২৯. কথিনত্থাৰৱিনিচ্ছযকথা

২২৬. কথিনন্তি এত্থ (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৬) পন কথিনং অত্থৰিতুং কে লভন্তি, কে ন লভন্তি? গণনৱসেন তাৱ পচ্ছিমকোটিযা পঞ্চ জনা লভন্তি, উদ্ধং সতসহস্সম্পি, পঞ্চন্নং হেট্ঠা ন লভন্তি. ৱুট্ঠৱস্সৱসেন পুৰিমিকায ৱস্সং উপগন্ত্ৱা পঠমপৱাৰণায পৱাৰিতা লভন্তি. ছিন্নৱস্সা ৱা পচ্ছিমিকায উপগতা ৱা ন লভন্তি. ‘‘অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱুট্ঠৱস্সাপি ন লভন্তী’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. পুৰিমিকায উপগতানং পন সব্বে গণপূৰকা হোন্তি, আনিসংসং ন লভন্তি, আনিসংসো ইতৰেসংযেৱ হোতি. সচে পুৰিমিকায উপগতা চত্তাৰো ৱা হোন্তি তযো ৱা দ্ৱে ৱা একো ৱা, ইতৰে গণপূৰকে কত্ৱা কথিনং অত্থৰিতব্বং. অথ চত্তাৰো ভিক্খূ উপগতা, একো পৰিপুণ্ণৱস্সো সামণেৰো, সো চে পচ্ছিমিকায উপসম্পজ্জতি, গণপূৰকো চেৱ হোতি আনিসংসঞ্চ লভতি. তযো ভিক্খূ দ্ৱে সামণেৰা, দ্ৱে ভিক্খূ তযো সামণেৰা, একো ভিক্খু চত্তাৰো সামণেৰাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সচে পুৰিমিকায উপগতা কথিনত্থাৰকুসলা ন হোন্তি, অত্থাৰকুসলা খন্ধকভাণকত্থেৰা পৰিযেসিত্ৱা আনেতব্বা. কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা কথিনং অত্থৰাপেত্ৱা দানঞ্চ ভুঞ্জিত্ৱা গমিস্সন্তি, আনিসংসো পন ইতৰেসংযেৱ হোতি.

কথিনং কেন দিন্নং ৱট্টতি? যেন কেনচি দেৱেন ৱা মনুস্সেন ৱা পঞ্চন্নং ৱা সহধম্মিকানং অঞ্ঞতৰেন দিন্নং ৱট্টতি. কথিনদাযকস্স ৱত্তং অত্থি, সচে সো তং অজানন্তো পুচ্ছতি – ‘‘ভন্তে, কথং কথিনং দাতব্ব’’ন্তি, তস্স এৱং আচিক্খিতব্বং ‘‘তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰপ্পহোনকং সূৰিযুগ্গমনসমযে ৱত্থং ‘কথিনচীৱৰং দেমা’তি দাতুং ৱট্টতি. তস্স পৰিকম্মত্থং এত্তকা নাম সূচিযো, এত্তকং সুত্তং, এত্তকং ৰজনং, পৰিকম্মং কৰোন্তানং এত্তকানং ভিক্খূনং যাগুভত্তঞ্চ দাতুং ৱট্টতী’’তি.

কথিনত্থাৰকেনপি ধম্মেন সমেন উপ্পন্নং কথিনং অত্থৰন্তেন ৱত্তং জানিতব্বং. তন্তৱাযগেহতো হি আভতসন্তানেনেৱ খলিমক্খিতসাটকো ন ৱট্টতি, মলীনসাটকোপি ন ৱট্টতি, তস্মা কথিনত্থাৰসাটকং লভিত্ৱা সুট্ঠু ধোৱিত্ৱা সূচিআদীনি চীৱৰকম্মূপকৰণানি সজ্জেত্ৱা বহূহি ভিক্খূহি সদ্ধিং তদহেৱ সিব্বিত্ৱা নিট্ঠিতসূচিকম্মং ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা কথিনং অত্থৰিতব্বং. সচে তস্মিং অনত্থতেযেৱ অঞ্ঞং কথিনসাটকং আহৰতি, অঞ্ঞানি চ বহূনি কথিনানিসংসৱত্থানি দেতি, যো আনিসংসং বহুং দেতি, তস্স সন্তকেন অত্থৰিতব্বং. ইতৰো তথা তথা ওৱদিত্ৱা সঞ্ঞাপেতব্বো.

কথিনং পন কেন অত্থৰিতব্বং? যস্স সঙ্ঘো কথিনচীৱৰং দেতি. সঙ্ঘেন পন কস্স দাতব্বং? যো জিণ্ণচীৱৰো হোতি. সচে বহূ জিণ্ণচীৱৰা, ৱুড্ঢস্স দাতব্বং. ৱুড্ঢেসুপি যো মহাপৰিসো তদহেৱ চীৱৰং কত্ৱা অত্থৰিতুং সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. সচে ৱুড্ঢো ন সক্কোতি, নৱকতৰো সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. অপিচ সঙ্ঘেন মহাথেৰস্স সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতি, তস্মা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, গণ্হথ, মযং কত্ৱা দস্সামা’’তি ৱত্তব্বং. তীসু চীৱৰেসু যং জিণ্ণং হোতি, তদত্থায দাতব্বং. পকতিযা দুপট্টচীৱৰস্স দুপট্টত্থাযেৱ দাতব্বং. সচেপিস্স একপট্টচীৱৰং ঘনং হোতি, কথিনসাটকা চ পেলৱা, সাৰুপ্পত্থায দুপট্টপ্পহোনকমেৱ দাতব্বং, ‘‘অহং অলভন্তো একপট্টং পাৰুপামী’’তি ৱদন্তস্সপি দুপট্টং দাতুং ৱট্টতি. যো পন লোভপকতিকো হোতি, তস্স ন দাতব্বং. তেনপি ‘‘কথিনং অত্থৰিত্ৱা পচ্ছা ৱিসিব্বিত্ৱা দ্ৱে চীৱৰানি কৰিস্সামী’’তি ন গহেতব্বং. যস্স পন দীযতি, তস্স –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্য কথিনং অত্থৰিতুং, এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেতি কথিনং অত্থৰিতুং, যস্সাযস্মতো খমতি ইমস্স কথিনদুস্সস্স ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দানং কথিনং অত্থৰিতুং, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘দিন্নং ইদং সঙ্ঘেন কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কথিনং অত্থৰিতুং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (মহাৱ. ৩০৭) –

এৱং দুতিযকম্মৱাচায দাতব্বং.

এৱং দিন্নে পন কথিনে সচে তং কথিনদুস্সং নিট্ঠিতপৰিকম্মমেৱ হোতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে নিট্ঠিতপৰিকম্মং হোতি, ‘‘অহং থেৰো’’তি ৱা ‘‘বহুস্সুতো’’তি ৱা একেনপি অকাতুং ন লব্ভতি, সব্বেহেৱ সন্নিপতিত্ৱা ধোৱনসিব্বনৰজনানি নিট্ঠাপেতব্বানি. ইদঞ্হি কথিনৱত্তং নাম বুদ্ধপ্পসত্থং. অতীতে পদুমুত্তৰোপি ভগৱা কথিনৱত্তং অকাসি. তস্স কিৰ অগ্গসাৱকো সুজাতত্থেৰো নাম কথিনং গণ্হি. তং সত্থা অট্ঠসট্ঠিযা ভিক্খুসতসহস্সেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৱা অকাসি.

কতপৰিযোসিতং পন কথিনং গহেত্ৱা অত্থাৰকেন ভিক্খুনা সচে সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণিকা সঙ্ঘাটি পচ্চুদ্ধৰিতব্বা, নৱা সঙ্ঘাটি অধিট্ঠাতব্বা, ‘‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. সচে উত্তৰাসঙ্গেন কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণকো উত্তৰাসঙ্গো পচ্চুদ্ধৰিতব্বো, নৱো উত্তৰাসঙ্গো অধিট্ঠাতব্বো, ‘‘ইমিনা উত্তৰাসঙ্গেন কথিনং অত্থৰামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা. সচে অন্তৰৱাসকেন কথিনং অত্থৰিতুকামো হোতি, পোৰাণকো অন্তৰৱাসকো পচ্চুদ্ধৰিতব্বো, নৱো অন্তৰৱাসকো অধিট্ঠাতব্বো, ‘‘ইমিনা অন্তৰৱাসকেন কথিনং অত্থৰামী’’তি ৱাচা ভিন্দিতব্বা.

তেন (পৰি. ৪১৩) কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদথা’’তি. তেহি অনুমোদকেহি ভিক্খূহি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদামা’’তি. তেন কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা সম্বহুলে ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদথা’’তি. তেহি অনুমোদকেহি ভিক্খূহি একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদামা’’তি. তেন কথিনত্থাৰকেন ভিক্খুনা একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদাহী’’তি. তেন অনুমোদকেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদামী’’তি. এৱং সব্বেসং অত্থতং হোতি কথিনং. ৱুত্তঞ্হেতং পৰিৱাৰে ‘‘দ্ৱিন্নং পুগ্গলানং অত্থতং হোতি কথিনং অত্থাৰকস্স চ অনুমোদকস্স চা’’তি (পৰি. ৪০৩). পুনপি ৱুত্তং ‘‘ন সঙ্ঘো কথিনং অত্থৰতি, ন গণো কথিনং অত্থৰতি, পুগ্গলো কথিনং অত্থৰতি, সঙ্ঘস্স অনুমোদনায গণস্স অনুমোদনায পুগ্গলস্স অত্থৰায সঙ্ঘস্স অত্থতং হোতি কথিনং, গণস্স অত্থতং হোতি কথিনং, পুগ্গলস্স অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (পৰি. ৪১৪).

এৱং অত্থতে পন কথিনে সচে কথিনচীৱৰেন সদ্ধিং আভতং আনিসংসং দাযকা ‘‘যেন অম্হাকং কথিনং গহিতং, তস্সেৱ দেমা’’তি দেন্তি, ভিক্খুসঙ্ঘো অনিস্সৰো. অথ অৱিচাৰেত্ৱাৱ দত্ৱা গচ্ছন্তি, ভিক্খুসঙ্ঘো ইস্সৰো. তস্মা সচে কথিনত্থাৰকস্স সেসচীৱৰানিপি দুব্বলানি হোন্তি, সঙ্ঘেন অপলোকেত্ৱা তেসম্পি অত্থায ৱত্থানি দাতব্বানি, কম্মৱাচা পন একাযেৱ ৱট্টতি. অৱসেসকথিনানিসংসে বলৱৱত্থানি ৱস্সাৱাসিকঠিতিকায দাতব্বানি, ঠিতিকায অভাৱে থেৰাসনতো পট্ঠায দাতব্বানি, গৰুভণ্ডং ন ভাজেতব্বং. সচে পন একসীমায বহূ ৱিহাৰা হোন্তি, সব্বেহি ভিক্খূহি সন্নিপাতাপেত্ৱা একত্থ কথিনং অত্থৰিতব্বং, ৱিসুং ৱিসুং অত্থৰিতুং ন ৱট্টতি.

‘‘অত্থতকথিনানং ৱো, ভিক্খৱে, পঞ্চ কপ্পিস্সন্তি, অনামন্তচাৰো অসমাদানচাৰো গণভোজনং যাৱদত্থচীৱৰং যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদো. সো নেসং ভৱিস্সতী’’তি (মহাৱ. ৩০৬) ৱচনতো অত্থতকথিনানং ভিক্খূনং অনামন্তচাৰাদযো পন পঞ্চানিসংসা লব্ভন্তি. তত্থ অনামন্তচাৰোতি অনামন্তেত্ৱা চৰণং, যাৱ কথিনং ন উদ্ধৰীযতি, তাৱ চাৰিত্তসিক্খাপদেন অনাপত্তীতি ৱুত্তং হোতি. অসমাদানচাৰোতি চীৱৰং অসমাদায চৰণং, চীৱৰৱিপ্পৱাসোতি অত্থো. গণভোজনন্তি গণভোজনসিক্খাপদেন অনাপত্তি ৱুত্তা. যাৱদত্থচীৱৰন্তি যাৱতা চীৱৰেন অত্থো, তাৱতকং অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতং ৱট্টতীতি অত্থো. যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদোতি তত্থ কথিনত্থতসীমায মতকচীৱৰং ৱা হোতু সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নং ৱা সঙ্ঘিকেন তত্ৰুপ্পাদেন আভতং ৱা, যেন কেনচি আকাৰেন যং সঙ্ঘিকং চীৱৰং উপ্পজ্জতি, তং তেসং ভৱিস্সতীতি অত্থো.

ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে

কথিনত্থাৰৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.