১৫. ভূতগামৱিনিচ্ছযকথা

৭৫. ভূতগামোতি পঞ্চহি বীজেহি জাতানং ৰুক্খলতাদীনমেতং অধিৱচনং. তত্ৰিমানি পঞ্চ বীজানি – মূলবীজং খন্ধবীজং ফড়ুবীজং অগ্গবীজং বীজবীজন্তি. তত্থ মূলবীজং নাম হলিদ্দি সিঙ্গিৱেৰং ৱচা ৱচত্তং অতিৱিসং কটুকৰোহিণী উসীৰং ভদ্দমুত্তকং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলে জাযন্তি মূলে সঞ্জাযন্তি, এতং মূলবীজং নাম. খন্ধবীজং নাম অস্সত্থো নিগ্ৰোধো পিলক্খো উদুম্বৰো কচ্ছকো কপিত্থনো, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি খন্ধে জাযন্তি খন্ধে সঞ্জাযন্তি, এতং খন্ধবীজং নাম. ফড়ুবীজং নাম উচ্ছু ৱেড়ু নড়ো, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পব্বে জাযন্তি পব্বে সঞ্জাযন্তি, এতং ফড়ুবীজং নাম. অগ্গবীজং নাম অজ্জুকং ফণিজ্জকং হিৰিৱেৰং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি অগ্গে জাযন্তি অগ্গে সঞ্জাযন্তি, এতং অগ্গবীজং নাম. বীজবীজং নাম পুব্বণ্ণং অপৰণ্ণং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি বীজে জাযন্তি বীজে সঞ্জাযন্তি, এতং বীজবীজং নাম (পাচি. ৯১). তত্থ ভূতগামে ভূতগামসঞ্ঞী ছিন্দতি ৱা ছিন্দাপেতি ৱা ভিন্দতি ৱা ভিন্দাপেতি ৱা পচতি ৱা পচাপেতি ৱা, পাচিত্তিযং. ভূতগামঞ্হি ৱিকোপেন্তস্স পাচিত্তিযং, ভূতগামপৰিমোচিতং পঞ্চৱিধম্পি বীজগামং ৱিকোপেন্তস্স দুক্কটং.

৭৬. বীজগামভূতগামো (পাচি. অট্ঠ. ৯২২) নামেস অত্থি উদকট্ঠো, অত্থি থলট্ঠো. তত্থ উদকট্ঠো সাসপমত্তিকতিলবীজকাদিভেদা সপণ্ণিকা চ অপণ্ণিকা চ সব্বা সেৱালজাতি, অন্তমসো উদকপপ্পটকং উপাদায ‘‘ভূতগামো’’তি ৱেদিতব্বো. উদকপপ্পটকো নাম উপৰি থদ্ধো ফৰুসৱণ্ণো হেট্ঠা মুদু নীলৱণ্ণো হোতি. তত্থ যস্স সেৱালস্স মূলং ওৰুহিত্ৱা পথৱিযং পতিট্ঠিতং, তস্স পথৱী ঠানং. যো উদকে সঞ্চৰতি, তস্স উদকং. পথৱিযং পতিট্ঠিতং যত্থ কত্থচি ৱিকোপেন্তস্স, উদ্ধৰিত্ৱা ৱা ঠানন্তৰং সঙ্কামেন্তস্স পাচিত্তিযং, উদকে সঞ্চৰন্তং ৱিকোপেন্তস্সেৱ পাচিত্তিযং. হত্থেহি পন ইতো চিতো চৱিযূহিত্ৱা নহাযিতুং ৱট্টতি. সকলঞ্হি উদকং তস্স ঠানং, তস্মা ন সো এত্তাৱতা ঠানন্তৰং সঙ্কামিতো হোতি. উদকতো পন উদকেন ৱিনা সঞ্চিচ্চ উক্খিপিতুং ন ৱট্টতি, উদকেন সদ্ধিং উক্খিপিত্ৱা পুন উদকে পক্খিপিতুং ৱট্টতি. উপ্পলিনিপদুমিনিআদীনি জলজৱল্লিতিণানি উদকতো উদ্ধৰন্তস্স ৱা তত্থেৱ ৱিকোপেন্তস্স ৱা পাচিত্তিযং, পৰেহি উপ্পাটিতানি ৱিকোপেন্তস্স দুক্কটং. তানি হি বীজগামে সঙ্গহং গচ্ছন্তি, তিলবীজকসাসপমত্তিকসেৱালোপি উদকতো উদ্ধটো অমিলাতো অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতি. মহাপচ্চৰিযাদীসু ‘‘অনন্তকতিলবীজকউদকপপ্পটকাদীনি দুক্কটৱত্থূনী’’তি ৱুত্তং, তত্থ কাৰণং ন দিস্সতি. অন্ধকট্ঠকথাযং ‘‘সম্পুণ্ণভূতগামং ন হোতি, তস্মা দুক্কট’’ন্তি ৱুত্তং, তম্পি ন সমেতি. ভূতগামে হি পাচিত্তিযং বীজগামে দুক্কটং ৱুত্তং. অসম্পুণ্ণভূতগামো নাম ততিযো কোট্ঠাসো নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাসু আগতো, অথেতং বীজগামসঙ্গহং গমিস্সতীতি, তম্পি ন যুত্তং অভূতগামমূলত্তা তাদিসস্স বীজগামস্সাতি. অপিচ ‘‘গৰুকলহুকেসু গৰুকে ঠাতব্ব’’ন্তি এতং ৱিনযলক্খণং.

থলট্ঠে ছিন্নৰুক্খানং অৱসিট্ঠো হৰিতখাণু নাম হোতি, তত্থ ককুধকৰঞ্জপিযঙ্গুপনসাদীনং খাণু উদ্ধং ৱড্ঢতি, সো ভূতগামেন সঙ্গহিতো. তালনাড়িকেৰাদীনং খাণু উদ্ধং ন ৱড্ঢতি, সো বীজগামেন সঙ্গহিতো. কদলিযা পন অফলিতায খাণু ভূতগামেন সঙ্গহিতো, ফলিতায বীজগামেন. কদলী পন ফলিতা যাৱ নীলপণ্ণা, তাৱ ভূতগামেনেৱ সঙ্গহিতা, তথা ফলিতো ৱেড়ু. যদা পন অগ্গতো পট্ঠায সুস্সতি, তদা বীজগামেন সঙ্গহং গচ্ছতি. কতৰবীজগামেন? ফড়ুবীজগামেন. কিং ততো নিব্বত্ততি? ন কিঞ্চি. যদি হি নিব্বত্তেয্য, ভূতগামেন সঙ্গহং গচ্ছেয্য. ইন্দসালাদিৰুক্খে ছিন্দিত্ৱা ৰাসিং কৰোন্তি, কিঞ্চাপি ৰাসিকতদণ্ডকেহি ৰতনপ্পমাণাপি সাখা নিক্খমন্তি, বীজগামেনেৱ পন সঙ্গহং গচ্ছন্তি. মণ্ডপত্থায ৱা ৱতিঅত্থায ৱা ৱল্লিআৰোপনত্থায ৱা ভূমিযং নিখণন্তি, মূলেসু চেৱ পণ্ণেসু চ নিগ্গতেসু পুন ভূতগামসঙ্খ্যং গচ্ছন্তি, মূলমত্তেসু পন পণ্ণমত্তেসু ৱা নিগ্গতেসুপি বীজগামেন সঙ্গহিতা এৱ.

যানি কানিচি বীজানি পথৱিযং ৱা উদকেন সিঞ্চিত্ৱা ঠপিতানি, কপালাদীসু ৱা অল্লপংসুং পক্খিপিত্ৱা নিক্খিত্তানি হোন্তি, সব্বানি মূলমত্তে ৱা পণ্ণমত্তে ৱা নিগ্গতেপি বীজানিযেৱ. সচেপি মূলানি চ উপৰি অঙ্কুৰো চ নিগ্গচ্ছতি, যাৱ অঙ্কুৰো হৰিতো ন হোতি, তাৱ বীজানিযেৱ. মুগ্গাদীনং পন পণ্ণেসু উট্ঠিতেসু, ৱীহিআদীনং ৱা অঙ্কুৰে হৰিতে নীলৱণ্ণে জাতে ভূতগামসঙ্গহং গচ্ছন্তি. তালট্ঠীনং পঠমং সূকৰদাঠা ৱিয মূলং নিগ্গচ্ছতি, নিগ্গতেপি যাৱ উপৰি পত্তৱট্টি ন নিগ্গচ্ছতি, তাৱ বীজগামো নামযেৱ. নাড়িকেৰস্স তচং ভিন্দিত্ৱা দন্তসূচি ৱিয অঙ্কুৰো নিগ্গচ্ছতি, যাৱ মিগসিঙ্গসদিসা নীলপত্তৱট্টি ন হোতি, তাৱ বীজগামোযেৱ. মূলে অনিগ্গতেপি তাদিসায পত্তৱট্টিযা জাতায অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতি.

অম্বট্ঠিআদীনি ৱীহিআদীহি ৱিনিচ্ছিনিতব্বানি. ৱন্দাকা ৱা অঞ্ঞা ৱা যা কাচি ৰুক্খে জাযিত্ৱা ৰুক্খং ওত্থৰতি, ৰুক্খোৱ তস্সা ঠানং, তং ৱিকোপেন্তস্স ৱা ততো উদ্ধৰন্তস্স ৱা পাচিত্তিযং. একা অমূলিকা লতা হোতি, অঙ্গুলিৱেঠকো ৱিয ৱনপ্পগুম্বদণ্ডকে ৱেঠেতি, তস্সাপি অযমেৱ ৱিনিচ্ছযো. গেহপমুখপাকাৰৱেদিকা চেতিযাদীসু নীলৱণ্ণো সেৱালো হোতি, যাৱ দ্ৱে তীণি পত্তানি ন সঞ্জাযন্তি, তাৱ অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতি. পত্তেসু জাতেসু পাচিত্তিযৱত্থু, তস্মা তাদিসেসু ঠানেসু সুধালেপম্পি দাতুং ন ৱট্টতি, অনুপসম্পন্নেন লিত্তস্স উপৰি সিনেহলেপো দাতুং ৱট্টতি. সচে নিদাঘসমযে সুক্খসেৱালো তিট্ঠতি, তং সম্মুঞ্জনীআদীহি ঘংসিত্ৱা অপনেতুং ৱট্টতি. পানীযঘটাদীনং বহি সেৱালো দুক্কটৱত্থু, অন্তো অব্বোহাৰিকো, দন্তকট্ঠপূৱাদীসু কণ্ণকম্পি অব্বোহাৰিকমেৱ. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা’’তি (মহাৱ. ৬৬).

৭৭. পাসাণজাতি পাসাণদদ্দুসেৱালসেলেয্যকাদীনি অহৰিতৱণ্ণানি অপত্তকানি চ দুক্কটৱত্থুকানি. অহিচ্ছত্তকং যাৱ মকুটং হোতি, তাৱ দুক্কটৱত্থু, পুপ্ফিতকালতো পট্ঠায অব্বোহাৰিকং, অল্লৰুক্খতো পন অহিচ্ছত্তকং গণ্হন্তো ৰুক্খতচং ৱিকোপেতি, তস্মা তত্থ পাচিত্তিযং. ৰুক্খপপটিকাযপি এসেৱ নযো. যা পন ইন্দসালককুধাদীনং পপটিকা ৰুক্খতো মুচ্চিত্ৱা তিট্ঠতি, তং গণ্হন্তস্স অনাপত্তি. নিয্যাসম্পি ৰুক্খতো মুচ্চিত্ৱা ঠিতং সুক্খৰুক্খে ৱা লগ্গং গণ্হিতুং ৱট্টতি, অল্লৰুক্খতো ন ৱট্টতি. লাখাযপি এসেৱ নযো. ৰুক্খং চালেত্ৱা পণ্ডুপলাসং ৱা পৰিণতকণিকাৰাদিপুপ্ফং ৱা পাতেন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ. হত্থকুক্কুচ্চেন মুদুকেসু ইন্দসালনুহীখন্ধাদীসু ৱা তত্থজাতকতালপণ্ণাদীসু ৱা অক্খৰং ছিন্দন্তস্সপি এসেৱ নযো. সামণেৰানং পুপ্ফং ওচিনন্তানং সাখং ওনামেত্ৱা দাতুং ৱট্টতি. তেহি পন পুপ্ফেহি পানীযং ন ৱাসেতব্বং, পানীযৱাসত্থিকেন সামণেৰং উক্খিপিত্ৱা ওচিনাপেতব্বানি. ফলসাখাপি অত্তনা খাদিতুকামেন ন ওনামেতব্বা, সামণেৰং উক্খিপিত্ৱা ফলং গাহাপেতব্বং. কিঞ্চি গচ্ছং ৱালতং ৱা উপ্পাটেন্তেহি সামণেৰেহি সদ্ধিং গহেত্ৱা আকড্ঢিতুং ন ৱট্টতি, তেসং পন উস্সাহজননত্থং অনাকড্ঢন্তেন কড্ঢনাকাৰং দস্সেন্তেন ৱিয অগ্গে গহেতুং ৱট্টতি. যেসং ৰুক্খানং সাখা ৰুহতি, তেসং সাখং মক্খিকবীজনাদীনং অত্থায কপ্পিযং অকাৰাপেত্ৱা গহিতং, তচে ৱা পত্তে ৱা অন্তমসো নখেনপি ৱিলেখন্তস্স দুক্কটং. অল্লসিঙ্গিৱেৰাদীসুপি এসেৱ নযো. সচে পন কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা সীতলে পদেসে ঠপিতস্স মূলং সঞ্জাযতি, উপৰিভাগে ছিন্দিতুং ৱট্টতি. সচে অঙ্কুৰো জাযতি, হেট্ঠাভাগে ছিন্দিতুং ৱট্টতি, মূলে চ অঙ্কুৰে চ জাতে ন ৱট্টতি.

‘‘সম্মুঞ্জনীসলাকাযপি তিণানি ছিন্দিস্সামী’’তি ভূমিযং সম্মজ্জন্তো সযং ৱা ছিন্দতি, অঞ্ঞেন ৱা ছেদাপেতি, ন ৱট্টতি. চঙ্কমন্তোপি ‘‘ছিজ্জনকং ছিজ্জতু, ভিজ্জনকং ভিজ্জতু, চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি সঞ্চিচ্চ পাদেহি অক্কমন্তো তিণৱল্লিআদীনি সযং ৱা ছিন্দতি, অঞ্ঞেন ৱা ছেদাপেতি, ন ৱট্টতি. সচেপি হি তিণং ৱা লতং ৱা গন্থিং কৰোন্তস্স ভিজ্জতি, গন্থিম্পি কাতুং ন ৱট্টতি. তালৰুক্খাদীসু পন চোৰানং অনাৰুহণত্থায দাৰুমক্কটকং আকোটেন্তি, কণ্টকে বন্ধন্তি, ভিক্খুস্স এৱং কাতুং ন ৱট্টতি. সচে দাৰুমক্কটকো ৰুক্খে অল্লীনমত্তোৱ হোতি, ৰুক্খং ন পীড়েতি, ৱট্টতি. ‘‘ৰুক্খং ছিন্দ, লতং ছিন্দ, কন্দং ৱা মূলং ৱা উপ্পাটেহী’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি অনিযমিতত্তা. নিযমেত্ৱা পন ‘‘ইমং ৰুক্খং ছিন্দা’’তিআদি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. নামং গহেত্ৱাপি ‘‘অম্বৰুক্খং চতুৰংসৱল্লিং আলুৱকন্দং মুঞ্জতিণং অসুকৰুক্খচ্ছল্লিং ছিন্দ ভিন্দ উপ্পাটেহী’’তিআদিৱচনম্পি অনিযমিতমেৱ হোতি. ‘‘ইমং অম্বৰুক্খ’’ন্তিআদিৱচনমেৱ হি নিযমিতং নাম, তং ন ৱট্টতি. পত্তম্পি পচিতুকামো তিণাদীনং উপৰি সঞ্চিচ্চ অগ্গিং কৰোন্তো সযং ৱা পচতি, অঞ্ঞেন ৱা পচাপেতি, ন ৱট্টতি. অনিযমেত্ৱা পন ‘‘মুগ্গে পচ, মাসে পচা’’তিআদি ৱত্তুং ৱট্টতি, ‘‘ইমে মুগ্গে পচা’’তি এৱং ৱত্তুং ন ৱট্টতি. ‘‘ইমং মূলভেসজ্জং জান, ইমং মূলং ৱা পণ্ণং ৱা দেহি, ইমং ৰুক্খং ৱা লতং ৱা আহৰ, ইমিনা পুপ্ফেন ফলেন ৱা অত্থো, ইমং ৰুক্খং ৱা লতং ৱা ফলং ৱা কপ্পিযং কৰোহী’’তি এৱং পন ৱত্তুং ৱট্টতি. এত্তাৱতা ভূতগামপৰিমোচিতং কতং হোতি.

৭৮. পৰিভুঞ্জন্তেন পন বীজগামপৰিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কাৰাপেতব্বং. কপ্পিযকৰণঞ্চেত্থ ইমিনা সুত্তানুসাৰেন ৱেদিতব্বং –

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং অগ্গিপৰিজিতং সত্থপৰিজিতং নখপৰিজিতং অবীজং নিব্বট্টবীজঞ্ঞেৱ পঞ্চম’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৫০).

তত্থ অগ্গিপৰিজিতন্তি অগ্গিনা পৰিজিতং অধিভূতং দড্ঢং ফুট্ঠন্তি অত্থো. সত্থপৰিজিতন্তি সত্থেন পৰিজিতং অধিভূতং ছিন্নং ৱিদ্ধং ৱাতি অত্থো. এস নযো নখপৰিজিতে. অবীজনিব্বট্টবীজানি সযমেৱ কপ্পিযানি. অগ্গিনা কপ্পিযং কৰোন্তেন কট্ঠগ্গিগোমযগ্গিআদীসু যেন কেনচি অন্তমসো লোহখণ্ডেনপি আদিত্তেন কপ্পিযং কাতব্বং, তঞ্চ খো একদেসে ফুসন্তেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বং. সত্থেন কৰোন্তেন যস্স কস্সচি লোহমযসত্থস্স অন্তমসো সূচিনখচ্ছেদনানম্পি তুণ্ডেন ৱা ধাৰায ৱা ছেদং ৱা ৱেধং ৱা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বং. নখেন কপ্পিযং কৰোন্তেন পূতিনখেন ন কাতব্বং, মনুস্সানং পন সীহব্যগ্ঘদীপিমক্কটানং সকুন্তানঞ্চ নখা তিখিণা হোন্তি, তেহি কাতব্বং. অস্সমহিংসসূকৰমিগগোৰূপাদীনং খুৰা অতিখিণা, তেহি ন কাতব্বং, কতম্পি অকতং হোতি. হত্থিনখা পন খুৰা ন হোন্তি, তেহি চ ৱট্টতি. যেহি পন কাতুং ৱট্টতি, তেহি তত্থজাতকেহিপি উদ্ধৰিত্ৱা গহিতকেপি ছেদং ৱা ৱেধং ৱা দস্সেন্তেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বং.

তত্থ সচেপি বীজানং পব্বতমত্তো ৰাসি, ৰুক্খসহস্সং ৱা ছিন্দিত্ৱা একাবদ্ধং কত্ৱা উচ্ছূনং ৱা মহাভাৰো বন্ধিত্ৱা ঠপিতো হোতি, একস্মিং বীজে ৱা ৰুক্খসাখায ৱা উচ্ছুম্হি ৱা কপ্পিযে কতে সব্বং কতং হোতি. উচ্ছূ চ দাৰূনি চ একতো বদ্ধানি হোন্তি, ‘‘উচ্ছুং কপ্পিযং কৰিস্সামী’’তি দাৰুং ৱিজ্ঝতি, ৱট্টতিযেৱ. সচে পন যায ৰজ্জুযা ৱা ৱল্লিযা ৱা বদ্ধানি, তং ৱিজ্ঝতি, ন ৱট্টতি. উচ্ছুখণ্ডানং পচ্ছিং পূৰেত্ৱা আহৰন্তি, একস্মিং খণ্ডে কপ্পিযে কতে সব্বং কতমেৱ. মৰীচপক্কাদীহি চ মিস্সেত্ৱা ভত্তং আহৰন্তি, ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ৱুত্তে সচেপি ভত্তসিত্থে ৱিজ্ঝতি, ৱট্টতিযেৱ. তিলতণ্ডুলাদীসুপি এসেৱ নযো. যাগুযা পক্খিত্তানি পন একাবদ্ধানি হুত্ৱা ন সন্তিট্ঠন্তি, তত্থ একমেকং ৱিজ্ঝিত্ৱা কপ্পিযং কাতব্বমেৱ. কপিত্থফলাদীনং অন্তো মিঞ্জং কটাহং মুঞ্চিত্ৱা সঞ্চৰতি, ভিন্দাপেত্ৱা কপ্পিযং কাৰাপেতব্বং, একাবদ্ধং হোতি, কটাহেপি কাতুং ৱট্টতি.

ইতি পাড়িমুত্তকৱিনযৱিনিচ্ছযসঙ্গহে

ভূতগামৱিনিচ্ছযকথা সমত্তা.