৩৩. কম্মাকম্মৱিনিচ্ছযকথা

২৪৯. কম্মাকম্মন্তি এত্থ (পৰি. ৪৮২-৪৮৪) পন কম্মানি চত্তাৰি – অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মন্তি. ইমানি চত্তাৰি কম্মানি কতিহাকাৰেহি ৱিপজ্জন্তি? পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপজ্জন্তি – ৱত্থুতো ৱা ঞত্তিতো ৱা অনুস্সাৱনতো ৱা সীমতো ৱা পৰিসতো ৱা.

কথং ৱত্থুতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি? সম্মুখাকৰণীযং কম্মং অসম্মুখা কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. পটিপুচ্ছাকৰণীযং কম্মং অপটিপুচ্ছা কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. পটিঞ্ঞায কৰণীযং কম্মং অপটিঞ্ঞায কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. সতিৱিনযাৰহস্স অমূড়্হৱিনযং দেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. অমূড়্হৱিনযাৰহস্স তস্স পাপিযসিককম্মং কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. তস্স পাপিযসিককম্মাৰহস্স তজ্জনীযকম্মং কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. তজ্জনীযকম্মাৰহস্স নিযস্সকম্মং কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. নিযস্সকম্মাৰহস্স পব্বাজনীযকম্মং কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. পব্বাজনীযকম্মাৰহস্স পটিসাৰণীযকম্মং কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. পটিসাৰণীযকম্মাৰহস্স উক্খেপনীযকম্মং কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. উক্খেপনীযকম্মাৰহস্স পৰিৱাসং দেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. পৰিৱাসাৰহস্স মূলায পটিকস্সতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. মূলাযপটিকস্সনাৰহস্স মানত্তং দেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. মানত্তাৰহং অব্ভেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. অব্ভানাৰহং উপসম্পাদেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. অনুপোসথে উপোসথং কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. অপৱাৰণায পৱাৰেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. পণ্ডকং উপসম্পাদেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. থেয্যসংৱাসকং, তিত্থিযপক্কন্তকং, তিৰচ্ছানগতং, মাতুঘাতকং, পিতুঘাতকং, অৰহন্তঘাতকং, ভিক্খুনিদূসকং, সঙ্ঘভেদকং, লোহিতুপ্পাদকং, উভতোব্যঞ্জনকং, ঊনৱীসতিৱস্সং পুগ্গলং উপসম্পাদেতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং. এৱং ৱত্থুতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.

কথং ঞত্তিতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি? পঞ্চহাকাৰেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি – ৱত্থুং ন পৰামসতি, সঙ্ঘং ন পৰামসতি, পুগ্গলং ন পৰামসতি, ঞত্তিং ন পৰামসতি, পচ্ছা ৱা ঞত্তিং ঠপেতি. ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.

কথং অনুস্সাৱনতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি? পঞ্চহাকাৰেহি অনুস্সাৱনতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি – ৱত্থুং ন পৰামসতি, সঙ্ঘং ন পৰামসতি, পুগ্গলং ন পৰামসতি, সাৱনং হাপেতি, অকালে ৱা সাৱেতি. ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অনুস্সাৱনতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.

কথং সীমতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি? একাদসহি আকাৰেহি সীমতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি – অতিখুদ্দকং সীমং সম্মন্নতি, অতিমহতিং সীমং সম্মন্নতি, খণ্ডনিমিত্তং সীমং সম্মন্নতি, ছাযানিমিত্তং সীমং সম্মন্নতি, অনিমিত্তং সীমং সম্মন্নতি, বহিসীমে ঠিতো সীমং সম্মন্নতি, নদিযা সীমং সম্মন্নতি, সমুদ্দে সীমং সম্মন্নতি, জাতস্সৰে সীমং সম্মন্নতি, সীমায সীমং সম্ভিন্দতি, সীমায সীমং অজ্ঝোত্থৰতি. ইমেহি একাদসহি আকাৰেহি সীমতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.

কথং পৰিসতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি? দ্ৱাদসহি আকাৰেহি পৰিসতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি – চতুৱগ্গকৰণীযে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা তে অনাগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, চতুৱগ্গকৰণে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, চতুৱগ্গকৰণে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি.

পঞ্চৱগ্গকৰণে কম্মে…পে… দসৱগ্গকৰণে কম্মে…পে… ৱীসতিৱগ্গকৰণে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে অনাগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, ৱীসতিৱগ্গকৰণে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো অনাহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি, ৱীসতিৱগ্গকৰণে কম্মে যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা পটিক্কোসন্তি. ইমেহি দ্ৱাদসহি আকাৰেহি পৰিসতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.

চতুৱগ্গকৰণে কম্মে চত্তাৰো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৱসেসা পকতত্তা ছন্দাৰহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি, সো নেৱ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দাৰহো, অপিচ কম্মাৰহো. পঞ্চৱগ্গকৰণে কম্মে পঞ্চ ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৱসেসা পকতত্তা ছন্দাৰহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি, সো নেৱ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দাৰহো, অপিচ কম্মাৰহো. দসৱগ্গকৰণে কম্মে দস ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৱসেসা পকতত্তা ছন্দাৰহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি, সো নেৱ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দাৰহো, অপিচ কম্মাৰহো. ৱীসতিৱগ্গকৰণে কম্মে ৱীসতি ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা, অৱসেসা পকতত্তা ছন্দাৰহা. যস্স সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি, সো নেৱ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দাৰহো, অপিচ কম্মাৰহো.

২৫০. অপলোকনকম্মং কতি ঠানানি গচ্ছতি? ঞত্তিকম্মং, ঞত্তিদুতিযকম্মং, ঞত্তিচতুত্থকম্মং কতি ঠানানি গচ্ছতি? অপলোকনকম্মং পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি. ঞত্তিকম্মং নৱ ঠানানি গচ্ছতি. ঞত্তিদুতিযকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.

অপলোকনকম্মং কতমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি? ওসাৰণং নিস্সাৰণং ভণ্ডুকম্মং ব্ৰহ্মদণ্ডং কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ পঞ্চমং. অপলোকনকম্মং ইমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.

ঞত্তিকম্মং কতমানি নৱ ঠানানি গচ্ছতি? ওসাৰণং নিস্সাৰণং উপোসথং পৱাৰণং সম্মুতিং দানং পটিগ্গহণং পচ্চুক্কড্ঢনং কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ নৱমং. ঞত্তিকম্মং ইমানি নৱ ঠানানি গচ্ছতি.

ঞত্তিদুতিযকম্মং কতমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি? ওসাৰণং নিস্সাৰণং সম্মুতিং দানং উদ্ধৰণং দেসনং কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ সত্তমং. ঞত্তিদুতিযকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.

ঞত্তিচতুত্থকম্মং কতমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি? ওসাৰণং নিস্সাৰণং সম্মুতিং দানং নিগ্গহং সমনুভাসনং কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ সত্তমং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি. অযং তাৱ পাড়িনযো.

২৫১. অযং পনেত্থ আদিতো পট্ঠায ৱিনিচ্ছযকথা (পৰি. অট্ঠ. ৪৮২) – অপলোকনকম্মং নাম সীমট্ঠকসঙ্ঘং সোধেত্ৱা ছন্দাৰহানং ছন্দং আহৰিত্ৱা সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা তিক্খত্তুং সাৱেত্ৱা কত্তব্বকম্মং. ঞত্তিকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা কত্তব্বকম্মং. ঞত্তিদুতিযকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা একায চ অনুস্সাৱনাযাতি এৱং ঞত্তিদুতিযায অনুস্সাৱনায কত্তব্বকম্মং. ঞত্তিচতুত্থকম্মং নাম ৱুত্তনযেনেৱ সমগ্গস্স সঙ্ঘস্স অনুমতিযা একায ঞত্তিযা তীহি চ অনুস্সাৱনাহীতি এৱং ঞত্তিচতুত্থাহি তীহি অনুস্সাৱনাহি কত্তব্বকম্মং.

তত্ৰ অপলোকনকম্মং অপলোকেত্ৱাৱ কাতব্বং, ঞত্তিকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিকম্মম্পি একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱাৱ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং. ঞত্তিদুতিযকম্মং পন অপলোকেত্ৱা কাতব্বম্পি অকাতব্বম্পি অত্থি. তত্থ সীমাসম্মুতি সীমাসমূহনং কথিনদানং কথিনুদ্ধাৰো কুটিৱত্থুদেসনা ৱিহাৰৱত্থুদেসনাতি ইমানি ছকম্মানি গৰুকানি অপলোকেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতি, ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচং সাৱেত্ৱাৱ কাতব্বানি. অৱসেসা তেৰস সম্মুতিযো সেনাসনগ্গাহকমতকচীৱৰদানাদিসম্মুতিযো চাতি এতানি লহুককম্মানি, অপলোকেত্ৱাপি কাতুং ৱট্টন্তি, ঞত্তিকম্মঞত্তিচতুত্থকম্মৱসেন পন ন কাতব্বমেৱ. ‘‘ঞত্তিচতুত্থকম্মৱসেন কযিৰমানং দড়্হতৰং হোতি, তস্মা কাতব্ব’’ন্তি একচ্চে ৱদন্তি. এৱং পন সতি কম্মসঙ্কৰো হোতি, তস্মা ন কাতব্বন্তি পটিক্খিত্তমেৱ. সচে পন অক্খৰপৰিহীনং ৱা পদপৰিহীনং ৱা দুৰুত্তপদং ৱা হোতি, তস্স সোধনত্থং পুনপ্পুনং ৱত্তুং ৱট্টতি. ইদং অকুপ্পকম্মস্স দড়্হীকম্মং হোতি, কুপ্পকম্মে কম্মং হুত্ৱা তিট্ঠতি. ঞত্তিচতুত্থকম্মং ঞত্তিঞ্চ তিস্সো চ কম্মৱাচাযো সাৱেত্ৱাৱ কাতব্বং, অপলোকনকম্মাদিৱসেন ন কাতব্বং.

সম্মুখাকৰণীযং কম্মং অসম্মুখা কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মন্তি এত্থ পন অত্থি কম্মং সম্মুখাকৰণীযং, অত্থি কম্মং অসম্মুখাকৰণীযং. তত্থ অসম্মুখাকৰণীযং নাম দূতেনূপসম্পদা, পত্তনিক্কুজ্জনং, পত্তুক্কুজ্জনং, উম্মত্তকস্স ভিক্খুনো উম্মত্তকসম্মুতি, সেক্খানং কুলানং সেক্খসম্মুতি, ছন্নস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডো, দেৱদত্তস্স পকাসনীযকম্মং, অপসাদনীযং দস্সেন্তস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বং অৱন্দিযকম্মন্তি অট্ঠৱিধং হোতি. ইদং অট্ঠৱিধম্পি কম্মং অসম্মুখা কতং সুকতং হোতি অকুপ্পং, সেসানি সব্বকম্মানি সম্মুখা এৱ কাতব্বানি. সঙ্ঘসম্মুখতা ধম্মসম্মুখতা ৱিনযসম্মুখতা পুগ্গলসম্মুখতাতি ইমং চতুব্বিধং সম্মুখাৱিনযং উপনেত্ৱাৱ কাতব্বানি. এৱং কতানি হি সুকতানি হোন্তি, এৱং অকতানি পনেতানি ইমং সম্মুখাৱিনযসঙ্খাতং ৱত্থুং ৱিনা কতত্তা ৱত্থুৱিপন্নানি নাম হোন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘সম্মুখাকৰণীযং কম্মং অসম্মুখা কৰোতি, ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্ম’’ন্তি. পটিপুচ্ছাকৰণীযাদীসুপি পটিপুচ্ছাদিকৰণমেৱ ৱত্থু, তং ৱত্থুং ৱিনা কতত্তা তেসম্পি ৱত্থুৱিপন্নতা ৱেদিতব্বা. অপিচ ঊনৱীসতিৱস্সং ৱা অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নপুব্বং ৱা একাদসসু ৱা অভব্বপুগ্গলেসু অঞ্ঞতৰং উপসম্পাদেন্তস্সপি ৱত্থুৱিপন্নং অধম্মকম্মং হোতি. অযং ৱত্থুতো কম্মৱিপত্তিযং ৱিনিচ্ছযো.

ঞত্তিতো ৱিপত্তিযং পন ৱত্থুং ন পৰামসতীতি যস্স উপসম্পদাদিকম্মং কৰোতি, তং ন পৰামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদতি. এৱং ৱত্থুং ন পৰামসতি.

সঙ্ঘং ন পৰামসতীতি সঙ্ঘস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱদতি. এৱং সঙ্ঘং ন পৰামসতি.

পুগ্গলং ন পৰামসতীতি যো উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝাযো, তং ন পৰামসতি, তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদতি. এৱং পুগ্গলং ন পৰামসতি.

ঞত্তিং ন পৰামসতীতি সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন পৰামসতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা দ্ৱিক্খত্তুং কম্মৱাচায এৱ অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মেপি ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা চতুক্খত্তুং কম্মৱাচায এৱ অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতি. এৱং ঞত্তিং ন পৰামসতি.

পচ্ছা ৱা ঞত্তিং ঠপেতীতি পঠমং কম্মৱাচায অনুস্সাৱনকম্মং কত্ৱা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি ৱদতি. এৱং পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি ঞত্তিতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.

অনুস্সাৱনতো ৱিপত্তিযং পন ৱত্থুআদীনি তাৱ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. এৱং পন নেসং অপৰামসনং হোতি – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তি পঠমানুস্সাৱনায ৱা ‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি. সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তি দুতিযততিযানুস্সাৱনাসু ৱা ‘‘অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱদন্তো ৱত্থুং ন পৰামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱদন্তো সঙ্ঘং ন পৰামসতি নাম. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদন্তো পুগ্গলং ন পৰামসতি নাম.

সাৱনং হাপেতীতি সব্বেন সব্বং কম্মৱাচায অনুস্সাৱনং ন কৰোতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে দ্ৱিক্খত্তুং ঞত্তিমেৱ ঠপেতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মে চতুক্খত্তুং ঞত্তিমেৱ ঠপেতি. এৱং সাৱনং হাপেতি. যোপি ঞত্তিদুতিযকম্মে একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা একং কম্মৱাচং অনুস্সাৱেন্তো অক্খৰং ৱা ছড্ডেতি, পদং ৱা দুৰুত্তং কৰোতি, অযম্পি সাৱনং হাপেতিযেৱ. ঞত্তিচতুত্থকম্মে পন একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা সকিমেৱ ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা কম্মৱাচায অনুস্সাৱনং কৰোন্তোপি অক্খৰং ৱা পদং ৱা ছড্ডেন্তোপি দুৰুত্তং কৰোন্তোপি অনুস্সাৱনং হাপেতিযেৱাতি ৱেদিতব্বো.

২৫২. ‘‘দুৰুত্তং কৰোতী’’তি এত্থ পন অযং ৱিনিচ্ছযো. যো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খৰে ৱত্তব্বে অঞ্ঞং ৱদতি, অযং দুৰুত্তং কৰোতি নাম. তস্মা কম্মৱাচং কৰোন্তেন ভিক্খুনা য্ৱাযং –

‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘৰস্সং, গৰুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;

সম্বন্ধং ৱৱত্থিতং ৱিমুত্তং, দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি. –

ৱুত্তো, অযং সুট্ঠু উপলক্খেতব্বো. এত্থ হি সিথিলং নাম পঞ্চসু ৱগ্গেসু পঠমততিযং. ধনিতং নাম তেস্ৱেৱ দুতিযচতুত্থং. দীঘন্তি দীঘেন কালেন ৱত্তব্বআকাৰাদি. ৰস্সন্তি ততো উপড্ঢকালেন ৱত্তব্বঅকাৰাদি. গৰুকন্তি দীঘমেৱ, যং ৱা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতত্থেৰস্স যস্স নক্খমতী’’তি এৱং সংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি. লহুকন্তি ৰস্সমেৱ, যং ৱা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতত্থেৰস্স যস্স ন খমতী’’তি এৱং অসংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি. নিগ্গহিতন্তি যং কৰণানি নিগ্গহেত্ৱা অৱিস্সজ্জেত্ৱা অৱিৱটেন মুখেন সানুনাসিকং কত্ৱা ৱত্তব্বং. সম্বন্ধন্তি যং পৰপদেন সম্বন্ধিত্ৱা ‘‘তুণ্হিস্সা’’তি ৱা ‘‘তুণ্হস্সা’’তি ৱা ৱুচ্চতি. ৱৱত্থিতন্তি যং পৰপদেন অসম্বন্ধং কত্ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘তুণ্হী অস্সা’’তি ৱা ‘‘তুণ্হ অস্সা’’তি ৱা ৱুচ্চতি. ৱিমুত্তন্তি যং কৰণানি অনিগ্গহেত্ৱা ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৱা ৱুচ্চতি.

তত্থ ‘‘সুণাতু মে’’তি ৱত্তব্বে ত-কাৰস্স থ-কাৰং কত্ৱা ‘‘সুণাথু মে’’তি ৱচনং সিথিলস্স ধনিতকৰণং নাম, তথা ‘‘পত্তকল্লং এসা ঞত্তী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘পত্থকল্লং এসা ঞত্থী’’তিআদিৱচনং. ‘‘ভন্তে সঙ্ঘো’’তি ৱত্তব্বে ভ-কাৰঘ-কাৰানং ব-কাৰগ-কাৰে কত্ৱা ‘‘বন্তে সংগো’’তি ৱচনং ধনিতস্স সিথিলকৰণং নাম. ‘‘সুণাতু মে’’তি ৱিৱটেন মুখেন ৱত্তব্বে পন ‘‘সুণংতু মে’’তি ৱা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘এসং ঞত্তী’’তি ৱা অৱিৱটেন মুখেন অননুনাসিকং কত্ৱা ৱচনং ৱিমুত্তস্স নিগ্গহিতৱচনং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি অৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৱা ৱত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৱা ৱচনং নিগ্গহিতস্স ৱিমুত্তৱচনং নাম. ইতি সিথিলে কত্তব্বে ধনিতং, ধনিতে কত্তব্বে সিথিলং, ৱিমুত্তে কত্তব্বে নিগ্গহিতং, নিগ্গহিতে কত্তব্বে ৱিমুত্তন্তি ইমানি চত্তাৰি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৱাচায কম্মং দূসেন্তি. এৱং ৱদন্তো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খৰে ৱত্তব্বে অঞ্ঞং ৱদতি, দুৰুত্তং কৰোতীতি ৱুচ্চতি.

ইতৰেসু পন দীঘৰস্সাদীসু ছসু ব্যঞ্জনেসু দীঘট্ঠানে দীঘমেৱ, ৰস্সট্ঠানে ৰস্সমেৱাতি এৱং যথাঠানে তং তদেৱ অক্খৰং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৱেণিং অৱিনাসেন্তেন কম্মৱাচা কাতব্বা. সচে পন এৱং অকত্ৱা দীঘে ৱত্তব্বে ৰস্সং, ৰস্সে ৱা ৱত্তব্বে দীঘং ৱদতি, তথা গৰুকে ৱত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৱা ৱত্তব্বে গৰুকং ৱদতি, সম্বন্ধে ৱা পন ৱত্তব্বে ৱৱত্থিতং, ৱৱত্থিতে ৱা ৱত্তব্বে সম্বন্ধং ৱদতি, এৱং ৱুত্তেপি কম্মৱাচা ন কুপ্পতি. ইমানি হি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি. যং পন সুত্তন্তিকত্থেৰা ‘‘দ-কাৰো ত-কাৰমাপজ্জতি, ত-কাৰো দ-কাৰমাপজ্জতি, চ-কাৰো জ-কাৰমাপজ্জতি, জ-কাৰো চ-কাৰমাপজ্জতি, য-কাৰো ক-কাৰমাপজ্জতি, ক-কাৰো য-কাৰমাপজ্জতি, তস্মা দ-কাৰাদীসু ৱত্তব্বেসু ত-কাৰাদিৱচনং ন ৱিৰুজ্ঝতী’’তি ৱদন্তি, তং কম্মৱাচং পত্ৱা ন ৱট্টতি. তস্মা ৱিনযধৰেন নেৱ দ-কাৰো ত-কাৰো কাতব্বো…পে… ন ক-কাৰো য-কাৰো. যথাপাড়িযা নিৰুত্তিং সোধেত্ৱা দসৱিধায ব্যঞ্জননিৰুত্তিযা ৱুত্তদোসে পৰিহৰন্তেন কম্মৱাচা কাতব্বা. ইতৰথা হি সাৱনং হাপেতি নাম.

অকালে ৱা সাৱেতীতি সাৱনায অকালে অনোকাসে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা পঠমংযেৱ অনুস্সাৱনকম্মং কত্ৱা পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অনুস্সাৱনতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি.

২৫৩. সীমতো ৱিপত্তিযং পন অতিখুদ্দকসীমা নাম যা একৱীসতি ভিক্খূ ন গণ্হাতি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘যত্থ একৱীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং ন সক্কোন্তী’’তি ৱুত্তং. তস্মা যা এৱৰূপা সীমা, অযং সম্মতাপি অসম্মতা গামখেত্তসদিসাৱ হোতি, তত্থ কতং কম্মং কুপ্পতি. এস নযো সেসসীমাসুপি. এত্থ পন অতিমহতী নাম যা কেসগ্গমত্তেনপি তিযোজনং অতিক্কমিত্ৱা সম্মতা হোতি. খণ্ডনিমিত্তা নাম অঘটিতনিমিত্তা ৱুচ্চতি. পুৰত্থিমায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা অনুক্কমেনেৱ দক্খিণায পচ্ছিমায উত্তৰায দিসায কিত্তেত্ৱা পুন পুৰত্থিমায দিসায পুব্বকিত্তিতং নিমিত্তং পটিকিত্তেত্ৱা ঠপেতুং ৱট্টতি, এৱং অখণ্ডনিমিত্তা হোতি. সচে পন অনুক্কমেন আহৰিত্ৱা উত্তৰায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা তত্থেৱ ঠপেতি, খণ্ডনিমিত্তা হোতি. অপৰাপি খণ্ডনিমিত্তা নাম যা অনিমিত্তুপগং তচসাৰৰুক্খং ৱা খাণুকং ৱা পংসুপুঞ্জং ৱা ৱালুকপুঞ্জং ৱা অঞ্ঞতৰং অন্তৰা একং নিমিত্তং কত্ৱা সম্মতা হোতি. ছাযানিমিত্তা নাম যা পব্বতচ্ছাযাদীনং যং কিঞ্চি ছাযং নিমিত্তং কত্ৱা সম্মতা হোতি. অনিমিত্তা নাম যা সব্বেন সব্বং নিমিত্তানি অকিত্তেত্ৱা সম্মতা হোতি. বহিসীমে ঠিতো সীমং সম্মন্নতি নাম নিমিত্তানি কিত্তেত্ৱা নিমিত্তানং বহি ঠিতো সম্মন্নতি. নদিযা সমুদ্দে জাতস্সৰে সীমং সম্মন্নতীতি এতেসু নদীআদীসু যং সম্মন্নতি, সা এৱং সম্মতাপি ‘‘সব্বা, ভিক্খৱে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সৰো অসীমো’’তি (মহাৱ. ১৪৭) ৱচনতো অসম্মতাৱ হোতি. সীমায সীমং সম্ভিন্দতীতি অত্তনো সীমায পৰেসং সীমং সম্ভিন্দতি. সীমায সীমং অজ্ঝোত্থৰতীতি অত্তনো সীমায পৰেসং সীমং অজ্ঝোত্থৰতি. তত্থ যথা সম্ভেদো চ অজ্ঝোত্থৰণঞ্চ হোতি, তং সব্বং সীমাকথাযং ৱুত্তমেৱ. ইতি ইমা একাদসপি সীমা অসীমা গামখেত্তসদিসা এৱ, তাসু নিসীদিত্ৱা কতং কম্মং কুপ্পতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ইমেহি একাদসহি আকাৰেহি সীমতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তী’’তি.

পৰিসতো কম্মৱিপত্তিযং পন কিঞ্চি অনুত্তানং নাম নত্থি. যম্পি তত্থ কম্মপ্পত্তছন্দাৰহলক্খণং ৱত্তব্বং সিযা, তম্পি পৰতো ‘‘চত্তাৰো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপ্পত্তা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তমেৱ. তত্থ পকতত্তা কম্মপ্পত্তাতি চতুৱগ্গকৰণে কম্মে চত্তাৰো পকতত্তা অনুক্খিত্তা অনিস্সাৰিতা পৰিসুদ্ধসীলা চত্তাৰো ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা কম্মস্স অৰহা অনুচ্ছৱিকা সামিনো. ন তেহি ৱিনা তং কম্মং কৰীযতি, ন তেসং ছন্দো ৱা পাৰিসুদ্ধি ৱা এতি, অৱসেসা পন সচেপি সহস্সমত্তা হোন্তি, সচে সমানসংৱাসকা সব্বে ছন্দাৰহাৱ হোন্তি, ছন্দপাৰিসুদ্ধিং দত্ৱা আগচ্ছন্তু ৱা মা ৱা, কম্মং পন তিট্ঠতি. যস্স পন সঙ্ঘো পৰিৱাসাদিকম্মং কৰোতি, সো নেৱ কম্মপ্পত্তো নাপি ছন্দাৰহো, অপিচ যস্মা তং পুগ্গলং ৱত্থুং কত্ৱা সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি, তস্মা কম্মাৰহোতি ৱুচ্চতি. সেসকম্মেসুপি এসেৱ নযো.

২৫৪. অপলোকনকম্মং কতমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি, ওসাৰণং নিস্সাৰণং ভণ্ডুকম্মং ব্ৰহ্মদণ্ডং কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ পঞ্চমন্তি এত্থ ‘‘ওসাৰণং নিস্সাৰণ’’ন্তি পদসিলিট্ঠতাযেতং ৱুত্তং, পঠমং পন নিস্সাৰণা হোতি, পচ্ছা ওসাৰণা. তত্থ যা সা কণ্টকস্স সামণেৰস্স দণ্ডকম্মনাসনা, সা নিস্সাৰণাতি ৱেদিতব্বা. তস্মা এতৰহি সচেপি সামণেৰো বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা অৱণ্ণং ভণতি, অকপ্পিযং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি দীপেতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, অন্তগ্গাহিকায দিট্ঠিযা সমন্নাগতো, সো যাৱততিযং নিৱাৰেত্ৱা তং লদ্ধিং ৱিস্সজ্জাপেতব্বো. নো চে ৱিস্সজ্জেতি, সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা ‘‘ৱিস্সজ্জেহী’’তি ৱত্তব্বো. নো চে ৱিস্সজ্জেতি, ব্যত্তেন ভিক্খুনা অপলোকনকম্মং কত্ৱা নিস্সাৰেতব্বো. এৱঞ্চ পন কম্মং কাতব্বং –

‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৱণ্ণৱাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেৰা লভন্তি দিৰত্ততিৰত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্সা অলাভায নিস্সাৰণা ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি. ততিযম্পি ভন্তে সঙ্ঘং পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো…পে… ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি, চৰ পিৰে ৱিনস্সা’’তি.

সো অপৰেন সমযেন ‘‘অহং, ভন্তে, বালতায অঞাণতায অলক্খিকতায এৱং অকাসিং, স্ৱাহং সঙ্ঘং খমাপেমী’’তি খমাপেন্তো যাৱততিযং যাচাপেত্ৱা অপলোকনকম্মেনেৱ ওসাৰেতব্বো, এৱঞ্চ পন ওসাৰেতব্বো. সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –

‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘অযং ইত্থন্নামো সামণেৰো বুদ্ধস্স ধম্মস্স সঙ্ঘস্স অৱণ্ণৱাদী মিচ্ছাদিট্ঠিকো, যং অঞ্ঞে সামণেৰা লভন্তি দিৰত্ততিৰত্তং ভিক্খূহি সদ্ধিং সহসেয্যং, তস্সা অলাভায নিস্সাৰিতো, স্ৱাযং ইদানি সোৰতো নিৱাতৱুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিৰোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো কতদণ্ডকম্মো অচ্চযং দেসেতি, ইমস্স সামণেৰস্স যথা পুৰে কাযসম্ভোগসামগ্গিদানং ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.

এৱং তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং. এৱং অপলোকনকম্মং ওসাৰণঞ্চ নিস্সাৰণঞ্চ গচ্ছতি. ভণ্ডুকম্মং পব্বজ্জাৱিনিচ্ছযকথায ৱুত্তমেৱ.

ব্ৰহ্মদণ্ডো পন ন কেৱলং ছন্নস্সেৱ পঞ্ঞত্তো, যো অঞ্ঞোপি ভিক্খু মুখৰো হোতি, ভিক্খূ দুৰুত্তৱচনেহি ঘট্টেন্তো খুংসেন্তো ৱম্ভেন্তো ৱিহৰতি, তস্সপি দাতব্বো, এৱঞ্চ পন দাতব্বো. সঙ্ঘমজ্ঝে ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –

‘‘ভন্তে, ইত্থন্নামো ভিক্খু মুখৰো, ভিক্খূ দুৰুত্তৱচনেহি ঘট্টেন্তো খুংসেন্তো ৱম্ভেন্তো ৱিহৰতি, সো ভিক্খু যং ইচ্ছেয্য, তং ৱদেয্য, ভিক্খূহি ইত্থন্নামো ভিক্খু নেৱ ৱত্তব্বো, ন ওৱদিতব্বো ন অনুসাসিতব্বো, সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স দানং ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’তি. দুতিযম্পি পুচ্ছামি…পে… ততিযম্পি পুচ্ছামি ‘ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স দানং ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.

তস্স অপৰেন সমযেন সম্মা ৱত্তিত্ৱা খমাপেন্তস্স ব্ৰহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো, এৱঞ্চ পন পটিপ্পস্সম্ভেতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘমজ্ঝে সাৱেতব্বং –

‘‘ভন্তে, ভিক্খুসঙ্ঘো অসুকস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডং অদাসি, সো ভিক্খু সোৰতো নিৱাতৱুত্তি লজ্জিধম্মং ওক্কন্তো হিৰোত্তপ্পে পতিট্ঠিতো পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে তিট্ঠতি, সঙ্ঘং, ভন্তে, পুচ্ছামি ‘তস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডস্স পটিপ্পস্সদ্ধি ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’’তি.

এৱং যাৱততিযং ৱত্ৱা অপলোকনকম্মেনেৱ ব্ৰহ্মদণ্ডো পটিপ্পস্সম্ভেতব্বোতি.

কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ পঞ্চমন্তি যং তং ভগৱতা ভিক্খুনিক্খন্ধকে –

‘‘তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো কদ্দমোদকেন ওসিঞ্চন্তি ‘অপ্পেৱ নাম অম্হেসু সাৰজ্জেয্যু’ন্তি, কাযং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, ঊৰুং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি, অঙ্গজাতং ৱিৱৰিত্ৱা ভিক্খুনীনং দস্সেন্তি. ভিক্খুনিযো ওভাসেন্তি, ভিক্খুনীহি সদ্ধিং সম্পযোজেন্তি ‘অপ্পেৱ নাম অম্হেসু সাৰজ্জেয্যু’’’ন্তি (চূড়ৱ. ৪১১) –

ইমেসু ৱত্থূসু যেসং ভিক্খূনং দুক্কটং পঞ্ঞপেত্ৱা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তস্স ভিক্খুনো দণ্ডকম্মং কাতু’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কিং নু খো দণ্ডকম্মং কাতব্ব’’ন্তি সংসযে উপ্পন্নে ‘‘অৱন্দিযো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন কাতব্বো’’তি এৱং অৱন্দিযকম্মং অনুঞ্ঞাতং, তং কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ পঞ্চমং, ইমস্স অপলোকনকম্মস্স ঠানং হোতি. তস্স হি কম্মঞ্ঞেৱ লক্খণং, ন ওসাৰণাদীনি, তস্মা কম্মলক্খণন্তি ৱুচ্চতি. তস্স কৰণং পটিপ্পস্সদ্ধিযা সদ্ধিং ৱিত্থাৰতো দস্সযিস্সাম. ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৱেতব্বং –

‘‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৱন্দিযকৰণং ৰুচ্চতী’’তি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামি. ‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতি, এতস্স অয্যস্স অৱন্দিযকৰণং ৰুচ্চতী’তি দুতিযম্পি. ততিযম্পি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি.

এৱং তিক্খত্তুং সাৱেত্ৱা অপলোকনকম্মেন অৱন্দিযকম্মং কাতব্বং.

ততো পট্ঠায সো ভিক্খু ভিক্খুনীহি ন ৱন্দিতব্বো. সচে অৱন্দিযমানো হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা সম্মা ৱত্ততি, তেন ভিক্খুনিযো খমাপেতব্বা. খমাপেন্তন ভিক্খুনুপস্সযং অগন্ত্ৱা ৱিহাৰেযেৱ সঙ্ঘং ৱা গণং ৱা একং ভিক্খুং ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে তিট্ঠামি, ন পুন অপাসাদিকং দস্সেস্সামি, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ময্হং খমতূ’’তি খমাপেতব্বং. তেন সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা একং ভিক্খুং পেসেত্ৱা একভিক্খুনা ৱা সযমেৱ গন্ত্ৱা ভিক্খুনিযো ৱত্তব্বা ‘‘অযং ভিক্খু পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে ঠিতো, ইমিনা অচ্চযং দেসেত্ৱা ভিক্খুনিসঙ্ঘো খমাপিতো, ভিক্খুনিসঙ্ঘো ইমং ভিক্খুং ৱন্দিযং কৰোতূ’’তি. সো ৱন্দিযো কাতব্বো, এৱঞ্চ পন কাতব্বো. ভিক্খুনুপস্সযে সন্নিপতিতস্স ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স অনুমতিযা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা সাৱেতব্বং –

‘‘অয্যে, অসুকো নাম অয্যো ভিক্খুনীনং অপাসাদিকং দস্সেতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘেন অৱন্দিযো কতো, সো লজ্জিধম্মং ওক্কমিত্ৱা পটিসঙ্খা আযতিং সংৱৰে ঠিতো, অচ্চযং দেসেত্ৱা ভিক্খুনিসঙ্ঘং খমাপেসি, তস্স অয্যস্স ৱন্দিযকৰণং ৰুচ্চতীতি ভিক্খুনিসঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি –

তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং. এৱং অপলোকনকম্মেনেৱ ৱন্দিযো কাতব্বো.

২৫৫. অযং পনেত্থ পাড়িমুত্তকোপি কম্মলক্খণৱিনিচ্ছযো (পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬). ইদঞ্হি কম্মলক্খণং নাম ভিক্খুনিসঙ্ঘমূলকং পঞ্ঞত্তং, ভিক্খুসঙ্ঘস্সপি পনেতং লব্ভতিযেৱ. যঞ্হি ভিক্খুসঙ্ঘো সলাকভত্তউপোসথগ্গেসু চ অপলোকনকম্মং কৰোতি, এতম্পি কম্মলক্খণমেৱ. অচ্ছিন্নচীৱৰজিণ্ণচীৱৰনট্ঠচীৱৰানঞ্হি সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা যাৱততিযং সাৱেত্ৱা অপলোকনকম্মং কত্ৱা চীৱৰং দাতুং ৱট্টতি. অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকেন পন চীৱৰং কৰোন্তস্স পচ্চযভাজনীযকথাযং ৱুত্তপ্পভেদানি সূচিআদীনি অনপলোকেত্ৱাপি দাতব্বানি. তেসং দানে সোযেৱ ইস্সৰো, ততো অতিৰেকং দেন্তেন অপলোকেত্ৱা দাতব্বং. ততো হি অতিৰেকদানে সঙ্ঘো সামী. গিলানভেসজ্জম্পি তত্থ ৱুত্তপ্পকাৰং সযমেৱ দাতব্বং, অতিৰেকং ইচ্ছন্তস্স অপলোকেত্ৱা দাতব্বং. যোপি চ দুব্বলো ৱা ছিন্নিৰিযাপথো ৱা পচ্ছিন্নভিক্খাচাৰপথো ৱা মহাগিলানো, তস্স মহাৱাসেসু তত্ৰুপ্পাদতো দেৱসিকং নাড়ি ৱা উপড্ঢনাড়ি ৱা, একদিৱসংযেৱ ৱা পঞ্চ ৱা দস ৱা তণ্ডুলনাড়িযো দেন্তেন অপলোকনকম্মং কত্ৱাৱ দাতব্বা. পেসলস্স ভিক্খুনো তত্ৰুপ্পাদতো ইণপলিবোধম্পি বহুস্সুতস্স সঙ্ঘভাৰনিত্থৰকস্স ভিক্খুনো অনুট্ঠাপনীযসেনাসনম্পি সঙ্ঘকিচ্চং কৰোন্তানং কপ্পিযকাৰকাদীনং ভত্তৱেতনম্পি অপলোকনকম্মেন দাতুং ৱট্টতি.

চতুপচ্চযৱসেন দিন্নতত্ৰুপ্পাদতো সঙ্ঘিকং আৱাসং জগ্গাপেতুং ৱট্টতি, ‘‘অযং ভিক্খু ইস্সৰৱতায ৱিচাৰেতী’’তি কথাপচ্ছিন্দনত্থং পন সলাকগ্গাদীসু ৱা অন্তৰসন্নিপাতে ৱা সঙ্ঘং আপুচ্ছিত্ৱাৱ জগ্গাপেতব্বো. চীৱৰপিণ্ডপাতত্থায ওদিস্স দিন্নতত্ৰুপ্পাদতোপি অপলোকেত্ৱা আৱাসো জগ্গাপেতব্বো, অনপলোকেত্ৱাপি ৱট্টতি, ‘‘সূৰো ৱতাযং ভিক্খু চীৱৰপিণ্ডপাতত্থায ওদিস্স দিন্নতো আৱাসং জগ্গাপেতী’’তি এৱং উপ্পন্নকথাপচ্ছেদনত্থং পন অপলোকনকম্মমেৱ কত্ৱা জগ্গাপেতব্বো.

চেতিযে ছত্তং ৱা ৱেদিকং ৱা বোধিঘৰং ৱা আসনঘৰং ৱা অকতং ৱা কৰোন্তেন জিণ্ণং ৱা পটিসঙ্খৰোন্তেন সুধাকম্মং ৱা কৰোন্তেন মনুস্সে সমাদপেত্ৱা কাতুং ৱট্টতি. সচে কাৰকো নত্থি, চেতিযস্স উপনিক্খেপতো কাৰেতব্বং. উপনিক্খেপেপি অসতি অপলোকনকম্মং কত্ৱা তত্ৰুপ্পাদতো কাৰেতব্বং, সঙ্ঘিকেনপি অপলোকেত্ৱা চেতিযকিচ্চং কাতুং ৱট্টতি. চেতিযস্স সন্তকেন অপলোকেত্ৱাপি সঙ্ঘিককিচ্চং ন ৱট্টতি, তাৱকালিকং পন গহেত্ৱা পটিপাকতিকং কাতুং ৱট্টতি. চেতিযে সুধাকম্মাদীনি কৰোন্তেহি পন ভিক্খাচাৰতো ৱা সঙ্ঘতো ৱা যাপনমত্তং অলভন্তেহি চেতিযসন্তকতো যাপনমত্তং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তেহি ৱত্তং কাতুং ৱট্টতি, ‘‘ৱত্তং কৰোমা’’তি মচ্ছমংসাদীহি সঙ্ঘভত্তং কাতুং ন ৱট্টতি.

যে ৱিহাৰে ৰোপিতা ফলৰুক্খা সঙ্ঘেন পৰিগ্গহিতা হোন্তি, জগ্গনকম্মং লভন্তি. যেসং ফলানি ঘণ্টিং পহৰিত্ৱা ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তি, তেসু অপলোকনকম্মং ন কাতব্বং. যে পন অপৰিগ্গহিতা, তেসু অপলোকনকম্মং কাতব্বং, তং পন সলাকগ্গযাগগ্গভত্তগ্গঅন্তৰসঅআপাতেসুপি কাতুং ৱট্টতি, উপোসথগ্গে পন ৱট্টতিযেৱ. তত্থ হি অনাগতানম্পি ছন্দপাৰিসুদ্ধি আহৰীযতি, তস্মা তং সুৱিসোধিতং হোতি. এৱঞ্চ পন কাতব্বং, ব্যত্তেন ভিক্খুনা ভিক্খুসঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –

‘‘ভন্তে, যং ইমস্মিং ৱিহাৰে অন্তোসীমায সঙ্ঘসন্তকং মূলতচপত্তঅঙ্কুৰপুপ্ফফলখাদনীযাদি অত্থি, তং সব্বং আগতাগতানং ভিক্খূনং যথাসুখং পৰিভুঞ্জিতুং ৰুচ্চতীতি সঙ্ঘং পুচ্ছামী’’তি –

তিক্খত্তুং পুচ্ছিতব্বং.

চতূহি পঞ্চহি ভিক্খূহি কতং সুকতমেৱ. যস্মিম্পি ৱিহাৰে দ্ৱে তযো জনা ৱসন্তি, তেহি নিসীদিত্ৱা কতম্পি সঙ্ঘেন কতসদিসমেৱ. যস্মিং পন একো ভিক্খু হোতি, তেন ভিক্খুনা উপোসথদিৱসে পুব্বকৰণপুব্বকিচ্চং কত্ৱা নিসিন্নেন কতম্পি কতিকৱত্তং সঙ্ঘেন কতসদিসমেৱ হোতি. কৰোন্তেন পন ফলৱাৰেন কাতুম্পি চত্তাৰো মাসে ছ মাসে একসংৱচ্ছৰন্তি এৱং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱাপি অপৰিচ্ছিন্দিত্ৱাপি কাতুং ৱট্টতি. পৰিচ্ছিন্নে যথাপৰিচ্ছেদং পৰিভুঞ্জিত্ৱা পুন কাতব্বং. অপৰিচ্ছিন্নে যাৱ ৰুক্খা ধৰন্তি, তাৱ ৱট্টতি. যেপি তেসং ৰুক্খানং বীজেহি অঞ্ঞে ৰুক্খা ৰোপিতা হোন্তি, তেসম্পি সা এৱ কতিকা.

সচে পন অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৰোপিতা হোন্তি, তেসং যত্থ ৰোপিতা, তস্মিংযেৱ ৱিহাৰে সঙ্ঘো সামী. যেপি অঞ্ঞতো বীজানি আহৰিত্ৱা পুৰিমৱিহাৰে পচ্ছা ৰোপিতা, তেসু অঞ্ঞা কতিকা কাতব্বা, কতিকায কতায পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি, যথাসুখং ফলাদীনি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টন্তি. সচে পনেত্থ তং তং ওকাসং পৰিক্খিপিত্ৱা পৰিৱেণানি কত্ৱা জগ্গন্তি, তেসং ভিক্খূনং পুগ্গলিকট্ঠানে তিট্ঠন্তি, অঞ্ঞে পৰিভুঞ্জিতুং ন লভন্তি. তেহি পন সঙ্ঘস্স দসমভাগং দত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বানি. যোপি মজ্ঝেৱিহাৰে ৰুক্খং সাখাহি পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খতি, তস্সপি এসেৱ নযো.

পোৰাণকৱিহাৰং গতস্স সম্ভাৱনীযভিক্খুনো ‘‘থেৰো আগতো’’তি ফলাফলং আহৰন্তি, সচে তত্থ মূলে সব্বপৰিযত্তিধৰো বহুস্সুতভিক্খু ৱিহাসি, ‘‘অদ্ধা এত্থ দীঘা কতিকা কতা ভৱিস্সতী’’তি নিক্কুক্কুচ্চেন পৰিভুঞ্জিতব্বং. ৱিহাৰে ফলাফলং পিণ্ডপাতিকানম্পি ৱট্টতি, ধুতঙ্গং ন কোপেতি. সামণেৰা অত্তনো আচৰিযুপজ্ঝাযানং বহূনি ফলানি দেন্তি, অঞ্ঞে ভিক্খূ অলভন্তা খিয্যন্তি, খিয্যনমত্তমেৱ তং হোতি. সচে দুব্ভিক্খং হোতি, একং পনসৰুক্খং নিস্সায সট্ঠিপি জনা জীৱন্তি, তাদিসে কালে সব্বেসং সঙ্গহকৰণত্থায ভাজেত্ৱা খাদিতব্বং. অযং সামীচি. যাৱ পন কতিকৱত্তং ন পটিপ্পস্সম্ভতি, তাৱ তেহি খাযিতং সুখাযিতমেৱ. কদা পন কতিকৱত্তং পটিপ্পস্সম্ভতি? যদা সমগ্গো সঙ্ঘো সন্নিপতিত্ৱা ‘‘ইতো পট্ঠায ভাজেত্ৱা খাদন্তূ’’তি সাৱেভি, একভিক্খুকে পন ৱিহাৰে এতেন সাৱিতেপি পুৰিমকতিকা পটিপ্পস্সম্ভতিযেৱ. সচে পটিপ্পস্সদ্ধায কতিকায সামণেৰা নেৱ ৰুক্খতো পাতেন্তি, ন ভূমিতো গহেত্ৱা ভিক্খূনং দেন্তি, পতিতফলানি পাদেহি পহৰন্তা ৱিচৰন্তি, তেসং দসমভাগতো পট্ঠায যাৱ উপড্ঢফলভাগেন ফাতিকম্মং কাতব্বং. অদ্ধা ফাতিকম্মলোভেন আহৰিত্ৱা দস্সেন্তি, পুন সুভিক্খে জাতে কপ্পিযকাৰকেসু আগন্ত্ৱা সাখাপৰিৱাৰাদীনি কত্ৱা ৰুক্খে ৰক্খন্তেসু সামণেৰানং ফাতিকম্মং ন কাতব্বং, ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং.

‘‘ৱিহাৰে ফলাফলং অত্থী’’তি সামন্তগামেহি মনুস্সা গিলানানং ৱা গব্ভিনীনং ৱা অত্থায আগন্ত্ৱা ‘‘একং নাড়িকেৰং দেথ, অম্বং দেথ, লবুজং দেথা’’তি যাচন্তি, দাতব্বং, ন দাতব্বন্তি? দাতব্বং. অদীযমানে হি তে দোমনস্সিকা হোন্তি. দেন্তেন পন সঙ্ঘং সন্নিপাতেত্ৱা যাৱততিযং সাৱেত্ৱা অপলোকনকম্মং কত্ৱাৱ দাতব্বং, কতিকৱত্তং ৱা কত্ৱা ঠপেতব্বং, এৱঞ্চ পন কাতব্বং. ব্যত্তেন ভিক্খুনা সঙ্ঘস্স অনুমতিযা সাৱেতব্বং –

‘‘সামন্তগামেহি মনুস্সা আগন্ত্ৱা গিলানাদীনং অত্থায ফলাফলং যাচন্তি, দ্ৱে নাড়িকেৰানি দ্ৱে তালফলানি দ্ৱে পনসানি পঞ্চ অম্বানি পঞ্চ কদলিফলানি গণ্হন্তানং অনিৱাৰণং, অসুকৰুক্খতো চ অসুকৰুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৱাৰণং ৰুচ্চতি ভিক্খুসঙ্ঘস্সা’’তি –

তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং. ততো পট্ঠায গিলানাদীনং নামং গহেত্ৱা যাচন্তা ‘‘গণ্হথা’’তি ন ৱত্তব্বা, ৱত্তং পন আচিক্খিতব্বং ‘‘নাড়িকেৰাদীনি ইমিনা নাম পৰিচ্ছেদেন গণ্হন্তানং অসুকৰুক্খতো চ অসুকৰুক্খতো চ ফলং গণ্হন্তানং অনিৱাৰণং কত’’ন্তি. অনুৱিচৰিত্ৱা পন ‘‘অযং মধুৰফলো অম্বো, ইতো গণ্হথা’’তিপি ন ৱত্তব্বা.

ফলভাজনকালে পন আগতানং সম্মতেন উপড্ঢভাগো দাতব্বো, অসম্মতেন অপলোকেত্ৱা দাতব্বং. খীণপৰিব্বযো ৱা মগ্গগমিযসত্থৱাহো ৱা অঞ্ঞো ৱা ইস্সৰো আগন্ত্ৱা যাচতি, অপলোকেত্ৱাৱ দাতব্বং, বলক্কাৰেন গহেত্ৱা খাদন্তো ন ৱাৰেতব্বো. কুদ্ধো হি সো ৰুক্খেপি ছিন্দেয্য, অঞ্ঞম্পি অনত্থং কৰেয্য. পুগ্গলিকপৰিৱেণং আগন্ত্ৱা গিলানস্স নামেন যাচন্তো ‘‘অম্হেহি ছাযাদীনং অত্থায ৰোপিতং, সচে অত্থি, তুম্হে জানাথা’’তি ৱত্তব্বো. যদি পন ফলভৰিতাৱ ৰুক্খা হোন্তি, কণ্টকে বন্ধিত্ৱা ফলৱাৰেন গণ্হন্তি, অপচ্চাসীসন্তেন হুত্ৱা দাতব্বং, বলক্কাৰেন গণ্হন্তো ন ৱাৰেতব্বো. পুব্বে ৱুত্তমেৱেত্থ কাৰণং.

সঙ্ঘস্স ফলাৰামো হোতি, পটিজগ্গনং ন লভতি. সচে তং কোচি ৱত্তসীসেন জগ্গতি, সঙ্ঘস্সেৱ হোতি. অথাপি কস্সচি পটিবলস্স ভিক্খুনো ‘‘ইমং সপ্পুৰিস জগ্গিত্ৱা দেহী’’তি সঙ্ঘো ভাৰং কৰোতি, সো চে ৱত্তসীসেন জগ্গতি, এৱম্পি সঙ্ঘস্সেৱ হোতি. ফাতিকম্মং পচ্চাসীসন্তস্স পন ততিযভাগেন ৱা উপড্ঢভাগেন ৱা ফাতিকম্মং কাতব্বং. ‘‘ভাৰিযং কম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা এত্তকেন অনিচ্ছন্তো পন ‘‘সব্বং তৱেৱ সন্তকং কত্ৱা মূলভাগং দসমভাগমত্তং দত্ৱা জগ্গাহী’’তিপি ৱত্তব্বো, গৰুভণ্ডত্তা পন ন মূলচ্ছেজ্জৱসেন দাতব্বং. সো মূলভাগং দত্ৱা খাদন্তো অকতাৱাসং ৱা কত্ৱা কতাৱাসং ৱা জগ্গিত্ৱা নিস্সিতকানং আৰামং নিয্যাতেতি, তেহিপি মূলভাগো দাতব্বোৱ.

যদা পন ভিক্খূ সযং জগ্গিতুং পহোন্তি, অথ তেসং জগ্গিতুং ন দাতব্বং, জগ্গিতকালে পন ন ৱাৰেতব্বা, জগ্গনকালেযেৱ ৱাৰেতব্বা. ‘‘বহু তুম্হেহি খাযিতং, ইদানি মা জগ্গিত্থ, ভিক্খুসঙ্ঘোযেৱ জগ্গিস্সতী’’তি ৱত্তব্বং. সচে পন নেৱ ৱত্তসীসেন জগ্গন্তো অত্থি, ন ফাতিকম্মেন, ন সঙ্ঘো জগ্গিতুং পহোতি, একো অনাপুচ্ছিত্ৱাৱ জগ্গিত্ৱা ফাতিকম্মং ৱড্ঢেত্ৱা পচ্চাসীসতি, অপলোকনকম্মেন ফাতিকম্মং ৱড্ঢেত্ৱাৱ দাতব্বং. ইতি ইমং সব্বম্পি কম্মলক্খণমেৱ হোতি. অপলোকনকম্মং ইমানি পঞ্চ ঠানানি গচ্ছতি.

২৫৬. ঞত্তিকম্মট্ঠানভেদে পন (পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, অনুসিট্ঠো সো মযা, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো আগচ্ছেয্য, ‘আগচ্ছাহী’তি ৱত্তব্বো’’তি –

এৱং উপসম্পদাপেক্খস্স ওসাৰণা ওসাৰণা নাম.

‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু ধম্মকথিকো, ইমস্স নেৱ সুত্তং আগচ্ছতি, নো সুত্তৱিভঙ্গো, সো অত্থং অসল্লক্খেত্ৱা ব্যঞ্জনচ্ছাযায অত্থং পটিবাহতি, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইত্থন্নামং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেত্ৱা অৱসেসা ইমং অধিকৰণং ৱূপসমেয্যামা’’তি –

এৱং উব্বাহিকৱিনিচ্ছযে ধম্মকথিকস্স ভিক্খুনো নিস্সাৰণা নিস্সাৰণা নাম.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জুপোসথো পন্নৰসো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্যা’’তি –

এৱং উপোসথকম্মৱসেন ঠপিতা ঞত্তি উপোসথো নাম.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জ পৱাৰণা পন্নৰসী, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৱাৰেয্যা’’তি –

এৱং পৱাৰণকম্মৱসেন ঠপিতা ঞত্তি পৱাৰণা নাম.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অনুসাসেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অনুসাসেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং অন্তৰাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং অন্তৰাযিকে ধম্মে পুচ্ছেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামং ৱিনযং পুচ্ছেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামং ৱিনযং পুচ্ছেয্যা’’তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামেন ৱিনযং পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেয্য’’ন্তি, ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন ৱিনযং পুট্ঠো ৱিস্সজ্জেয্যা’’তি –

এৱং অত্তানং ৱা পৰং ৱা সম্মন্নিতুং ঠপিতা ঞত্তি সম্মুতি নাম.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নিস্সগ্গিযং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যা’’তি, ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, আযস্মন্তা ইমং চীৱৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্যু’’ন্তি –

এৱং নিস্সট্ঠচীৱৰপত্তাদীনং দানং দানং নাম.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু আপত্তিং সৰতি ৱিৱৰতি উত্তানিং কৰোতি দেসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি, ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, অহং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো আপত্তিং পটিগ্গণ্হেয্য’’ন্তি, তেন ৱত্তব্বো ‘‘পস্সসী’’তি. আম, পস্সামীতি. ‘‘আযতিং সংৱৰেয্যাসী’’তি –

এৱং আপত্তিপটিগ্গহো পটিগ্গহো নাম.

‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা আৱাসিকা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং কৰেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে কাড়ে পৱাৰেয্যামা’’তি.

তে চে, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ভণ্ডনকাৰকা কলহকাৰকা ৱিৱাদকাৰকা ভস্সকাৰকা সঙ্ঘে অধিকৰণকাৰকা তং কাড়ং অনুৱসেয্যুং, আৱাসিকেন ভিক্খুনা ব্যত্তেন পটিবলেন আৱাসিকা ভিক্খূ ঞাপেতব্বা –

‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা আৱাসিকা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, ইদানি উপোসথং কৰেয্যাম, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যাম, আগমে জুণ্হে পৱাৰেয্যামা’’তি –

এৱং কতা পৱাৰণাপচ্চুক্কড্ঢনা পচ্চুক্কড্ঢনা নাম.

সব্বেহেৱ একজ্ঝং সন্নিপতিতব্বং, সন্নিপতিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অম্হাকং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং ৱিহৰতং বহুং অস্সামণকং অজ্ঝাচিণ্ণং ভাসিতপৰিক্কন্তং, সচে মযং ইমাহি আপত্তীহি অঞ্ঞমঞ্ঞং কাৰেস্সাম, সিযাপি তং অধিকৰণং কক্খড়ত্তায ৱাড়ত্তায ভেদায সংৱত্তেয্য, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং অধিকৰণং তিণৱত্থাৰকেন ৱূপসমেয্য ঠপেত্ৱা থুল্লৱজ্জং ঠপেত্ৱা গিহিপ্পটিসংযুত্ত’’ন্তি –

এৱং তিণৱত্থাৰকসমথেন কত্ৱা সব্বপঠমা সব্বসঙ্গাহিকঞত্তি কম্মলক্খণং নাম.

তথা ততো পৰা একেকস্মিং পক্খে একেকং কত্ৱা দ্ৱে ঞত্তিযো. ইতি যথাৱুত্তপ্পভেদং ওসাৰণং নিস্সাৰণং…পে… কম্মলক্খণঞ্ঞেৱ নৱমন্তি ঞত্তিকম্মং ইমানি নৱ ঠানানি গচ্ছতি.

২৫৭. ঞত্তিদুতিযকম্মট্ঠানভেদে (পৰি. অট্ঠ. ৪৯৫-৪৯৬) পন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিনো পত্তনিক্কুজ্জনৱসেন খন্ধকে ৱুত্তা নিস্সাৰণা, তস্সেৱ পত্তুক্কুজ্জনৱসেন খন্ধকে ৱুত্তা ওসাৰণা চ ৱেদিতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং (চূড়ৱ. ২৬৫-২৬৬) –

‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতব্বো. ভিক্খূনং অলাভায পৰিসক্কতি, ভিক্খূনং অনত্থায পৰিসক্কতি, ভিক্খূনং অৱাসায পৰিসক্কতি, ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি, ভিক্খূ ভিক্খূহি ভেদেতি, বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তং নিক্কুজ্জিতুং.

এৱঞ্চ পন ভিক্খৱে নিক্কুজ্জিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ৱড্ঢো লিচ্ছৱী আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং নিক্কুজ্জেয্য, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰেয্য, এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ৱড্ঢো লিচ্ছৱী আযস্মন্তং দব্বং মল্লপুত্তং অমূলিকায সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতি, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং নিক্কুজ্জতি, অসম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰোতি, যস্সাযস্মতো খমতি ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তস্স নিক্কুজ্জনা অসম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰণং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘নিক্কুজ্জিতো সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো অসম্ভোগো সঙ্ঘেন, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

অট্ঠহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তো উক্কুজ্জিতব্বো. ন ভিক্খূনং অলাভায পৰিসক্কতি, ন ভিক্খূনং অনত্থায পৰিসক্কতি…পে… ন সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স উপাসকস্স পত্তং উক্কুজ্জিতুং.

এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, উক্কুজ্জিতব্বো. তেন, ভিক্খৱে, ৱড্ঢেন লিচ্ছৱিনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো –

‘‘সঙ্ঘেন মে, ভন্তে, পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগোম্হি সঙ্ঘেন, সোহং, ভন্তে, সম্মা ৱত্তামি, লোমং পাতেমি, নেত্থাৰং ৱত্তামি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচামী’’তি.

দুতিযম্পি যাচিতব্বো. ততিযম্পি যাচিতব্বো.

ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগো সঙ্ঘেন, সো সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচতি, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং উক্কুজ্জেয্য, সম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰেয্য, এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো নিক্কুজ্জিতো, অসম্ভোগো সঙ্ঘেন, সো সম্মা ৱত্ততি, লোমং পাতেতি, নেত্থাৰং ৱত্ততি, সঙ্ঘং পত্তুক্কুজ্জনং যাচতি, সঙ্ঘো ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তং উক্কুজ্জতি, সম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰোতি, যস্সাযস্মতো খমতি ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তস্স উক্কুজ্জনা সম্ভোগং সঙ্ঘেন কৰণং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘উক্কুজ্জিতো সঙ্ঘেন ৱড্ঢস্স লিচ্ছৱিস্স পত্তো সম্ভোগো সঙ্ঘেন, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

এত্থ (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৬৫) চ অট্ঠসু অঙ্গেসু এককেনপি অঙ্গেন সমন্নাগতস্স পত্তনিক্কুজ্জনকম্মং কাতুং ৱট্টতি, অন্তোসীমায ৱা নিস্সীমং গন্ত্ৱা নদীআদীসু ৱা নিক্কুজ্জিতুং ৱট্টতিযেৱ. এৱং নিক্কুজ্জিতে পন পত্তে তস্স গেহে কোচি দেয্যধম্মো ন গহেতব্বো, ‘‘অসুকস্স গেহে ভিক্খং মা গণ্হিত্থা’’তি অঞ্ঞৱিহাৰেসুপি পেসেতব্বং. উক্কুজ্জনকালে পন যাৱততিযং যাচাপেত্ৱা হত্থপাসং ৱিজহাপেত্ৱা ঞত্তিদুতিযকম্মেন উক্কুজ্জিতব্বো.

সীমাসম্মুতি, তিচীৱৰেন অৱিপ্পৱাসসম্মুতি, সন্থতসম্মুতি, ভত্তুদ্দেসকসেনাসনগ্গাহাপকভণ্ডাগাৰিযচীৱৰপটিগ্গাহকচীৱৰভাজকযাগুভাজকখজ্জভাজকফলভাজকঅপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকসাটিযগ্গাহাপকপত্তগ্গাহাপকআৰামিকপেসকসামণেৰপেসকসম্মুতীতি এতাসং সম্মুতীনং ৱসেন সম্মুতি ৱেদিতব্বা. কথিনচীৱৰদানমতকচীৱৰদানৱসেন দানং ৱেদিতব্বং. কথিনুদ্ধাৰৱসেন উদ্ধাৰো ৱেদিতব্বো. কুটিৱত্থুৱিহাৰৱত্থুদেসনাৱসেন দেসনা ৱেদিতব্বা. যা পন তিণৱত্থাৰকসমথে সব্বসঙ্গাহিকঞত্তিঞ্চ একেকস্মিং পক্খে একেকঞত্তিঞ্চাতি তিস্সো ঞত্তিযো ঠপেত্ৱা পুন একেকস্মিং পক্খে একেকাতি দ্ৱে ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচা ৱুত্তা, তাসং ৱসেন কম্মলক্খণং ৱেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিদুতিযকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি.

২৫৮. ঞত্তিচতুত্থকম্মট্ঠানভেদে পন তজ্জনীযকম্মাদীনং সত্তন্নং কম্মানং ৱসেন নিস্সাৰণা, তেসংযেৱ চ কম্মানং পটিপ্পস্সম্ভনৱসেন ওসাৰণা ৱেদিতব্বা. ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিৱসেন সম্মুতি ৱেদিতব্বা. পৰিৱাসদানমানত্তদানৱসেন দানং ৱেদিতব্বং. মূলাযপটিকস্সনকম্মৱসেন নিগ্গহো ৱেদিতব্বো. উক্খিত্তানুৱত্তিকা, অট্ঠ যাৱততিযকা, অৰিট্ঠো, চণ্ডকাড়ী চ ইমেতে যাৱততিযকাতি ইমাসং একাদসন্নং সমনুভাসনানং ৱসেন সমনুভাসনা ৱেদিতব্বা. উপসম্পদকম্মঅব্ভানকম্মৱসেন কম্মলক্খণং ৱেদিতব্বং. ইতি ঞত্তিচতুত্থকম্মং ইমানি সত্ত ঠানানি গচ্ছতি. এৱং কম্মানি চ কম্মৱিপত্তি চ তেসং কম্মানং কাৰকসঙ্ঘপৰিচ্ছেদো চ ৱিপত্তিৱিৰহিতানং কম্মানং ঠানভেদগমনঞ্চ ৱেদিতব্বং.

ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে

কম্মাকম্মৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.

পকিণ্ণককণ্ডমাতিকা

গণভোজং পৰম্পৰং, নাপুচ্ছা পংসুকূলকং;

অচ্ছিন্নং পটিভানঞ্চ, ৱিপ্পকতউদ্দিসনং.

তিৱস্সন্তং দীঘাসনং, গিলানুপট্ঠৱণ্ণনং;

অত্তপাতমনৱেক্খং, সিলাপৱিজ্ঝলিম্পনং.

মিচ্ছাদিট্ঠিগোপদানং, ধম্মিকাৰক্খুচ্চাৰাদি;

ন্হানঘংসং পণ্ডকাদি, দীঘকেসাদ্যাদাসাদি.

নচ্চাদঙ্গছেদনিদ্ধি, পত্তো সব্বপংসুকূলং;

পৰিস্সাৱনং নগ্গো চ, পুপ্ফগন্ধআসিত্তকং.

মড়োৰিকেকভাজনং, চেলপটি পাদঘংসী;

বীজনী ছত্তনখাদি, কাযবন্ধনিৱাসনং.

কাজহৰং দন্তকট্ঠং, ৰুক্খাৰোহো ছন্দাৰোপো;

লোকাযতং খিপিতকো, লসুণং নক্কমিতব্বং.

অৱন্দিযো তূলভিসি, বিম্বোহনআসন্দাদি;

উচ্চাসনমহাসনং, চীৱৰঅধম্মোকাসো.

সদ্ধাদেয্যং সন্তুত্তৰং, নিক্খেপো সত্থকম্মাদি;

নহাপিতো দসভাগো, পাথেয্যং মহাপদেসো;

আনিসংসোতি মাতিকা.