৭. অনামাসৱিনিচ্ছযকথা

৪০. এৱং মচ্ছমংসৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি অনামাসৱিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘অনামাস’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ আমসিযতেতি আমাসং, ন আমাসং অনামাসং, অপৰামসিতব্বন্তি অত্থো. পাৰিপন্থিকাতি ৱিকুপ্পনিকা, অন্তৰাযিকাতি ৱুত্তং হোতি. নদীসোতেন ৱুয্হমানং মাতৰন্তি এতং উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্তং. অঞ্ঞাসু পন ইত্থীসু কাৰুঞ্ঞাধিপ্পাযেন মাতৰি ৱুত্তনযেন পটিপজ্জন্তস্স নেৱত্থি দোসোতি ৱদন্তি. ‘‘মাতৰ’’ন্তি ৱুত্তত্তা অঞ্ঞাসু ন ৱট্টতীতি ৱদন্তাপি অত্থি. এত্থ গণ্হাহীতি ন ৱত্তব্বাতি গেহস্সিতপেমেন কাযপ্পটিবদ্ধেন ফুসনে দুক্কটং সন্ধায ৱুত্তং. কাৰুঞ্ঞেন পন ৱত্থাদিং গহেতুং অসক্কোন্তিং ‘‘গণ্হাহী’’তি ৱদন্তস্সপি অৱসভাৱপ্পত্তিতো উদকে নিমুজ্জন্তিং কাৰুঞ্ঞেন সহসা অনামাসন্তি অচিন্তেত্ৱা কেসাদীসু গহেত্ৱা মোক্খাধিপ্পাযেন আকড্ঢতোপি অনাপত্তিযেৱ. ন হি মীযমানং মাতৰং উপেক্খিতুং ৱট্টতি. অঞ্ঞাতিকায ইত্থিযাপি এসেৱ নযো. উক্কট্ঠায মাতুযাপি আমাসো ন ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘মাতৰ’’ন্তি ৱুত্তং. তস্স কাতব্বং পন অঞ্ঞাসম্পি ইত্থীনং কৰোন্তস্সপি অনাপত্তিযেৱ অনামাসত্তে ৱিসেসাভাৱা.

তিণণ্ডুপকন্তি হিৰিৱেৰাদিমূলেহি কেসালঙ্কাৰত্থায কতচুম্বটকং. তালপণ্ণমুদ্দিকন্তি তালপণ্ণেহি কতং অঙ্গুলিমুদ্দিকং. তেন তালপণ্ণাদিমযং কটিসুত্তকণ্ণপিড়ন্ধনাদি সব্বং ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং. পৰিৱত্তেত্ৱাতি অত্তনো নিৱাসনপাৰুপনভাৱতো অপনেত্ৱা, চীৱৰত্থায পৰিণামেত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. চীৱৰত্থায পাদমূলে ঠপেতীতি ইদং নিদস্সনমত্তং. পচ্চত্থৰণৱিতানাদিঅত্থম্পি ৱট্টতিযেৱ, পূজাদিঅত্থং তাৱকালিকম্পি আমসিতুং ৱট্টতি. সীসপসাধনদন্তসূচীতি ইদং সীসালঙ্কাৰত্থায পটপিলোতিকাহি কতসীসপসাধনকঞ্চেৱ দন্তসূচিআদি চাতি দ্ৱে তযো. সীসপসাধনং সিপাটিকোপকৰণত্থায চেৱ দন্তসূচিং সূচিউপকৰণত্থায চ গহেতব্বন্তি যথাক্কমং অত্থং দস্সেতি. কেসকলাপং বন্ধিত্ৱা তত্থ তিৰিযং পৱেসনত্থায কতা সূচি এৱ সীসপসাধনকদন্তসূচীতি একমেৱ কত্ৱা সিপাটিকায পক্খিপিত্ৱা পৰিহৰিতব্বসূচিযেৱ তস্স তস্স কিচ্চস্স উপকৰণন্তি সিপাটিকসূচিউপকৰণং, এৱং ৱা যোজনা কাতব্বা.

পোত্থকৰূপন্তি সুধাদীহি কতং পাৰাজিকৱত্থুভূতানং তিৰচ্ছানগতিত্থীনং সণ্ঠানেন কতম্পি অনামাসমেৱ. ইত্থিৰূপানি দস্সেত্ৱা কতং ৱত্থুভিত্তিআদিঞ্চ ইত্থিৰূপং অনামসিত্ৱা ৱড়ঞ্জেতুং ৱট্টতি. এৱৰূপে হি অনামাসে কাযসংসগ্গৰাগে অসতি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমসতো দোসো নত্থি. ভিন্দিত্ৱাতি এত্থ হত্থেন অগ্গহেত্ৱাৱ কেনচি দণ্ডাদিনা ভিন্দিতব্বং. এত্থ চ অনামাসম্পি দণ্ডপাসাণাদীহি ভেদনস্স অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা, পাড়িযম্পি আপদাসু মোক্খাধিপ্পাযস্স আমসনেপি অনাপত্তিযা ৱুত্তত্তা চ সপ্পিনিআদিৱাড়মিগীহি গহিতপাণকানং মোচনত্থায তং তং সপ্পিনিআদিৱত্থুং দণ্ডাদীহি পটিক্খিপিত্ৱা গহেতুং, মাতুআদিং উদকে মীযমানং ৱত্থাদীহি গহেতুং, অসক্কোন্তিং কেসাদীসু গহেত্ৱা কাৰুঞ্ঞেন উক্খিপিতুঞ্চ ৱট্টতীতি অযমত্থো গহেতব্বোৱ. ‘‘অট্ঠকথাযং ‘ন ত্ৱেৱ আমসিতব্বা’তি ইদং পন ৱচনং অমীযমানং ৱত্থুং সন্ধায ৱুত্তন্তি অযং অম্হাকং খন্তী’’তি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.২৮১) ৱুত্তং.

৪১. মগ্গং অধিট্ঠাযাতি ‘‘মগ্গো অয’’ন্তি মগ্গসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱাতি অত্থো. পঞ্ঞপেত্ৱা দেন্তীতি ইদং সামীচিৱসেন ৱুত্তং, তেহি পন ‘‘আসনং পঞ্ঞপেত্ৱাৱ নিসীদথা’’তি ৱুত্তে সযমেৱ পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদিতুং ৱট্টতি. তত্থ জাতকানীতি অচ্ছিন্দিত্ৱা ভূতগামভাৱেনেৱ ঠিতানি. ‘‘কীড়ন্তেনা’’তি ৱুত্তত্তা সতি পচ্চযে আমসন্তস্স অনাপত্তি, ইদঞ্চ গিহিসন্তকং সন্ধায ৱুত্তং, ভিক্খুসন্তকং পন পৰিভোগাৰহং সব্বথা আমসিতুং ন ৱট্টতি দুৰূপচিণ্ণত্তা. তালপনসাদীনীতি চেত্থ আদি-সদ্দেন নাড়িকেৰলবুজতিপুসঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলএড়ালুকফলানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ‘‘যথাৱুত্তফলানংযেৱ চেত্থ কীড়াধিপ্পাযেন আমসনং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা পাসাণসক্খৰাদীনি কীড়াধিপ্পাযেনপি আমসিতুং ৱট্টতি. অনুপসম্পন্নানং দস্সামীতি ইদং অপটিগ্গহেত্ৱা গহণং সন্ধায ৱুত্তং. অত্তনোপি অত্থায পটিগ্গহেত্ৱা গহণে দোসো নত্থি অনামাসত্তাভাৱা.

৪২. মুত্তাতি (ম. নি. টী. ১.২ পথৱীৱাৰৱণ্ণনা; সাৰত্থ. টী. ২.২৮১) হত্থিকুম্ভজাতিকা অট্ঠৱিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং, ৱৰাহদাঠং, ভুজগসীসং, ৱলাহকং, ৱেড়ু, মচ্ছসিৰো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ হত্থিকুম্ভজা পীতৱণ্ণা পভাহীনা. ৱৰাহদাঠা ৱৰাহদাঠাৱণ্ণাৱ. ভুজগসীসজা নীলাদিৱণ্ণা সুৱিসুদ্ধা ৱট্টলা চ. ৱলাহকজা ভাসুৰা দুব্বিভাগা ৰত্তিভাগে অন্ধকাৰং ৱিধমেন্তিযো তিট্ঠন্তি, দেৱূপভোগা এৱ চ হোন্তি. ৱেড়ুজা কৰকফলসমানৱণ্ণা ন ভাসুৰা, তে চ ৱেড়ূ অমনুস্সগোচৰেযেৱ পদেসে জাযন্তি. মচ্ছসিৰজা পাঠীনপিট্ঠিসমানৱণ্ণা ৱট্টলা লঘৱো চ তেজৱন্তা হোন্তি পভাৱিহীনা চ, তে চ মচ্ছা সমুদ্দমজ্ঝেযেৱ জাযন্তি. সঙ্খজা সঙ্খউদৰচ্ছৱিৱণ্ণা কোলফলপ্পমাণাপি হোন্তি পভাৱিহীনাৱ. সিপ্পিজা পভাৱিসেসযুত্তা হোন্তি নানাসণ্ঠানা. এৱং জাতিতো অট্ঠৱিধাসু মুত্তাসু যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজা, তা সামুদ্দিকা. ভুজগজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোন্তি, ইতৰা অসামুদ্দিকা. যস্মা বহুলং সামুদ্দিকাৱ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সিপ্পিজাৱ, ইতৰা কদাচি কাচি, তস্মা সম্মোহৱিনোদনিযং (ৱিভ. অট্ঠ. ১৭৩) ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকা মুত্তা’’তি ৱুত্তং.

মণীতি ৱেড়ুৰিযাদিতো অঞ্ঞো জোতিৰসাদিভেদো সব্বো মণি. ৱেড়ুৰিযোতি অল্লৱেড়ুৱণ্ণো মণি, ‘‘মজ্জাৰক্খিমণ্ডলৱণ্ণো’’তিপি ৱদন্তি. সঙ্খোতি সামুদ্দিকসঙ্খো. সিলাতি মুগ্গৱণ্ণা অতিসিনিদ্ধা কাড়সিলা. মণিৱোহাৰং অগতা ৰত্তসেতাদিৱণ্ণা সুমট্ঠাপি সিলা অনামাসা এৱাতি ৱদন্তি. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.২৮১) পন ‘‘সঙ্খোতি সামুদ্দিকসঙ্খো. সিলাতি কাড়সিলাপণ্ডুসিলাসেতসিলাদিভেদা সব্বাপি সিলা’’তি ৱুত্তং. পৱাড়ং সমুদ্দতো জাতনাতিৰত্তমণি. ৰজতন্তি কহাপণমাসাদিভেদং জতুমাসাদিং উপাদায সব্বং ৱুত্তাৱসেসৰূপিযং গহিতং. জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণং. লোহিতঙ্কোতি ৰত্তমণি. মসাৰগল্লন্তি কবৰৱণ্ণো মণি. ‘‘মৰকত’’ন্তিপি ৱদন্তি.

ভণ্ডমূলত্থাযাতি পত্তচীৱৰাদিমূলত্থায. কুট্ঠৰোগস্সাতি নিদস্সনমত্তং. তায ৱূপসমেতব্বস্স যস্স কস্সচি ৰোগস্স অত্থায ৱট্টতিযেৱ. ‘‘ভেসজ্জত্থঞ্চ অৱিদ্ধাযেৱ মুত্তা ৱট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তা. ভেসজ্জত্থায পিসিত্ৱা যোজিতানং মুত্তানং ৰতনভাৱৱিজহনতো গহণক্খণেপি ৰতনাকাৰেন অপেক্খাভাৱা ‘‘ভেসজ্জত্থায পন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. যাৱ পন তা মুত্তা ৰতনৰূপেন তিট্ঠন্তি, তাৱ আমসিতুং ন ৱট্টন্তি. এৱং অঞ্ঞম্পি ৰতনপাসাণং পিসিত্ৱা ভেসজ্জে যোজনত্থায গহেতুং ৱট্টতি এৱ. জাতৰূপৰজতং পন মিস্সেত্ৱা যোজনভেসজ্জত্থাযপি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি. গহট্ঠেহি যোজেত্ৱা দিন্নম্পি যদি ভেসজ্জে সুৱণ্ণাদিৰূপেন তিট্ঠতি, ৱিযোজেতুঞ্চ সক্কা, তাদিসং ভেসজ্জম্পি ন ৱট্টতি. তং অব্বোহাৰিকত্তগতঞ্চে ৱট্টতি. ‘‘জাতিফলিকং উপাদাযা’’তি ৱুত্তত্তা সূৰিযকন্তচন্দকন্তাদিকং জাতিপাসাণং মণিম্হি এৱ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. আকৰমুত্তোতি আকৰতো মুত্তমত্তো. ভণ্ডমূলত্থং সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতীতি ইমিনাৱ আমসিতুম্পি ৱট্টতীতি দস্সেতি. পচিত্ৱা কতোতি কাচকাৰেহি পচিত্ৱা কতো.

ধমনসঙ্খো চ ধোতৱিদ্ধো চ ৰতনমিস্সো চাতি যোজেতব্বং. ৱিদ্ধোতিআদিভাৱেন কতছিদ্দো. ৰতনমিস্সোতি কঞ্চনলতাদিৱিচিত্তো মুত্তাদিৰতনখচিতো চ. এতেন ধমনসঙ্খতো অঞ্ঞো ৰতনসম্মিস্সো অনামাসোতি দস্সেতি. সিলাযম্পি এসেৱ নযো. পানীযসঙ্খোতি ইমিনা থালকাদিআকাৰেন কতসঙ্খমযভাজনানি ভিক্খূনং সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টন্তীতি সিদ্ধং. সেসন্তি ৰতনমিস্সং ঠপেত্ৱা অৱসেসং. মুগ্গৱণ্ণংযেৱ ৰতনসম্মিস্সং কৰোন্তি, ন অঞ্ঞন্তি আহ ‘‘মুগ্গৱণ্ণাৱা’’তি, মুগ্গৱণ্ণা ৰতনসম্মিস্সাৱ ন ৱট্টতীতি ৱুত্তং হোতি. সেসাতি ৰতনসম্মিস্সং ঠপেত্ৱা অৱসেসা সিলা.

বীজতো পট্ঠাযাতি ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. সুৱণ্ণচেতিযন্তি ধাতুকৰণ্ডকং. পটিক্খিপীতি ‘‘ধাতুট্ঠপনত্থায গণ্হথা’’তি অৱত্ৱা ‘‘তুম্হাকং গণ্হথা’’তি পেসিতত্তা পটিক্খিপি. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.২৮১) পন ‘‘পটিক্খিপীতি সুৱণ্ণমযস্স ধাতুকৰণ্ডকস্স বুদ্ধাদিৰূপস্স চ অত্তনো সন্তককৰণে নিস্সগ্গিযত্তা ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. সুৱণ্ণবুব্বুড়কন্তি সুৱণ্ণতাৰকং. ‘‘ৰূপিযছড্ডকট্ঠানে’’তি ৱুত্তত্তা ৰূপিযছড্ডকস্স জাতৰূপৰজতং আমসিত্ৱা ছড্ডেতুং ৱট্টতীতি ৱুত্তং. কেড়াপযিতুন্তি আমসিত্ৱা ইতো চিতো চ সঞ্চাৰেতুং. ৱুত্তন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. কচৱৰমেৱ হৰিতুং ৱট্টতীতি গোপকা ৱা হোন্তু অঞ্ঞে ৱা, হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৱা কচৱৰং অপনেতুং ৱট্টতি, ‘‘মলম্পি পমজ্জিতুং ৱট্টতিযেৱা’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.২৮১) ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.২৮১) পন ‘‘কচৱৰমেৱ হৰিতুং ৱট্টতীতি গোপকা ৱা হোন্তু অঞ্ঞে ৱা, হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৱা কচৱৰং অপনেতুং ৱট্টতি, মলম্পি মজ্জিতুং ৱট্টতি এৱাতি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি কেড়াযনসদিসত্তা’’তি ৱুত্তং. কথং ন সমেতি? মহাঅট্ঠকথাযং চেতিযঘৰগোপকা ৰূপিযছড্ডকট্ঠানে ঠিতাতি তেসংযেৱ কেড়াযনং অনুঞ্ঞাতং, ন অঞ্ঞেসং, তস্মা ‘‘গোপকা ৱা হোন্তু অঞ্ঞে ৱা’’তি ৱচনং মহাঅট্ঠকথায ন সমেতি.

কুৰুন্দিযং পন তম্পি পটিক্খিত্তং, সুৱণ্ণচেতিযে কচৱৰমেৱ হৰিতুং ৱট্টতীতি এত্তকমেৱ অনুঞ্ঞাতং, তস্মা সাৱধাৰণং কত্ৱা ৱুত্তত্তা ‘‘হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৱা’’তি চ ‘‘মলম্পি পমজ্জিতুং ৱট্টতি এৱা’’তি চ ৱচনং কুৰুন্দট্ঠকথায ন সমেতি, তস্মা ৱিচাৰেতব্বমেতন্তি. আৰকূটলোহন্তি সুৱণ্ণৱণ্ণো কিত্তিমলোহৱিসেসো. তিৱিধঞ্হি কিত্তিমলোহং – কংসলোহং ৱট্টলোহং আৰকূটলোহন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং কংসলোহং নাম, সীসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং ৱট্টলোহং, ৰসতুত্থেহি ৰঞ্জিতং তম্বং আৰকূটলোহং নাম. ‘‘পকতিৰসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং আৰকূট’’ন্তি চ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.২৮১) ৱুত্তং. তং পন ‘‘জাতৰূপগতিক’’ন্তি ৱুত্তত্তা উগ্গণ্হতো নিস্সগ্গিযম্পি হোতীতি কেচি ৱদন্তি, ৰূপিযেসু পন অগণিতত্তা নিস্সগ্গিযং ন হোতি, আমসনে সম্পটিচ্ছনে চ দুক্কটমেৱাতি ৱেদিতব্বং. সব্বোপি কপ্পিযোতি যথাৱুত্তসুৱণ্ণাদিমযানং সেনাসনপৰিক্খাৰানং আমসনগোপনাদিৱসেন পৰিভোগো সব্বথা কপ্পিযোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ‘‘ভিক্খূনং ধম্মৱিনযৱণ্ণনট্ঠানে’’তি ৱুত্তত্তা সঙ্ঘিকমেৱ সুৱণ্ণাদিমযং সেনাসনং সেনাসনপৰিক্খাৰা চ ৱট্টন্তি, ন পুগ্গলিকানীতি গহেতব্বং. পটিজগ্গিতুং ৱট্টন্তীতি সেনাসনপটিবন্ধতো ৱুত্তং.

৪৩. সামিকানং পেসেতব্বন্তি সামিকানং সাসনং পেসেতব্বং. ভিন্দিত্ৱাতি পঠমমেৱ অনামসিত্ৱা পাসাণাদিনা কিঞ্চিমত্তং ভেদং কত্ৱা পচ্ছা কপ্পিযভণ্ডত্থায অধিট্ঠহিত্ৱা হত্থেন গহেতুং ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘কপ্পিযভণ্ডং কৰিস্সামীতি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি. এত্থাপি তঞ্চ ৱিযোজেত্ৱা আমসিতব্বং. ফলকজালিকাদীনীতি এত্থ সৰপৰিত্তাণায হত্থেন গহেতব্বং. কিটিকাফলকং অক্খিৰক্খণত্থায অযলোহাদীহি জালাকাৰেন কত্ৱা সীসাদীসু পটিমুঞ্চিতব্বং জালিকং নাম. আদি-সদ্দেন কৱচাদিকং সঙ্গণ্হাতি. অনামাসানীতি মচ্ছজালাদিপৰূপৰোধং সন্ধায ৱুত্তং, ন সৰপৰিত্তাণং তস্স আৱুধভণ্ডত্তাভাৱা. তেন ৱক্খতি ‘‘পৰূপৰোধনিৱাৰণঞ্হী’’তিআদি (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৪৩). আসনস্সাতি চেতিযস্সসমন্তা কতপৰিভণ্ডস্স. বন্ধিস্সামীতি কাকাদীনং অদূসনত্থায বন্ধিস্সামি.

‘‘ভেৰিসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মভেৰী. ৱীণাসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মৱীণা’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.২৮১) ৱুত্তং. ‘‘চম্মৱিনদ্ধা ৱীণাভেৰিআদীনী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনতো ৱিসেসাভাৱা ‘‘কুৰুন্দিযং পনা’’তিআদিনা ততো ৱিসেসস্স ৱত্তুমাৰদ্ধত্তা চ ভেৰিআদীনং ৱিনদ্ধোপকৰণসমূহো ভেৰিৱীণাসঙ্ঘাটোতি ৱেদিতব্বো ‘‘সঙ্ঘটিতব্বোতি সঙ্ঘাটো’’তি কত্ৱা. তুচ্ছপোক্খৰন্তি অৱিনদ্ধচম্মভেৰিৱীণানং পোক্খৰং. আৰোপিতচম্মন্তি পুব্বে আৰোপিতং হুত্ৱা পচ্ছা ততো অপনেত্ৱা ৱিসুং ঠপিতমুখচম্মমত্তং, ন সেসোপকৰণসহিতং, তং পন সঙ্ঘাতোতি অযং ৱিসেসো. ওনহিতুন্তি ভেৰিপোক্খৰাদীনি চম্মং আৰোপেত্ৱা চম্মৱদ্ধিআদীহি সব্বেহি উপকৰণেহি ৱিনন্ধিতুং. ওনহাপেতুন্তি তথেৱ অঞ্ঞেহি ৱিনন্ধাপেতুং.

ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে

অনামাসৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম

সত্তমো পৰিচ্ছেদো.