৮. অধিট্ঠানৱিকপ্পনৱিনিচ্ছযকথা

৪৪. অধিট্ঠানৱিকপ্পনেসু পন – অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং, ৱস্সিকসাটিকং ৱস্সানং চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং, নিসীদনং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং, পচ্চত্থৰণং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং, কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদিং যাৱ আবাধা অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতুং, মুখপুঞ্ছনচোড়ং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতুং, পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮) ৱচনতো তিচীৱৰাদিনিযামেনেৱ অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকআমেন ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তিআদিনা নামং ৱত্ৱা অধিট্ঠাতব্বং. ৱিকপ্পেন্তেন পন নামং অগ্গহেত্ৱাৱ ‘‘ইমং চীৱৰং তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বং. তত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) তিচীৱৰং অধিট্ঠহন্তেন ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা পমাণযুত্তমেৱ অধিট্ঠাতব্বং. অস্স পমাণং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন সুগতচীৱৰতো ঊনকং ৱট্টতি, লামকপৰিচ্ছেদেন সঙ্ঘাটিযা উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘতো মুট্ঠিপঞ্চকং, তিৰিযং মুট্ঠিত্তিকং পমাণং ৱট্টতি. অন্তৰৱাসকো দীঘসো মুট্ঠিপঞ্চকো, তিৰিযং দ্ৱিহত্থোপি ৱট্টতি. পাৰুপনেনপি হি সক্কা নাভিং পটিচ্ছাদেতুন্তি. ৱুত্তপ্পমাণতো পন অতিৰেকঞ্চ ঊনকঞ্চ ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ক’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বং.

তত্থ যস্মা ‘‘দ্ৱে চীৱৰস্স অধিট্ঠানা কাযেন ৱা অধিট্ঠেতি, ৱাচায ৱা অধিট্ঠেতী’’তি (পৰি. ৩২২) ৱুত্তং, তস্মা পুৰাণসঙ্ঘাটিং ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা নৱং সঙ্ঘাটিং হত্থেন গহেত্ৱা ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৱা কাযৱিকাৰং কৰোন্তেন কাযেন অধিট্ঠাতব্বা. ইদং কাযেন অধিট্ঠানং, তং যেন কেনচি সৰীৰাৱযৱেন অফুসন্তস্স ন ৱট্টতি. ৱাচায অধিট্ঠানে পন ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচায অধিট্ঠাতব্বা. তত্ৰ দুৱিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি, ‘‘ইমং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. অথ অন্তোগব্ভে ৱা উপৰিপাসাদে ৱা সামন্তৱিহাৰে ৱা হোতি, ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এতং সঙ্ঘাটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. এস নযো উত্তৰাসঙ্গে অন্তৰৱাসকে চ. নামমত্তমেৱ হি ৱিসেসো, তস্মা সব্বানি সঙ্ঘাটিং উত্তৰাসঙ্গং অন্তৰৱাসকন্তি এৱং অত্তনো নামেনেৱ অধিট্ঠাতব্বানি. সচে অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি সঙ্ঘাটিআদীনি কৰোতি, নিট্ঠিতে ৰজনে চ কপ্পে চ ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বানি. অধিট্ঠিতেন পন সদ্ধিং মহন্ততৰমেৱ দুতিযপট্টং ৱা খণ্ডং ৱা সিব্বন্তেন পুন অধিট্ঠাতব্বং. সমে ৱা খুদ্দকে ৱা অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি.

তিচীৱৰং পন পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুং ৱট্টতি, ন ৱট্টতীতি? মহাপদুমত্থেৰো কিৰাহ ‘‘তিচীৱৰং তিচীৱৰমেৱ অধিট্ঠাতব্বং, সচে পৰিক্খাৰচোড়াধিট্ঠানং লভেয্য, উদোসিতসিক্খাপদে পৰিহাৰো নিৰত্থকো ভৱেয্যা’’তি. এৱং ৱুত্তে কিৰ অৱসেসা ভিক্খূ আহংসু ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ম্পি ভগৱতাৱ ‘অধিট্ঠাতব্ব’ন্তি ৱুত্তং, তস্মা ৱট্টতী’’তি. মহাপচ্চৰিযম্পি ৱুত্তং ‘‘পৰিক্খাৰচোড়ং নাম পাটেক্কং নিধানমুখমেতং. তিচীৱৰং ‘পৰিক্খাৰচোড়’ন্তি অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, উদোসিতসিক্খাপদে (পাৰা. ৪৭১ আদযো) পন তিচীৱৰং অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিহৰন্তস্স পৰিহাৰো ৱুত্তো’’তি. উভতোৱিভঙ্গভাণকো পুণ্ণৱালিকৱাসী মহাতিস্সত্থেৰোপি কিৰাহ ‘‘মযং পুব্বে মহাথেৰানং অস্সুম্হা ‘অৰঞ্ঞৱাসিনো ভিক্খূ ৰুক্খসুসিৰাদীসু চীৱৰং ঠপেত্ৱা পধানং পদহনত্থায গচ্ছন্তি, সামন্তৱিহাৰে ধম্মস্সৱনত্থায গতানঞ্চ তেসং সূৰিযে উট্ঠিতে সামণেৰা ৱা দহৰভিক্খূ ৱা পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা গচ্ছন্তি, তস্মা সুখপৰিভোগত্থং তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতুং ৱট্টতী’’’তি. মহাপচ্চৰিযম্পি ৱুত্তং ‘‘পুব্বে আৰঞ্ঞিকা ভিক্খূ অবদ্ধসীমায দুপ্পৰিহাৰন্তি তিচীৱৰং পৰিক্খাৰচোড়মেৱ অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিংসূ’’তি.

৪৫. ৱস্সিকসাটিকা অনতিৰিত্তপ্পমাণা নামং গহেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ চত্তাৰো ৱস্সিকে মাসে অধিট্ঠাতব্বা, ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা. ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতি, দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তি. নিসীদনং ৱুত্তনযেন অধিট্ঠাতব্বমেৱ, তঞ্চ খো পমাণযুত্তং একমেৱ, দ্ৱে ন ৱট্টন্তি. পচ্চত্থৰণম্পি অধিট্ঠাতব্বমেৱ, তং পন মহন্তম্পি ৱট্টতি, একম্পি ৱট্টতি, বহূনিপি ৱট্টন্তি, নীলম্পি পীতকম্পি সদসম্পি পুপ্ফদসম্পীতি সব্বপ্পকাৰং ৱট্টতি. কণ্ডুপ্পটিচ্ছাদি যাৱ আবাধো অত্থি, তাৱ পমাণিকা অধিট্ঠাতব্বা. আবাধে ৱূপসন্তে পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা, একাৱ ৱট্টতি. মুখপুঞ্ছনচোড়ং অধিট্ঠাতব্বমেৱ, যাৱ একং ধোৱীযতি, তাৱ অঞ্ঞং পৰিভোগত্থায ইচ্ছিতব্বন্তি দ্ৱেপি ৱট্টন্তি. অপৰে পন থেৰা ‘‘নিধানমুখমেতং, বহূনিপি ৱট্টন্তী’’তি ৱদন্তি. পৰিক্খাৰচোড়ে গণনা নত্থি, যত্তকং ইচ্ছতি, তত্তকং অধিট্ঠাতব্বমেৱ. থৱিকাপি পৰিস্সাৱনম্পি ৱিকপ্পনূপগপচ্ছিমচীৱৰপ্পমাণং ‘‘পৰিক্খাৰচোড়’’ন্তি অধিট্ঠাতব্বমেৱ. তস্স পমাণং দীঘতো দ্ৱে ৱিদত্থিযো তিৰিযং ৱিদত্থি, তং পন দীঘতো ৱড্ঢকীহত্থপ্পমাণং, ৱিত্থাৰতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং হোতি. তত্ৰাযং পাড়ি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আযামেন অট্ঠঙ্গুলং সুগতঙ্গুলেন চতুৰঙ্গুলৱিত্থতং পচ্ছিমং চীৱৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮). বহূনিপি একতো কত্ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানি পৰিক্খাৰচোড়ানি অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতিযেৱ. ভেসজ্জনৱকম্মমাতাপিতুআদীনং অত্থায ঠপেন্তেন অনধিট্ঠিতেপি নত্থি আপত্তি. মঞ্চভিসি পীঠভিসি বিম্বোহনং পাৱাৰো কোজৱোতি এতেসু পন সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণে চ অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থিযেৱ.

সচে পন (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৩৬-৩৮) ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতো সুত্তং লভিত্ৱা ঞাতকপৱাৰিতেনেৱ তন্তৱাযেন অঞ্ঞেন ৱা মূলং দত্ৱা চীৱৰং ৱাযাপেতি, ৱাযাপনপচ্চযা অনাপত্তি. দসাহাতিক্কমনপচ্চযা পন আপত্তিং ৰক্খন্তেন ৱিকপ্পনুপগপ্পমাণমত্তে ৱীতে তন্তে ঠিতংযেৱ অধিট্ঠাতব্বং. দসাহাতিক্কমেন নিট্ঠাপিযমানঞ্হি নিস্সগ্গিযং ভৱেয্যাতি. ঞাতকাদীহি তন্তং আৰোপাপেত্ৱা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, ইদং চীৱৰং গণ্হেয্যাথা’’তি নিয্যাতিতেপি এসেৱ নযো.

সচে তন্তৱাযো এৱং পযোজিতো ৱা সযং দাতুকামো ৱা হুত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হাকং চীৱৰং অসুকদিৱসে নাম ৱাযিত্ৱা ঠপেস্সামী’’তি ৱদতি, ভিক্খু চ তেন পৰিচ্ছিন্নদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন তন্তৱাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৱৰং ৱাযিত্ৱা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, চীৱৰং নিট্ঠিত’’ন্তি আৰোচেতি, এতস্স আৰোচনং ন পমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৱ আৰোচেতি, তস্স ৱচনং সুতদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং.

সচে তন্তৱাযো ‘‘অহং তুম্হাকং চীৱৰং ৱাযিত্ৱা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, চীৱৰং গহেত্ৱা গতভিক্খু পন অত্তনো পৰিৱেণে ঠপেত্ৱা তস্স ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতং চীৱৰং সুন্দৰ’’ন্তি. কুহিং, আৱুসো, চীৱৰন্তি. ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিতন্তি. এতস্সপি ৱচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু চীৱৰং দেতি, লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন ৱাযাপনমূলং অদিন্নং হোতি, যাৱ কাকণিকমত্তম্পি অৱসিট্ঠং, তাৱ ৰক্খতি.

৪৬. অধিট্ঠিতচীৱৰং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৪৬৯) পন পৰিভুঞ্জতো কথং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতি? অঞ্ঞস্স দানেন অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেন ৱিস্সাসগ্গাহেন হীনাযাৱত্তনেন সিক্খাপচ্চক্খানেন কালকিৰিযায লিঙ্গপৰিৱত্তনেন পচ্চুদ্ধৰণেন ছিদ্দভাৱেনাতি ইমেহি নৱহি কাৰণেহি ৱিজহতি. তত্থ পুৰিমেহি অট্ঠহি সব্বচীৱৰানি অধিট্ঠানং ৱিজহন্তি, ছিদ্দভাৱেন পন তিচীৱৰস্সেৱ সব্বট্ঠকথাসু অধিট্ঠানৱিজহনং ৱুত্তং, তঞ্চ নখপিট্ঠিপ্পমাণেন ছিদ্দেন. তত্থ নখপিট্ঠিপ্পমাণং কনিট্ঠঙ্গুলিনখৱসেন ৱেদিতব্বং, ছিদ্দঞ্চ ৱিনিৱিদ্ধছিদ্দমেৱ. ছিদ্দস্স হি অব্ভন্তৰে একতন্তু চেপি অচ্ছিন্নো হোতি, ৰক্খতি. তত্থ সঙ্ঘাটিযা চ উত্তৰাসঙ্গস্স চ দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্স, তিৰিযন্ততো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওৰতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, অন্তৰৱাসকস্স পন দীঘন্ততো ৱিদত্থিপ্পমাণস্সেৱ, তিৰিযন্ততো চতুৰঙ্গুলপ্পমাণস্স পদেসস্স ওৰতো ছিদ্দং অধিট্ঠানং ভিন্দতি, পৰতো ন ভিন্দতি, তস্মা জাতে ছিদ্দে তিচীৱৰং অতিৰেকচীৱৰট্ঠানে তিট্ঠতি, সূচিকম্মং কত্ৱা পুন অধিট্ঠাতব্বং. যো পন দুব্বলট্ঠানে পঠমং অগ্গড়ং দত্ৱা পচ্ছা দুব্বলট্ঠানং ছিন্দিত্ৱা অপনেতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. মণ্ডলপৰিৱত্তনেপি এসেৱ নযো. দুপট্টস্স একস্মিং পটলে ছিদ্দে ৱা জাতে গড়িতে ৱা অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি, খুদ্দকং চীৱৰং মহন্তং কৰোতি, মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতি, অধিট্ঠানং ন ভিজ্জতি. উভো কোটিযো মজ্ঝে কৰোন্তো সচে পঠমং ছিন্দিত্ৱা পচ্ছা ঘটেতি, অধিট্ঠানং ভিজ্জতি. অথ ঘটেত্ৱা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতি. ৰজকেহি ধোৱাপেত্ৱা সেতং কাৰাপেন্তস্সপি অধিট্ঠানং অধিট্ঠানমেৱাতি. অযং তাৱ অধিট্ঠানে ৱিনিচ্ছযো.

৪৭. ৱিকপ্পনে পন দ্ৱে ৱিকপ্পনা সম্মুখাৱিকপ্পনা পৰম্মুখাৱিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৱিকপ্পনা হোতি? চীৱৰানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং চীৱৰ’’ন্তি ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানী’’তি ৱা ‘‘এতং চীৱৰ’’ন্তি ৱা ‘‘এতানি চীৱৰানী’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং, অযমেকা সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ৱিস্সজ্জেতুং ৱা অধিট্ঠাতুং ৱা ন ৱট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং, ময্হং সন্তকানি পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি এৱং পন ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি, ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

অপৰো নযো – তথেৱ চীৱৰানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা তস্সেৱ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ইমং চীৱৰ’’ন্তি ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানী’’তি ৱা ‘‘এতং চীৱৰ’’ন্তি ৱা ‘‘এতানি চীৱৰানী’’তি ৱা ৱত্ৱা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স অত্তনা অভিৰুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৱা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা ‘‘তিস্সায ভিক্খুনিযা, তিস্সায সিক্খমানায, তিস্সস্স সামণেৰস্স, তিস্সায সামণেৰিযা ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং অপৰাপি সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেৰিযা সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি, ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

কথং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা হোতি? চীৱৰানং তথেৱ একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং চীৱৰ’’ন্তি ৱা ‘‘ইমানি চীৱৰানী’’তি ৱা ‘‘এতং চীৱৰ’’ন্তি ৱা ‘‘এতানি চীৱৰানী’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৱত্তব্বং. তেন ৱত্তব্বো ‘‘কো তে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা’’তি. ততো ইতৰেন পুৰিমনযেনেৱ ‘‘তিস্সো ভিক্খূ’’তি ৱা…পে… ‘‘তিস্সা সামণেৰী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৱা…পে… ‘‘তিস্সায সামণেৰিযা দম্মী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৱিকপ্পনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি, ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

দ্ৱিন্নং ৱিকপ্পনানং কিং নানাকৰণং? সম্মুখাৱিকপ্পনাযং সযং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰেন পচ্চুদ্ধৰাপেতি, পৰম্মুখাৱিকপ্পনাযং পৰেনেৱ ৱিকপ্পাপেত্ৱা পৰেনেৱ পচ্চুদ্ধৰাপেতি, ইদমেত্থ নানাকৰণং. সচে পন যস্স ৱিকপ্পেতি, সো পঞ্ঞত্তিকোৱিদো ন হোতি, ন জানাতি পচ্চুদ্ধৰিতুং, তং চীৱৰং গহেত্ৱা অঞ্ঞস্স ব্যত্তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুন ৱিকপ্পেত্ৱা পৰেন পচ্চুদ্ধৰাপেতব্বং. ৱিকপ্পিতৱিকপ্পনা নামেসা ৱট্টতি. এৱং তাৱ চীৱৰে অধিট্ঠানৱিকপ্পনানযো ৱেদিতব্বো.

৪৮. পত্তে পন অযং নযো – পত্তং অধিট্ঠহন্তেন উক্কট্ঠমজ্ঝিমোমকানং অঞ্ঞতৰো পমাণযুত্তোৱ অধিট্ঠাতব্বো. তস্স পমাণং ‘‘অড্ঢাড়্হকোদনং গণ্হাতী’’তিআদিনা (পাৰা. ৬০২) নযেন পাড়িযং ৱুত্তং. তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬০২ আদযো) – অনুপহতপুৰাণসালিতণ্ডুলানং সুকোট্টিতপৰিসুদ্ধানং দ্ৱে মগধনাড়িযো গহেত্ৱা তেহি তণ্ডুলেহি অনুত্তণ্ডুলমকিলিন্নমপিণ্ডিতং সুৱিসদং কুন্দমকুড়ৰাসিসদিসং অৱস্সাৱিতোদনং পচিত্ৱা নিৰৱসেসং পত্তে পক্খিপিত্ৱা তস্স ওদনস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো নাতিঘনো নাতিতনুকো হত্থহাৰিযো সব্বসম্ভাৰসঙ্খতো মুগ্গসূপো পক্খিপিতব্বো, ততো আলোপস্স আলোপস্স অনুৰূপং যাৱচৰিমালোপপ্পহোনকং মচ্ছমংসাদিব্যঞ্জনং পক্খিপিতব্বং, সপ্পিতেলতক্কৰসকঞ্জিকাদীনি পন গণনূপগানি ন হোন্তি. তানি হি ওদনগতিকানি হোন্তি, নেৱ হাপেতুং, ন ৱড্ঢেতুং সক্কোন্তি. এৱমেতং সব্বম্পি পক্খিত্তং সচে পত্তস্স মুখৱট্টিযা হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, সুত্তেন ৱা হীৰেন ৱা ছিন্দন্তস্স সুত্তস্স ৱা হীৰস্স ৱা হেট্ঠিমন্তং ফুসতি, অযং উক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং উক্কট্ঠোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগধমেৱ হোতি, অযং উক্কট্ঠুক্কট্ঠো নাম পত্তো.

উক্কট্ঠতো উপড্ঢপ্পমাণো মজ্ঝিমো নাম পত্তো. মজ্ঝিমতো উপড্ঢপ্পমাণো ওমকো. তস্মা সচে মগধনাড়িযা নাড়িকোদনাদিসব্বম্পি পক্খিত্তং ৱুত্তনযেনেৱ হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং মজ্ঝিমোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগধমেৱ হোতি, অযং মজ্ঝিমুক্কট্ঠো নাম পত্তো. সচে মগধনাড়িযা উপড্ঢনাড়িকোদনাদিসব্বম্পি পক্খিত্তং হেট্ঠিমৰাজিসমং তিট্ঠতি, অযং ওমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং অতিক্কম্ম থূপীকতং তিট্ঠতি, অযং ওমকোমকো নাম পত্তো. সচে তং ৰাজিং ন সম্পাপুণাতি অন্তোগধমেৱ হোতি, অযং ওমকুক্কট্ঠো নাম পত্তো. এৱমেতে নৱ পত্তা. তেসু দ্ৱে অপত্তা উক্কট্ঠুক্কট্ঠো চ ওমকোমকো চাতি. তস্মা এতে ভাজনপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বা, ন অধিট্ঠানূপগা ন ৱিকপ্পনূপগা. ইতৰে পন সত্ত অধিট্ঠহিত্ৱা ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বা.

পমাণযুত্তানম্পি এতেসং অধিট্ঠানৱিকপ্পনূপগত্তং এৱং ৱেদিতব্বং – অযোপত্তো পঞ্চহি পাকেহি, মত্তিকাপত্তো দ্ৱীহি পাকেহি পক্কো অধিট্ঠানূপগো. উভোপি যং মূলং দাতব্বং, তস্মিং দিন্নেযেৱ. সচে একোপি পাকো ঊনো হোতি, কাকণিকমত্তম্পি ৱা মূলং অদিন্নং, ন অধিট্ঠানূপগো. সচে পত্তসামিকো ৱদতি ‘‘যদা তুম্হাকং মূলং ভৱিস্সতি, তদা দস্সথ অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জথা’’তি, নেৱ অধিট্ঠানূপগো হোতি, পাকস্স হি ঊনত্তা পত্তসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, মূলস্স সকলস্স ৱা একদেসস্স ৱা অদিন্নত্তা সকভাৱং ন উপেতি, অঞ্ঞস্সেৱ সন্তকো হোতি, তস্মা পাকে চ মূলে চ সুনিট্ঠিতেযেৱ অধিট্ঠানূপগো হোতি. যো অধিট্ঠানূপগো, স্ৱেৱ ৱিকপ্পনূপগো. সো হত্থং আগতোপি অনাগতোপি অধিট্ঠাতব্বো ৱিকপ্পেতব্বো ৱা. যদি হি পত্তকাৰকো মূলং লভিত্ৱা সযং ৱা দাতুকামো হুত্ৱা ‘‘অহং ভন্তে তুম্হাকং পত্তং কত্ৱা অসুকদিৱসে নাম পচিত্ৱা ঠপেস্সামী’’তি ৱদতি, ভিক্খু চ তেন পৰিচ্ছিন্নদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন পত্তকাৰকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৱা পচিত্ৱা সাসনং পেসেস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, তেন পেসিতভিক্খু পন তস্স ভিক্খুনো ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো দিস্ৱা ৱা সুত্ৱা ৱা ‘‘তুম্হাকং, ভন্তে, পত্তো নিট্ঠিতো’’তি আৰোচেতি, এতস্স আৰোচনং ন পমাণং. যদা পন তেন পেসিতোযেৱ আৰোচেতি, তস্স ৱচনং সুতদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচে পন পত্তকাৰকো ‘‘অহং তুম্হাকং পত্তং কত্ৱা পচিত্ৱা কস্সচি হত্থে পহিণিস্সামী’’তি ৱত্ৱা তথেৱ কৰোতি, পত্তং গহেত্ৱা আগতভিক্খু পন অত্তনো পৰিৱেণে ঠপেত্ৱা তস্স ন আৰোচেতি, অঞ্ঞো কোচি ভণতি ‘‘অপি, ভন্তে, অধুনা আভতো পত্তো সুন্দৰো’’তি. ‘‘কুহিং, আৱুসো, পত্তো’’তি? ‘‘ইত্থন্নামস্স হত্থে পেসিতো’’তি. এতস্সপি ৱচনং ন পমাণং. যদা পন সো ভিক্খু পত্তং দেতি, লদ্ধদিৱসতো পট্ঠায দসাহং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, তস্মা দসাহং অনতিক্কামেত্ৱাৱ অধিট্ঠাতব্বো ৱিকপ্পেতব্বো ৱা.

তত্থ দ্ৱে পত্তস্স অধিট্ঠানা কাযেন ৱা অধিট্ঠাতি, ৱাচায ৱা অধিট্ঠাতি. তেসং ৱসেন অধিট্ঠহন্তেন ‘‘ইমং পত্তং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱা ‘‘এতং পত্তং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি ৱা ৱত্ৱা এৱং সম্মুখে ৱা পৰম্মুখে ৱা ঠিতং পুৰাণপত্তং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা অঞ্ঞস্স ৱা দত্ৱা নৱং পত্তং যত্থ কত্থচি ঠিতং হত্থেন পৰামসিত্ৱা ‘‘ইদং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি চিত্তেন আভোগং কত্ৱা কাযৱিকাৰং কৰোন্তেন কাযেন ৱা অধিট্ঠাতব্বো. ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচায ৱা অধিট্ঠাভব্বো. তত্ৰ দুৱিধং অধিট্ঠানং – সচে হত্থপাসে হোতি, ‘‘ইমং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা, অথ অন্তোগব্ভে ৱা উপৰিপাসাদে ৱা সামন্তৱিহাৰে ৱা হোতি, ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘এতং পত্তং অধিট্ঠামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. অধিট্ঠহন্তেন পন এককেন অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতি, অঞ্ঞস্স সন্তিকে অধিট্ঠাতুম্পি ৱট্টতি. অঞ্ঞস্স সন্তিকে অযমানিসংসো – সচস্স ‘‘অধিট্ঠিতো নু খো মে, নো’’তি ৱিমতি উপ্পজ্জতি, ইতৰো সাৰেত্ৱা ৱিমতিং ছিন্দিস্সতীতি. সচে কোচি দস পত্তে লভিত্ৱা সব্বে অত্তনাৱ পৰিভুঞ্জিতুকামো হোতি, ন সব্বে অধিট্ঠাতব্বা, একং পত্তং অধিট্ঠায পুনদিৱসে তং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা অঞ্ঞো অধিট্ঠাতব্বো. এতেনেৱ উপাযেন ৱস্সসতম্পি পৰিহৰিতুং সক্কা.

এৱং অপ্পমত্তস্স সিযা অধিট্ঠানৱিজহনন্তি? সিযা. সচে হি সযং পত্তং অঞ্ঞস্স দেতি, ৱিব্ভমতি ৱা, সিক্খং ৱা পচ্চক্খাতি, কালং ৱা কৰোতি, লিঙ্গং ৱাস্স পৰিৱত্ততি, পচ্চুদ্ধৰতি ৱা, পত্তে ৱা ছিদ্দং হোতি, অধিট্ঠানং ৱিজহতি. ৱুত্তঞ্চেতং –

‘‘দিন্নৱিব্ভন্তপচ্চক্খা, কালকিৰিযাকতেন চ;

লিঙ্গপচ্চুদ্ধৰা চেৱ, ছিদ্দেন ভৱতি সত্তম’’ন্তি. (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬০৮) –

চোৰগহণৱিস্সাসগ্গাহেহিপি ৱিজহতিযেৱ. কিত্তকেন ছিদ্দেন অধিট্ঠানং ভিজ্জতি? যেন কঙ্গুসিত্থং নিক্খমতি চেৱ পৱিসতি চ. ইদঞ্হি সত্তন্নং ধঞ্ঞানং লামকধঞ্ঞসিত্থং. তস্মিং ছিদ্দে অযচুণ্ণেন ৱা আণিযা ৱা পটিপাকতিকে কতে দসাহব্ভন্তৰে পুন অধিট্ঠাতব্বো. অযং তাৱেত্থ অধিট্ঠানে ৱিনিচ্ছযো.

৪৯. ৱিকপ্পনে পন দ্ৱে ৱিকপ্পনা সম্মুখাৱিকপ্পনা চেৱ পৰম্মুখাৱিকপ্পনা চ. কথং সম্মুখাৱিকপ্পনা হোতি? পত্তানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৱা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্তব্বং, অযমেকা সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ৱিস্সজ্জেতুং ৱা অধিট্ঠাতুং ৱা ন ৱট্টতি. ‘‘ময্হং সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি এৱং পন ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি, ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

অপৰো নযো – তথেৱ পত্তানং একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা তস্সেৱ ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৱা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৱা ৱত্ৱা পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স অত্তনা অভিৰুচিতস্স যস্স কস্সচি নামং গহেত্ৱা ‘‘তিস্সস্স ভিক্খুনো ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা ‘‘তিস্সায ভিক্খুনিযা, সিক্খমানায, সামণেৰস্স, তিস্সায সামণেৰিযা ৱিকপ্পেমী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং অপৰাপি সম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি. পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা তিস্সস্স ভিক্খুনো সন্তকং…পে… তিস্সায সামণেৰিযা সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহীতি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি, ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি.

কথং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা হোতি? পত্তানং তথেৱ একবহুভাৱং সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱঞ্চ ঞত্ৱা ‘‘ইমং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘ইমে পত্তে’’তি ৱা ‘‘এতং পত্ত’’ন্তি ৱা ‘‘এতে পত্তে’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘তুয্হং ৱিকপ্পনত্থায দম্মী’’তি ৱত্তব্বং. তেন ৱত্তব্বো ‘‘কো তে মিত্তো ৱা সন্দিট্ঠো ৱা’’তি. ততো ইতৰেন পুৰিমনযেন ‘‘তিস্সো ভিক্খূ’’তি ৱা…পে… ‘‘তিস্সা সামণেৰী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. পুন তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং তিস্সস্স ভিক্খুনো দম্মী’’তি ৱা…পে… ‘‘তিস্সায সামণেৰিযা দম্মী’’তি ৱা ৱত্তব্বং, অযং পৰম্মুখাৱিকপ্পনা. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতি, পৰিভোগাদীসু পন একম্পি ন ৱট্টতি. তেন পন ভিক্খুনা দুতিযসম্মুখাৱিকপ্পনাযং ৱুত্তনযেনেৱ ‘‘ইত্থন্নামস্স সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’তি ৱুত্তে পচ্চুদ্ধাৰো নাম হোতি, ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তি. অযং ৱিকপ্পনে নযো.

৫০. এৱং অধিট্ঠহিত্ৱা ৱিকপ্পেত্ৱা চ পৰিভুঞ্জন্তেন পত্তে ভিন্নে কিং কাতব্বন্তি? যস্স পত্তে ৰাজিমুখৱট্টিতো হেট্ঠা দ্ৱঙ্গুলপ্পমাণা ন হোতি তেন ন কিঞ্চি কাতব্বং. যস্স (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬১২-৩) পন তাদিসা একাপি ৰাজি হোতি, তেন তস্সা ৰাজিযা হেট্ঠিমপৰিযন্তে পত্তৱেধকেন ৱিজ্ঝিত্ৱা পচিত্ৱা সুত্তৰজ্জুকমকচিৰজ্জুকাদীহি ৱা তিপুসুত্তকেন ৱা বন্ধিত্ৱা তং বন্ধনং আমিসস্স অলগ্গনত্থং তিপুপট্টেন ৱা কেনচি ৱা বদ্ধসিলেসেন পটিচ্ছাদেতব্বং. সো চ পত্তো অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বো. সুখুমং ৱা ছিদ্দং কত্ৱা বন্ধিতব্বো. সুদ্ধেহি পন মধুকসিত্থকলাখাসজ্জুৰসাদীহি বন্ধিতুং ন ৱট্টতি, ফাণিতং ঝাপেত্ৱা পাসাণচুণ্ণেন বন্ধিতুং ৱট্টতি. মুখৱট্টিসমীপে পন পত্তৱেধকেন ৱিজ্ঝিযমানো কপালস্স বহলত্তা ভিজ্জতি, তস্মা হেট্ঠা ৱিজ্ঝিতব্বো. যস্স পন দ্ৱে ৰাজিযো, একাযেৱ ৱা চতুৰঙ্গুলা, তস্স দ্ৱে বন্ধনানি দাতব্বানি. যস্স তিস্সো, একাযেৱ ৱা ছড়ঙ্গুলা, তস্স তীণি. যস্স চতস্সো, একাযেৱ ৱা অট্ঠঙ্গুলা, তস্স চত্তাৰি. যস্স পঞ্চ, একাযেৱ ৱা দসঙ্গুলা, সো বদ্ধোপি অবদ্ধোপি অপত্তোযেৱ, অঞ্ঞো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. এস তাৱ মত্তিকাপত্তে ৱিনিচ্ছযো.

অযোপত্তে পন সচেপি পঞ্চ ৱা অতিৰেকানি ৱা ছিদ্দানি হোন্তি, তানি চ অযচুণ্ণেন ৱা আণিযা ৱা লোহমণ্ডলকেন ৱা বদ্ধানি মট্ঠানি হোন্তি, স্ৱেৱ পত্তো পৰিভুঞ্জিতব্বো, অঞ্ঞো ন ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. অথ পন একম্পি ছিদ্দং মহন্তং হোতি, লোহমণ্ডলকেন বদ্ধম্পি মট্ঠং ন হোতি, পত্তে আমিসং লগ্গতি, অকপ্পিযো হোতি, অযং অপত্তো, অঞ্ঞো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. ৱিঞ্ঞাপেন্তেন চ সঙ্ঘৱসেন পৱাৰিতট্ঠানে পঞ্চবন্ধনেনেৱ পত্তেন অঞ্ঞং পত্তং ৱিঞ্ঞাপেতুং ৱট্টতি, পুগ্গলৱসেন পন পৱাৰিতট্ঠানে ঊনপঞ্চবন্ধনেনাপি ৱট্টতি. পত্তং লভিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তেন চ যাগুৰন্ধনৰজনপচনাদিনা অপৰিভোগেন ন পৰিভুঞ্জিতব্বো, অন্তৰামগ্গে পন ব্যাধিম্হি উপ্পন্নে অঞ্ঞস্মিং ভাজনে অসতি মত্তিকায লিম্পেত্ৱা যাগুং ৱা পচিতুং উদকং ৱা তাপেতুং ৱট্টতি. মঞ্চপীঠছত্তনাগদন্তকাদিকে অদেসেপি ন নিক্খিপিতব্বো. পত্তস্স হি নিক্খিপনদেসো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পত্তাধাৰক’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ২৫৪) নযেন খন্ধকে ৱুত্তোযেৱ.

ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে

অধিট্ঠানৱিকপ্পনৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.