১৮. কালিকৱিনিচ্ছযকথা
৮৯. কালিকানিপি চত্তাৰীতি এত্থ (পাচি. অট্ঠ. ২৫৫-২৫৬) যাৱকালিকং যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকন্তি ইমানি চত্তাৰি কালিকানি ৱেদিতব্বানি. তত্থ পুৰেভত্তং পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং যং কিঞ্চি খাদনীযভোজনীযং যাৱ মজ্ঝন্হিকসঙ্খতো কালো, তাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বতো যাৱকালিকং. সদ্ধিং অনুলোমপানেহি অট্ঠৱিধং পানং যাৱ ৰত্তিযা পচ্ছিমযামসঙ্খাতো যামো, তাৱ পৰিভুঞ্জিতব্বতো যামো কালো অস্সাতি যামকালিকং. সপ্পিআদি পঞ্চৱিধং ভেসজ্জং পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং নিধেতব্বতো সত্তাহো কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকং. ঠপেত্ৱা উদকং অৱসেসং সব্বম্পি পটিগ্গহিতং যাৱজীৱং পৰিহৰিত্ৱা সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতব্বতো যাৱজীৱিকন্তি ৱুচ্চতি.
৯০. তত্থ যাৱকালিকেসু ভোজনীযং নাম ওদনো কুম্মাসো সত্তু মচ্ছো মংসন্তি. পঞ্চ ভোজনানি যামকালিকং সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ ঠপেত্ৱা অৱসেসং খাদনীযং নাম. এত্থ (পাচি. অট্ঠ. ২৪৮-৯) পন যং তাৱ সক্খলিমোদকাদি পুব্বণ্ণাপৰণ্ণমযং খাদনীযং, তত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. যম্পি ৱনমূলাদিপ্পভেদং আমিসগতিকং হোতি. সেয্যথিদং – মূলখাদনীযং কন্দখাদনীযং মুড়ালখাদনীযং মত্থকখাদনীযং খন্ধখাদনীযং তচখাদনীযং পত্তখাদনীযং পুপ্ফখাদনীযং ফলখাদনীযং অট্ঠিখাদনীযং পিট্ঠখাদনীযং নিয্যাসখাদনীযন্তি, ইদম্পি খাদনীযসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি.
তত্থ পন আমিসগতিকসল্লক্খণত্থং ইদং মুখমত্তনিদস্সনং – মূলখাদনীযে তাৱ মূলকমূলং খাৰকমূলং চচ্চুমূলং তম্বকমূলং তণ্ডুলেয্যকমূলং ৱত্থুলেয্যকমূলং ৱজকলিমূলং জজ্ঝৰিমূলন্তি এৱমাদীনি সূপেয্যপণ্ণমূলানি আমিসগতিকানি. এত্থ চ ৱজকলিমূলে জৰট্ঠং ছিন্দিত্ৱা ছড্ডেন্তি, তং যাৱজীৱিকং হোতি. অঞ্ঞম্পি এৱৰূপং এতেনেৱ নযেন ৱেদিতব্বং. মূলকখাৰকজজ্ঝৰিমূলানং পন জৰট্ঠানিপি আমিসগতিকানেৱাতি ৱুত্তং. যানি পন পাড়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মূলানি ভেসজ্জানি হলিদ্দিং সিঙ্গিৱেৰং ৱচং ৱচত্তং অতিৱিসং কটুকৰোহিণিং উসীৰং ভদ্দমুত্তকং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –
ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. তেসং চূড়পঞ্চমূলং মহাপঞ্চমূলন্তিআদিনা নযেন গণিযমানানং গণনায অন্তো নত্থি, খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ অফৰণভাৱোযেৱ পনেতেসং লক্খণং. তস্মা যং কিঞ্চি মূলং তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰতি, তং যাৱকালিকং, ইতৰং যাৱজীৱিকন্তি ৱেদিতব্বং. সুবহুং ৱত্ৱাপি হি ইমস্মিংযেৱ লক্খণে ঠাতব্বং. নামসঞ্ঞাসু পন ৱুচ্চমানাসু তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৱ হোতি, তস্মা নামসঞ্ঞায আদৰং অকত্ৱা লক্খণমেৱ দস্সিতং. যথা চ মূলে, এৱং কন্দাদীসুপি লক্খণং দস্সযিস্সাম, তস্সেৱ ৱসেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. যঞ্চ তং পাড়িযং হলিদ্দাদি অট্ঠৱিধং ৱুত্তং, তস্স খন্ধতচপুপ্ফফলাদি সব্বং যাৱজীৱিকন্তি ৱুত্তং.
কন্দখাদনীযে দুৱিধো কন্দো দীঘো চ ভিসকিংসুককন্দাদি, ৱট্টো চ উপ্পলকসেৰুককন্দাদি, যং গণ্ঠীতিপি ৱদন্তি. তত্থ সব্বেসং কন্দানং জিণ্ণজৰট্ঠট্ঠানঞ্চ ছল্লি চ সুখুমমূলানি চ যাৱজীৱিকানি, তৰুণো পন সুখখাদনীযো সালকল্যাণিপোতককন্দো কিংসুকপোতককন্দো অম্বাটককন্দো কেতককন্দো মালুৱকন্দো ভিসসঙ্খাতো পদুমপুণ্ডৰীককন্দো পিণ্ডালুমসালুআদযো চ খীৰৱল্লিকন্দো আলুৱকন্দো সিগ্গুকন্দো তালকন্দো নীলুপ্পলৰত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং কন্দা কদলিকন্দো ৱেড়ুকন্দো কসেৰুককন্দোতি এৱমাদযো তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণককন্দা যাৱকালিকা. খীৰৱল্লিকন্দো অধোতো যাৱজীৱিকো, ধোতো যাৱকালিকো. খীৰকাকোলিজীৱিকউসভকলসুণাদিকন্দা পন যাৱজীৱিকা. তে পাড়িযং ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি এৱং (মহাৱ. ২৬৩) মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৱ সঙ্গহিতা.
মুড়ালখাদনীযে পদুমমুড়ালং পুণ্ডৰীকমুড়ালং মূলসদিসংযেৱ. এৰকমুড়ালং কন্দুলমুড়ালন্তি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকমুড়ালং যাৱকালিকং, হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰমকচিচতুৰস্সৱল্লিকেতকতালহিন্তালকুন্তালনাড়িকেৰপূগৰুক্খাদিমুড়ালং পন যাৱজীৱিকং. তং সব্বম্পি পাড়িযং ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানী’’তি এৱং মূলভেসজ্জসঙ্গহেনেৱ সঙ্গহিতং.
মত্থকখাদনীযে তালহিন্তালকুন্তালকেতকনাড়িকেৰপূগৰুক্খখজ্জূৰিৱেত্তএৰককদলীনং কড়ীৰসঙ্খাতা মত্থকা, ৱেণুকড়ীৰো নড়কড়ীৰো উচ্ছুকড়ীৰো মূলককড়ীৰো সাসপকড়ীৰো সতাৱৰিকড়ীৰো সত্তন্নং ধঞ্ঞানং কড়ীৰাতি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকো ৰুক্খৱল্লিআদীনং মত্থকো যাৱকালিকো, হলিদ্দিসিঙ্গিৱেৰৱচমকচিলসুণানং কড়ীৰা, তালহিন্তালকুন্তালনাড়িকেৰকড়ীৰানঞ্চ ছিন্দিত্ৱা পাতিতো জৰট্ঠবুন্দো যাৱজীৱিকো.
খন্ধখাদনীযে অন্তোপথৱীগতো সালকল্যাণীখন্ধো উচ্ছুখন্ধো নীলুপ্পলৰত্তুপ্পলকুমুদসোগন্ধিকানং দণ্ডকখন্ধাতি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকো খন্ধো যাৱকালিকো, উপ্পলজাতীনং পণ্ণদণ্ডকো পদুমজাতীনং সব্বোপি দণ্ডকো কৰৱিন্দদণ্ডাদযো চ অৱসেসসব্বখন্ধা যাৱজীৱিকা.
তচখাদনীযে উচ্ছুতচোৱ একো যাৱকালিকো, সোপি সৰসো, সেসো সব্বো যাৱজীৱিকো. তেসং পন মত্থকখন্ধতচানং তিণ্ণম্পি পাড়িযং কসাৱভেসজ্জেন সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কসাৱানি ভেসজ্জানি নিম্বকসাৱং কুটজকসাৱং পটোলকসাৱং ফগ্গৱকসাৱং নত্তমালকসাৱং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি কসাৱানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩).
এত্থ হি এতেসম্পি সঙ্গহো সিজ্ঝতি. ৱুত্তকসাৱানি চ সব্বকপ্পিযানীতি ৱেদিতব্বানি.
পত্তখাদনীযে মূলকং খাৰকো চচ্চু তম্বকো তণ্ডুলেয্যকো পপুন্নাগো ৱত্থুলেয্যকো ৱজকলি জজ্ঝৰি সেল্লু সিগ্গু কাসমদ্দকো উম্মাচীনমুগ্গো মাসো ৰাজমাসো ঠপেত্ৱা মহানিপ্ফাৱং অৱসেসনিপ্ফাৱো অগ্গিমন্থো সুনিসন্নকো সেতৱৰণো নাড়িকা ভূমিযং জাতলোণীতি এতেসং পত্তানি, অঞ্ঞানি চ এৱৰূপানি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থঞ্চ ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি পত্তানি একংসেন যাৱকালিকানি, যা পনঞ্ঞা মহানখপিট্ঠিমত্তপণ্ণা লোণিৰুক্খে চ গচ্ছে চ আৰোহতি, তস্সা পত্তং যাৱজীৱিকং. ব্ৰহ্মিপত্তঞ্চ যাৱকালিকন্তি দীপৱাসিনো ৱদন্তি. অম্বপল্লৱং যাৱকালিকং, অসোকপল্লৱং পন যাৱজীৱিকং. যানি চঞ্ঞানি পাড়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পণ্ণানি ভেসজ্জানি নিম্বপণ্ণং কুটজপণ্ণং পটোলপণ্ণং সুলসিপণ্ণং কপ্পাসপণ্ণং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পণ্ণানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –
ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. ন কেৱলঞ্চ পণ্ণানি, তেসং পুপ্ফফলানিপি. যাৱজীৱিকপণ্ণানং পন ফগ্গৱপণ্ণং অজ্জুকপণ্ণং ফণিজ্জকপণ্ণং তম্বূলপণ্ণং পদুমিনিপণ্ণন্তি এৱং গণনৱসেন অন্তো নত্থি.
পুপ্ফখাদনীযে মূলকপুপ্ফং খাৰকপুপ্ফং চচ্চুপুপ্ফং তম্বকপুপ্ফং ৱজকলিপুপ্ফং জজ্ঝৰিপুপ্ফং চূড়নিপ্ফাৱপুপ্ফং মহানিপ্ফাৱপুপ্ফং কসেৰুকপুপ্ফং নাড়িকেৰতালকেতকানং তৰুণপুপ্ফানি সেতৱৰণপুপ্ফং সিগ্গুপুপ্ফং উপ্পলপদুমজাতিকানং পুপ্ফানং কণ্ণিকামত্তং অগন্ধিপুপ্ফং কৰীৰপুপ্ফং জীৱন্তী পুপ্ফন্তি এৱমাদি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণপুপ্ফং যাৱকালিকং, অসোকবকুলকুয্যকপুন্নাগচম্পকজাতিকৰৱীৰকণিকাৰকুন্দনৱমালিকমল্লিকাদীনং পন পুপ্ফং যাৱজীৱিকং, তস্স গণনায অন্তো নত্থি. পাড়িযং পনস্স কসাৱভেসজ্জেন সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
ফলখাদনীযে পনসলবুজতালনাড়িকেৰঅম্বজম্বুঅম্বাটকতিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিম্বৰূসকতিপুসৱাতিঙ্গণচোচমোচমধুকাদীনং ফলানি, যানি লোকে তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰন্তি, সব্বানি তানি যাৱকালিকানি, নামগণনৱসেন তেসং ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং. যানি পন পাড়িযং –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ফলানি ভেসজ্জানি বিলঙ্গং পিপ্পলিং মৰীচং হৰীতকং ৱিভীতকং আমলকং গোট্ঠফলং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি ফলানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –
ৱুত্তানি, তানি যাৱজীৱিকানি. তেসম্পি অপৰিপক্কানি অচ্ছিৱবিম্বৱৰণকেতককাস্মৰীআদীনং ফলানি জাতিফলং কটুকফলং এড়া তক্কোলন্তি এৱং নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং.
অট্ঠিখাদনীযে লবুজট্ঠি পনসট্ঠি অম্বাটকট্ঠি সালট্ঠি খজ্জূৰীকেতকতিম্বৰূসকানং তৰুণফলট্ঠি তিন্তিণিকট্ঠি বিম্বফলট্ঠি উপ্পলপদুমজাতীনং পোক্খৰট্ঠীতি এৱমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু মনুস্সানং পকতিআহাৰৱসেন খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি অট্ঠীনি যাৱকালিকানি, মধুকট্ঠি পুন্নাগট্ঠি হৰীতকাদীনং অট্ঠীনি সিদ্ধত্থকট্ঠি ৰাজিকট্ঠীতি এৱমাদীনি অট্ঠীনি যাৱজীৱিকানি. তেসং পাড়িযং ফলভেসজ্জেনেৱ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
পিট্ঠখাদনীযে সত্তন্নং তাৱ ধঞ্ঞানং ধঞ্ঞানুলোমানং অপৰণ্ণানঞ্চ পিট্ঠং পনসপিট্ঠং লবুজপিট্ঠং অম্বাটকপিট্ঠং সালপিট্ঠং ধোতকতালপিট্ঠং খীৰৱল্লিপিট্ঠঞ্চাতি এৱমাদীনি তেসু তেসু জনপদেসু পকতিআহাৰৱসেন মনুস্সানং খাদনীযত্থং ভোজনীযত্থঞ্চ ফৰণকানি পিট্ঠানি যাৱকালিকানি, অধোতকং তালপিট্ঠং খীৰৱল্লিপিট্ঠং অস্সগন্ধাদিপিট্ঠানি চ যাৱজীৱিকানি. তেসং পাড়িযং কসাৱেহি মূলফলেহি চ সঙ্গহো ৱেদিতব্বো.
নিয্যাসখাদনীযে – একো উচ্ছুনিয্যাসোৱ সত্তাহকালিকো, সেসা –
‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, জতূনি ভেসজ্জানি হিঙ্গুং হিঙ্গুজতুং হিঙ্গুসিপাটিকং তকং তকপত্তিং তকপণ্ণিং সজ্জুলসং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি জতূনি ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬৩) –
এৱং পাড়িযং ৱুত্তা নিয্যাসা যাৱজীৱিকা. তত্থ যেৱাপনকৱসেন সঙ্গহিতানং অম্বনিয্যাসো কণিকাৰনিয্যাসোতি এৱং নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুং. এৱং ইমেসু মূলখাদনীযাদীসু যং কিঞ্চি যাৱকালিকং, সব্বম্পি ইমস্মিং অত্থে অৱসেসং খাদনীযং নামাতি সঙ্গহিতং.
৯১. যামকালিকেসু পন অট্ঠ পানানি নাম অম্বপানং জম্বুপানং চোচপানং মোচপানং মধুকপানং মুদ্দিকপানং সালূকপানং ফাৰুসকপানন্তি ইমানি অট্ঠ পানানি. তত্থ (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০০) অম্বপানন্তি আমেহি ৱা পক্কেহি ৱা অম্বেহি কতপানং. তত্থ আমেহি কৰোন্তেন অম্বতৰুণানি ভিন্দিত্ৱা উদকে পক্খিপিত্ৱা আতপে আদিচ্চপাকেন পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা তদহুপটিগ্গহিতকেহি মধুসক্কাৰকপ্পূৰাদীহি যোজেত্ৱা কাতব্বং, এৱং কতং পুৰেভত্তমেৱ কপ্পতি. অনুপসম্পন্নেহি কতং লভিত্ৱা পন পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসপৰিভোগেনপি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্তং নিৰামিসপৰিভোগেন যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতি. এস নযো সব্বপানেসু. জম্বুপানন্তি জম্বুফলেহি কতপানং. চোচপানন্তি অট্ঠিককদলিফলেহি কতপানং. মোচপানন্তি অনট্ঠিকেহি কদলিফলেহি কতপানং. মধুকপানন্তি মধুকানং জাতিৰসেন কতপানং. তং পন উদকসম্ভিন্নং ৱট্টতি, সুদ্ধং ন ৱট্টতি. মুদ্দিকপানন্তি মুদ্দিকা উদকে মদ্দিত্ৱা অম্বপানং ৱিয কতপানং. সালূকপানন্তি ৰত্তুপ্পলনীলুপ্পলাদীনং সালূকে মদ্দিত্ৱা কতপানং. ফাৰুসকপানন্তি ফাৰুসকফলেহি অম্বপানং ৱিয কতপানং. ইমানি অট্ঠ পানানি সীতানিপি আদিচ্চপাকানিপি ৱট্টন্তি, অগ্গিপাকানি ন ৱট্টন্তি.
অৱসেসানি ৱেত্ততিন্তিণিকমাতুলুঙ্গকপিত্থকোসম্বকৰমন্দাদিখুদ্দকফলপানানি অট্ঠপানগঅকানেৱ. তানি কিঞ্চাপি পাড়িযং ন ৱুত্তানি, অথ খো কপ্পিযং অনুলোমেন্তি, তস্মা কপ্পন্তি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং ফলৰসং ঠপেত্ৱা ধঞ্ঞফলৰস’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০০) ৱুত্তত্তা ঠপেত্ৱা সানুলোমধঞ্ঞফলৰসং অঞ্ঞং ফলপানং নাম অকপ্পিযং নত্থি, সব্বং যামকালিকমেৱ. তত্থ সানুলোমধঞ্ঞফলৰসো নাম সত্তন্নঞ্চেৱ ধঞ্ঞানং তালনাড়িকেৰপনসলবুজঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলতিপুসএড়ালুকাতি নৱন্নঞ্চ মহাফলানং সব্বেসঞ্চ পুব্বণ্ণাপৰণ্ণানং অনুলোমধঞ্ঞানং ৰসো যাৱকালিকো, তস্মা পচ্ছাভত্তং ন ৱট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং পত্তৰসং ঠপেত্ৱা ডাকৰস’’ন্তি (মহাৱ. ৩০০) ৱুত্তত্তা পক্কডাকৰসং ঠপেত্ৱা যাৱকালিকপত্তানম্পি সীতোদকেন মদ্দিত্ৱা কতৰসো ৱা আদিচ্চপাকো ৱা ৱট্টতি. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সব্বং পুপ্ফৰসং ঠপেত্ৱা মধুকপুপ্ফৰস’’ন্তি ৱুত্তত্তা মধুকপুপ্ফৰসং ঠপেত্ৱা সব্বোপি পুপ্ফৰসো ৱট্টতি.
৯২. সত্তাহকালিকং নাম সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতন্তি ইমানি পঞ্চ ভেসজ্জানি. তত্থ সপ্পি নাম গোসপ্পি ৱা অজিকাসপ্পি ৱা মহিংসসপ্পি ৱা যেসং মংসং কপ্পতি, তেসং সপ্পি. নৱনীতং নাম তেসংযেৱ নৱনীতং. তেলং নাম তিলতেলং সাসপতেলং মধুকতেলং এৰণ্ডতেলং ৱসাতেলং. মধু নাম মক্খিকামধু. ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্তং (পচি. ২৬০). যাৱজীৱিকং পন হেট্ঠা যাৱকালিকে মূলখাদনীযাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৯৩. তত্থ (পাচি. অট্ঠ. ২৫৬) অৰুণোদযে পটিগ্গহিতং যাৱকালিকং সতক্খত্তুম্পি নিদহিত্ৱা যাৱ কালো নাতিক্কমতি, তাৱ পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, যামকালিকং একং অহোৰত্তং, সত্তাহকালিকং সত্তৰত্তং, ইতৰং সতি পচ্চযে যাৱজীৱম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তং ৱীতিনামিতং পন যং কিঞ্চি যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱা অজ্ঝোহৰিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে তাৱ দুক্কটং, অজ্ঝোহৰতো পন একমেকস্মিং অজ্ঝোহাৰে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযং. সচেপি পত্তো দুদ্ধোতো হোতি, যং অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স লেখা পঞ্ঞাযতি, গণ্ঠিকপত্তস্স ৱা গণ্ঠিকন্তৰে স্নেহো পৱিট্ঠো হোতি, সো উণ্হে ওতাপেন্তস্স পগ্ঘৰতি, উণ্হযাগুযা ৱা গহিতায সন্দিস্সতি, তাদিসে পত্তেপি পুনদিৱসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিযং, তস্মা পত্তং ধোৱিত্ৱা পুন তত্থ অচ্ছোদকং ৱা আসিঞ্চিত্ৱা অঙ্গুলিযা ৱা ঘংসিত্ৱা নিস্নেহভাৱো জানিতব্বো. সচে হি উদকে ৱা স্নেহভাৱো, পত্তে ৱা অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, দুদ্ধোতো হোতি, তেলৱণ্ণপত্তে পন অঙ্গুলিলেখা পঞ্ঞাযতি, সা অব্বোহাৰিকা. যম্পি ভিক্খূ নিৰপেক্খা সামণেৰানং পৰিচ্চজন্তি, তঞ্চে সামণেৰা নিদহিত্ৱা দেন্তি, সব্বং ৱট্টতি. সযং পটিগ্গহেত্ৱা অপৰিচ্চত্তমেৱ হি দুতিযদিৱসে ন ৱট্টতি. ততো হি একসিত্থম্পি অজ্ঝোহৰতো পাচিত্তিযমেৱ. অকপ্পিযমংসেসু মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং, অৱসেসেসু দুক্কটেন সদ্ধিং.
যামকালিকং সতি পচ্চযে অজ্ঝোহৰতো পাচিত্তিযং, আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিযং. সচে পৱাৰিতো হুত্ৱা অনতিৰিত্তকতং অজ্ঝোহৰতি, পকতিআমিসে দ্ৱে পাচিত্তিযানি, মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযেন সদ্ধিং দ্ৱে, সেসঅকপ্পিযমংসে দুক্কটেন সদ্ধিং. যামকালিকং সতি পচ্চযে সামিসেন মুখেন অজ্ঝোহৰতো দ্ৱে, নিৰামিসেন একমেৱ. আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো ৱিকপ্পদ্ৱযেপি দুক্কটং ৱড্ঢতি. সচে ৱিকালে অজ্ঝোহৰতি, পকতিভোজনে সন্নিধিপচ্চযা চ ৱিকালভোজনপচ্চযা চ দ্ৱে পাচিত্তিযানি, অকপ্পিযমংসে থুল্লচ্চযং দুক্কটঞ্চ ৱড্ঢতি. যামকালিকে ৱিকালপচ্চযা অনাপত্তি. অনতিৰিত্তপচ্চযা পন ৱিকালে সব্বৱিকপ্পেসু অনাপত্তি.
সত্তাহকালিকং পন যাৱজীৱিকঞ্চ আহাৰত্থায পটিগ্গণ্হতো পটিগ্গণ্হনপচ্চযা তাৱ দুক্কটং, অজ্ঝোহৰতো পন সচে নিৰামিসং হোতি, অজ্ঝোহাৰে দুক্কটং. অথ আমিসসংসট্ঠং পটিগ্গহেত্ৱা ঠপিতং হোতি, যথাৱত্থুকং পাচিত্তিযমেৱ.
৯৪. সত্তাহকালিকেসু পন সপ্পিআদীসু অযং ৱিনিচ্ছযো (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২২) – সপ্পি তাৱ পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুৰেভত্তং সামিসম্পি নিৰামিসম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. সত্তাহাতিক্কমে সচে একভাজনে ঠপিতং, একং নিস্সগ্গিযং. সচে বহূসু, ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, পুৰেভত্তং ৱা পচ্ছাভত্তং ৱা উগ্গহিতকং কত্ৱা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহৰিতুং ন ৱট্টতি, অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি অনজ্ঝোহৰণীযতং আপন্নত্তা. সচে অনুপসম্পন্নো পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতনৱনীতেন সপ্পিং কত্ৱা দেতি, পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, সচে সযং কৰোতি, সত্তাহম্পি নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতনৱনীতেন যেন কেনচি কতসপ্পি সত্তাহম্পি নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, উগ্গহিতকেন কতে পুব্বে ৱুত্তসুদ্ধসপ্পিনযেনেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতখীৰেন ৱা দধিনা ৱা কতসপ্পি অনুপসম্পন্নেন কতং সামিসম্পি তদহুপুৰেভত্তং ৱট্টতি, সযংকতং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি.
৯৫. নৱনীতং তাপেন্তস্স হি সামংপাকো ন হোতি, সামংপক্কেন পন তেন সদ্ধিং আমিসং ন ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায চ ন ৱট্টতিযেৱ. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি সৱত্থুকস্স পটিগ্গহিতত্তা. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতকেহি কতং পন অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বং. পুৰেভত্তম্পি চ উগ্গহিতকেহি কতং, উভযেসম্পি সত্তাহাতিক্কমে অনাপত্তি. এস নযো অকপ্পিযমংসসপ্পিম্হি. অযং পন ৱিসেসো – যত্থ পাড়িযং আগতসপ্পিনা নিস্সগ্গিযং, তত্থ ইমিনা দুক্কটং. অন্ধকট্ঠকথাযং কাৰণপতিৰূপকং ৱত্ৱা মনুস্সসপ্পি চ নৱনীতঞ্চ পটিক্খিত্তং, তং দুপ্পটিক্খিত্তং সব্বঅট্ঠকথাসু অনুঞ্ঞাতত্তা. পৰতো চস্স ৱিনিচ্ছযোপি আগচ্ছিস্সতি. পাড়িযং আগতনৱনীতম্পি পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং তদহুপুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ. সত্তাহাতিক্কমে নানাভাজনেসু ঠপিতে ভাজনগণনায, একভাজনেপি অমিস্সেত্ৱা পিণ্ডপিণ্ডৱসেন ঠপিতে পিণ্ডগণনায নিস্সগ্গিযানি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সপ্পিনযেন ৱেদিতব্বং. এত্থ পন দধিগুড়িকাযোপি তক্কবিন্দূনিপি হোন্তি, তস্মা ধোতং ৱট্টতীতি উপড্ঢত্থেৰা আহংসু. মহাসিৱত্থেৰো পন ‘‘ভগৱতা অনুঞ্ঞাতকালতো পট্ঠায তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৱ খাদিংসূ’’তি আহ. তস্মা নৱনীতং পৰিভুঞ্জন্তেন ধোৱিত্ৱা দধিতক্কমক্খিকাকিপিল্লিকাদীনি অপনেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. পচিত্ৱা সপ্পিং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামেন অধোতম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. যং তত্থ দধিগতং ৱা তক্কগতং ৱা, তং খযং গমিস্সতি. এত্তাৱতা হি সৱত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আমিসেন সদ্ধিং পক্কত্তা পন তস্মিম্পি কুক্কুচ্চাযন্তি কুক্কুচ্চকা. ইদানি উগ্গহেত্ৱা ঠপিতনৱনীতে চ পুৰেভত্তং খীৰদধীনি পটিগ্গহেত্ৱা কতনৱনীতে চ পচ্ছাভত্তং তানি পটিগ্গহেত্ৱা কতনৱনীতে চ উগ্গহিতকেহি কতনৱনীতে চ অকপ্পিযমংসনৱনীতে চ সব্বো আপত্তানাপত্তিপৰিভোগাপৰিভোগনযো সপ্পিম্হি ৱুত্তক্কমেনেৱ গহেতব্বো. তেলভিক্খায পৱিট্ঠানং পন ভিক্খূনং তত্থেৱ সপ্পিম্পি নৱনীতম্পি পক্কতেলম্পি অপক্কতেলম্পি আকিৰন্তি. তত্থ তক্কদধিবিন্দূনিপি ভত্তসিত্থানিপি তণ্ডুলকণাপি মক্খিকাদযোপি হোন্তি, আদিচ্চপাকং কত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা গহিতং সত্তাহকালিকং হোতি. পটিগ্গহেত্ৱা চ ঠপিতভেসজ্জেহি সদ্ধিং পচিত্ৱা নত্থুপানম্পি কাতুং ৱট্টতি. সচে ৱদ্দলিসমযে লজ্জী সামণেৰো যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৱং অগ্গিম্হি ৱিলীযাপেত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা পুন পচিত্ৱা দেতি, পুৰিমনযেনেৱ সত্তাহং ৱট্টতি.
৯৬. তেলেসু তিলতেলং তাৱ পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. সত্তাহাতিক্কমে তস্স ভাজনগণনায নিস্সগ্গিযভাৱো ৱেদিতব্বো. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতং সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, উগ্গহিতকং কত্ৱা নিক্খিত্তং অজ্ঝোহৰিতুং ন ৱট্টতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পুৰেভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৱা কততেলং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায অনজ্ঝোহৰণীযং হোতি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং তিলে পটিগ্গহেত্ৱা কততেলং অনজ্ঝোহৰণীযমেৱ সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা. সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. পুৰেভত্তং ৱা পচ্ছাভত্তং ৱা উগ্গহিতকতিলেহি কততেলেপি এসেৱ নযো. পুৰেভত্তং পটিগ্গহিততিলে ভজ্জিত্ৱা ৱা তিলপিট্ঠং ৱা সেদেত্ৱা উণ্হোদকেন ৱা তেমেত্ৱা কততেলং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, অত্তনা কতং নিব্বট্টিতত্তা পুৰেভত্তং নিৰামিসং ৱট্টতি, সামংপক্কত্তা সামিসং ন ৱট্টতি. সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা পন পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায উভযম্পি অনজ্ঝোহৰণীযং, সীসমক্খনাদীসু উপনেতব্বং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. যদি পন অপ্পং উণ্হোদকং হোতি অব্ভুক্কিৰণমত্তং, অব্বোহাৰিকং হোতি সামংপাকগণনং ন গচ্ছতি. সাসপতেলাদীসুপি অৱত্থুকপটিগ্গহিতেসু অৱত্থুকতিলতেলে ৱুত্তসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো.
সচে পন পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতানং সাসপাদীনং চুণ্ণেহি আদিচ্চপাকেন সক্কা তেলং কাতুং, তং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং. যস্মা পন সাসপমধুকচুণ্ণানি সেদেত্ৱা এৰণ্ডকট্ঠীনি চ ভজ্জিত্ৱা এৱ তেলং কৰোন্তি, তস্মা এতেসং তেলং অনুপসম্পন্নেহি কতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, ৱত্থূনং যাৱজীৱিকত্তা পন সৱত্থুকপটিগ্গহণে দোসো নত্থি. অত্তনা কতং সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগেনেৱ পৰিভুঞ্জিতব্বং. উগ্গহিতকেহি কতং অনজ্ঝোহৰণীযং, বাহিৰপৰিভোগে ৱট্টতি, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. তেলকৰণত্থায সাসপমধুকএৰণ্ডকট্ঠীনি পটিগ্গহেত্ৱা কততেলং সত্তাহকালিকং, দুতিযদিৱসে কতং ছাহং ৱট্টতি, ততিযদিৱসে কতং পঞ্চাহং ৱট্টতি, চতুত্থ, পঞ্চম, ছট্ঠ, সত্তমদিৱসে কতং তদহেৱ ৱট্টতি. সচে যাৱ অৰুণস্স উগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযং, অট্ঠমদিৱসে কতং অনজ্ঝোহৰণীযং, অনিস্সগ্গিযত্তা পন বাহিৰপৰিভোগে ৱট্টতি. সচেপি ন কৰোতি, তেলত্থায গহিতসাসপাদীনং সত্তাহাতিক্কমে দুক্কটমেৱ. পাড়িযং পন অনাগতানি অঞ্ঞানিপি নাড়িকেৰনিম্বকোসম্বকৰমন্দাদীনং তেলানি অত্থি, তানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং অতিক্কামযতো দুক্কটং হোতি. অযমেতেসু ৱিসেসো – সেসং যাৱকালিকৱত্থুং যাৱজীৱিকৱত্থুঞ্চ সল্লক্খেত্ৱা সামংপাকসৱত্থুকপুৰেভত্তপচ্ছাভত্তপটিগ্গহিতউগ্গহিতৱত্থুৱিধানং সব্বং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
ৱসাতেলং নাম ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ ৱসানি অচ্ছৱসং মচ্ছৱসং সুসুকাৱসং সূকৰৱসং গদ্ৰভৱস’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) এৱং অনুঞ্ঞাতৱসানং তেলং. এত্থ চ ‘‘অচ্ছৱস’’ন্তি ৱচনেন ঠপেত্ৱা মনুস্সৱসং সব্বেসং অকপ্পিযমংসানং ৱসা অনুঞ্ঞাতা. মচ্ছগ্গহণেন চ সুসুকাপি গহিতা হোন্তি, ৱাড়মচ্ছত্তা পন ৱিসুং ৱুত্তং. মচ্ছাদিগ্গহণেন চেত্থ সব্বেসম্পি কপ্পিযমংসানং ৱসা অনুঞ্ঞাতা. মংসেসু হি দস মনুস্সহত্থিঅস্সসুনখঅহিসীহব্যগ্ঘদীপিঅচ্ছতৰচ্ছানং মংসানি অকপ্পিযানি, ৱসাসু একা মনুস্সৱসা. খীৰাদীসু অকপ্পিযং নাম নত্থি. অনুপসম্পন্নেহি কতং নিব্বট্টিতং ৱসাতেলং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি. যং পন তত্থ সুখুমৰজসদিসং মংসং ৱা ন্হাৰু ৱা অট্ঠি ৱা লোহিতং ৱা হোতি, তং অব্বোহাৰিকং. সচে পন ৱসং পটিগ্গহেত্ৱা সযং কৰোতি, পুৰেভত্তং পটিগ্গহেত্ৱা পচিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বং. নিৰামিসপৰিভোগঞ্হি সন্ধায ইদং ৱুত্তং ‘‘কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২). তত্ৰাপি অব্বোহাৰিকং অব্বোহাৰিকমেৱ, পচ্ছাভত্তং পন পটিগ্গহেতুং ৱা কাতুং ৱা ন ৱট্টতিযেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘ৱিকালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’তি (মহাৱ. ২৬২).
উপতিস্সত্থেৰং পন অন্তেৱাসিকা পুচ্ছিংসু ‘‘ভন্তে, সপ্পিনৱনীতৱসানি একতো পচিত্ৱা নিব্বট্টিতানি ৱট্টন্তি, ন ৱট্টন্তী’’তি? ‘‘ন ৱট্টন্তি, আৱুসো’’তি. থেৰো কিৰেত্থ পক্কতেলকসটে ৱিয কুক্কুচ্চাযতি. ততো নং উত্তৰি পুচ্ছিংসু ‘‘ভন্তে, নৱনীতে দধিগুড়িকা ৱা তক্কবিন্দু ৱা হোতি, এতং ৱট্টতী’’তি? ‘‘এতম্পি, আৱুসো, ন ৱট্টতী’’তি. ততো নং আহংসু ‘‘ভন্তে, একতো পচিত্ৱা একতো সংসট্ঠানি তেজৱন্তানি হোন্তি, ৰোগং নিগ্গণ্হন্তী’’তি. ‘‘সাধাৱুসো’’তি থেৰো সম্পটিচ্ছি. মহাসুমত্থেৰো পনাহ ‘‘কপ্পিযমংসৱসাৱ সামিসপৰিভোগে ৱট্টতি, ইতৰা নিৰামিসপৰিভোগে ৱট্টতী’’তি. মহাপদুমত্থেৰো পন ‘‘ইদং কি’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘ননু ৱাতাবাধিকা ভিক্খূ পঞ্চমূলকসাৱযাগুযং অচ্ছসূকৰতেলাদীনি পক্খিপিত্ৱা যাগুং পিৱন্তি, সা তেজুস্সদত্তা ৰোগং নিগ্গণ্হাতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘ৱট্টতী’’তি আহ.
৯৭. মধু নাম মধুকৰীহি মধুমক্খিকাহি খুদ্দকমক্খিকাহি ভমৰমক্খিকাহি চ কতং মধু. তং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসপৰিভোগম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসপৰিভোগমেৱ ৱট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং. সচে সিলেসসদিসং মহামধুং খণ্ডং কত্ৱা ঠপিতং, ইতৰং ৱা নানাভাজনেসু, ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গিযানি. সচে একমেৱ খণ্ডং, একভাজনে ৱা ইতৰং, একমেৱ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং, অৰুমক্খনাদীসু উপনেতব্বং. মধুপটলং ৱা মধুসিত্থকং ৱা সচে মধুনা অমক্খিতং পৰিসুদ্ধং, যাৱজীৱিকং, মধুমক্খিতং পন মধুগতিকমেৱ. চীৰিকা নাম সপক্খা দীঘমক্খিকা তুম্বড়নামিকা চ অট্ঠিপক্খিকা কাড়মহাভমৰা হোন্তি, তেসং আসযেসু নিয্যাসসদিসং মধু হোতি, তং যাৱজীৱিকং.
৯৮. ফাণিতং নাম উচ্ছুৰসং উপাদায অপক্কা ৱা অৱত্থুকপক্কা ৱা সব্বাপি অৱত্থুকা উচ্ছুৱিকতি. তং ফাণিতং পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে ৱত্থুগণনায নিস্সগ্গিযং. বহূ পিণ্ডা চুণ্ণে কত্ৱা একভাজনে পক্খিত্তা হোন্তি ঘনসন্নিৱেসা, একমেৱ নিস্সগ্গিযং. উগ্গহিতকং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং, ঘৰধূপনাদীসু উপনেতব্বং. পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপৰিস্সাৱিতউচ্ছুৰসেন কতফাণিতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, সামিসম্পি ৱট্টতি, সযংকতং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায পন সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা অনজ্ঝোহৰণীযং, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. পচ্ছাভত্তং অপৰিস্সাৱিতপটিগ্গহিতেন কতম্পি অনজ্ঝোহৰণীযমেৱ, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তি. এস নযো উচ্ছুং পটিগ্গহেত্ৱা কতফাণিতেপি. পুৰেভত্তং পন পৰিস্সাৱিতপটিগ্গহিতেন কতং সচে অনুপসম্পন্নেন কতং, পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ. সযংকতং পুৰেভত্তম্পি নিৰামিসমেৱ, পচ্ছাভত্তং পৰিস্সাৱিতপটিগ্গহিতেন কতং পন নিৰামিসমেৱ সত্তাহং ৱট্টতি. উগ্গহিতকতং ৱুত্তনযমেৱ. ‘‘ঝামউচ্ছুফাণিতং ৱা কোট্টিতউচ্ছুফাণিতং ৱা পুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘এতং সৱত্থুকপক্কং ৱট্টতি, নো ৱট্টতী’’তি পুচ্ছং কত্ৱা ‘‘উচ্ছুফাণিতং পচ্ছাভত্তং নো ৱট্টনকং নাম নত্থী’’তি ৱুত্তং, তং যুত্তং. সীতোদকেন কতং মধুকপুপ্ফফাণিতং পুৰেভত্তং সামিসম্পি ৱট্টতি, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সত্তাহং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি, সত্তাহাতিক্কমে ৱত্থুগণনায দুক্কটং, খীৰং পক্খিপিত্ৱা কতং মধুকফাণিতং যাৱকালিকং. খণ্ডসক্খৰং পন খীৰজল্লিকং অপনেত্ৱা সোধেন্তি, তস্মা ৱট্টতি.
৯৯. মধুকপুপ্ফং পন পুৰেভত্তম্পি অল্লং ৱট্টতি. ভজ্জিতম্পি ৱট্টতি, ভজ্জিত্ৱা তিলাদীহি মিস্সং ৱা অমিস্সং ৱা কত্ৱা কোট্টিতং ৱট্টতি. যদি পন তং গহেত্ৱা মেৰযত্থায যোজেন্তি, যোজিতং বীজতো পট্ঠায ন ৱট্টতি. কদলীখজ্জূৰীঅম্বলবুজপনসচিঞ্চাদীনং সব্বেসং যাৱকালিকফলানং ফাণিতং যাৱকালিকমেৱ. মৰিচপক্কেহি ফাণিতং কৰোন্তি, তং যাৱজীৱিকং. এৱং যথাৱুত্তানি সত্তাহকালিকানি সপ্পিআদীনি পঞ্চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ ভেসজ্জানী’’তি (মহাৱ. ২৬০) ভেসজ্জনামেন অনুঞ্ঞাতত্তা ভেসজ্জকিচ্চং কৰোন্তু ৱা মা ৱা, আহাৰত্থং ফৰিতুং সমত্থানিপি পটিগ্গহেত্ৱা তদহুপুৰেভত্তং যথাসুখং, পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সতি পচ্চযে ৱুত্তনযেন সত্তাহং পৰিভুঞ্জিতব্বানি, সত্তাহাতিক্কমে পন ভেসজ্জসিক্খাপদেন নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. সচেপি সাসপমত্তং হোতি, সকিং ৱা অঙ্গুলিযা গহেত্ৱা জিৱ্হায সাযনমত্তং, নিস্সজ্জিতব্বমেৱ পাচিত্তিযঞ্চ দেসেতব্বং. নিস্সট্ঠং পটিলভিত্ৱা ন অজ্ঝোহৰিতব্বং, ন কাযিকেন পৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বং, কাযো ৱা কাযে অৰু ৱা ন মক্খেতব্বং. তেহি মক্খিতানি কাসাৱকত্তৰযট্ঠিউপাহনপাদকঠলিকমঞ্চপীঠাদীনিপি অপৰিভোগানি. ‘‘দ্ৱাৰৱাতপানকৱাটেসুপি হত্থেন গহণট্ঠানং ন মক্খেতব্ব’’ন্তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. ‘‘কসাৱে পন পক্খিপিত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানকৱাটানি মক্খেতব্বানী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. পদীপে ৱা কাড়ৱণ্ণে ৱা উপনেতুং ৱট্টতি. অঞ্ঞেন পন ভিক্খুনা কাযিকেন পৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বং, ন অজ্ঝোহৰিতব্বং. ‘‘অনাপত্তি অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতী’’তি (পাৰা. ৬২৫) ৱচনতো পন সত্তাহব্ভন্তৰে সপ্পিঞ্চ তেলঞ্চ ৱসঞ্চ মুদ্ধনি তেলং ৱা অব্ভঞ্জনং ৱা মধুং অৰুমক্খনং ফাণিতং ঘৰধূপনং অধিট্ঠেতি অনাপত্তি, নেৱ নিস্সগ্গিযং হোতি. সচে অধিট্ঠিততেলং অনধিট্ঠিততেলভাজনে আকিৰিতুকামো হোতি, ভাজনে চে সুখুমং ছিদ্দং, পৱিট্ঠং পৱিট্ঠং তেলং পুৰাণতেলেন অজ্ঝোত্থৰীযতি, পুন অধিট্ঠাতব্বং. অথ মহামুখং হোতি, সহসাৱ বহু তেলং পৱিসিত্ৱা পুৰাণতেলং অজ্ঝোত্থৰতি, পুন অধিট্ঠানকিচ্চং নত্থি. অধিট্ঠিতগতিকমেৱ হি তং হোতি. এতেন নযেন অধিট্ঠিততেলভাজনে অনধিট্ঠিততেলআকিৰণম্পি ৱেদিতব্বং.
সচে পন সত্তাহাতিক্কন্তং অনুপসম্পন্নস্স পৰিচ্চজিত্ৱা দেতি, পুন তেন অত্তনো সন্তকং কত্ৱা দিন্নং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. সচে হি সো অভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা অনভিসঙ্খৰিত্ৱা ৱা তস্স ভিক্খুনো নত্থুকম্মত্থং দদেয্য, গহেত্ৱা নত্থুকম্মং কাতব্বং. সচে বালো হোতি, দাতুং ন জানাতি, অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৱত্তব্বো ‘‘অত্থি তে সামণেৰ তেল’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে, অত্থী’’তি. আহৰ থেৰস্স ভেসজ্জং কৰিস্সামাতি. এৱম্পি ৱট্টতি. সচে দ্ৱিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৱিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ন ৱট্টতি. সচে যেন পটিগ্গহিতং, সো ইতৰং ভণতি ‘‘আৱুসো, ইমং তেলং সত্তাহমত্তং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি, সো চ পৰিভোগং ন কৰোতি, কস্স আপত্তি? ন কস্সচি. কস্মা? যেন পটিগ্গহিতং, তেন ৱিস্সজ্জিতত্তা, ইতৰস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা.
১০০. ইমেসু (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৫) পন চতূসু কালিকেসু যাৱকালিকং যামকালিকন্তি ইদমেৱ দ্ৱযং অন্তোৱুত্থকঞ্চেৱ সন্নিধিকাৰকঞ্চ হোতি, সত্তাহকালিকঞ্চ যাৱজীৱিকঞ্চ অকপ্পিযকুটিযং নিক্খিপিতুম্পি ৱট্টতি, সন্নিধিম্পি ন জনেতি. যাৱকালিকং পন অত্তনা সদ্ধিং সম্ভিন্নৰসানি তীণিপি যামকালিকাদীনি অত্তনো সভাৱং উপনেতি. যামকালিকং দ্ৱেপি সত্তাহকালিকাদীনি অত্তনো সভাৱং উপনেতি, সত্তাহকালিকম্পি অত্তনা সদ্ধিং সংসট্ঠং যাৱজীৱিকং অত্তনো সভাৱঞ্ঞেৱ উপনেতি, তস্মা যাৱকালিকেন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং সংসট্ঠং সম্ভিন্নৰসং সেসকালিকত্তযং তদহুপুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতি. যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতৰদ্ৱযং তদহুপটিগ্গহিতং যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতি. সত্তাহকালিকেন পন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং সত্তাহং কপ্পতি. দ্ৱীহপটিগ্গহিতেন ছাহং. তীহপটিগ্গহিতেন পঞ্চাহং…পে… সত্তাহপটিগ্গহিতেন তদহেৱ কপ্পতীতি ৱেদিতব্বং. কালযামসত্তাহাতিক্কমেসু চেত্থ ৱিকালভোজনসন্নিধিভেসজ্জসিক্খাপদানং ৱসেন আপত্তিযো ৱেদিতব্বা.
সচে পন একতো পটিগ্গহিতানিপি চত্তাৰি কালিকানি সম্ভিন্নৰসানি ন হোন্তি, তস্স তস্সেৱ কালস্স ৱসেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টন্তি. সচে হি ছল্লিম্পি অনপনেত্ৱা সকলেনেৱ নাড়িকেৰফলেন সদ্ধিং অম্বপানাদিপানকং পটিগ্গহিতং হোতি, নাড়িকেৰং অপনেত্ৱা তং ৱিকালেপি কপ্পতি. উপৰি সপ্পিপিণ্ডং ঠপেত্ৱা সীতলপাযাসং দেন্তি, যং পাযাসেন অসংসট্ঠং সপ্পি, তং অপনেত্ৱা সত্তাহং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. থদ্ধমধুফাণিতাদীসুপি এসেৱ নযো. তক্কোলজাতিফলাদীহি অলঙ্কৰিত্ৱা পিণ্ডপাতং দেন্তি, তানি উদ্ধৰিত্ৱা ধোৱিত্ৱা যাৱজীৱং পৰিভুঞ্জিতব্বানি. যাগুযং পক্খিপিত্ৱা দিন্নসিঙ্গিৱেৰাদীসুপি তেলাদীসু পক্খিপিত্ৱা দিন্নলট্ঠিমধুকাদীসুপি এসেৱ নযো. এৱং যং যং অসম্ভিন্নৰসং হোতি, তং তং একতো পটিগ্গহিতম্পি যথা সুদ্ধং হোতি, তথা ধোৱিত্ৱা তচ্ছেত্ৱা ৱা তস্স তস্স কালস্স ৱসেন পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. সচে সম্ভিন্নৰসং হোতি সংসট্ঠং, ন ৱট্টতি.
ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে
কালিকৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.