১৯. কপ্পিযভূমিৱিনিচ্ছযকথা
১০১. কপ্পিযাচতুভূমিযোতি এত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চতস্সো কপ্পিযভূমিযো উস্সাৱনন্তিকং গোনিসাদিকং গহপতিং সম্মুতি’’ন্তি (মহাৱ. ২৯৫) ৱচনতো উস্সাৱনন্তিকা গোনিসাদিকা গহপতি সম্মুতীতি ইমা চতস্সো কপ্পিযভূমিযো ৱেদিতব্বা. তত্থ (মহাৱ. অট্ঠ. ২৯৫) উস্সাৱনন্তিকা তাৱ এৱং কাতব্বা – যো থম্ভানং ৱা উপৰি ভিত্তিপাদে ৱা নিখনিত্ৱা ৱিহাৰো কৰীযতি, তস্স হেট্ঠা থম্ভপটিচ্ছকা পাসাণা ভূমিগতিকা এৱ. পঠমত্থম্ভং পন পঠমভিত্তিপাদং ৱা পতিট্ঠাপেন্তেহি বহূহি সম্পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘কপ্পিযকুটিং কৰোম, কপ্পিযকুটিং কৰোমা’’তি ৱাচং নিচ্ছাৰেন্তেহি মনুস্সেসু উক্খিপিত্ৱা পতিট্ঠাপেন্তেসু আমসিত্ৱা ৱা সযং উক্খিপিত্ৱা ৱা থম্ভো ৱা ভিত্তিপাদো ৱা পতিট্ঠাপেতব্বো. কুৰুন্দিমহাপচ্চৰীসু পন ‘‘কপ্পিযকুটি কপ্পিযকুটীতি ৱত্ৱা পতিট্ঠাপেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘সঙ্ঘস্স কপ্পিযকুটিং অধিট্ঠামী’’তি ৱুত্তং, তং পন অৱত্ৱাপি অট্ঠকথাসু ৱুত্তনযেন ৱুত্তে দোসো নত্থি. ইদং পনেত্থ সাধাৰণলক্খণং ‘‘থম্ভপতিট্ঠাপনঞ্চ ৱচনপৰিযোসানঞ্চ সমকালং ৱট্টতী’’তি. সচে হি অনিট্ঠিতে ৱচনে থম্ভো পতিট্ঠাতি, অপ্পতিট্ঠিতে ৱা তস্মিং ৱচনং নিট্ঠাতি, অকতা হোতি কপ্পিযকুটি. তেনেৱ মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং ‘‘বহূহি সম্পৰিৱাৰেত্ৱা ৱত্তব্বং, অৱস্সঞ্হি এত্থ একস্সপি ৱচননিট্ঠানঞ্চ থম্ভপতিট্ঠানঞ্চ একতো ভৱিস্সতী’’তি. ইট্ঠকাসিলামত্তিকাকুট্টকাসু পন কুটীসু হেট্ঠা চযং বন্ধিত্ৱা ৱা অবন্ধিত্ৱা ৱা কৰোন্তু, যতো পট্ঠায ভিত্তিং উট্ঠাপেতুকামা হোন্তি, তং সব্বপঠমং ইট্ঠকং ৱা সিলং ৱা মত্তিকাপিণ্ডং ৱা গহেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ কপ্পিযকুটি কাতব্বা, ইট্ঠকাদযো ভিত্তিযং পঠমিট্ঠকাদীনং হেট্ঠা ন ৱট্টন্তি, থম্ভা পন উপৰি উগ্গচ্ছন্তি, তস্মা ৱট্টন্তি. অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘থম্ভেহি কৰিযমানে চতূসু কোণেসু চত্তাৰো থম্ভা, ইট্ঠকাদিকুট্টে চতূসু কোণেসু দ্ৱে তিস্সো ইট্ঠকা অধিট্ঠাতব্বা’’তি ৱুত্তং. তথা পন অকতাযপি দোসো নত্থি, অট্ঠকথাসু হি ৱুত্তমেৱ পমাণং.
গোনিসাদিকা দুৱিধা আৰামগোনিসাদিকা ৱিহাৰগোনিসাদিকাতি. তাসু যত্থ নেৱ আৰামো, ন সেনাসনানি পৰিক্খিত্তানি হোন্তি, অযং আৰামগোনিসাদিকা নাম. যত্থ সেনাসনানি সব্বানি ৱা একচ্চানি ৱা পৰিক্খিত্তানি, আৰামো অপৰিক্খিত্তো, অযং ৱিহাৰগোনিসাদিকা নাম. ইতি উভযত্ৰাপি আৰামস্স অপৰিক্খিত্তভাৱোযেৱ পমাণং. ‘‘আৰামো পন উপড্ঢপৰিক্খিত্তোপি বহুতৰং পৰিক্খিত্তোপি পৰিক্খিত্তোযেৱ নামা’’তি কুৰুন্দিমহাপচ্চৰীসু ৱুত্তং, এত্থ কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৱট্টতি.
গহপতীতি মনুস্সা আৱাসং কত্ৱা ‘‘কপ্পিযকুটিং দেম, পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱদন্তি, এসা গহপতি নাম, ‘‘কপ্পিযকুটিং কাতুং দেমা’’তি ৱুত্তেপি ৱট্টতিযেৱ. অন্ধকট্ঠকথাযং পন ‘‘যস্মা ভিক্খুং ঠপেত্ৱা সেসসহধম্মিকানং সব্বেসঞ্চ দেৱমনুস্সানং হত্থতো পটিগ্গহো চ সন্নিধি চ অন্তোৱুত্থঞ্চ তেসং সন্তকং ভিক্খুস্স ৱট্টতি, তস্মা তেসং গেহানি ৱা তেহি দিন্নকপ্পিযকুটি ৱা গহপতীতি ৱুচ্চতী’’তি ৱুত্তং, পুনপি ৱুত্তং ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৱিহাৰং ঠপেত্ৱা ভিক্খুনুপস্সযো ৱা আৰামিকানং ৱা তিত্থিযানং ৱা দেৱতানং ৱা নাগানং ৱা অপি ব্ৰহ্মানং ৱিমানং কপ্পিযকুটি হোতী’’তি, তং সুৱুত্তং. সঙ্ঘসন্তকমেৱ হি ভিক্খুসন্তকং ৱা গেহং গহপতিকুটিকা ন হোতি.
সম্মুতি নাম ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায সাৱেত্ৱা সম্মতা. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বা, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ৱিহাৰং কপ্পিযভূমিং সম্মন্নেয্য, এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ৱিহাৰং কপ্পিযভূমিং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ৱিহাৰস্স কপ্পিযভূমিযা সম্মুতি, সো তুণ্হস্স. যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ৱিহাৰো কপ্পিযভূমি খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (মহাৱ. ২৯৫).
কম্মৱাচং অৱত্ৱা অপলোকনকম্মৱসেন সাৱেত্ৱা কতাপি সম্মতা এৱ.
১০২. যং (মহাৱ. অট্ঠ. ২৯৫) ইমাসু চতূসু কপ্পিযভূমীসু ৱুত্তং আমিসং, তং সব্বং অন্তোৱুত্থসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ অন্তোৱুত্থঅন্তোপক্কমোচনত্থঞ্হি কপ্পিযকুটিযো অনুঞ্ঞাতা. যং পন অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যপ্পহোনকে গেহে ৱুত্তং সঙ্ঘিকং ৱা পুগ্গলিকং ৱা ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা ৱা সন্তকং একৰত্তম্পি ঠপিতং, তং অন্তোৱুত্থং, তত্থ পক্কঞ্চ অন্তোপক্কং নাম হোতি, এতং ন কপ্পতি. সত্তাহকালিকং পন যাৱজীৱিকঞ্চ ৱট্টতি.
তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো – সামণেৰো ভিক্খুস্স তণ্ডুলাদিকং আমিসং আহৰিত্ৱা কপ্পিযকুটিযং নিক্খিপিত্ৱা পুনদিৱসে পচিত্ৱা দেতি, অন্তোৱুত্থং ন হোতি. তত্থ অকপ্পিযকুটিযং নিক্খিত্তসপ্পিআদীসু কিঞ্চি পক্খিপিত্ৱা দেতি. মুখসন্নিধি নাম হোতি. মহাপচ্চৰিযং পন ‘‘অন্তোৱুত্থং হোতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ নামমত্তমেৱ নানাকৰণং, ভিক্খু অকপ্পিযকুটিযং ঠপিতসপ্পিঞ্চ যাৱজীৱিকপণ্ণঞ্চ একতো পচিত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, সত্তাহং নিৰামিসং ৱট্টতি. সচে আমিসসংসট্ঠং কত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, অন্তোৱুত্থঞ্চেৱ সামংপক্কঞ্চ হোতি. এতেনুপাযেন সব্বসংসগ্গা ৱেদিতব্বা. যং কিঞ্চি আমিসং ভিক্খুনো পচিতুং ন ৱট্টতি. সচেপিস্স উণ্হযাগুযা সুলসিপণ্ণানি ৱা সিঙ্গিৱেৰং ৱা লোণং ৱা পক্খিপন্তি, তম্পি চালেতুং ন ৱট্টতি, ‘‘যাগুং নিব্বাপেমী’’তি পন চালেতুং ৱট্টতি. উত্তণ্ডুলভত্তং লভিত্ৱা পিদহিতুং ন ৱট্টতি. সচে পন মনুস্সা পিদহিত্ৱা দেন্তি, ৱট্টতি. ‘‘ভত্তং মা নিব্বাযতূ’’তি পিদহিতুং ৱট্টতি, খীৰতক্কাদীসু পন সকিং কুথিতেসু অগ্গিং কাতুং ৱট্টতি পুনপাকস্স অনুঞ্ঞাতত্তা.
ইমা পন কপ্পিযকুটিযো কদা জহিতৱত্থুকা হোন্তি? উস্সাৱনন্তিকা তাৱ যা থম্ভানং উপৰি ভিত্তিপাদে ৱা নিখনিত্ৱা কতা, সা সব্বেসু থম্ভেসু চ ভিত্তিপাদেসু চ অপনীতেসু জহিতৱত্থুকা হোতি. সচে পন থম্ভে ৱা ভিত্তিপাদে ৱা পৰিৱত্তেন্তি, যো যো ঠিতো, তত্থ তত্থ পতিট্ঠাতি, সব্বেসুপি পৰিৱত্তিতেসু অজহিতৱত্থুকাৱ হোতি. ইট্ঠকাদীহি কতা চযস্স উপৰি ভিত্তিঅত্থায ঠপিতং ইট্ঠকং ৱা সিলং ৱা মত্তিকাপিণ্ডং ৱা আদিং কত্ৱা ৱিনাসিতকালে জহিতৱত্থুকাৱ হোতি. যেহি পন ইট্ঠকাদীহি অধিট্ঠিতা, তেসু অপনীতেসুপি তদঞ্ঞেসু পতিট্ঠাতীতি অজহিতৱত্থুকাৱ হোতি. গোনিসাদিকা পাকাৰাদীহি পৰিক্খেপে কতে জহিতৱত্থুকাৱ হোতি. পুন তস্মিং আৰামে কপ্পিযকুটিং লদ্ধুং ৱট্টতি. সচে পন পুনপি পাকাৰাদযো তত্থ তত্থ খণ্ডা হোন্তি, ততো ততো গাৱো পৱিসন্তি, পুন কপ্পিযকুটি হোতি. ইতৰা পন দ্ৱে গোপানসীমত্তং ঠপেত্ৱা সব্বস্মিং ছদনে ৱিনট্ঠে জহিতৱত্থুকাৱ হোন্তি. সচে গোপানসীনং উপৰি একম্পি পক্খপাসকমণ্ডলং অত্থি, ৰক্খতি.
১০৩. যত্ৰ পনিমা চতস্সোপি কপ্পিযভূমিযো নত্থি, তত্থ কিং কাতব্বন্তি? অনুপসম্পন্নস্স দত্ৱা তস্স সন্তকং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. তত্ৰিদং ৱত্থু – কৰৱিকতিস্সত্থেৰো কিৰ ৱিনযধৰপামোক্খো মহাসীৱত্থেৰস্স সন্তিকং অগমাসি. সো দীপালোকেন সপ্পিকুম্ভং পস্সিত্ৱা ‘‘ভন্তে, কিমেত’’ন্তি পুচ্ছি. থেৰো ‘‘আৱুসো, গামতো সপ্পিকুম্ভো আভতো লূখদিৱসে সপ্পিনা ভুঞ্জনত্থাযা’’তি আহ. ততো নং তিস্সত্থেৰো ‘‘ন ৱট্টতি, ভন্তে’’তি আহ. থেৰো পুনদিৱসে পমুখে নিক্খিপাপেসি. তিস্সত্থেৰো পুন একদিৱসং আগতো তং দিস্ৱা তথেৱ পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ভন্তে, সহসেয্যপ্পহোনকট্ঠানে ঠপেতুং ন ৱট্টতী’’তি আহ. থেৰো পুনদিৱসে বহি নীহৰাপেত্ৱা নিক্খিপাপেসি, তং চোৰা হৰিংসু. সো পুন একদিৱসং আগতং তিস্সত্থেৰমাহ ‘‘আৱুসো, তযা ‘ন ৱট্টতী’তি ৱুত্তে সো কুম্ভো বহি নিক্খিত্তো চোৰেহি হটো’’তি. ততো নং তিস্সত্থেৰো আহ ‘‘ননু, ভন্তে, অনুপসম্পন্নস্স দাতব্বো অস্স, অনুপসম্পন্নস্স হি দত্ৱা তস্স সন্তকং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি.
ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে
কপ্পিযভূমিৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.