা কতপৰিকম্মং ৱিহাৰৱত্থুং দস্সেত্ৱা কুটিৱত্থুওলোকনে ৱিয গতভিক্খূহি ওলোকেত্ৱা সাৰম্ভাদিভাৱং উপপৰিক্খিত্ৱা অনাৰম্ভসপৰিক্কমনভাৱং ঞত্ৱা আগন্ত্ৱা সঙ্ঘস্স আৰোচিতে পুন তেন সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘অহং ভন্তে মহল্লকং ৱিহাৰং কত্তুকামো সস্সামিকং অত্তুদ্দেসং, সোহং ভন্তে সঙ্ঘং ৱিহাৰৱত্থুদেসনং যাচামী’’তি তিক্খত্তুং যাচিত্ৱা সঙ্ঘেন ঞত্তিদুতিযায কম্মৱাচায ৱিহাৰৱত্থু দেসেতব্বং, তথা অকত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. ইহ সাৰম্ভাদি পঠমসিক্খাপদে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

মহল্লকন্তি ‘‘সস্সামিকভাৱেন সঞ্ঞাচিককুটিতো মহন্তভাৱো এতস্স অত্থীতি মহল্লকো. যস্মা ৱা ৱত্থুং দেসাপেত্ৱা পমাণাতিক্কমেনাপি কাতুং ৱট্টতি, তস্মা পমাণমহন্ততাযপি মহল্লকো’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৬৬) অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন মহন্তভাৱেন যুত্তন্তি অত্থো. ৱিহাৰন্তি ‘‘ৱিহাৰো নাম উল্লিত্তো ৱা হোতি অৱলিত্তো ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তো ৱা’’তি (পাৰা. ৩৭১) পদভাজনে ৱুত্তপ্পকাৰং সেনাসনন্তি অত্থো. ৱিহৰন্তি অস্মিন্তি ৱিগ্গহো. উল্লিত্তাদিসৰূপং পুৰিমসিক্খাপদে ৱুত্তনযমেৱ. তং ৱিহাৰং যো কৰেয্যাতি যোজনা. কৰেয্য ৱা কাৰাপেয্য ৱাতি পুব্বে ৱুত্তনযমেৱ. অত্তৱাসত্থন্তি অত্তনো ৱাসং পটিচ্চ, ইমিনা পৰস্স ৱাসত্থায কৰোতি, অনাপত্তীতি ব্যতিৰেকতো ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘গৰুক’’ন্তি এত্থ ৱত্থুদেসনায অকাৰাপনেন ‘‘একোৱ সঙ্ঘাদিসেসো হোতী’’তি পুব্বে ৱুত্তৱিকপ্পত্তযং ন গহেতব্বং. ইদঞ্চ ৱক্খতি ‘‘পমাণা…পে… সঙ্ঘাদিসেসতা’’তি (ৱি. ৱি. ৩৯৯ আদযো).

৩৯৯. ক্ৰিযাসমুট্ঠানাভাৱন্তি পমাণাতিক্কমেপি আপত্তিযা অসম্ভৱতো কিৰিযাসমুট্ঠানস্স ইধ অভাৱো ঞাতব্বো. ক্ৰিয…পে… লক্খযেতি এত্থ ব্যতিৰেকতো অদেসিতৱত্থুকতায অকিৰিযাসমুট্ঠানতা অনুঞ্ঞাতা.

মহল্লকৱিহাৰকথাৱণ্ণনা.

৪০১-৩. তেসূতি চতুৱীসতিযা পাৰাজিকেসু. ভিক্খুনো অনুৰূপানি একূনৱীসতীতি ভিক্খুনীনং পটিনিযতা উব্ভজাণুমণ্ডলিকাদযো চত্তাৰো তদনুলোমায ৱিব্ভন্তভিক্খুনিযা সহ পঞ্চ পাৰাজিকে ৱিনা ভিক্খুনো অনুৰূপা সেসা একূনৱীসতি পাৰাজিকা.

ইমস্মিং সিক্খাপদে পদভাজনে ‘‘পাৰাজিকেন ধম্মেনাতি চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনা’’তি (পাৰা. ৩৮৬) ৱুত্তনযস্স ইধ ‘‘একূনৱীসতী’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝতীতি চে? ন ৱিৰুজ্ঝতি. কস্মা? যস্মা পদভাজনং পাতিমোক্খুদ্দেসাগতমত্তং গহেত্ৱা পৱত্তং, ইদং পন বুদ্ধানুমতিং গহেত্ৱা ৱিনযপৰিযত্তিপৱত্তকানং আচৰিযানং মতং গহেত্ৱা পৱত্তং, তস্মা ন ৱিৰুজ্ঝতীতি গহেতব্বং. আচৰিযো সব্বপাৰাজিকানং ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেয্য’’ন্তি (পাৰা. ৩৮৫) ৱুত্তঅনুদ্ধংসনস্স একন্তসাধনত্তা ভিক্খুনীনং পটিনিযতসানুলোমপাৰাজিকপঞ্চকং ৱিনা অৱসেসং সব্বং সঙ্গণ্হি, তেনেৱ ৱিনযট্ঠকথায গণ্ঠিপদৱিৱৰণে ‘‘চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনাতি পাতিমোক্খুদ্দেসে এৱ আগতে গহেত্ৱা ৱুত্তং, ইতৰেসং অঞ্ঞতৰেনাপি অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসোৱা’’তি ৱুত্তং. তস্মা ‘‘অনুদ্ধংসেয্যা’’তি (পাৰা. ৩৮৪) পাঠে অধিপ্পাযং গহেত্ৱা পৱত্তত্তা ইমেসং আচৰিযানং মতং পমাণন্তি গহেতব্বং. ‘‘তেসু অঞ্ঞতৰেনা’’তি ৱক্খমানত্তা ‘‘একূনৱীসতী’’তি এত্থ ‘‘যানী’’তি সামত্থিযা লব্ভতি.

অঞ্ঞতৰেন অমূলকেনাতি যোজনা. অমূলকেনাতি চোদকস্স দস্সনাদীহি চোদনামূলেহি ৱিৰহিতত্তা অমূলকং, পাৰাজিকং, তেন. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘যং পাৰাজিকং চোদকেন চুদিতকম্হি পুগ্গলে নেৱ দিট্ঠং ন সুতং ন পৰিসঙ্কিতং, ইদং এতেসং দস্সনসৱনপৰিসঙ্কাসঙ্খাতানং মূলানং অভাৱেন অমূলকং নামা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬). এত্থ চ মংসচক্খুনা ৱা দিব্বচক্খুনা ৱা দিট্ঠং দিট্ঠং নাম. পকতিসোতেন ৱা দিব্বসোতেন ৱা সুতং সুতং নাম. চিত্তেন পৰিসঙ্কিতং পৰিসঙ্কিতং নাম. তং তিৱিধং দিট্ঠসুতমুতপৰিসঙ্কিতৱসেন.

তত্থ তাদিসে কম্মনিযে ওকাসে মাতুগামেন সদ্ধিং ভিক্খুনো অঞ্ঞথিযং পযোগং দিস্ৱা অঞ্ঞথা গহেত্ৱা ‘‘ৱীতিক্কমনং নু খোযমকাসী’’তি গহণং দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং নাম. কুট্টতিৰোহিতে ভিক্খুম্হি মাতুগামস্স সদ্দং সুত্ৱা তত্থ অঞ্ঞস্স ৱিঞ্ঞুপুৰিসস্স সব্ভাৱং অজানিত্ৱা ‘‘ৱীতিক্কমনং নু খোযমকাসী’’তি এৱং গহণং সুতপৰিসঙ্কিতং নাম. ৱিহাৰপৰিযন্তে তৰুণমাতুগামপুৰিসানং দিৱসং ৱীতিনামেত্ৱা গতট্ঠানে ৱিপ্পকিণ্ণপুপ্ফানি ওলোকেত্ৱা, মংসসুৰগন্ধঞ্চ ঘাযিত্ৱা ‘‘ইদং কস্স কম্ম’’ন্তি উপপৰিক্খন্তেন ভিক্খুনো চেতিযপূজিতমালাগন্ধস্স পীতাৰিট্ঠস্স ভিক্খুনো সৰীৰগন্ধং ঘাযিত্ৱা ‘‘তং এতস্স কম্মং নু খো’’তি কিৰিযমানসংসযো মুতপৰিসঙ্কিতং নাম. এৱৰূপস্স দিট্ঠসুতপৰিসঙ্কিতমূলকস্স অভাৱতো অমূলকেন পাৰাজিকেনাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকায (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬) ৱুত্তনযেন দট্ঠব্বো.

চোদেতীতি ‘‘পাৰাজিকং ধম্মং আপন্নোসী’’তিআদিৱচনেন সযং চোদেতি. চোদাপনং পন ৱক্খতি. চাৱনচেতনো হুত্ৱাতি ‘‘অপ্পেৱ নাম নং ইমম্হা ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেয্য’’ন্তি উপ্পন্নেন পৰং সাসনা চাৱেতুকামেন চিত্তেন সমন্নাগতো হুত্ৱা. ‘‘সুদ্ধং ৱা অসুদ্ধং ৱা’’তি ইদং ‘‘চোদেতী’’তি ইমিনা ৱুত্তচোদনাকিৰিযায কম্মনিদ্দেসো, ‘‘অঞ্ঞং ভিক্খু’’ন্তি সেসো, পাৰাজিকমনাপন্নং ৱা আপন্নং ৱা অঞ্ঞং ভিক্খুন্তি অত্থো. যোতি মাতিকাগতভিক্খু, ‘‘দুট্ঠো দোসো অপ্পতীতো’’তি ইদং অজ্ঝাহৰিতব্বং, উপ্পন্নেন দোসলেসেন সযং দূসিতো, পৰঞ্চ দূসেন্তো পীতিসুখাদীহি অপগতো যো ভিক্খূতি অত্থো. ৱক্খমানেন ‘‘তস্সা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো.

‘‘কতে ওকাসম্হী’’তি পদচ্ছেদো, ওকাসং ‘‘কাৰাপেত্ৱা’’তি (পাৰা. ৩৮৯) পাঠতো অন্তোনীতহেত্ৱত্থতায ‘‘কতে’’তি ‘‘কাৰিতে’’তি এতস্স পৰিযাযো হোতি, ‘‘ওকাসং মে কৰোহি, অহং তং ৱত্তুকামো’’তি ওকাসে কাৰাপিতেতি অত্থো. ‘‘অকতে ওকাসে’’তি পদচ্ছেদো, পুব্বে ৱুত্তোযেৱত্থো. দুক্কটাপত্তিযা সহাতি ওকাসস্স অকাৰাপিতত্তা দুক্কটাপত্তিযা সদ্ধিং.

৪০৪-৫. কোণ্ঠোসীতি ধুত্তোসি. জেট্ঠব্বতিকোসীতি কালীদেৱীৱতনিযুত্তোসি. কালীদেৱী কিৰ সিৰিদেৱিযা জেট্ঠা, তস্মা তস্সা ৱতধৰো জেট্ঠব্বতিকো ৱুচ্চতি. তং পন ৱতং সমাদিযিত্ৱা পূৰেন্তো সকলসৰীৰে মসিং মক্খেত্ৱা কাকপত্তানি মুট্ঠিযং কত্ৱা কালীদেৱিং ফলকে লিখাপেত্ৱা তং কাজকোটিযং বন্ধিত্ৱা উচ্ছিট্ঠোদকাদিঅসুচিসন্নিচিতওলিগল্লং পৱিসিত্ৱা ‘‘দুস্সীলোসি নিস্সীলোসি সীলৱিৰহিতোসী’’তি থোমেন্তো ৱিচৰতীতি.

দুস্সীলত্তা এৱ হীনজ্ঝাসযতায পাপধম্মো লামকসভাৱোসি. পূতিনা কম্মেন সীলৱিপত্তিযা অন্তো পৱিট্ঠত্তা অন্তোপূতি. ছহি দ্ৱাৰেহি ৰাগাদিকিলেসানুস্সৱনেন তিন্তত্তা অৱস্সুতো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. গৰুকং নিদ্দিসেতি এত্থ ‘‘কতোকাসম্হী’’তি চ ‘‘তথেৱ অকতোকাসে, দুক্কটাপত্তিযা সহা’’তি চ আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. এৱমুত্তৰত্ৰাপি.

৪০৬. সম্মুখাতি চুদিতকস্স সম্মুখা, অৱিদূৰেতি অত্থো. হত্থমুদ্দাযাতি মুত্তপাণাদিৱসেন. তং হত্থমুদ্দায কথিতং. পৰোতি যং চোদেসি, সো চুদিতকো পৰো. ভিক্খুনোতি চোদকস্স ভিক্খুনো.

৪০৭. সম্মুখে ঠত্ৱাতি চুদিতকস্স আসন্নে ঠত্ৱা. ‘‘চোদাপেন্তস্সা’’তি এতস্স কম্মভাৱতো পৰোতি ইদং উপযোগন্তৱসেন সম্বন্ধিতব্বং. এৱমুত্তৰত্ৰ. কেনচীতি অঞ্ঞেন কেনচি পুগ্গলেন. তস্স চোদকস্স. ‘‘চোদাপেন্তস্সা’’তি পুন ৱচনং নিযমত্থং.

৪০৮. সোপীতি উগ্গহাপিতত্তা চোদনং কৰোন্তো ইতৰো পযোজ্জকপুগ্গলোপি. তেসং দ্ৱিন্নম্পীতি পযোজকপযোজ্জকানং দ্ৱিন্নম্পি.

৪০৯. ৱুত্তট্ঠানং পণ্ণং ৱা সন্দেসং ৱা হৰন্তো দূতো নাম, সো ‘‘পণ্ণং ৱা সাসনং ৱা পেসেত্ৱা’’তি ইমিনা সঙ্গয্হতীতি তস্মিং ৱিসুং অৱত্তব্বেপি ‘‘দুত’’ন্তি ৱচনেন নিস্সট্ঠদূতমাহ. পণ্ণং ৱা অদত্ৱা ‘‘এৱঞ্চ এৱঞ্চ ৱদা’’তি সাসনঞ্চ অদত্ৱা ‘‘তং চোদেহী’’তি অত্থমত্তমেৱ দত্ৱা নিস্সট্ঠো ভিক্খু ইধ ‘‘নিস্সট্ঠদূতো’’তি গহেতব্বো.

অথ ৱা ‘‘দূত’’ন্তি ইমিনা চোদেতুং উগ্গহাপেত্ৱা, তমনুগ্গহাপেত্ৱা ৱা নিস্সট্ঠো ভিক্খু দূতোযেৱ গহেতব্বো. ‘‘পণ্ণ’’ন্তি ইমিনা পব্বজিতস্স ৱা অপব্বজিতস্স ৱা কস্সচি হত্থে চোদনং লিখিত্ৱা দিন্নপণ্ণং গহেতব্বং. সাসনন্তি ‘‘পাৰাজিকং আপন্নো’’তিআদিনা নযেন ৱত্ৱা পেসিযমানং সাসনং গহেতব্বং. ইদং তযম্পি দূৰে নিসীদিত্ৱা অঞ্ঞেহি কাৰাপনতো ‘‘চোদাপেন্তস্সা’’তি আহ. ‘‘পৰ’’ন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. এত্থ ওকাসকাৰাপনং নত্থি.

৪১০. তথাতি যথা অমূলকেন পাৰাজিকেন সম্মুখা ওকাসে কাৰিতে, অকাৰিতে চ, তথা অমূলকেহি সঙ্ঘাদিসেসেহীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘ৱুত্তে সম্মুখা পৰে’’তি ভুম্মৱসেন অধিকতেন যোজেতব্বং, চোদেতি চোদাপেতীতি ৱুত্তং হোতীতি. পাচিত্তিযাপত্তীতি ওকাসে কাৰিতে কেৱলা, অকাৰিতে দুক্কটেন সহাতি গহেতব্বং. সম্মুখা সেসাপত্তীহি পৰে ৱুত্তে চাৱনসঞ্ঞিনো দুক্কটং হোতীতি যোজনা. ওকাসাকাৰাপনেনপি দুক্কটমেৱ হোতি.

৪১১. অক্কোসনাধিপ্পাযস্সাতি খুংসনাধিপ্পাযস্স. অকতোকাসন্তি অকাৰিতোকাসং, ‘‘পৰ’’ন্তি ইমিনা যোজেতব্বং. অত্তনাতি চোদকেন, ‘‘সযং অকাৰিতোকাস’’ন্তি ইমিনা যোজেতব্বং. সহ পাচিত্তিযেনাতি ‘‘ওমসৱাদে পাচিত্তিয’’ন্তি (পাৰা. ১৪) ৱুত্তপাচিত্তিযেন সহ. ৱদন্তস্সাতি চোদেন্তস্স ৱা চোদাপেন্তস্স ৱা, এত্থ ‘‘সম্মুখা’’তি ইদং ৱক্খমানস্স ‘‘অসম্মুখা’’তি এতস্স ৱিপৰিযাযতো লব্ভতি, চ-কাৰেন কাৰিতোকাসপক্খে দুক্কটেন পাচিত্তিযসম্বন্ধী.

৪১২. অসম্মুখা ৱদন্তস্সাতি এত্থ ‘‘অক্কোসনাধিপ্পাযস্সা’’তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. ‘‘অকতোকাসমত্তনা’’তি নানুৱত্ততি. সত্তহি আপত্তীহীতি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসথুল্লচ্চযপাচিত্তিযপাটিদেসনীযদুক্কটদুব্ভাসিতসঙ্খাতেসু সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু যেন কেনচীতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘তথা’’তি ইমিনা ‘‘অসম্মুখা’’তি ইদং সঙ্গণ্হাতি. কম্মন্তি তজ্জনীযাদিসত্তৱিধং কম্মং.

৪১৩. উম্মত্তকাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ‘‘অনাপত্তি সুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্স অসুদ্ধে অসুদ্ধদিট্ঠিস্স উম্মত্তকস্স আদিকম্মিকস্সা’’তি (পাৰা. ৩৯০) ৱুত্তে সঙ্গণ্হাতি. পঞ্চঙ্গসংযুতন্তি যং চোদেতি, তস্স ‘‘উপসম্পন্নো’’তি সঙ্খ্যূপগমনং, তস্মিং সুদ্ধসঞ্ঞিতা, যেন পাৰাজিকেন চোদেতি, তস্স দিট্ঠাদিৱসেন অমূলকতা, চাৱনাধিপ্পাযেন সম্মুখা চোদনা, তস্স তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি যুত্তং হোতি.

৪১৫. ইদন্তি ‘‘সিক্খাপদ’’ন্তি সেসো, ‘‘সিক্খাপদ’’ন্তি চ ইমিনা তপ্পটিপাদনীযা আপত্তিযেৱ গয্হতি. তিসমুট্ঠানন্তি কাযচিত্ততো, ৱাচাচিত্ততো, কাযৱাচাচিত্ততোতি সচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠানতো তিসমুট্ঠানং. তেনেৱাহ ‘‘সচিত্ত’’ন্তি. পটিঘচিত্তানং দ্ৱিন্নং অঞ্ঞতৰেন সহিতত্তা সচিত্তকং. তংসম্পযুত্তায দোমনস্সৱেদনায ৱসেন দুক্খৱেদনং.

দুট্ঠদোসকথাৱণ্ণনা.

৪১৬. লেসমত্তন্তি ‘‘অঞ্ঞম্পি ৱত্থুং লিস্সতি সিলিস্সতি ৱোহাৰমত্তেনেৱ ঈসকং অল্লীযতীতি লেসো, জাতিআদীনংযেৱ অঞ্ঞতৰকোট্ঠাসস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৯১) অট্ঠকথায দস্সিতনিব্বচনেসু ‘‘লেসো নাম দস লেসা জাতিলেসো নামলেসো’’তিআদিনা (পাৰা. অট্ঠ. ৩৯৪) নযেন পদভাজনে ৱুত্তেসু জাতিনামগোত্তাদীসু দসসু লেসেসু অঞ্ঞতৰলেসমত্তন্তি ৱুত্তং হোতি.