২৫. উপোসথপৱাৰণাৱিনিচ্ছযকথা

১৬৮. উপোসথপৱাৰণাতি এত্থ (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) দিৱসৱসেন তযো উপোসথা চাতুদ্দসিকো পন্নৰসিকো সামগ্গীউপোসথোতি. তত্থ হেমন্তগিম্হৱস্সানানং তিণ্ণং উতূনং ততিযসত্তমপক্খেসু দ্ৱে দ্ৱে কত্ৱা ছ চাতুদ্দসিকা, সেসা পন্নৰসিকাতি এৱং একসংৱচ্ছৰে চতুৱীসতি উপোসথা. ইদং তাৱ পকতিচাৰিত্তং. তথাৰূপপচ্চযে সতি অঞ্ঞস্মিম্পি চাতুদ্দসে উপোসথং কাতুং ৱট্টতি. পুৰিমৱস্সংৱুট্ঠানং পন পুব্বকত্তিকপুণ্ণমা, তেসংযেৱ সচে ভণ্ডনকাৰকেহি উপদ্দুতা পৱাৰণং পচ্চুক্কড্ঢন্তি, অথ কত্তিকমাসস্স কাড়পক্খচাতুদ্দসো ৱা পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা ৱা পচ্ছিমৱস্সংৱুট্ঠানঞ্চ পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমা এৱ ৱাতি ইমে তযো পৱাৰণাদিৱসাপি হোন্তি. ইদম্পি পকতিচাৰিত্তমেৱ. তথাৰূপপচ্চযে সতি দ্ৱিন্নং কত্তিকপুণ্ণমানং পুৰিমেসু চাতুদ্দসেসুপি পৱাৰণং কাতুং ৱট্টতি. যদা পন কোসম্বকক্খন্ধকে (মহাৱ. ৪৫১ আদযো) আগতনযেন ভিন্নে ভিক্খুসঙ্ঘে ওসাৰিতে তস্মিং ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘো তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, তদা তাৱদেৱ উপোসথো কাতব্বো. ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ৱচনতো ঠপেত্ৱা চাতুদ্দসপন্নৰসে অঞ্ঞোপি যো কোচি দিৱসো উপোসথদিৱসো নাম হোতি, ৱস্সংৱুট্ঠানং পন কত্তিকমাসব্ভন্তৰে অযমেৱ সামগ্গীপৱাৰণাদিৱসো নাম হোতি. ইতি ইমেসু তীসু দিৱসেসু উপোসথো কাতব্বো. কৰোন্তেন পন সচে চাতুদ্দসিকো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৱত্তব্বং. সচে সামগ্গীউপোসথো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো সামগ্গী’’তি ৱত্তব্বং. পন্নৰসিযং পন পাড়িযং আগতনযেনেৱ ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নৰসো’’তি ৱত্তব্বং.

১৬৯. সঙ্ঘে উপোসথো (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা), গণে উপোসথো, পুগ্গলে উপোসথোতি এৱং কাৰকৱসেন অপৰেপি তযো উপোসথা ৱুত্তা, কত্তব্বাকাৰৱসেন পন সুত্তুদ্দেসো পাৰিসুদ্ধিউপোসথো অধিট্ঠানুপোসথোতি অপৰেপি তযো উপোসথা. তত্থ সুত্তুদ্দেসো নাম ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তো পাতিমোক্খুদ্দেসো. যে পনিতৰে দ্ৱে উপোসথা, তেসু পাৰিসুদ্ধিউপোসথো তাৱ অঞ্ঞেসঞ্চ সন্তিকে অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ আৰোচনৱসেন দুৱিধো. তত্থ য্ৱাযং অঞ্ঞেসং সন্তিকে কৰীযতি, সোপি পৱাৰিতানঞ্চ অপ্পৱাৰিতানঞ্চ সন্তিকে কৰণৱসেন দুৱিধো. তত্থ মহাপৱাৰণায পৱাৰিতানং সন্তিকে পচ্ছিমিকায উপগতেন ৱা অনুপগতেন ৱা ছিন্নৱস্সেন ৱা চাতুমাসিনিযং পন পৱাৰিতানং সন্তিকে অনুপগতেন ৱা ছিন্নৱস্সেন ৱা কাযসামগ্গিং দত্ৱা ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং ভন্তে, পৰিসুদ্ধোতি মং ধাৰেথা’’তি তিক্খত্তুং ৱত্ৱা কাতব্বো. ঠপেত্ৱা পন পৱাৰণাদিৱসং অঞ্ঞস্মিং কালে আৱাসিকেহি উদ্দিট্ঠমত্তে পাতিমোক্খে অৱুট্ঠিতায ৱা একচ্চায ৱুট্ঠিতায ৱা সব্বায ৱা ৱুট্ঠিতায পৰিসায যে অঞ্ঞে সমসমা ৱা থোকতৰা ৱা আগচ্ছন্তি, তেহি তেসং সন্তিকে ৱুত্তনযেনেৱ পাৰিসুদ্ধি আৰোচেতব্বা.

যো পনাযং অঞ্ঞমঞ্ঞং আৰোচনৱসেন কৰীযতি, সো ঞত্তিং ঠপেত্ৱা কৰণৱসেন চ অট্ঠপেত্ৱা কৰণৱসেন চ দুৱিধো. তত্থ যস্মিং আৱাসে তযো ভিক্খূ ৱিহৰন্তি, তেসু উপোসথদিৱসে সন্নিপতিতেসু একেন ভিক্খুনা ‘‘সুণন্তু মে আযস্মন্তা, অজ্জুপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৱা ‘‘পন্নৰসো’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰেয্যামা’’তি ঞত্তিযা ঠপিতায থেৰেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং, আৱুসো, পৰিসুদ্ধোতি মং ধাৰেথা’’তি তিক্খত্তুং ৱত্তব্বং. ইতৰেহি ‘‘ভন্তে’’তি ৱত্ৱা এৱমেৱ ৱত্তব্বং. এৱং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা কাতব্বো. যত্ৰ পন দ্ৱে ভিক্খূ ৱিহৰন্তি, তত্ৰ ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ পাৰিসুদ্ধি আৰোচেতব্বাতি অযং পাৰিসুদ্ধিউপোসথো.

সচে পন একোৱ ভিক্খু হোতি, সব্বং পুব্বকৰণীযং কত্ৱা অঞ্ঞেসং অনাগমনং ঞত্ৱা ‘‘অজ্জ মে উপোসথো চাতুদ্দসো’’তি ৱা ‘‘পন্নৰসো’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘অধিট্ঠামী’’তি ৱত্তব্বং. অযং অধিট্ঠানুপোসথোতি এৱং কত্তব্বাকাৰৱসেন তযো উপোসথা ৱেদিতব্বা. এত্তাৱতা নৱ উপোসথা দীপিতা হোন্তি. তেসু দিৱসৱসেন পন্নৰসিকো, কাৰকৱসেন সঙ্ঘুপোসথো, কত্তব্বাকাৰৱসেন সুত্তুদ্দেসোতি এৱং তিলক্খণসম্পন্নে উপোসথে পৱত্তমানে উপোসথং অকত্ৱা তদহুপোসথে অঞ্ঞং অভিক্খুকং নানাসংৱাসকেহি ৱা সভিক্খুকং আৱাসং ৱা অনাৱাসং ৱা ৱাসত্থায অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰাযা গচ্ছন্তস্স দুক্কটং হোতি.

১৭০. উপোসথকৰণত্থং সন্নিপতিতে সঙ্ঘে বহি উপোসথং কত্ৱা আগতেন সন্নিপাতট্ঠানং গন্ত্ৱা কাযসামগ্গিং অদেন্তেন ছন্দো দাতব্বো. যোপি গিলানো ৱা হোতি কিচ্চপসুতো ৱা, তেনপি পাৰিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. কথং? একস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘ছন্দং দম্মি, ছন্দং মে হৰ, ছন্দং মে আৰোচেহী’’তি অযমত্থো কাযেন ৱা ৱাচায ৱা উভযেন ৱা ৱিঞ্ঞাপেতব্বো, এৱং দিন্নো হোতি ছন্দো. অকতুপোসথেন গিলানেন ৱা কিচ্চপসুতেন ৱা পাৰিসুদ্ধি দাতব্বা. কথং? একস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ‘‘পাৰিসুদ্ধিং দম্মি, পাৰিসুদ্ধিং মে হৰ, পাৰিসুদ্ধিং মে আৰোচেহী’’তি অযমত্থো কাযেন ৱা ৱাচায ৱা উভযেন ৱা ৱিঞ্ঞাপেতব্বো, এৱং দিন্না হোতি পাৰিসুদ্ধি. তং পন দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তদহুপোসথে পাৰিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দম্পি দাতুং, সন্তি সঙ্ঘস্স কৰণীয’’ন্তি (মহাৱ. ১৬৫). তত্থ পাৰিসুদ্ধিদানং সঙ্ঘস্সপি অত্তনোপি উপোসথকৰণং সম্পাদেতি, ন অৱসেসং সঙ্ঘকিচ্চং, ছন্দদানং সঙ্ঘস্সেৱ উপোসথকৰণঞ্চ সেসকিচ্চঞ্চ সম্পাদেতি, অত্তনো পনস্স উপোসথো অকতোযেৱ হোতি, তস্মা পাৰিসুদ্ধিং দেন্তেন ছন্দোপি দাতব্বো. পুব্বে ৱুত্তং পন সুদ্ধিকচ্ছন্দং ৱা পাৰিসুদ্ধিং ৱা ইমং ৱা ছন্দপাৰিসুদ্ধিং একেন বহূনম্পি আহৰিতুং ৱট্টতি. সচে পন সো অন্তৰামগ্গে অঞ্ঞং ভিক্খুং পস্সিত্ৱা যেসং তেন ছন্দো ৱা পাৰিসুদ্ধি ৱা গহিতা, তেসঞ্চ অত্তনো চ ছন্দপাৰিসুদ্ধিং দেতি, তস্সেৱ আগচ্ছতি. ইতৰা পন বিড়ালসঙ্খলিকা ছন্দপাৰিসুদ্ধি নাম হোতি, সা ন আগচ্ছতি, তস্মা সযমেৱ সন্নিপাতট্ঠানং গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বং. সচে পন সঞ্চিচ্চ নাৰোচেতি, দুক্কটং আপজ্জতি, ছন্দপাৰিসুদ্ধি পন তস্মিং হত্থপাসং উপগতমত্তেযেৱ আগতা হোতি.

১৭১. পাৰিৱাসিযেন পন ছন্দদানেন যং কিঞ্চি সঙ্ঘকম্মং কাতুং ন ৱট্টতি. তত্থ (পাচি. অট্ঠ. ১১৬৭) চতুব্বিধং পাৰিৱাসিযং পৰিসপাৰিৱাসিযং ৰত্তিপাৰিৱাসিযং ছন্দপাৰিৱাসিযং অজ্ঝাসযপাৰিৱাসিযন্তি. তেসু পৰিসপাৰিৱাসিযং নাম ভিক্খূ কেনচিদেৱ কৰণীযেন সন্নিপতিতা হোন্তি, অথ মেঘো ৱা উট্ঠেতি, উস্সাৰণা ৱা কৰীযতি, মনুস্সা ৱা অজ্ঝোত্থৰন্তা আগচ্ছন্তি, ভিক্খূ ‘‘অনোকাসা মযং, অঞ্ঞত্থ গচ্ছামা’’তি ছন্দং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ উট্ঠহন্তি. ইদং পৰিসপাৰিৱাসিযং. কিঞ্চাপি পৰিসপাৰিৱাসিযং, ছন্দস্স পন অৱিস্সট্ঠত্তা কম্মং কাতুং ৱট্টতি.

পুন ভিক্খূ ‘‘উপোসথাদীনি কৰিস্সামা’’তি ৰত্তিং সন্নিপতিত্ৱা ‘‘যাৱ সব্বে সন্নিপতন্তি, তাৱ ধম্মং সুণিস্সামা’’তি একং অজ্ঝেসন্তি, তস্মিং ধম্মকথং কথেন্তেযেৱ অৰুণো উগ্গচ্ছতি. সচে ‘‘চাতুদ্দসিকং উপোসথং কৰিস্সামা’’তি নিসিন্না, পন্নৰসোতি কাতুং ৱট্টতি. সচে পন্নৰসিকং কাতুং নিসিন্না, পাটিপদে অনুপোসথে উপোসথং কাতুং ন ৱট্টতি, অঞ্ঞং পন সঙ্ঘকিচ্চং কাতুং ৱট্টতি. ইদং ৰত্তিপাৰিৱাসিযং নাম.

পুন ভিক্খূ ‘‘কিঞ্চিদেৱ অব্ভানাদিসঙ্ঘকম্মং কৰিস্সামা’’তি নিসিন্না হোন্তি, তত্ৰেকো নক্খত্তপাঠকো ভিক্খু এৱং ৱদতি ‘‘অজ্জ নক্খত্তং দাৰুণং, মা ইমং কৰোথা’’তি. তে তস্স ৱচনেন ছন্দং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তত্থেৱ নিসিন্না হোন্তি. অথঞ্ঞো আগন্ত্ৱা ‘‘নক্খত্তং পতিমানেন্তং, অত্থো বালং উপচ্চগা’’তি (জা. ১.১.৪৯) ৱত্ৱা ‘‘কিং নক্খত্তেন, কৰোথা’’তি ৱদতি. ইদং ছন্দপাৰিৱাসিযঞ্চেৱ অজ্ঝাসযপাৰিৱাসিযঞ্চ. এতস্মিং পাৰিৱাসিযে পুন ছন্দপাৰিসুদ্ধিং অনানেত্ৱা কম্মং কাতুং ন ৱট্টতি.

১৭২. সচে কোচি ভিক্খু গিলানো ন সক্কোতি ছন্দপাৰিসুদ্ধিং দাতুং, সো মঞ্চেন ৱা পীঠেন ৱা সঙ্ঘমজ্ঝং আনেতব্বো. সচে গিলানুপট্ঠাকানং ভিক্খূনং এৱং হোতি ‘‘সচে খো মযং গিলানং ঠানা চাৱেস্সাম, আবাধো ৱা অভিৱড্ঢিস্সতি, কালকিৰিযা ৱা ভৱিস্সতী’’তি, ন সো ভিক্খু ঠানা চাৱেতব্বো, সঙ্ঘেন তত্থ গন্ত্ৱা উপোসথো কাতব্বো. সচে বহূ তাদিসা গিলানা হোন্তি, সঙ্ঘেন পটিপাটিযা ঠত্ৱা সব্বে হত্থপাসে কাতব্বা. সচে দূৰে হোন্তি, সঙ্ঘো নপ্পহোতি, তং দিৱসং উপোসথো ন কাতব্বো. ন ত্ৱেৱ ৱগ্গেন সঙ্ঘেন উপোসথো কাতব্বো, কৰেয্য চে, দুক্কটং.

সচে (মহাৱ. অট্ঠ. ১৪৯) একস্মিং ৱিহাৰে চতূসু ভিক্খূসু ৱসন্তেসু একস্স ছন্দপাৰিসুদ্ধিং আহৰিত্ৱা তযো পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, তীসু ৱা ৱসন্তেসু একস্স ছন্দপাৰিসুদ্ধিং আহৰিত্ৱা দ্ৱে পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, অধম্মেন ৱগ্গং উপোসথকম্মং হোতি. সচে পন চত্তাৰোপি সন্নিপতিত্ৱা পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, তযো ৱা দ্ৱে ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, অধম্মেন সমগ্গং নাম হোতি. সচে চতূসু জনেসু একস্স পাৰিসুদ্ধিং আহৰিত্ৱা তযো পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, তীসু ৱা জনেসু একস্স পাৰিসুদ্ধিং আহৰিত্ৱা দ্ৱে পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, ধম্মেন ৱগ্গং নাম হোতি. সচে পন চত্তাৰো একত্থ ৱসন্তা সব্বে সন্নিপতিত্ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, তযো পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, দ্ৱে অঞ্ঞমঞ্ঞং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰোন্তি, ধম্মেন সমগ্গং নাম হোতি.

১৭৩. পৱাৰণাকম্মেসু (মহাৱ. অট্ঠ. ২১২) পন সচে একস্মিং ৱিহাৰে পঞ্চসু ভিক্খূসু ৱসন্তেসু একস্স পৱাৰণং আহৰিত্ৱা চত্তাৰো গণঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, চতূসু ৱা তীসু ৱা ৱসন্তেসু একস্স পৱাৰণং আহৰিত্ৱা তযো ৱা দ্ৱে ৱা সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, সব্বমেতং অধম্মেন ৱগ্গং পৱাৰণাকম্মং. সচে পন সব্বেপি পঞ্চ জনা একতো সন্নিপতিত্ৱা গণঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, চত্তাৰো ৱা তযো ৱা দ্ৱে ৱা ৱসন্তা একতো সন্নিপতিত্ৱা সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, সব্বমেতং অধম্মেন সমগ্গং পৱাৰণাকম্মং. সচে পঞ্চসু জনেসু একস্স পৱাৰণং আহৰিত্ৱা চত্তাৰো সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, চতূসু ৱা তীসু ৱা একস্স পৱাৰণং আহৰিত্ৱা তযো ৱা দ্ৱে ৱা গণঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, সব্বমেতং ধম্মেন ৱগ্গং পৱাৰণাকম্মং. সচে পন সব্বেপি পঞ্চ জনা একতো সন্নিপতিত্ৱা সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, চত্তাৰো ৱা তযো ৱা একতো সন্নিপতিত্ৱা গণঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেন্তি, দ্ৱে অঞ্ঞমঞ্ঞং পৱাৰেন্তি, এককো ৱসন্তো অধিট্ঠানপৱাৰণং কৰোতি, সব্বমেতং ধম্মেন সমগ্গং নাম পৱাৰণাকম্মন্তি.

এত্থ সচে চাতুদ্দসিকা হোতি, ‘‘অজ্জ মে পৱাৰণা চাতুদ্দসী’’তি, সচে পন্নৰসিকা, ‘‘অজ্জ মে পৱাৰণা পন্নৰসী’’তি এৱং অধিট্ঠাতব্বং. পৱাৰণং দেন্তেন পন ‘‘পৱাৰণং দম্মি, পৱাৰণং মে হৰ, মমত্থায পৱাৰেহী’’তি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা কাযৱাচাহি ৱা অযমত্থো ৱিঞ্ঞাপেতব্বো. এৱং দিন্নায (মহাৱ. অট্ঠ. ২১৩) পৱাৰণায পৱাৰণাহাৰকেন সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং পৱাৰেতব্বং ‘‘তিস্সো, ভন্তে, ভিক্খু সঙ্ঘং পৱাৰেতি দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদতু তং, ভন্তে, সঙ্ঘো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সতি. দুতিযম্পি, ভন্তে…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, তিস্সো ভিক্খু সঙ্ঘং পৱাৰেতি…পে… পটিকৰিস্সতী’’তি. সচে পন ৱুড্ঢতৰো হোতি, ‘‘আযস্মা, ভন্তে, তিস্সো’’তি ৱত্তব্বং. এৱঞ্হি তেন তস্সত্থায পৱাৰিতং হোতি. পৱাৰণং দেন্তেন পন ছন্দোপি দাতব্বো, ছন্দদানং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. ইধাপি ছন্দদানং অৱসেসকম্মত্থায. তস্মা সচে পৱাৰণং দেন্তো ছন্দং দেতি, ৱুত্তনযেন আহটায পৱাৰণায তেন চ ভিক্খুনা সঙ্ঘেন চ পৱাৰিতমেৱ হোতি. অথ পৱাৰণমেৱ দেতি, ন ছন্দং, তস্স চ পৱাৰণায আৰোচিতায সঙ্ঘেন চ পৱাৰিতে সব্বেসং সুপ্পৱাৰিতং হোতি, অঞ্ঞং পন কম্মং কুপ্পতি. সচে ছন্দমেৱ দেতি, ন পৱাৰণং, সঙ্ঘস্স পৱাৰণা চ সেসকম্মানি চ ন কুপ্পন্তি, তেন পন ভিক্খুনা অপ্পৱাৰিতং হোতি, পৱাৰণাদিৱসে পন বহিসীমায পৱাৰণং অধিট্ঠহিত্ৱা আগতেনপি ছন্দো দাতব্বো তেন সঙ্ঘস্স পৱাৰণাকম্মং ন কুপ্পতি.

সচে পুৰিমিকায পঞ্চ ভিক্খূ ৱস্সং উপগতা, পচ্ছিমিকাযপি পঞ্চ, পুৰিমেহি ঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰিতে পচ্ছিমেহি তেসং সন্তিকে পাৰিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো, ন একস্মিং উপোসথগ্গে দ্ৱে ঞত্তিযো ঠপেতব্বা. সচেপি পচ্ছিমিকায উপগতা চত্তাৰো তযো দ্ৱে একো ৱা হোতি, এসেৱ নযো. অথ পুৰিমিকায চত্তাৰো, পচ্ছিমিকাযপি চত্তাৰো তযো দ্ৱে একো ৱা, এসেৱ নযো. অথাপি পুৰিমিকায তযো, পচ্ছিমিকাযপি তযো দ্ৱে একো ৱা, এসেৱ নযো. ইদঞ্হেত্থ লক্খণং.

সচে পুৰিমিকায উপগতেহি পচ্ছিমিকায উপগতা থোকতৰা চেৱ হোন্তি সমসমা চ, সঙ্ঘপৱাৰণায চ গণং পূৰেন্তি, সঙ্ঘপৱাৰণাৱসেন ঞত্তি ঠপেতব্বা. সচে পন পচ্ছিমিকায একো হোতি, তেন সদ্ধিং তে চত্তাৰো হোন্তি, চতুন্নং সঙ্ঘঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেতুং ন ৱট্টতি. গণঞত্তিযা পন সো গণপূৰকো হোতি, তস্মা গণৱসেন ঞত্তিং ঠপেত্ৱা পুৰিমেহি পৱাৰেতব্বং, ইতৰেন তেসং সন্তিকে পাৰিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বোতি. পুৰিমিকায দ্ৱে, পচ্ছিমিকায দ্ৱে ৱা একো ৱা এসেৱ নযো. পুৰিমিকায একো পচ্ছিমিকায একোতি একেন একস্স সন্তিকে পৱাৰেতব্বং, একেন পাৰিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো. সচে পুৰিমেহি ৱস্সূপগতেহি পচ্ছা ৱস্সূপগতা একেনপি অধিকতৰা হোন্তি, পঠমং পাতিমোক্খং উদ্দিসিত্ৱা পচ্ছা থোকতৰেহি তেসং সন্তিকে পৱাৰেতব্বং.

কত্তিকায চাতুমাসিনিপৱাৰণায পন সচে পঠমৱস্সূপগতেহি মহাপৱাৰণায পৱাৰিতেহি পচ্ছা উপগতা অধিকতৰা ৱা সমসমা ৱা হোন্তি, পৱাৰণাঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেতব্বং. তেহি পৱাৰিতে পচ্ছা ইতৰেহি পাৰিসুদ্ধিউপোসথো কাতব্বো. অথ মহাপৱাৰণাযং পৱাৰিতা বহূ হোন্তি, পচ্ছা ৱস্সূপগতা থোকা ৱা একো ৱা, পাতিমোক্খে উদ্দিট্ঠে পচ্ছা তেসং সন্তিকে তেন পৱাৰেতব্বং. কিং পনেতং পাতিমোক্খং সকলমেৱ উদ্দিসিতব্বং, উদাহু একদেসম্পীতি? একদেসম্পি উদ্দিসিতুং ৱট্টতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খুদ্দেসা, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং পঠমো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং দুতিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং ততিযো পাতিমোক্খুদ্দেসো. নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা দ্ৱে অনিযতে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং ভুতেন সাৱেতব্বং, অযং চতুত্থো পাতিমোক্খুদ্দেসো. ৱিত্থাৰেনেৱ পঞ্চমো’’তি (মাহাৱ. ১৫০).

তত্থ (মহাৱ. অট্ঠ. ১৫০) নিদানং উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বন্তি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… আৱিকতা হিস্স ফাসু হোতী’’তি ইমং নিদানং উদ্দিসিত্ৱা ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি কচ্চিত্থ পৰিসুদ্ধা. দুতিযম্পি পুচ্ছামি…পে… এৱমেতং ধাৰযামি. সুতা খো পনাযস্মন্তেহি চত্তাৰো পাৰাজিকা ধম্মা …পে… অৱিৱদমানেহি সিক্খিতব্ব’’ন্তি এৱং অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং. এতেন নযেন সেসাপি চত্তাৰো পাতিমোক্খুদ্দেসা ৱেদিতব্বা.

১৭৪. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সতি অন্তৰাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং. ন, ভিক্খৱে, অসতি অন্তৰাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং, যো উদ্দিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ১৫০) ৱচনতো পন ৱিনা অন্তৰাযা সংখিত্তেন পাতিমোক্খং ন উদ্দিসিতব্বং. তত্ৰিমে অন্তৰাযা – ৰাজন্তৰাযো চোৰন্তৰাযো অগ্যন্তৰাযো উদকন্তৰাযো মনুস্সন্তৰাযো অমনুস্সন্তৰাযো ৱাড়ন্তৰাযো সৰীসপন্তৰাযো জীৱিতন্তৰাযো ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযোতি.

তত্থ সচে ভিক্খূসু উপোসথং কৰিস্সামাতি নিসিন্নেসু ৰাজা আগচ্ছতি, অযং ৰাজন্তৰাযো. চোৰা আগচ্ছন্তি, অযং চোৰন্তৰাযো. দৱডাহো আগচ্ছতি, আৱাসে ৱা অগ্গি উট্ঠাতি, অযং অগ্যন্তৰাযো. মেঘো ৱা উট্ঠেতি, ওঘো ৱা আগচ্ছতি, অযং উদকন্তৰাযো. বহূ মনুস্সা আগচ্ছন্তি, অযং মনুস্সন্তৰাযো. ভিক্খুং যক্খো গণ্হাতি, অযং অমনুস্সন্তৰাযো. ব্যগ্ঘাদযো চণ্ডমিগা আগচ্ছন্তি, অযং ৱাড়ন্তৰাযো. ভিক্খুং সপ্পাদযো ডংসন্তি, অযং সৰীসপন্তৰাযো. ভিক্খু গিলানো ৱা হোতি, কালং ৱা কৰোতি, ৱেৰিনো ৱা তং মাৰেতুকামা গণ্হন্তি, অযং জীৱিতন্তৰাযো. মনুস্সা একং ৱা বহূ ৱা ভিক্খূ ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেতুকামা গণ্হন্তি, অযং ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো. এৱৰূপেসু অন্তৰাযেসু সংখিত্তেন পাতিমোক্খো উদ্দিসিতব্বো, পঠমো ৱা উদ্দেসো উদ্দিসিতব্বো. আদিম্হি দ্ৱে তযো চত্তাৰো ৱা. এত্থ দুতিযাদীসু উদ্দেসেসু যস্মিং অপৰিযোসিতে অন্তৰাযো হোতি, সোপি সুতেনেৱ সাৱেতব্বো. নিদানুদ্দেসে পন অনিট্ঠিতে সুতেন সাৱেতব্বং নাম নত্থি.

পৱাৰণাকম্মেপি সতি অন্তৰাযে দ্ৱেৱাচিকং একৱাচিকং সমানৱস্সিকং ৱা পৱাৰেতুং ৱট্টতি. এত্থ (মহাৱ. অট্ঠ. ২৩৪) ঞত্তিং ঠপেন্তেনপি ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো দ্ৱেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি ৱত্তব্বং. একৱাচিকে ‘‘একৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি, সমানৱস্সিকেপি ‘‘সমানৱস্সিকং পৱাৰেয্যা’’তি ৱত্তব্বং. এত্থ চ বহূপি সমানৱস্সা একতো পৱাৰেতুং লভন্তি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অজ্জ পৱাৰণা পন্নৰসী, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৱাৰেয্যা’’তি ইমায পন সব্বসঙ্গাহিকায ঞত্তিযা ঠপিতায তেৱাচিকং দ্ৱেৱাচিকং একৱাচিকঞ্চ পৱাৰেতুং ৱট্টতি, সমানৱস্সিকং ন ৱট্টতি. ‘‘তেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি ৱুত্তে পন তেৱাচিকমেৱ ৱট্টতি, অঞ্ঞং ন ৱট্টতি. ‘‘দ্ৱেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি ৱুত্তে দ্ৱেৱাচিকং তেৱাচিকঞ্চ ৱট্টতি, একৱাচিকঞ্চ সমানৱস্সিকঞ্চ ন ৱট্টতি. ‘‘একৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি ৱুত্তে পন একৱাচিকদ্ৱেৱাচিকতেৱাচিকানি ৱট্টন্তি, সমানৱস্সিকমেৱ ন ৱট্টতি. ‘‘সমানৱস্সিক’’ন্তি ৱুত্তে সব্বং ৱট্টতি.

১৭৫. কেন পন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, থেৰাধিকং পাতিমোক্খ’’ন্তি (মহাৱ. ১৫৪) ৱচনতো থেৰেন ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং, ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্যং পাতিমোক্খ’’ন্তি (মহাৱ. ১৫৫) ৱচনতো নৱকতৰেন ৱা. এত্থ (মহাৱ. অট্ঠ. ১৫৫) চ কিঞ্চাপি নৱকতৰস্সপি ব্যত্তস্স পাতিমোক্খং অনুঞ্ঞাতং, অথ খো এত্থ অযং অধিপ্পাযো – সচে থেৰস্স পঞ্চ ৱা চত্তাৰো ৱা তযো ৱা পাতিমোক্খুদ্দেসা নাগচ্ছন্তি, দ্ৱে পন অখণ্ডা সুৱিসদা ৱাচুগ্গতা হোন্তি, থেৰাযত্তংৱ পাতিমোক্খং. সচে পন এত্তকম্পি ৱিসদং কাতুং ন সক্কোতি, ব্যত্তস্স ভিক্খুনো আযত্থং হোতি, তস্মা সযং ৱা উদ্দিসিতব্বং, অঞ্ঞো ৱা অজ্ঝেসিতব্বো. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সঙ্ঘমজ্ঝে অনজ্ঝিট্ঠেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বং, যো উদ্দিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ১৫৪) ৱচনতো অনজ্ঝিট্ঠেন পাতিমোক্খং ন উদ্দিসিতব্বং. ন কেৱলং পাতিমোক্খংযেৱ, ধম্মোপি ন ভাসিতব্বো ‘‘ন, ভিক্খৱে, সঙ্ঘমজ্ঝে অনজ্ঝিট্ঠেন ধম্মো ভাসিতব্বো, যো ভাসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ১৫০) ৱচনতো.

অজ্ঝেসনা চেত্থ সঙ্ঘেন সম্মতধম্মজ্ঝেসকাযত্তা ৱা সঙ্ঘত্থে ৰাযত্তা ৱা, তস্মা ধম্মজ্ঝেসকে অসতি সঙ্ঘত্থেৰং আপুচ্ছিত্ৱা ৱা তেন যাচিতো ৱা ভাসিতুং লভতি. সঙ্ঘত্থেৰেনপি সচে ৱিহাৰে বহূ ধম্মকথিকা হোন্তি, ৱাৰপটিপাটিযা ৱত্তব্বো. ‘‘ত্ৱং ধম্মং ভণ, ধম্মদানং দেহী’’তি ৱা ৱুত্তেন তীহিপি ৱিধীহি ধম্মো ভাসিতব্বো, ‘‘ওসাৰেহী’’তি ৱুত্তো পন ওসাৰেতুমেৱ লভতি, ‘‘কথেহী’’তি ৱুত্তো কথেতুমেৱ, ‘‘সৰভঞ্ঞং ভণাহী’’তি ৱুত্তো সৰভঞ্ঞমেৱ. সঙ্ঘত্থেৰোপি চ উচ্চতৰে আসনে নিসিন্নো যাচিতুং ন লভতি. সচে উপজ্ঝাযো চেৱ সদ্ধিৱিহাৰিকো চ হোতি, উপজ্ঝাযো চ নং উচ্চাসনে নিসিন্নো ‘‘ভণা’’তি ৱদতি, সজ্ঝাযং অধিট্ঠহিত্ৱা ভণিতব্বং. সচে পনেত্থ দহৰভিক্খূ হোন্তি, ‘‘তেসং ভণামী’’তি ভণিতব্বং. সচে ৱিহাৰে সঙ্ঘত্থেৰো অত্তনোযেৱ নিস্সিতকে ভণাপেতি, অঞ্ঞে মধুৰভাণকেপি নাজ্ঝেসতি, সো অঞ্ঞেহি ৱত্তব্বো – ‘‘ভন্তে, অসুকং নাম ভণাপেমা’’তি. সচে ‘‘ভণাপেথা’’তি ৱদতি, তুণ্হী ৱা হোতি, ভণাপেতুং ৱট্টতি. সচে পন পটিবাহতি, ন ভণাপেতব্বং. যদি পন অনাগতেযেৱ সঙ্ঘত্থেৰে ধম্মস্সৱনং আৰদ্ধং, পুন আগতে ঠপেত্ৱা আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. ওসাৰেত্ৱা পন কথেন্তেন আপুচ্ছিত্ৱা অট্ঠপেত্ৱাযেৱ ৱা কথেতব্বং. কথেন্তস্স পুন আগতেপি এসেৱ নযো.

উপনিসিন্নকথাযম্পি সঙ্ঘত্থেৰোৱ সামী, তস্মা তেন সযং ৱা কথেতব্বং, অঞ্ঞো ৱা ভিক্খু ‘‘কথেহী’’তি ৱত্তব্বো, নো চ খো উচ্চতৰে আসন্নে নিসিন্নেন, মনুস্সানং পন ‘‘ভণাহী’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. মনুস্সা অত্তনো জাননকং ভিক্খুং পুচ্ছন্তি, তেন থেৰং আপুচ্ছিত্ৱাপি কথেতব্বং. সচে সঙ্ঘত্থেৰো ‘‘ভন্তে, ইমে পঞ্হং পুচ্ছন্তী’’তি পুট্ঠো ‘‘কথেহী’’তি ৱা ভণতি, তুণ্হী ৱা হোতি, কথেতুং ৱট্টতি. অন্তৰঘৰে অনুমোদনাদীসুপি এসেৱ নযো. সচে সঙ্ঘত্থেৰো ‘‘ৱিহাৰে ৱা অন্তৰঘৰে ৱা মং অনাপুচ্ছিত্ৱাপি কথেয্যাসী’’তি অনুজানাতি, লদ্ধকপ্পিযং হোতি, সব্বত্থ ৱত্তুং ৱট্টতি. সজ্ঝাযং কৰোন্তেনাপি থেৰো আপুচ্ছিতব্বোযেৱ. একং আপুচ্ছিত্ৱা সজ্ঝাযন্তস্স অপৰো আগচ্ছতি, পুন আপুচ্ছনকিচ্চং নত্থি. সচেপি ‘‘ৱিস্সমিস্সামী’’তি ঠপিতস্স আগচ্ছতি, পুন আৰভন্তেন আপুচ্ছিতব্বং. সঙ্ঘত্থেৰে অনাগতেযেৱ আৰদ্ধং সজ্ঝাযন্তস্সাপি এসেৱ নযো. একেন সঙ্ঘত্থেৰেন ‘‘মং অনাপুচ্ছাপি যথাসুখং সজ্ঝাযাহী’’তি অনুঞ্ঞাতে যথাসুখং সজ্ঝাযিতুং ৱট্টতি, অঞ্ঞস্মিং পন আগতে তং আপুচ্ছিত্ৱাৱ সজ্ঝাযিতব্বং.

যস্মিং পন ৱিহাৰে সব্বেৱ ভিক্খূ বালা হোন্তি অব্যত্তা ন জানন্তি পাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? তেহি ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৱাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘‘গচ্ছাৱুসো, সংখিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা পাতিমোক্খং পৰিযাপুণিত্ৱা আগচ্ছাহী’’তি. এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, তেহি ভিক্খূহি সব্বেহেৱ যত্থ তাদিসা ভিক্খূ হোন্তি, সো আৱাসো উপোসথকৰণত্থায অন্ৱড্ঢমাসং গন্তব্বো, অগচ্ছন্তানং দুক্কটং. ইদঞ্চ উতুৱস্সেযেৱ, ৱস্সানে পন পুৰিমিকায পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱিনা ন ৱস্সং উপগচ্ছিতব্বং. সচে সো ৱস্সূপগতানং পক্কমতি ৱা ৱিব্ভমতি ৱা কালং ৱা কৰোতি, অঞ্ঞস্মিং সতিযেৱ পচ্ছিমিকায ৱসিতুং ৱট্টতি, অসতি অঞ্ঞত্থ গন্তব্বং, অগচ্ছন্তানং দুক্কটং. সচে পন পচ্ছিমিকায পক্কমতি ৱা ৱিব্ভমতি ৱা কালং ৱা কৰোতি, মাসদ্ৱযং ৱসিতব্বং.

যত্থ পন তে বালা ভিক্খূ ৱিহৰন্তি অব্যত্তা, সচে তত্থ কোচি ভিক্খু আগচ্ছতি বহুস্সুতো আগতাগমো ধম্মধৰো ৱিনযধৰো মাতিকাধৰো পণ্ডিতো ব্যত্তো মেধাৱী লজ্জী কুক্কুচ্চকো সিক্খাকামো, তেহি ভিক্খূহি সো ভিক্খু সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বো উপলাপেতব্বো, উপট্ঠাপেতব্বো চুণ্ণেন মত্তিকায দন্তকট্ঠেন মুখোদকেন. নো চে সঙ্গহেয্যুং অনুগ্গহেয্যুং উপলাপেয্যুং, উপট্ঠাপেয্যুং চুণ্ণেন মত্তিকায দন্তকট্ঠেন মুখোদকেন, সব্বেসং দুক্কটং. ইধ নেৱ থেৰা, ন দহৰা মুচ্চন্তি, সব্বেহি ৱাৰেন উপট্ঠাপেতব্বো. অত্তনো ৱাৰে অনুপট্ঠহন্তস্স আপত্তি. তেন পন মহাথেৰানং পৰিৱেণসম্মজ্জনদন্তকট্ঠদানাদীনি ন সাদিতব্বানি, এৱম্পি সতি মহাথেৰেহি সাযংপাতং উপট্ঠানং আগন্তব্বং, তেন পন তেসং আগমনং ঞত্ৱা পঠমতৰং মহাথেৰানং উপট্ঠানং গন্তব্বং. সচস্স সদ্ধিঞ্চৰা ভিক্খূ উপট্ঠাকা অত্থি, ‘‘ময্হং উপট্ঠাকা অত্থি, তুম্হে অপ্পোস্সুক্কা ৱিহৰথা’’তি ৱত্তব্বং. অথাপিস্স সদ্ধিঞ্চৰা নত্থি, তস্মিংযেৱ ৱিহাৰে একো ৱা দ্ৱে ৱা ৱত্তসম্পন্না ৱদন্তি ‘‘মযং থেৰস্স কত্তব্বং কৰিস্সাম, অৱসেসা ফাসু ৱিহৰন্তূ’’তি, সব্বেসং অনাপত্তি.

১৭৬. ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৱিকৰেয্যা’’তি(মহাৱ. ১৩৪) আদিৱচনতো ন সাপত্তিকেন উপোসথো কাতব্বো, তস্মা তদহুপোসথে আপত্তিং সৰন্তেন দেসেতব্বা. দেসেন্তেন চ একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱং ৱত্তব্বো ‘‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, তং পটিদেসেমী’’তি. সচে নৱকতৰো হোতি, ‘‘অহং, ভন্তে’’তি ৱত্তব্বং. ‘‘তং পটিদেসেমী’’তি ইদং পন অত্তনো অত্তনো অনুৰূপৱসেন ‘‘তং তুয্হমূলে, তং তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৱুত্তেপি সুৱুত্তমেৱ হোতি. পটিগ্গাহকেনপি অত্তনো অত্তনো অনুৰূপৱসেন ‘‘পস্সথ, ভন্তে, তং আপত্তিং, পস্সসি, আৱুসো, তং আপত্তি’’ন্তি ৱা ৱত্তব্বং, পুন দেসকেন ‘‘আম, আৱুসো, পস্সামি, আম, ভন্তে, পস্সামী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. পুন পটিগ্গাহকেন ‘‘আযতিং, ভন্তে, সংৱৰেয্যাথ, আযতিং, আৱুসো, সংৱৰেয্যাসী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. এৱং ৱুত্তে দেসকেন ‘‘সাধু সুট্ঠু আৱুসো সংৱৰিস্সামি, সাধু সুট্ঠু, ভন্তে, সংৱৰিস্সামী’’তি ৱা ৱত্তব্বং. সচে আপত্তিযা ৱেমতিকো হোতি, একং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱং ৱত্তব্বো ‘‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং সোতব্বং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা উপোসথস্স অন্তৰাযো কাতব্বো. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সভাগা আপত্তি দেসেতব্বা, যো দেসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন, ভিক্খৱে, সভাগা আপত্তি পটিগ্গহেতব্বা, যো পটিগ্গণ্হেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ১৬৯) ৱচনতো যং দ্ৱেপি জনা ৱিকালভোজনাদিনা সভাগৱত্থুনা আপত্তিং আপজ্জন্তি, এৱৰূপা ৱত্থুসভাগা আপত্তি নেৱ দেসেতব্বা, ন চ পটিগ্গহেতব্বা. ৱিকালভোজনপচ্চযা আপন্নং পন আপত্তিসভাগং অনতিৰিত্তভোজনপচ্চযা আপন্নস্স সন্তিকে দেসেতুং ৱট্টতি.

সচে পন সব্বো সঙ্ঘো ৱিকালভোজনাদিনা সভাগৱত্থুনা লহুকাপত্তিং আপজ্জতি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? তেহি ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৱাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘‘গচ্ছাৱুসো, তং আপত্তিং পটিকৰিত্ৱা আগচ্ছ, মযং তে সন্তিকে আপত্তিং পটিকৰিস্সামা’’তি. এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপন্নো, যদা অঞ্ঞং ভিক্খুং সুদ্ধং অনাপত্তিকং পস্সিস্সতি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতী’’তি (মহাৱ. ১৭১) ৱত্ৱা উপোসথো কাতব্বো. সচে পন ৱেমতিকো হোতি, ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগায আপত্তিযা ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সতি, তদা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতী’’তি (মহাৱ. ১৭১) ৱত্ৱা উপোসথো কাতব্বো. সচে পনেত্থ কোচি ‘‘তং সভাগং আপত্তিং দেসেতুং ৱট্টতী’’তি মঞ্ঞমানো একস্স সন্তিকে দেসেতি, দেসিতা সুদেসিতাৱ. অঞ্ঞং পন দেসনাপচ্চযা দেসকো পটিগ্গহণপচ্চযা পটিগ্গাহকো চাতি উভোপি দুক্কটং আপজ্জন্তি, তং নানাৱত্থুকং হোতি, তস্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং দেসেতব্বং. এত্তাৱতা তে নিৰাপত্তিকা হোন্তি, তেসং সন্তিকে সেসেহি সভাগাপত্তিযো দেসেতব্বা ৱা আৰোচেতব্বা ৱা. সচে তে এৱং অকত্ৱা উপোসথং কৰোন্তি, ‘‘পাৰিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আৰোচেথা’’তিআদিনা নযেন সাপত্তিকস্স উপোসথকৰণে পঞ্ঞত্তং দুক্কটং আপজ্জন্তি.

সচে কোচি ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে আপত্তিং সৰতি, তেন ভিক্খুনা সামন্তো ভিক্খু এৱং ৱত্তব্বো ‘‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামং আপত্তিং আপন্নো, ইতো ৱুট্ঠহিত্ৱা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামী’’তি. সামন্তো চ ভিক্খু সভাগোযেৱ ৱত্তব্বো. ৱিসভাগস্স হি ৱুচ্চমানে ভণ্ডনকলহসঙ্ঘভেদাদীনিপি হোন্তি, তস্মা তস্স অৱত্ৱা ‘‘ইতো ৱুট্ঠহিত্ৱা পটিকৰিস্সামী’’তি আভোগং কত্ৱা উপোসথো কাতব্বো. সচে পন কোচি পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে আপত্তিযা ৱেমতিকো হোতি, তেনপি সভাগোযেৱ সামন্তো ভিক্খু এৱং ৱত্তব্বো ‘‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামী’’তি. এৱঞ্চ ৱত্ৱা উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং সোতব্বং, ন ত্ৱেৱ তপ্পচ্চযা উপোসথস্স অন্তৰাযো কাতব্বো.

১৭৭. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উপোসথাগাৰং সম্মজ্জিতু’’ন্তি(মহাৱ. ১৫৯) আদিৱচনতো –

‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকৰণন্তি ৱুচ্চতী’’তি. (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৮) –

এৱং ৱুত্তং চতুব্বিধং পুব্বকৰণং কত্ৱাৱ উপোসথো কাতব্বো. কেন পন তং কাতব্বন্তি? ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, থেৰেন ভিক্খুনা নৱং ভিক্খুং আণাপেতুং, ন, ভিক্খৱে, থেৰেন আণত্তেন অগিলানেন ন সম্মজ্জিতব্বং, যো ন সম্মজ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিৱচনতো যো থেৰেন আণত্তো, তেন কাতব্বং. আণাপেন্তেন চ কিঞ্চি কম্মং কৰোন্তো ৱা সদাকালমেৱ একো ৱা ভাৰনিত্থৰণকো ৱা সৰভাণকধম্মকথিকাদীসু অঞ্ঞতৰো ৱা ন উপোসথাগাৰসম্মজ্জনত্থং আণাপেতব্বো, অৱসেসা পন ৱাৰেন আণাপেতব্বা. সচে আণত্তো সম্মুঞ্জনিং তাৱকালিকম্পি ন লভতি, সাখাভঙ্গং কপ্পিযং কাৰেত্ৱা সম্মজ্জিতব্বং, তম্পি অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.

আসনপঞ্ঞাপনত্থং আণত্তেন চ সচে উপোসথাগাৰে আসনানি নত্থি, সঙ্ঘিকাৱাসতো আহৰিত্ৱা পঞ্ঞপেত্ৱা পুন আহৰিতব্বানি, আসনেসু অসতি কটসাৰকেপি তট্টিকাযোপি পঞ্ঞাপেতুং ৱট্টতি, তট্টিকাসুপি অসতি সাখাভঙ্গানি কপ্পিযং কাৰেত্ৱা পঞ্ঞপেতব্বানি, কপ্পিযকাৰকং অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.

পদীপকৰণত্থং আণাপেন্তেন পন ‘‘অসুকস্মিং নাম ওকাসে তেলং ৱা ৱট্টি ৱা কপল্লিকা ৱা অত্থি, তং গহেত্ৱা কৰোহী’’তি ৱত্তব্বো. সচে তেলাদীনি নত্থি, পৰিযেসিতব্বানি, পৰিযেসিত্ৱা অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি. অপিচ কপালে অগ্গিপি জালেতব্বো.

‘‘ছন্দপাৰিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনাচ ওৱাদো;

উপোসথস্স এতানি, পুব্বকিচ্চন্তি ৱুচ্চতী’’তি. (মহাৱ. ১৬৮) –

এৱং ৱুত্তং পন চতুব্বিধম্পি পুব্বকিচ্চং পুব্বকৰণতো পচ্ছা কাতব্বং. তম্পি হি অকত্ৱা উপোসথো ন কাতব্বো.

১৭৮. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্যা’’তি (মহাৱ. ১৪৩) ৱচনতো যদা সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং হোতি, তদা তং কাতব্বং, পত্তকল্লঞ্চ নামেতং চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতং. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা –

‘‘উপোসথো যাৱতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,

সভাগাপত্তিযো চ ন ৱিজ্জন্তি;

ৱজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,

পত্তকল্লন্তি ৱুচ্চতী’’তি. (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৮);

তত্থ উপোসথোতি তীসু উপোসথদিৱসেসু অঞ্ঞতৰদিৱসো. তস্মিঞ্হি সতি ইদং সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. যথাহ ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো’’তি (মহাৱ. ১৮৩).

যাৱতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তাতি যত্তকা ভিক্খূ তস্স উপোসথকম্মস্স পত্তা যুত্তা অনুৰূপা সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন চত্তাৰো পকতত্তা, তে চ খো হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা একসীমাযং ঠিতা. তেসু হি চতূসু ভিক্খূসু একসীমাযং হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা ঠিতেস্ৱেৱ তং সঙ্ঘস্স উপোসথকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, ন ইতৰথা. যথাহ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চতুন্নং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৱ. ১৬৮).

সভাগাপত্তিযো চ ন ৱিজ্জন্তীতি এত্থ যং সব্বো সঙ্ঘো ৱিকালভোজনাদিনা সভাগৱত্থুনা লহুকাপত্তিং আপজ্জতি, এৱৰূপা ৱত্থুসভাগা সভাগাতি ৱুচ্চতি. এতাসু অৱিজ্জমানাসুপি সভাগাসু ৱিজ্জমানাসুপি পত্তকল্লং হোতিযেৱ.

ৱজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তীতি ‘‘ন, ভিক্খৱে, সগহট্ঠায পৰিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ১৫৪) ৱচনতো গহট্ঠো চ, ‘‘ন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনিযা নিসিন্নপৰিসায পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ১৮৩) নযেন ৱুত্তা ভিক্খুনী, সিক্খমানা, সামণেৰো, সামণেৰী, সিক্খাপচ্চক্খাতকো, অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নকো, আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো, আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকো, পণ্ডকো, থেয্যসংৱাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, তিৰচ্ছানগতো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অৰহন্তঘাতকো, ভিক্খুনীদূসকো, সঙ্ঘভেদকো, লোহিতুপ্পাদকো, উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমে ৱীসতি চাতি একৱীসতি পুগ্গলা ৱজ্জনীযা নাম. তে হত্থপাসতো বহিকৰণৱসেন ৱজ্জেতব্বা. এতেসু হি তিৱিধে উক্খিত্তকে সতি উপোসথং কৰোন্তো সঙ্ঘো পাচিত্তিযং আপজ্জতি, সেসেসু দুক্কটং, এত্থ চ তিৰচ্ছানগতোতি যস্স উপসম্পদা পটিক্খিত্তা. তিত্থিযা গহট্ঠেনেৱ সঙ্গহিতা. এতেপি হি ৱজ্জনীযা. এৱং পত্তকল্লং ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. ইদঞ্চ সব্বং পৱাৰণাকম্মেপি যোজেত্ৱা দস্সেতব্বং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন সঞ্চিচ্চ ন সাৱেতব্বং, যো ন সাৱেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱাযমিতুং ‘কথং সাৱেয্য’ন্তি, ৱাযমন্তস্স অনাপত্তী’’তি (মহাৱ. ১৫৪) ৱচনতো পাতিমোক্খুদ্দেসকেন পৰিসং সাৱেতুং ৱাযমিতব্বন্তি.

ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে

উপোসথপৱাৰণাৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.