৩২. গৰুকাপত্তিৱুট্ঠানৱিনিচ্ছযকথা

পটিচ্ছন্নপৰিৱাসকথা

২৩৬. এৱং চোদনাদিৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি গৰুকাপত্তিৱুট্ঠানৱিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘গৰুকাপত্তিৱুট্ঠান’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ গৰু অলহুকং পটিকৰণং এতিস্সা আপত্তিযাতি গৰুকা, আপজ্জিতব্বাতি আপত্তি, গৰুকা চ সা আপত্তি চাতি গৰুকাপত্তি, ৱুট্ঠহতে ৱুট্ঠানং, গৰুকাপত্তিযা ৱুট্ঠানং গৰুকাপত্তি ৱুট্ঠানং. কিং তং? সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিতো পৰিসুদ্ধভাৱো. তেনাহ ‘‘পৰিৱাসমানত্তাদীহি ৱিনযকম্মেহি গৰুকাপত্তিতো ৱুট্ঠান’’ন্তি. কিঞ্চাপি চতুব্বিধো পৰিৱাসো, অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো পন ইধ নাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘তিৱিধো পৰিৱাসো’’তি. তথা হি ৱুত্তং সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৫) ‘‘তত্থ চতুব্বিধো পৰিৱাসো – অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো সুদ্ধন্তপৰিৱাসো সমোধানপৰিৱাসোতি. তেসু ‘যো সো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞোপি অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদং, তস্স চত্তাৰো মাসে পৰিৱাসো দাতব্বো’তি এৱং মহাখন্ধকে (মহাৱ. ৮৬) ৱুত্তো তিত্থিযপৰিৱাসো অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো নাম. তত্থ যং ৱত্তব্বং, তং ৱুত্তমেৱ. অযং পন ইধ অনধিপ্পেতো’’তি. ইতো পৰং অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ সুৱিঞ্ঞেয্যোতি তস্মা দুব্বিঞ্ঞেয্যট্ঠানেযেৱ ৱণ্ণযিস্সাম.

২৩৭. এৱং যো যো আপন্নো হোতি, তস্স তস্স নামং গহেত্ৱা কম্মৱাচা কাতব্বাতি এতেন পাড়িযং সব্বসাধাৰণৱসেন ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামো ভিক্খূ’’তি চ ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো’’তি চ আগতেপি কম্মৱাচাভণনকালে তথা অভণিত্ৱা ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো ভিক্খূ’’তি চ ‘‘ইমস্স বুদ্ধৰক্খিতস্স ভিক্খুনো’’তি চ এৱং সকসকনামং উদ্ধৰিত্ৱাৱ কম্মৱাচা কাতব্বাতি দস্সেতি.

মাড়কসীমাযমেৱ ৱত্তং সমাদাতব্বং, ন ততো বহি. কস্মা? ‘‘অঞ্ঞত্থ কম্মৱাচা অঞ্ঞত্থ সমাদান’’ন্তি ৱত্তব্বদোসপ্পসঙ্গতো. অসমাদিন্নৱত্তস্স আৰোচনাসম্ভৱতো, মাড়কসীমায সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং একস্সপি অনাৰোচনে সতি ৰত্তিচ্ছেদসম্ভৱতো চ. পৰিৱাসং সমাদিযামি, ৱত্তং সমাদিযামীতি ইমেসু দ্ৱীসু পদেসু একেকেন ৱা উভোহি পদেহি ৱা সমাদাতব্বং. কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘একপদেনপি চেত্থ নিক্খিত্তো হোতি পৰিৱাসো, দ্ৱীহি পন সুনিক্খিত্তোযেৱ, সমাদানেপি এসেৱ নযো’’তি ৱক্খমানত্তা. সমাদিযিত্ৱা তত্থেৱ সঙ্ঘস্স আৰোচেতব্বং, ন তত্থ অনাৰোচেত্ৱা অঞ্ঞত্থ গন্তব্বং. কস্মা? ৱুট্ঠিতায পৰিসায পুন সন্নিপাতেতুং দুক্কৰত্তা, একস্সপি ভিক্খুনো অনাৰোচেত্ৱা অৰুণুট্ঠাপনে সতি ৰত্তিচ্ছেদকৰত্তা.

আৰোচেন্তেন এৱং আৰোচেতব্বন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অহং ভন্তে…পে… সঙ্ঘো ধাৰেতূ’’তি এত্তকমেৱ ৱত্ৱা যাচনে ৱিয ‘‘দুতিযম্পি ততিযম্পী’’তি অৱুত্তত্তা অচ্চাযিককৰণে সতি একৱাৰং আৰোচিতেপি উপপন্নমেৱাতি দট্ঠব্বং. ৱেদিযামহং ভন্তে, ৱেদিযতীতি মং সঙ্ঘো ধাৰেতূতি এত্থ ‘‘ৱেদিযামীতি চিত্তেন সম্পটিচ্ছিত্ৱা সুখং অনুভৱামি, ন তপ্পচ্চযা অহং দুক্খিতোতি অধিপ্পাযো’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৯৭) ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘সুখং ৱেদেমি ৱেদন’’ন্তিআদীসু ৱিয পি-সদ্দো অনুভৱনত্থো হোতি. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৯৭) পন ‘‘ৱেদিযামীতি জানেমি, চিত্তেন সম্পটিচ্ছিত্ৱা সুখং অনুভৱামি, ন তপ্পচ্চযা অহং দুক্খিতোতি অধিপ্পাযোতি লিখিত’’ন্তি ৱুত্তং. এত্থ পন ‘‘দীপঙ্কৰো লোকৱিদূ’’তিআদীসু ৱিয ঞাণত্থো অনুভৱনত্থো চ. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৯৭) পন ‘‘ৱেদিযামহন্তি জানাপেমহং, আৰোচেমীতি অত্থো, অনুভৱামীতিপিস্স অত্থং ৱদন্তি. পুৰিমং পন পসংসন্তি আৰোচনৱচনত্তা’’তি. এত্থ তু –

‘‘সম্পন্নং সালিকেদাৰং, সুৱা খাদন্তি ব্ৰাহ্মণ;

পটিৱেদেমি তে ব্ৰহ্মে, ন নং ৱাৰেতুমুস্সহে’’তি. –

আদীসু ৱিয আৰোচনত্থোতি দট্ঠব্বো.

আৰোচেত্ৱা…পে… নিক্খিপিতব্বন্তি দুক্কটপৰিমোচনত্থং ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘তদহেৱ পুন ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা অৰুণং উট্ঠাপেতুকামস্স ৰত্তিচ্ছেদপৰিহাৰত্থম্পী’’তি ৱদন্তি. যস্স মাড়কে নাৰোচিতং, তস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং. যস্স আৰোচিতং, তস্স পুন আৰোচনকিচ্চং নত্থি, কেৱলং নিক্খিপিতব্বমেৱ. ‘‘সভাগা ভিক্খূ ৱসন্তী’’তি ৱুত্তত্তা ৱিসভাগানং ৱসনট্ঠানে ৱত্তং অসমাদিযিত্ৱা বহি এৱ কাতুম্পি ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱাতি ইদং ৱিহাৰে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৱনূপচাৰৱিজহনত্থং ৱুত্তং, মহামগ্গতো ওক্কম্মাতি ইদং মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং সৱনূপচাৰাতিক্কমনত্থং, গুম্বেন ৱাতিআদি দস্সনূপচাৰৱিজহনত্থং. সোপি কেনচি কম্মেন পুৰেঅৰুণে এৱ গচ্ছতীতি ইমিনা আৰোচনায কতায সব্বেসু ভিক্খূসু বহিৱিহাৰং গতেসুপি ঊনেগণেচৰণদোসো ৱা ৱিপ্পৱাসদোসো ৱা ন হোতি আৰোচনত্থত্তা সহৱাসস্সাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অযঞ্চা’’তিআদি. অনিক্খিত্তৱত্তেন অন্তোউপচাৰগতানং সব্বেসম্পি আৰোচেতব্বা. ‘‘অযং নিক্খিত্তৱত্তস্স পৰিহাৰো’’তি ৱুত্তং, তত্থ নিক্খিত্তৱত্তস্সাতি ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পৰিৱসন্তস্সাতি অত্থো. অযং পনেত্থ থেৰস্স অধিপ্পাযো – ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পৰিৱসন্তস্স উপচাৰগতানং সব্বেসং আৰোচনকিচ্চং নত্থি, দিট্ঠৰূপানং সুতসদ্দানং আৰোচেতব্বং, অদিট্ঠঅসুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্বং. ইদং ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পৰিৱসন্তস্স লক্খণন্তি. থেৰস্সাতি মহাপদুমত্থেৰস্স.

২৩৮. কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থাযাতি ইমেসু পটিচ্ছন্নদিৱসপ্পমাণেন পৰিৱসিতদিৱসেসু ‘‘সিযুং নু খো তিৱিধৰত্তিচ্ছেদকাৰণযুত্তানি কানিচি দিৱসানি, এৱং সতি অপৰিপুণ্ণপৰিৱাসদিৱসত্তা ন মানত্তাৰহো ভৱেয্য, অসতি চ মানত্তাৰহভাৱে মানত্তং দিন্নম্পি অদিন্নংযেৱ ভৱেয্য, এৱঞ্চ সতি আপন্নাপত্তিতো ৱুট্ঠানং ন ভৱেয্যা’’তি ইমস্স ৱিনযকুক্কুচ্চস্স ৱিনোদনত্থায. একেন ৱা দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা দিৱসেহি অধিকতৰানি দিৱসানি পৰিৱসিত্ৱা ননু চাযং পৰিৱুত্থপৰিৱাসো, তস্মানেন মানত্তমেৱ যাচিতব্বং, অথ কস্মা ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা মানত্তং যাচিতব্বন্তি আহাতি চোদনং মনসি কৰোন্তেন ৱুত্তং ‘‘অযঞ্হি ৱত্তে সমাদিন্নে’’তিআদি. হি যস্মা অযং ভিক্খু ৱত্তে সমাদিন্নে এৱ মানত্তাৰহো হোতি, ন অসমাদিন্নে, ইতি তস্মা ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা মানত্তং যাচিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ননু চ কম্মৱাচাযং ‘‘সো পৰিৱুত্থপৰিৱাসো সঙ্ঘং মানত্তং যাচতি’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘সমাদিন্নৱত্তো’’তি, অথ কস্মা ‘‘ৱত্তে সমাদিন্নে এৱ মানত্তাৰহো হোতী’’তি ৱুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘নিক্খিত্তৱত্তেন পৰিৱুত্থত্তা’’তি. যস্মা অযং ভিক্খু নিক্খিত্তৱত্তেন হুত্ৱা পৰিৱুত্থো হোতি, নো অনিক্খিত্তৱত্তেন, তস্মা নিক্খিত্তৱত্তেন হুত্ৱা পৰিৱুত্থত্তা অযং ভিক্খু ৱত্তে সমাদিন্নে এৱ মানত্তাৰহো হোতি, নো অসমাদিন্নেতি যোজনা. তথা হি ৱুত্তং ‘‘অনিক্খিত্তৱত্তস্স পন পুন সমাদানকিচ্চং নত্থি. সো হি পটিচ্ছন্নদিৱসাতিক্কমেনেৱ মানত্তাৰহো হোতি, তস্মা তস্স মানত্তং দাতব্বমেৱা’’তি.

চতূহি পঞ্চহি ৱা ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি ঊনেগণেচৰণদোসা ৱিমুচ্চনত্থং. পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপতোতিআদি কিঞ্চাপি পাড়িযং নত্থি, অথ খো অট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনেন তথা এৱ পটিপজ্জিতব্বন্তি চ ৱুত্তং. ‘‘অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি দ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে সল্লক্খেত্ৱা, অনিক্খিত্তৱত্তানং উপচাৰসীমায আগতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা সহৱাসাদিকং ৱেদিতব্বন্তি চ ৱুত্তং. ‘নিক্খিপন্তেন আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং পযোজনং অত্থী’তি চ ৱুত্তং, ন পন তং পযোজনং দস্সিত’’ন্তি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৯৭) ৱুত্তং, ৱত্তভেদদুক্কটা মুচ্চনপযোজনং হোতীতি ৱেদিতব্বং.

২৩৯. অব্ভানং কাতুং ন ৱট্টতীতি কতম্পি অকতমেৱ হোতীতি অত্থো. ‘‘তেনাপি ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা আৰোচেত্ৱা অব্ভানং যাচিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তত্তা অব্ভানযাচনত্থং মানত্তস্স সমাদিযনকালেপি আৰোচেতব্বমেৱ. পুব্বে মানত্তচাৰিতকালে আৰোচিতমেৱাতি অনাৰোচেত্ৱা অব্ভানং ন যাচিতব্বন্তি ৱিঞ্ঞাযতি. এৱং মানত্তযাচনকালেপি পৰিৱাসং সমাদিযিত্ৱা আৰোচেতব্বমেৱাতি দট্ঠব্বং.

২৪০. চিণ্ণমানত্তো ভিক্খু অব্ভেতব্বোতি চিণ্ণমানত্তস্স চ অব্ভানাৰহস্স চ নিন্নানাকৰণত্তা ৱুত্তং. অঞ্ঞথা ‘‘অব্ভানাৰহো অব্ভেতব্বো’’তি ৱত্তব্বং সিযা. উক্খেপনীযকম্মকতোপি অত্তনো লদ্ধিগ্গহণৱসেন সভাগভিক্খুম্হি সতি তস্স অনাৰোচাপেতুং ন লভতি.

‘‘অনন্তৰাযিকস্স পন অন্তৰাযিকসঞ্ঞায ছাদযতো অচ্ছন্নাৱা’’তি পাঠো. অৱেৰিভাৱেন সভাগো অৱেৰিসভাগো. ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্স পন সন্তিকে আৱি কাতুং ন ৱট্টতী’’তি পসঙ্গতো ইধেৱ পকাসিতং. লহুকেসু পটিক্খেপো নত্থি. তত্থ ঞত্তিযা আৱি কত্ৱা উপোসথং কাতুং অনুঞ্ঞাতত্তা লহুকসভাগং আৱি কাতুং ৱট্টতীতি. সভাগসঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আৰোচনং ন ৱট্টতীতি কিৰ. ‘‘তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতীতি (মহাৱ. ১৭১) ৱুত্তত্তা লহুকস্সেৱাযং সমনুঞ্ঞাতা. ন হি সক্কা সুদ্ধস্স একস্স সন্তিকে সঙ্ঘাদিসেসস্স পটিকৰণং কাতু’’ন্তি লিখিতং. লহুকেসুপি সভাগং আৱি কাতুং ন ৱট্টতীতি. তস্মা এৱ হি ঞত্তিযা আৱিকৰণং অনুঞ্ঞাতং, ইতৰথা তং নিৰত্থকং সিযা. অঞ্ঞমঞ্ঞাৰোচনস্স ৱট্টতি, ততো ন ৱট্টতীতি দীপনত্থমেৱ ঞত্তিযা আৱিকৰণমনুঞ্ঞাতং, তেনেৱ ইধ ‘‘সভাগসঙ্ঘাদিসেসং আপন্নস্সা’’তিআদি ৱুত্তং, অযমত্থো ‘‘এত্তাৱতা তে দ্ৱে নিৰাপত্তিকা হোন্তি, তেসং সন্তিকে সেসেহি সভাগাপত্তিযো দেসেতব্বা’’তি ৱচনেন কঙ্খাৱিতৰণিযম্পি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) পকাসিতোৱ. সঙ্ঘাদিসেসং পন ঞত্তিযা আৰোচেত্ৱা উপোসথং কাতুং ৱট্টতি. তস্সা ঞত্তিযা অযমত্থো – যদা সুদ্ধং ভিক্খুং পস্সিস্সতি, তস্স সন্তিকে অঞ্ঞমঞ্ঞাৰোচনৱসেন পটিকৰিস্সতি, এৱং পটিকতে ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, সাপত্তিকেন পাতিমোক্খং সোতব্বং, যো সুণেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ৩৮৬) ৱুত্তাপত্তিতো মোক্খো হোতি, তস্মা ‘‘গৰুকং ৱা হোতু লহুকং ৱা, ঞত্তিযা আৱি কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. উভোসু নযেসু যুত্ততৰং গহেতব্বং. ‘‘নামঞ্চেৱ আপত্তি চাতি তেন তেন ৱীতিক্কমেনাপন্নাপত্তি আপত্তি. নামন্তি তস্সা আপত্তিযা নাম’’ন্তি লিখিতং. আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বন্তি এত্থ আৰোচনং ৱত্তভেদদুক্কটপৰিহৰণপ্পযোজনন্তি ৱেদিতব্বং.

‘‘সতিযেৱ অন্তৰাযে অন্তৰাযিকসঞ্ঞী ছাদেতি, অচ্ছন্না হোতি. অন্তৰাযিকস্স পন অন্তৰাযিকসঞ্ঞায ৱা অনন্তৰাযিকসঞ্ঞায ৱা ছাদযতো অচ্ছন্নাৱা’’তিপি পাঠো. অৱেৰীতি হিতকামো. উদ্ধস্তে অৰুণেতি উট্ঠিতে অৰুণে. সুদ্ধস্স সন্তিকেতি সভাগসঙ্ঘাদিসেসং অনাপন্নস্স সন্তিকে. ৱত্থুন্তি অসুচিমোচনাদিৱীতিক্কমং. সুক্কৱিস্সট্ঠীতি ৱত্থু চেৱ গোত্তঞ্চাতি ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠী’’তি ইদং অসুচিমোচনলক্খণস্স ৱীতিক্কমস্স পকাসনতো ৱত্থু চেৱ হোতি, সজাতিযসাধাৰণৱিজাতিযৱিনিৱত্তসভাৱায সুক্কৱিস্সট্ঠিযা এৱ পকাসনতো গোত্তঞ্চ হোতীতি অত্থো. গং তাযতীতি হি গোত্তং. সঙ্ঘাদিসেসোতি নামঞ্চেৱ আপত্তি চাতি সঙ্ঘাদিসেসোতি তেন তেন ৱীতিক্কমেন আপন্নস্স আপত্তিনিকাযস্স নামপকাসনতো নামঞ্চেৱ হোতি, আপত্তিসভাৱতো আপত্তি চ.

সুদ্ধস্সাতি সভাগসঙ্ঘাদিসেসং অনাপন্নস্স, ততো ৱুট্ঠিতস্স ৱা. অঞ্ঞস্মিন্তি সুদ্ধন্তপৰিৱাসৱসেন আপত্তিৱুট্ঠানতো অঞ্ঞস্মিং আপত্তিৱুট্ঠানে. পটিচ্ছাদিযিত্থাতি পটিচ্ছন্না. কা সা? আপত্তি. দিৱসাদীহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱসনং পৰিৱাসো. কো সো? ৱিনযকম্মকৰণং. পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পৰিৱাসো পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো.

পটিচ্ছন্নপৰিৱাসকথা নিট্ঠিতা.

সুদ্ধন্তপৰিৱাসকথা

২৪২. সুজ্ঝনং সুদ্ধো, কো সো? আপত্তিৱিগমো. অমতি ওসানভাৱং গচ্ছতীতি অন্তো, সুদ্ধো অন্তো যস্স পৰিৱাসস্সাতি সুদ্ধন্তো, সুদ্ধন্তো চ সো পৰিৱাসো চাতি সুদ্ধন্তপৰিৱাসো, সুদ্ধকালং পৰিযন্তং কত্ৱা অসুদ্ধকালপ্পমাণেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কতপৰিৱাসো.

সুদ্ধন্তপৰিৱাসকথা নিট্ঠিতা.

ওধানসমোধানপৰিৱাসকথা

২৪৩. সমোধীযতে সমোধানং, নানাকালিকা নানাৱত্থুকা আপত্তিযো অগ্ঘাদিৱসেন সমোধানং একীকৰণং, সমোধানেত্ৱা কতো পৰিৱাসো সমোধানপৰিৱাসোতি ৱিগ্গহো. কম্মৱাচাযং ‘‘পটিকস্সিতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু অন্তৰা সম্বহুলানং আপত্তীনং অপ্পটিচ্ছন্নানং মূলাযপটিকস্সনা, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি এত্থ গত্যত্থধাতুযা কম্মনি চ নযনত্থধাতুযা কম্মনি চ তদত্থসম্পদানে চ ৱিভত্তিপৰিণামে চাতি ইমেসু চতূসু ঠানেসু আযাদেসস্স ৱুত্তত্তা, পটিপুব্বকসধাতুযা চ নযনত্থত্তা ‘‘মূলাযা’’তি ইদং ‘‘পটিকস্সিতো’’তি এত্থ কম্মং, তস্মা ‘‘পটিকস্সিতো…পে… মূলায’’ ইতি এত্তকমেৱ ভৱিতব্বং, ন ‘‘মূলাযপটিকস্সনা’’তি এৱং মঞ্ঞমানা সদ্দৱিদুনো ‘‘পটিকস্সনা’’তি ইদং অধিকন্তি ৱা ৱদেয্যুং মক্খেয্যুং ৱা, ন পনেতং ৱত্তব্বং. নৱপাঠেসুযেৱ অযং পাঠো সদ্দলক্খণযুত্তো ৱা অযুত্তো ৱাতি চিন্তেতব্বো, ন পন পাড়িযট্ঠকথাদিতো আগতেসু পোৰাণপাঠেসু. তেসু পন কথং যোজিযমানো অযং পাঠো সদ্দযুত্তিযা চ অত্থযুত্তিযা চ সমন্নাগতো ভৱেয্যাতি যোজনাকাৰোযেৱ চিন্তেতব্বো. অযঞ্চ পাঠো পোৰাণপাড়িপাঠোৱ, তস্মা ‘‘মূলাযপটিকস্সনা’’তি ইদং কৰণৱসেন ৱিপৰিণামেত্ৱা ‘‘মূলাযপটিকস্সনায পটিকস্সিতো’’তি যোজেতব্বং.

কথং পনেতস্স পোৰাণপাঠভাৱো জানিতব্বোতি? পকৰণে আগতত্তা. ৱুত্তঞ্হি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.১০২) ‘‘পাড়িযং পটিকস্সিতো সঙ্ঘেন উদাযি ভিক্খু অন্তৰা একিস্সা আপত্তিযা…পে… মূলাযপটিকস্সনাতি ইদং কৰণৱসেন ৱিপৰিণামেত্ৱা মূলাযপটিকস্সনায পটিকস্সিতোতি যোজেতব্ব’’ন্তি. অথ ৱা ‘‘মূলায পটিকস্সনা মূলাযপটিকস্সনা’’তি অলুত্তসমাসৱসেন উত্তৰপদেন সমাসং কত্ৱা সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু অন্তৰা সম্বহুলানং আপত্তীনং অপ্পটিচ্ছন্নানং হেতু পটিকস্সিতো. সা মূলাযপটিকস্সনা খমতি সঙ্ঘস্সাতি যোজেতব্বং. তথা হি ৱুত্তং তত্থেৱ (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.১০২) ‘‘অথ ৱা মূলাযপটিকস্সনা খমতি সঙ্ঘস্সাতি উত্তৰপদেন সহ পচ্চত্তৱসেনেৱ যোজেতুম্পি ৱট্টতী’’তি.

তং দেন্তেন পঠমং মূলায পটিকস্সিত্ৱা পচ্ছাপৰিৱাসো দাতব্বোতি এত্থ তং ওধানসমোধানপৰিৱাসং দেন্তেন পঠমং তং ভিক্খুং মূলায পটিকস্সিত্ৱা মূলদিৱসে আকড্ঢিত্ৱা তস্স অন্তৰাপত্তিযা সমোধানপৰিৱাসো দাতব্বোতি অত্থো. যথা কিং ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.১০২) ‘‘উদাযিং ভিক্খুং অন্তৰা একিস্সা আপত্তিযা…পে… মূলায পটিকস্সিত্ৱাতি এত্থ অন্তৰা একিস্সা আপত্তিযা হেতুভূতায উদাযিং ভিক্খুং মূলায পটিকস্সিত্ৱা মূলদিৱসে আকড্ঢিত্ৱা তস্সা অন্তৰাপত্তিযা সমোধানপৰিৱাসং দেতূতি যোজনা’’তি ৱুত্তং. মহাসুমত্থেৰৱাদে আৱিকাৰাপেত্ৱা ৱিস্সজ্জেতব্বোতি তস্স অতেকিচ্ছভাৱং তেনেৱ সঙ্ঘস্স পাকটং কাৰেত্ৱা লজ্জীগণতো ৱিযোজনৱসেন ৱিস্সজ্জেতব্বোতি অত্থো.

ওধানসমোধানপৰিৱাসকথা নিট্ঠিতা.

অগ্ঘসমোধানপৰিৱাসকথা

২৪৪. অগ্ঘেন অগ্ঘৱসেন অৰহৱসেন সমোধানং অগ্ঘসমোধানং, আপন্নাসু সম্বহুলাসু আপত্তীসু যা আপত্তিযো চিৰতৰপ্পটিচ্ছন্নাযো, তাসং অগ্ঘেন সমোধায তাসং ৰত্তিপৰিচ্ছেদৱসেন অৱসেসানং ঊনতৰপ্পটিচ্ছন্নানং আপত্তীনং পৰিৱাসো দীযতি, অযং ৱুচ্চতি অগ্ঘসমোধানো . সতং আপত্তিযোতি কাযসংসগ্গাদিৱসেন একদিৱসে আপন্না সতং আপত্তিযো. দসসতন্তি সহস্সআপত্তিযো. ৰত্তিসতং ছাদযিত্ৱানাতি যোজেতব্বং. ‘‘অগ্ঘসমোধানো নাম সভাগৱত্থুকাযো সম্বহুলা আপত্তিযো আপন্নস্স বহুৰত্তিং পটিচ্ছাদিতাপত্তিযং নিক্খিপিত্ৱা দাতব্বো, ইতৰো নানাৱত্থুকানং ৱসেনাতি অযমেতেসং ৱিসেসো’’তি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ১০২) ৱুত্তং.

অগ্ঘসমোধানপৰিৱাসকথা নিট্ঠিতা.

২৪৬. লিঙ্গপৰিৱত্তনককথাযং যদি কস্সচি ভিক্খুনো ইত্থিলিঙ্গং পাতু ভৱেয্য, কিং তেন পুন উপজ্ঝা গহেতব্বা, পুন উপসম্পদা কাতব্বা, কিং ভিক্খূপসম্পদাতো পট্ঠায ৱস্সগণনা কাতব্বা, উদাহু ইতো পট্ঠাযাতি পুচ্ছায সতি তং পৰিহৰিতুমাহ ‘‘সচে’’তিআদি. এৱং সন্তে সা ভিক্খুনী ভিক্খূনং মজ্ঝেযেৱ ৱসিতব্বং ভৱেয্যাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘অপ্পতিৰূপ’’ন্তিআদি. এৱং সন্তে ভিক্খুভূতকালে আপজ্জিতাপত্তিযো কথং কাতব্বাতি চোদনং মনসি কত্ৱা আহ ‘‘যা দেসনাগামিনিযো ৱা’’তিআদি. তত্থ ভিক্খূনং ভিক্খুনীহি সাধাৰণাতি সঞ্চৰিত্তাদযো. অসাধাৰণাতি সুক্কৱিস্সট্ঠিআদযো. হোতু ভগৱতো অনুঞ্ঞাতৱসেন লিঙ্গে পৰিৱত্তে অসাধাৰণাপত্তীহি ৱুট্ঠিতভাৱো, পুন পকতিলিঙ্গে উপ্পন্নে পুন আপত্তি সিযাতি আসঙ্কং পৰিহৰিতুং ‘‘পুন পকতিলিঙ্গে’’তিআদি ৱুত্তং. ইদানি তমত্থং পাড়িযা সাধেতুং ‘‘ৱুত্তঞ্চেত’’ন্তিআদিমাহ. তস্সত্থো পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনায টীকাসু (সাৰত্থ. টী. ২.৬৯; ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ৬৯) ৱুত্তনযেনেৱ দট্ঠব্বো, ইধ পন গৰুকাপত্তিৱুট্ঠানকথাভূতত্তা সাযেৱ কথা ৱুচ্চতে.

২৪৭. তত্থ ভিক্খুনীহি সাধাৰণায পটিচ্ছন্নায আপত্তিযাতি সঞ্চৰিত্তাদিআপত্তিযা, হেত্ৱত্থে চেতং কৰণৱচনং. পৰিৱসন্তস্সাতি অনাদৰে সামিৱচনং. পক্খমানত্তমেৱ দাতব্বং, ন পুন পৰিৱাসো দাতব্বো ভিক্খুনিভাৱে অপৰিৱাসাৰহত্তাতি অধিপ্পাযো. মানত্তং চৰন্তস্সাতি অনাদৰেযেৱ সামিৱচনং, ছাৰত্তমানত্তে আচিণ্ণেযেৱ পৰিৱত্ততি, পুন পক্খমানত্তমেৱ দাতব্বন্তি. তেন ৱক্খতি ‘‘সচে চিণ্ণমানত্তস্সা’’তিআদি. অকুসলৱিপাকে পৰিক্খীণেতি পুৰিসিন্দ্ৰিযস্স অন্তৰধানং সন্ধায ৱুত্তং. ইত্থিন্দ্ৰিযপতিট্ঠানং পন কুসলৱিপাকমেৱ. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং ‘‘উভযম্পি অকুসলেন অন্তৰধাযতি, কুসলেন পটিলব্ভতী’’তি. ছাৰত্তং মানত্তমেৱ দাতব্বং, ন পৰিৱাসো দাতব্বো, ন ৱা পক্খমানত্তং দাতব্বং.

‘‘অযং পন ৱিসেসো’’তি ৱত্ৱা তং ৱিসেসং দস্সেতুমাহ ‘‘সচে’’তিআদি. পৰিৱাসদানং নত্থি, ছাৰত্তং মানত্তমেৱ দাতব্বং. কস্মা? ভিক্খুনিকালে পটিচ্ছন্নত্তা. ভিক্খুকালে ছন্নাযেৱ হি আপত্তি পৰিৱাসাৰহা হোতি, নো ভিক্খুনিকালেতি অযমেতাসং ৱিসেসো. পক্খমানত্তং চৰন্তিযাতি অনাদৰে সামিৱচনং, পক্খমানত্তে আচিণ্ণেযেৱাতি অত্থো. তথা হি ৱক্খতি ‘‘চিণ্ণমানত্তাযা’’তিআদি. ছাৰত্তং মানত্তং চৰন্তস্সাতিআদি ৱুত্তনযমেৱ.

পৰিৱাসৱিনিচ্ছযকথা

ইদানি সঙ্ঘাদিসেসাপত্তি যস্মা সাৱসেসগৰুকাপত্তি হোতি সতেকিচ্ছা, তস্মা যথা নাম ৰোগাতুৰো পুগ্গলো কিঞ্চি অত্তনো হিতসুখকাৰণং কাতুং ন সক্কোতি, তমেনং কাৰুণিকো তিকিচ্ছকো কৰুণাসঞ্চোদিতো তিকিচ্ছং কত্ৱা গেলঞ্ঞতো ৱুট্ঠাপেত্ৱা হিতসুখং জনেতি, এৱং সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিসমঙ্গী পুগ্গলো আণাৱীতিক্কমন্তৰাযিকভাৱতো সগ্গমোক্খমগ্গং সোধেতুং ন সক্কোতি, তমেনং মহাকাৰুণিকো ভগৱা মহাকৰুণায সঞ্চোদিতমানসো অনেকেহি নযেহি আপত্তিতো ৱুট্ঠানং কত্ৱা সগ্গমোক্খসুখে পতিট্ঠপেতি, ভগৱতো অধিপ্পাযঞ্ঞুনো অট্ঠকথাচৰিযাপি অনেকেহি কাৰণেহি ভগৱতো ৱচনস্স অত্থং পকাসেত্ৱা ৱিসুদ্ধকামানং নযং দেন্তি, তথা টীকাচৰিযাদযোপি. এৱং দিন্নে পন নযে যোনিসো মনসি কাতুং সক্কোন্তা পণ্ডিতা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তি, অসক্কোন্তা অঞ্ঞথা অত্থং গহেত্ৱা ন যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তি, তেসং দিট্ঠানুগতিং অনুগচ্ছন্তা সিস্সাদযোপি তথেৱ কৰোন্তি, তস্মা ভগৱতো ৱচনঞ্চ পুব্বেনাপৰং সংসন্দিত্ৱা অট্ঠকথাটীকাদিৱচনঞ্চ সম্মা তুলযিত্ৱা তথতো ভগৱতো অধিপ্পাযং ঞত্ৱা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জন্তেহি গৰুকাপত্তিতো ৱুট্ঠহনত্থং যোগো কৰণীযো.

তস্মা যদা ভিক্খূ আগচ্ছন্তি ৱিনযধৰস্স সন্তিকং ‘‘গৰুকাপত্তিৱুট্ঠানং কৰিস্সামা’’তি, তদা ৱিনযধৰেন ‘‘ত্ৱং কতৰাপত্তিং আপন্নো’’তি পুচ্ছিতব্বো. ‘‘সঙ্ঘাদিসেসং আপন্নো’’তি ৱুত্তে ‘‘কতৰসঙ্ঘাদিসেস’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমং নামা’’তি ৱুত্তে সুক্কৱিস্সট্ঠিযং মোচেতুকামচেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি তীণি অঙ্গানি. কাযসংসগ্গে মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গৰাগো, তেন ৰাগেন ৱাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. দুট্ঠুল্লৱাচাযং মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগো, তেন ৰাগেন ওভাসনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. অত্তকামে মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, অত্তকামপাৰিচৰিযায ৰাগো, তেন ৰাগেন ৱণ্ণভণনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. সঞ্চৰিত্তে যেসু সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, নালংৱচনীযতা, পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণানীতি পঞ্চ অঙ্গানি. কুটিকাৰে উল্লিত্তাদীনং অঞ্ঞতৰতা, হেট্ঠিমপমাণসম্ভৱো, অদেসিতৱত্থুকতা, পমাণাতিক্কন্ততা, অত্তুদ্দেসিকতা, ৱাসাগাৰতা, লেপঘটনাতি সত্ত পমাণযুত্তাদীসু ছধা অঙ্গানি. ৱিহাৰকাৰে তানিযেৱ ছ অঙ্গানি. দুট্ঠদোসে যং চোদেতি, তস্স উপসম্পন্নোতি সঙ্খ্যুপগমনং, তস্মিং সুদ্ধসঞ্ঞিতা, যেন পাৰাজিকেন চোদেতি, তস্স দিট্ঠাদিৱসেন অমূলকতা, চাৱনাধিপ্পাযেন সম্মুখাচোদনা, তস্স তঙ্খণৱিজাননন্তি পঞ্চ অঙ্গানি. অঞ্ঞভাগিযে অঞ্ঞভাগিযস্স অধিকৰণস্স কঞ্চিদেসং লেসমত্তং উপাদিযনতা, পুৰিমানি পঞ্চাতি ছ অঙ্গানি. সঙ্ঘভেদে ভেদায পৰক্কমনং, ধম্মকম্মেন সমনুভাসনং, কম্মৱাচাপৰিযোসানং, অপ্পটিনিস্সজ্জনন্তি চত্তাৰি অঙ্গানি. ভেদানুৱত্তকে অঙ্গেসু যথা তত্থ পৰক্কমনং, এৱং ইধ অনুৱত্তনন্তি চত্তাৰি অঙ্গানি. দুব্বচে অঙ্গেসু যথা তত্থ পৰক্কমনং, এৱং ইধ অৱচনীযকৰণতাতি চত্তাৰি অঙ্গানি. কুলদূসকে অঙ্গেসু যথা তত্থ পৰক্কমনং, এৱং ইধ ছন্দাদীহি পাপনন্তি চত্তাৰি অঙ্গানি. ইতি ইমানি অঙ্গানি সোধেত্ৱা সচে অঙ্গপাৰিপূৰী হোতি, ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৱত্তব্বো. নো চে, ‘‘নাযং সঙ্ঘাদিসেসো, থুল্লচ্চযাদীসু অঞ্ঞতৰাপত্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘নাযং ৱুট্ঠানগামিনী, দেসনাগামিনী অযং আপত্তি, তস্মা পতিৰূপস্স ভিক্খুস্স সন্তিকে দেসেহী’’তি ৱত্ৱা দেসাপেতব্বো.

অথ পন অনাপত্তিচ্ছাযা পঞ্ঞাযতি, ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱত্ৱা উয্যোজেতব্বা. সচে পন সঙ্ঘাদিসেসচ্ছাযা পঞ্ঞাযতি, ‘‘ত্ৱং ইমং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা ছাদেসি, ন ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ন ছাদেমী’’তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি ত্ৱং ন পৰিৱাসাৰহো, মানত্তাৰহোৱ হোতী’’তি ৱত্তব্বো. ‘‘ছাদেমী’’তি পন ৱুত্তে ‘‘দসসু আকাৰেসু অঞ্ঞতৰকাৰণেন ছাদেসি, উদাহু অঞ্ঞকাৰণেনা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দসসু অঞ্ঞতৰকাৰণেনা’’তি ৱুত্তে ‘‘এৱম্পি মানত্তাৰহো হোতি, ন পৰিৱাসাৰহো’’তি ৱত্তব্বো. অথ ‘‘অঞ্ঞকাৰণেনা’’তি ৱদতি, এৱং সন্তেপি ‘‘ত্ৱং আপত্তিআপন্নভাৱং জানন্তো পটিচ্ছাদেসি, উদাহু অজানন্তো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অজানন্তো পটিচ্ছাদেমী’’তি ৱুত্তে চ ‘‘আপত্তিআপন্নভাৱং সৰন্তো পটিচ্ছাদেসি, উদাহু ৱিসৰিত্ৱা পটিচ্ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৱিসৰিত্ৱা পটিচ্ছাদেমী’’তি ৱুত্তে চ ‘‘আপত্তিআপন্নভাৱে ৱেমতিকো হুত্ৱা পটিচ্ছাদেসি, উদাহু নিব্বেমতিকো হুত্ৱা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ৱেমতিকো হুত্ৱা’’তি ৱুত্তে চ ‘‘ন ত্ৱং পৰিৱাসাৰহো, মানত্তাৰহোৱ হোতী’’তি ৱত্তব্বো.

অথ ‘‘জানন্তো পটিচ্ছাদেমী’’তি ৱুত্তে চ ‘‘সৰন্তো পটিচ্ছাদেমী’’তি ৱুত্তে চ ‘‘নিব্বেমতিকো হুত্ৱা পটিচ্ছাদেমী’’তি ৱুত্তে চ ‘‘ত্ৱং পৰিৱাসাৰহো’’তি ৱত্তব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং সমুচ্চযক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ১৪৪) ‘‘সো এৱং ৱদতি ‘যাযং, আৱুসো, আপত্তি জানপটিচ্ছন্না, ধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসদানং, ধম্মত্তা ৰুহতি. যা চ খ্ৱাযং, আৱুসো, আপত্তি অজানপ্পটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসদানং, অধম্মত্তা ন ৰুহতি. একিস্সা, আৱুসো, আপত্তিযা ভিক্খু মানত্তাৰহো’’’তি চ, ‘‘সো এৱং ৱদতি ‘যাযং আপত্তি সৰমানপটিচ্ছন্না, ধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসদানং, ধম্মত্তা ৰুহতি. যা চ খ্ৱাযং আপত্তি অসৰমানপটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসদানং, অধম্মত্তা ন ৰুহতি. একিস্সা, আৱুসো, আপত্তিযা ভিক্খু মানত্তাৰহো’’’তি চ, ‘‘সো এৱং ৱদতি ‘যাযং, আৱুসো, আপত্তি নিব্বেমতিকপটিচ্ছন্না, ধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসদানং, ধম্মত্তা ৰুহতি. যা চ খ্ৱাযং, আৱুসো, আপত্তি ৱেমতিকপটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসদানং, অধম্মত্তা ন ৰুহতি. একিস্সা, আৱুসো, আপত্তিযা ভিক্খুমানত্তাৰহো’’’তি চ.

এৱং পৰিৱাসাৰহভাৱং পকাসেত্ৱা ‘‘অযং ভিক্খু পৰিৱাসাৰহো, তীসু পৰিৱাসেসু কতৰপৰিৱাসাৰহো’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ভিক্খু ত্ৱং কতি আপত্তিযো ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘একং আপত্তি’’ন্তি ৱা ‘‘দ্ৱে তীণি ততুত্তৰি ৱা আপত্তিযো ছাদেমী’’তি ৱা ৱুত্তে ‘‘কতীহং ত্ৱং আপত্তিং পটিচ্ছাদেসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘একাহমেৱাহং পটিচ্ছাদেমী’’তি ৱা ‘‘দ্ৱীহং তীহং ততুত্তৰি ৱা পটিচ্ছাদেমী’’তি ৱা ৱুত্তে ‘‘যাৱতীহং পটিচ্ছাদেসি, তাৱতীহং ত্ৱং পটিৱসিস্সসী’’তি ৱত্তব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘যাৱতীহং জানং পটিচ্ছাদেতি, তাৱতীহং তেন ভিক্খুনা অকামা পৰিৱত্থব্ব’’ন্তি. ততো ‘‘অযং ভিক্খু আপত্তিপৰিযন্তং জানাতি, তস্মা পটিচ্ছন্নপৰিৱাসাৰহো’’তি (পাৰা. ৪৪২) ঞত্ৱা তদনুৰূপা কম্মৱাচা কাতব্বা.

এত্থ চ আপত্তিপৰিযন্তপুচ্ছনং কম্মৱাচাকৰণত্থমেৱ হোতি, ৰত্তিপৰিযন্তপুচ্ছনং পন তদত্থঞ্চেৱ সুদ্ধন্তপৰিৱাসস্স অননুৰূপভাৱদস্সনত্থঞ্চ হোতি. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চুড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘সো দুৱিধো চূড়সুদ্ধন্তো মহাসুদ্ধন্তোতি, দুৱিধোপি চেস ৰত্তিপৰিচ্ছেদং সকলং ৱা একচ্চং ৱা অজানন্তস্স চ অসৰন্তস্স চ তত্থ ৱেমতিকস্স চ দাতব্বো. আপত্তিপৰিযন্তং পন ‘অহং এত্তকা আপত্তিযো আপন্নো’তি জানাতু ৱা, মা ৱা, অকাৰণমেত’’ন্তি. ততো তস্স ভিক্খুনো নিসীদনট্ঠানং জানিতব্বং. দুৱিধঞ্হি নিসীদনট্ঠানং অনিক্খিত্তৱত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানং, নিক্খিত্তৱত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানন্তি.

তত্থ অপ্পভিক্খুকে ৱিহাৰে সভাগভিক্খূনং ৱসনট্ঠানে উপচাৰসীমাপৰিচ্ছিন্নো অন্তোৱিহাৰো অনিক্খিত্তৱত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানং হোতি. উপচাৰসীমং অতিক্কম্ম মহামগ্গতো ওক্কম্ম গুম্বৱতিপটিচ্ছন্নট্ঠানং নিক্খিত্তৱত্তেন নিসীদিতব্বট্ঠানং হোতি. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘সচে অপ্পভিক্খুকো ৱিহাৰো হোতি, সভাগা ভিক্খূ ৱসন্তি, ৱত্তং অনিক্খিপিত্ৱা ৱিহাৰেযেৱ ৰত্তিপৰিগ্গহো কাতব্বো. অথ ন সক্কা সোধেতুং, ৱুত্তনযেনেৱ ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পচ্চূসসমযে একেন ভিক্খুনা সদ্ধিং মানত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱ উপচাৰসীমং অতিক্কমিত্ৱা মহামগ্গা ওক্কম্ম পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদিত্ৱা অন্তোঅৰুণেযেৱ ৱুত্তনযেনেৱ ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা তস্স ভিক্খুনো পৰিৱাসো আৰোচেতব্বো’’তি. ‘‘মানত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনেৱা’’তি চ ‘‘সচে অপ্পভিক্খুকো ৱিহাৰো হোতি, সভাগা ভিক্খূ ৱসন্তি, ৱত্তং অনিক্খিপিত্ৱা অন্তোৱিহাৰেযেৱ ৰত্তিযো গণেতব্বা. অথ ন সক্কা সোধেতুং, ৱুত্তনযেনেৱ ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পচ্চূসসমযে চতূহি পঞ্চহি ৱা ভিক্খূহি সদ্ধিং পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপতো, অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা মহামগ্গতো ওক্কম্ম গুম্বেন ৱা ৱতিযা ৱা পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদিতব্ব’’ন্তি (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৩৮) ইদং ৱচনং সন্ধায ৱুত্তং.

তত্থ অপ্পভিক্খুকো ৱিহাৰো হোতীতি ইদং বহুভিক্খুকে ৱিহাৰে অঞ্ঞে ভিক্খূ গচ্ছন্তি, অঞ্ঞে ভিক্খূ আগচ্ছন্তি, তস্মা ৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদকাৰণানি সোধেতুং দুক্কৰত্তা ৱুত্তং. ৱক্খতি হি ‘‘অথ ন সক্কা সোধেতু’’ন্তি. সভাগা ভিক্খূ ৱসন্তীতি ইদং ৱিসভাগানং ৱেৰীভিক্খূনং সন্তিকে ৱত্তং আৰোচেন্তো পকাসেতুকামো হোতি, তস্মা ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৩৬) ‘‘তস্মা অৱেৰিসভাগস্স সন্তিকে আৰোচেতব্বা. যো পন ৱিসভাগো হোতি সুত্ৱা পকাসেতুকামো, এৱৰূপস্স উপজ্ঝাযস্সপি সন্তিকে নাৰোচেতব্বা’’তি, তস্মা ৱিসভাগানং ৱসনট্ঠানে ৱত্তং অসমাদিযিত্ৱা বহিযেৱ কাতুম্পি ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. ৱিহাৰেযেৱাতি অন্তোউপচাৰসীমাযমেৱ. ৱক্খতি হি ‘‘অথ ন সক্কা…পে… উপচাৰসীমং অতিক্কমিত্ৱা’’তি. ৰত্তিপৰিগ্গহো কাতব্বোতি ৰত্তিগণনা কাতব্বা. ৱুত্তঞ্হি মানত্তৱণ্ণনাযং ‘‘ৰত্তিযো গণেতব্বা’’তি. অথ ন সক্কা সোধেতুন্তি বহুভিক্খুকত্তা ৱা ৱিহাৰস্স ৱিসভাগানং ৱসনট্ঠানত্তা ৱা ৰত্তিচ্ছেদৱত্তাভেদকাৰণানিপি সোধেতুং ন সক্কা. ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱাতি পৰিৱাসৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা. পচ্চূসসমযেতি পচ্ছিমযামকালে অৰুণোদযতো পুৰেতৰমেৱ. তথা হি ৱক্খতি ‘‘অন্তোঅৰুণেযেৱ ৱুত্তনযেন ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা তস্স ভিক্খুনো পৰিৱাসো আৰোচেতব্বো’’তি. একেন ভিক্খুনা সদ্ধিন্তি ৱিপ্পৱাসৰত্তিচ্ছেদৱিমুচ্চনত্থং ৱিনা পকতত্তেন সভিক্খুকআৱাসঅভিক্খুকঅনাৱাসগমনসঙ্খাতৱত্তভেদৱিমুচ্চনত্থঞ্চ ৱুত্তং. তথা হি ৱুত্তং ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা সভিক্খুকা আৱাসা অভিক্খুকো অনাৱাসো গন্তব্বো অঞ্ঞত্ৰ পকতত্তেন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰাযা’’তি (চূড়ৱ. ৭৬).

মানত্তৱণ্ণনাযং ৱুত্তনযেনাতি ‘‘পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপতো, অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা’’তি ৱুত্তনযেন. যদি এৱং ৱিসমমিদং নযদস্সনং, পৰিক্খেপপৰিক্খেপাৰহট্ঠানে এৱ হি উপচাৰসীমা হোতি, কস্মা তত্থ উপচাৰসীমতো দ্ৱেলেড্ডুপাতাতিক্কমো ৱুত্তো, ইধ পন উপচাৰসীমাতিক্কমো এৱাতি? সচ্চং, তথাপি ৱিহাৰে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৱনসব্ভাৱতো সুৱিদূৰাতিক্কমো ৱুত্তো, ইধ পন উপচাৰসীমতো অতিক্কমমত্তোপি অতিক্কমোযেৱাতি কত্ৱা ৱুত্তো. বুদ্ধমতঞ্ঞুনো হি অট্ঠকথাচৰিযা. তথা হি ৱুত্তং ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৯৭) ‘‘পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপতোতিআদি কিঞ্চাপি পাড়িযং নত্থি, অথ খো অট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনেন তথা এৱ পটিপজ্জিতব্বন্তি চ ৱুত্ত’’ন্তি.

মানত্তৱণ্ণনাযং চতূহি পঞ্চহি ৱা ভিক্খূহি সদ্ধিন্তি ইদং পন ঊনেগণেচৰণৰত্তিচ্ছেদৱিমুচ্চনত্থং ৱুত্তং. দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱাতিআদি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং সৱনূপচাৰদস্সনূপচাৰৱিজহনত্থং ৱুত্তং. তেনেৱাহ টীকাচৰিযো ‘‘দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱাতি ইদং ৱিহাৰে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৱনূপচাৰৱিজহনত্থং ৱুত্তং, ‘মহামগ্গতো ওক্কম্মাতি ইদং মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং সৱনূপচাৰৱিজহনত্থং, গুম্বেন ৱাতিআদি দস্সনূপচাৰৱিজহনত্থ’’ন্তি. তস্মা যথাৱুত্তং দুৱিধং ঠানং পৰিৱসন্তমানত্তচাৰিকভিক্খূহি নিসীদিতব্বট্ঠানং হোতি. তেসু চ যদি অন্তোৱিহাৰেযেৱ নিসীদিত্ৱা পৰিৱসতি, উপচাৰসীমগতানং সব্বেসং ভিক্খূনং আৰোচেতব্বং হোতি. অথ বহিউপচাৰসীমাযং, দিট্ঠৰূপানং সুতসদ্দানং আৰোচেতব্বং. অদিট্ঠঅসুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্বমেৱ. ৱুত্তঞ্হি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং ‘‘ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা ৱসন্তস্স উপচাৰসীমগতানং সব্বেসং আৰোচনকিচ্চং নত্থি, দিট্ঠৰূপানং সুতসদ্দানং আৰোচেতব্বং. অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্বং. ইদং ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা ৱসন্তস্স লক্খণন্তি ৱুত্ত’’ন্তি. ইদঞ্চ ৱত্তং অনিক্খিপিত্ৱা ৱসন্তস্স অন্তোৱিহাৰেযেৱ ৰত্তিপৰিগ্গহস্স চ নিক্খিপিত্ৱা ৱসন্তস্স উপচাৰসীমং অতিক্কমিত্ৱা ৱত্তসমাদানস্স চ অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা ৱুত্তং. উপচাৰো পন অন্তোসীমায ঠিতানং সকলউপচাৰসীমা হোতি, বহিউপচাৰসীমায ঠিতানং দ্ৱাদসহত্থমত্তং. তেনেৱ হি উদ্দেসভত্তাদিসঙ্ঘলাভো যদি অন্তোসীমায উপ্পজ্জতি, সীমট্ঠকসঙ্ঘস্স হোতি. যদি বহিসীমাযং, দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰে পত্তভিক্খূনং, তস্মা উপচাৰৱসেনপি এস অত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. তথা হি ৱুত্তং ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৯৭) ‘‘অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি দ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে সল্লক্খেত্ৱা অনিক্খিত্তৱত্তানং উপচাৰসীমায আগতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা সহৱাসাদিকং ৱেদিতব্বন্তি চ ৱুত্ত’’ন্তি.

এৱং অনিক্খিত্তৱত্তানং হুত্ৱা পৰিৱসন্তানং অন্তোৱিহাৰেযেৱ ৱসনস্স, নিক্খিত্তৱত্তানং হুত্ৱা পৰিৱসন্তানং ৱিহাৰতো বহি দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা ৱসনস্স চ অট্ঠকথাদীসু পকৰণেসু আগতত্তা তথাগতনযো পকৰণাগতনযো হোতি. ইদানি পন আচৰিযা অনিক্খিত্তৱত্তস্স চ ৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদদোসে পৰিহৰিতুং অতিদুক্কৰত্তা, নিক্খিত্তৱত্তস্স চ দেৱসিকং পচ্চূসসমযে বহিসীমগমনস্স দুক্খত্তা, ৱাড়সৰীসপাদিপৰিসযস্স চ আসঙ্কিতব্বভাৱতো ৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদপৰিহৰণৱসেন লক্খণপাৰিপূৰিমেৱ মনসি কৰোন্তা নিক্খিত্তৱত্তাপি সমানা অন্তোৱিহাৰেযেৱ পৰিৱাসৱসনঞ্চ মানত্তচৰণঞ্চ কৰোন্তি.

একচ্চে আচৰিযা বহিউপচাৰসীমাযং পতিৰূপট্ঠানে পকতত্তানং ভিক্খূনং ৱসনসালং কাৰাপেত্ৱা পাৰিৱাসিকভিক্খূনং নিপজ্জনমঞ্চং সব্বতো ছন্নপৰিচ্ছিন্নং সদ্ৱাৰবন্ধনং সুগুত্তং কাৰাপেত্ৱা তং পদেসং ৱতিযা পৰিক্খিপাপেত্ৱা সাযন্হসমযে তত্থ গন্ত্ৱা উপট্ঠাকসামণেৰাদযো নিৱত্তাপেত্ৱা পুৰিমযামে ৱা মজ্ঝিমযামে ৱা সমন্ততো সদ্দছিজ্জনকালে পকতত্তভিক্খূ সালাযং নিপজ্জাপেত্ৱা পাৰিৱাসিকভিক্খূ ৱত্তং সমাদাপেত্ৱা আৰোচাপেত্ৱা অত্তনো অত্তনো মঞ্চকেসু নিপজ্জাপেত্ৱা পচ্ছিমযামকালে উট্ঠাপেত্ৱা অৰুণে উট্ঠিতে আৰোচাপেত্ৱা ৱত্তং নিক্খিপাপেন্তি. এস নযো পকৰণেসু অনাগতত্তা আচৰিযানং মতেন কতত্তা আচৰিযনযো নাম. এস নযোপি যথাৰুততো পকৰণেসু অনাগতোপি পকৰণানুলোমৱসেন ৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদদোসে পৰিহৰিত্ৱা লজ্জিপেসলেহি বহুস্সুতেহি সিক্খাকামেহি ৱিনযে পকতঞ্ঞূহি ৱিচাৰিতো সমানো সুন্দৰো পসত্থোৱ হোতি, তস্মা ‘‘অনুলোমনযো’’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতি.

ননু চ অনিক্খিত্তৱত্তানংযেৱ অন্তোৱিহাৰে ৱসনং অট্ঠকথাযং ৱুত্তং, অথ কস্মা নিক্খিত্তৱত্তাপি সমানা ৱসন্তীতি? সচ্চং, তত্থ পন অপ্পভিক্খুকত্তা সভাগভিক্খূনং ৱসনট্ঠানত্তা চ ৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদদোসে চ পৰিহৰিতুং সক্কুণেয্যভাৱতো সকলৰত্তিন্দিৱম্পি ৱত্তং অনিক্খিপিত্ৱা ৱসনং ৱুত্তং, ইধ পন তথা অসক্কুণেয্যভাৱতো দিৱা ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা ৰত্তিযং সমাদিযন্তো আগন্তুকানং অনাগমনকালভাৱতো, সদ্দছিজ্জনকালভাৱতো চ ৰত্তিচ্ছেদাদিদোসে পৰিহৰিতুং সক্কুণেয্যত্তা তদনুলোমোযেৱ হোতীতি মন্ত্ৱা আচৰিযা এৱং কৰোন্তীতি দট্ঠব্বং.

এৱং হোতু, বহিউপচাৰসীমায ৱসন্তানং পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদনমেৱ অট্ঠকথাযং ৱুত্তং, ন পকতত্তসালাকৰণমঞ্চকৰণাদীনি, অথ কস্মা এতানি কৰোন্তীতি? সচ্চং, তথাপি পকতত্তসালাকৰণং পাৰিৱাসিকানং ভিক্খূনং পকতত্তেহি ভিক্খূহি ৱিপ্পৱাসৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদদোসপৰিহৰণত্থং, তং ‘‘তযো খো, উপালি, পাৰিৱাসিকস্স ভিক্খুনো ৰত্তিচ্ছেদা সহৱাসো, ৱিপ্পৱাসো, অনাৰোচনা’’তি ৱুত্তপাঠং (চূড়ৱ. ৮৩) অনুলোমেতি. মঞ্চকৰণং সহৱাসৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদদোসপৰিহৰণত্থং, তং ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা পকতত্তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৱাসে ৱত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে অনাৱাসে ৱত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে আৱাসে ৱা অনাৱাসে ৱা ৱত্থব্ব’’ন্তি ৱুত্তপাঠঞ্চ (চূড়ৱ. ৮১) যথাৱুত্তপাঠঞ্চ অনুলোমেতি. আদি-সদ্দেন সাযন্হসমযে গমনাদীনি সঙ্গণ্হাতি. তেসু অট্ঠকথাযং পচ্চূসসমযে গমনে এৱ ৱুত্তেপি সাযন্হসমযে গমনং ৰত্তিগমনস্স বহুপৰিস্সযত্তা পৰিস্সযৱিনোদনত্থং, তং ‘‘অন্তৰাযতো পৰিমুচ্চনত্থায গন্তব্বমেৱা’’তি ৱুত্তং অট্ঠকথাপাঠং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৬) অনুলোমেতি. উপট্ঠাকসামণেৰাদীনং নিৱত্তাপনং অনুপসম্পন্নেন সহসেয্যসঙ্কানিৱত্তনত্থং, তং ‘‘যো পন ভিক্খু অনুপসম্পন্নেন সহসেয্যং কপ্পেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তং মাতিকাপাঠং (পাচি. ৪৯) অনুলোমেতি. পুৰিমযামে ৱা মজ্ঝিমযামে ৱা সমন্ততো সদ্দছিজ্জনকালে পকতত্তভিক্খূ সালাযং নিপজ্জাপেত্ৱা পাৰিৱাসিকভিক্খূনং ৱত্তসমাদাপনং অঞ্ঞভিক্খূনং সদ্দসৱনৱিৱজ্জনত্থং, তং অনাৰোচনৰত্তিচ্ছেদদোসপৰিহৰণত্থং, তং যথাৱুত্তৰত্তিচ্ছেদপাঠং অনুলোমেতি.

ননু চ অট্ঠকথাযং অন্তোঅৰুণেযেৱ ৱত্তসমাদাপনং ৱুত্তং, অথ কস্মা ‘‘পুৰিমযামমজ্ঝিমযামেসূ’’তি ৱুত্তন্তি? নাযং দোসো, হিয্যোঅৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায হি যাৱ অজ্জঅৰুণুগ্গমনা একো ৰত্তিন্দিৱো অজ্জঅৰুণস্স অন্তো নাম, অজ্জঅৰুণতো পট্ঠায পচ্ছাকালো অৰুণস্স বহি নাম, তস্মা পুৰিমমজ্ঝিমযামেসু কতৱত্তসমাদানম্পি অৰুণোদযতো পুৰে কতত্তা অন্তোঅৰুণে কতংযেৱ হোতি. ৱত্তং অসমাদিযিত্ৱা নিপজ্জনে চ সতি নিদ্দাৱসেন অৰুণুগ্গমনকালং অজানিত্ৱা ৱত্তসমাদানং অতিক্কন্তং ভৱেয্য, তস্মা পুৰেতৰমেৱ সমাদানং কত্ৱা নিপজ্জনং ঞাযাগতং হোতি, ‘‘অন্তোঅৰুণেযেৱ ৱুত্তনযেনেৱ ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা’’তি ৱুত্তঅট্ঠকথাপাঠঞ্চ (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) অনুলোমেতি.

এৱং হোতু, এৱং সন্তেপি কস্মা ‘‘আৰোচাপেত্ৱা’’তি ৱুত্তং, ননু মাড়কসীমাযং সমাদিন্নকালেযেৱ ৱত্তমাৰোচিতন্তি? সচ্চং আৰোচিতং, অযং পন ভিক্খু দিৱা ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা নিসিন্নো, ইদানি সমাদিন্নো, তস্মা মাড়কসীমায আৰোচিতম্পি পুন আৰোচেতব্বং হোতি. ইদম্পি ‘‘অন্তোঅৰুণেযেৱ ৱুত্তনযেনেৱ ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা তস্স ভিক্খুনো পৰিৱাসো আৰোচেতব্বো’’তি পাঠং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) অনুলোমেতি. অথ ‘‘অত্তনো অত্তনো মঞ্চকেসু নিপজ্জাপেত্ৱা’’তি কস্মা ৱুত্তং, ননু অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মঞ্চেসু নিপজ্জমানাপি পকতত্তসালতো নিব্বোদকপতনট্ঠানতো বহি নিপজ্জমানা সহৱাসৰত্তিচ্ছেদদোসতো মুত্তাযেৱাতি? ন পনেৱং দট্ঠব্বং. ন হি পাৰিৱাসিকো পকতত্তভিক্খূহেৱ একচ্ছন্নে নিপন্নো সহৱাসৰত্তিচ্ছেদপ্পত্তো হোতি, অথ খো অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি হোতিযেৱ. ৱুত্তঞ্চেতং সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৮১) ‘‘সচে হি দ্ৱে পাৰিৱাসিকা একতো ৱসেয্যুং, তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অজ্ঝাচাৰং ঞত্ৱা অগাৰৱা ৱা ৱিপ্পটিসাৰিনো ৱা হুত্ৱা পাপিট্ঠতৰং ৱা আপত্তিং আপজ্জেয্যুং ৱিব্ভমেয্যুং ৱা, তস্মা নেসং সহসেয্যা সব্বপ্পকাৰেন পটিক্খিত্তা’’তি. ‘‘পচ্ছিমযামকালে উট্ঠাপেত্ৱা অৰুণে উট্ঠিতে আৰোচাপেত্ৱা ৱত্তং নিক্খিপাপেন্তী’’তি এত্থ অৰুণে অনুট্ঠিতেযেৱ ৱত্তনিক্খিপনে কৰিযমানে ৰত্তিচ্ছেদো হোতি, সা ৰত্তি গণনূপগা ন হোতি, তস্মা পঠমপৰিচ্ছেদে ৱুত্তং অৰুণকথাৱিনিচ্ছযং ওলোকেত্ৱা অৰুণুগ্গমনভাৱো সুট্ঠু জানিতব্বো.

‘‘আৰোচাপেত্ৱা ৱত্তং নিক্খিপাপেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. কস্মা আৰোচাপেতি, ননু সমাদিন্নকালেযেৱ আৰোচিতন্তি? সচ্চং, তথাপি পাৰিৱাসিকৱত্তসমাদানকালে আৰোচিতেসু ভিক্খূসু একচ্চে নিক্খিপনকালে গচ্ছন্তি, অঞ্ঞে আগচ্ছন্তি, এৱং পৰিসসঙ্কমনম্পি সিযা, তথা চ সতি অভিনৱাগতানং সব্ভাৱা আৰোচেতব্বং হোতি, অসতি পন অভিনৱাগতভিক্খুম্হি আৰোচনকিচ্চং নত্থি. এৱং সন্তেপি আৰোচনে দোসাভাৱতো পুন আৰোচনং ঞাযাগতং হোতি, মানত্তচৰণকালে পন সমাদানে আৰোচিতেপি নিক্খিপনে অৱস্সং আৰোচেতব্বমেৱ. কস্মা? দিৱসন্তৰভাৱতো. ‘‘দেৱসিকং আৰোচেতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯০) হি ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি সাযং সমাদানকালে আৰোচেস্সতি, তস্মা নিক্খিপনে আৰোচনকিচ্চং নত্থীতি চে? ন, সাযং সমাদানকালে এতে ভিক্খূ আগচ্ছিস্সন্তিপি, ন আগচ্ছিস্সন্তিপি, অনাগতানং কথং আৰোচেতুং লভিস্সতি, অনাৰোচনে চ সতি ৰত্তিচ্ছেদো সিযা, তস্মা তস্মিং দিৱসে অৰুণে উট্ঠিতে ৱত্তনিক্খিপনতো পুৰেযেৱ আৰোচেতব্বন্তি নো মতি, সুট্ঠুতৰং উপধাৰেত্ৱা গহেতব্বং. এৱং পকৰণাগতনযেন ৱা পকৰণানুলোমআচৰিযনযেন ৱা সম্মাসম্বুদ্ধস্স আণং পতিট্ঠাপেন্তেন ৱিনযকোৱিদেন বহুস্সুতেন লজ্জীপেসলভূতেন ৱিনযধৰেন ৱিসুদ্ধিকামানং পেসলানং ভিক্খূনং সীলৱিসুদ্ধত্থায সুট্ঠু ৱিচাৰেত্ৱা পৰিৱাসৱত্তামানত্তচৰণৱত্তানি আচিক্খিতব্বানীতি.

ইমস্মিং ঠানে লজ্জীভিক্খূনং পৰিৱাসাদিকথায কুসলত্থং নানাৱাদনযো ৱুচ্চতে – কেচি ভিক্খূ ‘‘পকতত্তসালং কুৰুমানেন তস্সা সালায মজ্ঝে থম্ভং নিমিত্তং কত্ৱা ততো দ্ৱাদসহত্থমত্তং পদেসং সল্লক্খেত্ৱা যথা পঞ্ঞত্তে পাৰিৱাসিকানং মঞ্চে নিপন্নস্স ভিক্খুস্স গীৱা তস্স পদেসস্স উপৰি হোতি, তথা পঞ্ঞাপেতব্বো. এৱং কতে সুকতং হোতী’’তি ৱদন্তি কৰোন্তি চ. একচ্চে ‘‘মঞ্চে নিপন্নস্স ভিক্খুস্স কটি তস্স পদেসস্স উপৰি হোতি, যথা পঞ্ঞাপেতব্বো, এৱং কতে সুকতং হোতী’’তি ৱদন্তি কৰোন্তি চ, তং ৱচনং নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাটীকাদীসু ৱিজ্জতি, কেৱলং তেসং পৰিকপ্পমেৱ. অযং পন নেসং অধিপ্পাযো সিযা – ‘‘দ্ৱাদসহত্থং পন উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা নিসীদিতুং ৱট্টতী’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনঞ্চ ‘‘অথ দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং ওক্কমিত্ৱা অজানন্তস্সেৱ গচ্ছতি, ৰত্তিচ্ছেদো হোতি এৱ, ৱত্তভেদো পন নত্থী’’তি অট্ঠকথাৱচনঞ্চ (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) ‘‘অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তটীকাৱচনঞ্চ (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৯৭) ‘‘অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্বং, ‘ইদং ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা ৱসন্তস্স লক্খণ’ন্তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তৱজিৰবুদ্ধিটীকাৱচনঞ্চ (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৯৭) ‘‘অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি দ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে সল্লক্খেত্ৱা, অনিক্খিত্তৱত্তানং উপচাৰসীমায আগতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা সহৱাসাদিকং ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং ৱজিৰবুদ্ধিটীকাৱচনঞ্চ পস্সিত্ৱা অযোনিসো অত্থং গহেত্ৱা সব্বত্থ দ্ৱাদসহত্থমেৱ পমাণং, ততো ঊনম্পি অধিকম্পি ন ৱট্টতি, তস্মা যথাৱুত্তনযেন মজ্ঝে থম্ভতো দ্ৱাদসহত্থমত্তে পদেসে নিপন্নস্স ভিক্খুস্স গীৱা ৱা কটি ৱা হোতু, এৱং সন্তে দ্ৱাদসহত্থপ্পদেসে পাৰিৱাসিকভিক্খু হোতি, ততো সহৱাসতো ৱা ৱিপ্পৱাসতো ৱা ৰত্তিচ্ছেদৱত্তভেদদোসা ন হোন্তীতি.

তত্ৰেৱং যুত্তাযুত্তৱিচাৰণা কাতব্বা. যথাৱুত্তপাঠেসু পঠমপাঠস্স অযমধিপ্পাযো – পকতত্তভিক্খুম্হি ছমায নিসিন্নে যদি পাৰিৱাসিকভিক্খু আসনে নিসীদিতুকামো, পকতত্তস্স ভিক্খুনো নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱাৱ নিসীদিতুং ৱট্টতি, ন দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰেতি. এতেন দ্ৱীসুপি ছমায নিসিন্নেসু দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰেপি ৱট্টতি, দ্ৱাদসহত্থপ্পদেসতো বহি নিসীদন্তো আসনেপি নিসীদিতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘ন ছমায নিসিন্নেতি পকতত্তে ভূমিযং নিসিন্নে ইতৰেন অন্তমসো তিণসন্থৰেপি উচ্চতৰে ৱালিকতলেপি ৱা ন নিসীদিতব্বং, দ্ৱাদসহত্থং পন উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা নিসীদিতুং ৱট্টতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৮১). ইতি পকতত্তে ছমায নিসিন্নে পাৰিৱাসিকেন নিসীদিতব্বট্ঠানদীপকো অযং পাঠো, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনট্ঠানসযনট্ঠানদীপকো, তং পুব্বাপৰপৰিপুণ্ণং সকলং পাঠং অনোলোকেত্ৱা একদেসমত্তমেৱ পস্সিত্ৱা পৰিকপ্পৱসেন অযোনিসো অধিপ্পাযং গণ্হন্তি.

দুতিযপাঠস্স পন অযমধিপ্পাযো – বহি উপচাৰসীমায পটিচ্ছন্নট্ঠানে ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা নিসিন্নে ভিক্খুস্মিং তস্স নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং ওক্কমিত্ৱা তস্স অজানন্তস্সেৱ অঞ্ঞো ভিক্খু গচ্ছতি, তস্স পাৰিৱাসিকস্স ভিক্খুনো ৰত্তিচ্ছেদো হোতি, ৱত্তভেদো পন নত্থি. কস্মা ৰত্তিচ্ছেদো হোতি? উপচাৰং ওক্কমিতত্তা. কস্মা ন ৱত্তভেদো? অজানন্তত্তাতি. এতেন বহিউপচাৰসীমায উপচাৰো দ্ৱাদসহত্থপ্পমাণো হোতি আৰোচনক্খেত্তভূতোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘গুম্বেন ৱা ৱতিযা ৱা পটিচ্ছন্নট্ঠানে নিসীদিতব্বং, অন্তোঅৰুণেযেৱ ৱুত্তনযেন ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা আৰোচেতব্বং. সচে অঞ্ঞো কোচি ভিক্খু কেনচিদেৱ কৰণীযেন তং ঠানং আগচ্ছতি, সচে এস তং পস্সতি, সদ্দং ৱাস্স সুণাতি, আৰোচেতব্বং. অনাৰোচেন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদো চ. অথ দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং ওক্কমিত্ৱা অজানন্তস্সেৱ গচ্ছতি, ৰত্তিচ্ছেদো হোতি এৱ, ৱত্তভেদো পন নত্থী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭). ইতি অযম্পি পাঠো আৰোচনক্খেত্তদীপকো হোতি, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনাদিদীপকোতি দট্ঠব্বং.

ততিযপাঠস্স পন অযমধিপ্পাযো – কিং বহিউপচাৰসীমায ৱত্তসমাদানট্ঠানং আগতভিক্খূনং দিট্ঠৰূপানং সুতসদ্দানংযেৱ আৰোচেতব্বন্তি পুচ্ছায সতি অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্বন্তি ৱিস্সজ্জেতব্বন্তি. এতেন অদিট্ঠঅস্সুতানং পন অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানংযেৱ আৰোচেতব্বং, ন বহিদ্ৱাদসহত্থগতানং, দিট্ঠসুতানং পন অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানম্পি বহিদ্ৱাদসহত্থগতানম্পি আকাসাদিগতানম্পি আৰোচেতব্বমেৱাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অযং পনেত্থ থেৰস্স অধিপ্পাযো – ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পৰিৱসন্তস্স উপচাৰগতানং সব্বেসং আৰোচনকিচ্চং নত্থি, দিট্ঠৰূপানং সুতসদ্দানং আৰোচেতব্বং, অদিট্ঠঅস্সুতানম্পি অন্তোদ্ৱাদসহত্থগতানং আৰোচেতব্বং. ইদং ৱত্তং নিক্খিপিত্ৱা পৰিৱসন্তস্স লক্খণ’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৯৭). ইতি অযম্পি পাঠো আৰোচেতব্বলক্খণদীপকো হোতি, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনাদিদীপকোতি. চতুত্থপাঠস্স অধিপ্পাযোপি ততিযপাঠস্স অধিপ্পাযসদিসোৱ.

পঞ্চমপাঠস্স পন অযমধিপ্পাযো – অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি এত্থ এতস্মিং অট্ঠকথাৱচনে নিক্খিত্তৱত্তানং ভিক্খূনং অত্তনো নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱা অনিক্খিত্তৱত্তানং উপচাৰসীমায অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং আগতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা সহৱাসাদিকং ৱেদিতব্বং. আদি-সদ্দেন ৱিপ্পৱাসঅনাৰোচনঊনেগণেচৰণানি সঙ্গণ্হাতি. অযঞ্চ যস্মা গণস্স আৰোচেত্ৱা ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱা ৱসি, তস্মা নিক্খিত্তৱত্তানং বহিউপচাৰসীমায সমাদিন্নত্তা অত্তনো নিসিন্নট্ঠানতো দ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱা অনিক্খিত্তৱত্তানং অন্তোৱিহাৰে সমাদিন্নত্তা উপচাৰসীমায অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং আগতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা সহৱাসৱিপ্পৱাসঅনাৰোচনঊনেগণেচৰণসঙ্খাতানি ৱত্তচ্ছেদকাৰণানি ৱেদিতব্বানীতি. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) ‘‘অযঞ্চ যস্মা গণস্স আৰোচেত্ৱা ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাৱ ৱসি, তেনস্স ঊনেগণেচৰণদোসো ৱা ৱিপ্পৱাসো ৱা ন হোতী’’তি. ইতি অযঞ্চ পাঠো পকতত্তভিক্খূসু গতেসুপি ৱত্তং আৰোচেত্ৱা ভিক্খূনং অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱা ৱসিতত্তা দোসাভাৱমেৱ দীপেতি, ন মঞ্চপঞ্ঞাপনাদীনি. ইতি ইমেসং পাঠানং অযোনিসো অধিপ্পাযং গহেত্ৱা ‘‘সব্বত্থ দ্ৱাদসহত্থমেৱ পমাণ’’ন্তি মঞ্ঞমানা ৱিচাৰিংসু, তেসং দিট্ঠানুগতিং আপজ্জমানা সিস্সানুসিস্সাদযোপি তথেৱ কৰোন্তি, তদেতং অপ্পমাণং.

কথং? যং তত্থ পকতত্তসালায মজ্ঝে থম্ভং নিমিত্তং কত্ৱা দ্ৱাদসহত্থং মিনিংসু, তদপ্পমাণং. ন হি থম্ভেন ৱা সালায ৱা সহৱাসো ৱা ৱিপ্পৱাসো ৱা ৱুত্তো, অথ খো পকতত্তভিক্খুনাৱ. ৱুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৮৩) ‘‘তত্থ সহৱাসোতি য্ৱাযং পকতত্তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নেতিআদিনা নযেন ৱুত্তো একতো ৱাসো. ৱিপ্পৱাসোতি এককস্সেৱ ৱাসো’’তি. যঞ্হি ততো দ্ৱাদসহত্থমত্তট্ঠানে ভিক্খুস্স গীৱাট্ঠপনং ৱা কটিট্ঠপনং ৱা ৱদন্তি, তদপি অপ্পমাণং. বহিউপচাৰসীমায হি পৰিৱসন্তস্স ভিক্খুস্স সকলসৰীৰং পকতত্তভিক্খূনং অন্তোদ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে ঠপেতব্বং হোতি, ন একদেসমত্তং.

তেসং পন অযমধিপ্পাযো সিযা – দ্ৱাদসহত্থপ্পদেসতো সকলসৰীৰস্স অন্তোকৰণে সতি সহৱাসো ভৱেয্য, বহিকৰণে সতি ৱিপ্পৱাসো, তেন উপড্ঢং অন্তো উপড্ঢং বহি হোতূতি, তং মিচ্ছাঞাণৱসেন হোতি. ন হি সহৱাসদোসো দ্ৱাদসহত্থেন কথিতো, অথ খো একচ্ছন্নে সযনেন. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৮১) ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা পকতত্তেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৱাসে ৱত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে অনাৱাসে ৱত্থব্বং, ন একচ্ছন্নে আৱাসে ৱা অনাৱাসে ৱা ৱত্থব্ব’’ন্তি. অট্ঠকথাযম্পি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৮১) ৱুত্তং ‘‘একচ্ছন্নে আৱাসে’’তিআদীসু আৱাসো নাম ৱসনত্থায কতসেনাসনং. অনাৱাসো নাম চেতিযঘৰং বোধিঘৰং সম্মুঞ্জনিঅট্টকো দাৰুঅট্টকো পানীযমাড়ো ৱচ্চকুটি দ্ৱাৰকোট্ঠকোতি এৱমাদি. ততিযপদেন তদুভযম্পি গহিতং, ‘এতেসু যত্থ কত্থচি একচ্ছন্নে ছদনতো উদকপতনট্ঠানপৰিচ্ছিন্নে ওকাসে উক্খিত্তকো ৱসিতুং ন লভতি, পাৰিৱাসিকো পন অন্তোআৱাসেযেৱ ন লভতী’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথাযং পন ‘অৱিসেসেন উদকপাতেন ৱাৰিত’ন্তি ৱুত্তং. কুৰুন্দিযং ‘এতেসু এত্তকেসু পঞ্চৱণ্ণছদনবদ্ধট্ঠানেসু পাৰিৱাসিকস্স চ উক্খিত্তকস্স চ পকতত্তেন সদ্ধিং উদকপাতেন ৱাৰিত’ন্তি ৱুত্তং, তস্মা নানূপচাৰেপি একচ্ছন্নে ন ৱট্টতি. সচে পনেত্থ তদহুপসম্পন্নেপি পকতত্তে পঠমং পৱিসিত্ৱা নিপন্নে সট্ঠিৱস্সোপি পাৰিৱাসিকো পচ্ছা পৱিসিত্ৱা জানন্তো নিপজ্জতি, ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদদুক্কটঞ্চ, অজানন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদোৱ, ন ৱত্তভেদদুক্কটং. সচে পন তস্মিং পঠমং নিপন্নে পচ্ছা পকতত্তো পৱিসিত্ৱা নিপজ্জতি, পাৰিৱাসিকো চ জানাতি, ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদদুক্কটঞ্চ. নো চে জানাতি, ৰত্তিচ্ছেদোৱ, ন ৱত্তভেদদুক্কটন্তি, তস্মা সালাযপি ৱিহাৰেপি ছদনতো উদকপতনট্ঠানতো মুত্তমত্তেযেৱ সহৱাসদোসো ন ৱিজ্জতীতি দট্ঠব্বং.

একচ্চে পন মজ্ঝিমত্থম্ভতো দ্ৱাদসহত্থাযামেন দণ্ডকেন চক্কং ভমিত্ৱা সমন্ততো বাহিৰে লেখং কৰোন্তি, এৱং কতে সা বাহিৰলেখা আৱট্টতো দ্ৱাসত্ততিহত্থমত্তা হোতি, ততো তং পদেসং দ্ৱাদসহত্থেন দণ্ডকেন মিনিত্ৱা ভাজিযমানং ছভাগমেৱ হোতি, ততো তেসং ছভাগানং সীমায একেকস্মিং মঞ্চে পঞ্ঞপিযমানে ছড়েৱ মঞ্চট্ঠানানি হোন্তি, তস্মা একস্মিং ৱট্টমণ্ডলে ছ ভিক্খূযেৱ অপুব্বং অচৰিমং ৱসিতুং লভন্তি, ন ততো উদ্ধন্তি ৱদন্তি. কস্মা পন এৱং কৰোন্তীতি? পুব্বে ৱুত্তনযেন ‘‘সব্বত্থ দ্ৱাদসহত্থমত্তমেৱ পমাণ’’ন্তি গহিতত্তা. এৱং কিৰ নেসমধিপ্পাযো – পাৰিৱাসিকো পকতত্তস্স ভিক্খুনো দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰে সযমানো সহৱাসো সিযা, বাহিৰে সযমানো ৱিপ্পৱাসো, তথা অঞ্ঞমঞ্ঞস্সপীতি. এৱং কৰোন্তানং পন নেসং সকঅধিপ্পাযোপি ন সিজ্ঝতি, কুতো ভগৱতো অধিপ্পাযো.

কথং? পাৰিৱাসিকো ভিক্খু পকতত্তভিক্খূনঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স চ দ্ৱাদসহত্থমত্তে পদেসে হোতূতি নেসমধিপ্পাযো. অথ পন মজ্ঝিমত্থম্ভং নিমিত্তং কত্ৱা মিনিযমানা সমন্ততো বাহিৰলেখা থম্ভতোযেৱ দ্ৱাদসহত্থমত্তা হোতি, ন পকতত্তভিক্খূহি. তে হি থম্ভতো বহি একৰতনদ্ৱিতিৰতনাদিট্ঠানে ঠিতা, বাহিৰতোপি লেখাযেৱ থম্ভতো দ্ৱাদসহত্থমত্তা হোতি, ন তস্সূপৰি নিপন্নভিক্খু. সো হি দ্ৱিৰতনমত্তেনপি তিৰতনমত্তেনপি লেখায অন্তোপি হোতি বহিপি. অঞ্ঞমঞ্ঞস্সপি ছভাগসীমাযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞস্স দ্ৱাদসহত্থমত্তা হোতি, ন তস্সূপৰি পঞ্ঞত্তমঞ্চো ৱা তত্থ নিপন্নভিক্খু ৱা. মঞ্চো হি একৰতনমত্তেন ৱা দ্ৱিৰতনমত্তেন ৱা সীমং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো, ভিক্খূপি সযমানা ন সীমায উপৰিযেৱ সযন্তি, ৱিদত্থিমত্তেন ৱা ৰতনমত্তেন ৱা সীমং অতিক্কমিত্ৱা ৱা অপ্পত্ৱা ৱা সযন্তি, তস্মা তে পাৰিৱাসিকা ভিক্খূ পকতত্তভিক্খূনম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞস্সপি দ্ৱাদসহত্থমত্তট্ঠাযিনো ন হোন্তি, ততো ঊনাৱ হোন্তি, তস্মা সকঅধিপ্পাযোপি ন সিজ্ঝতি.

ভগৱতো পন অধিপ্পাযো – যদি অপ্পভিক্খুকাদিঅঙ্গসম্পন্নত্তা ৱিহাৰস্স ৱত্তং অনিক্খিপিত্ৱা অন্তোৱিহাৰেযেৱ পৰিৱসতি, এৱং সতি পকতত্তেন ভিক্খুনা ন একচ্ছন্নে আৱাসে ৱসিতব্বং. যদি তাদিসআৱাসে ৱা অনাৱাসে ৱা ছদনতো উদকপতনট্ঠানস্স অন্তো সযেয্য, সহৱাসো নাম, ৰত্তিচ্ছেদো হোতীতি অযমত্থো যথাৱুত্ত-পাড়িযা চ অট্ঠকথায চ পকাসেতব্বো. ন একচ্ছন্নে আৱাসে দ্ৱীহি ৱত্থব্বং. যদি ৱসেয্য, ৱুড্ঢস্স ৰত্তিচ্ছেদোযেৱ, নৱকস্স ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদদুক্কটঞ্চ হোতি. সমৱস্সা চে, অজানন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদোযেৱ, জানন্তস্স উভযম্পীতি অযমত্থো ‘‘তযো খো, উপালি, পাৰিৱাসিকস্স ভিক্খুনো ৰত্তিচ্ছেদা সহৱাসো ৱিপ্পৱাসো অনাৰোচনা’’তি চ ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা পাৰিৱাসিকেন ৱুড্ঢতৰেন সদ্ধিং ন একচ্ছন্নে আৱাসে ৱত্থব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৮২) চ ‘‘ৱুড্ঢতৰেনাতি এত্থ…পে… সচে হি দ্ৱে পাৰিৱাসিকা একতো ৱসেয্যুং, তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স অজ্ঝাচাৰং ঞত্ৱা অগাৰৱা ৱা ৱিপ্পটিসাৰিনো ৱা হুত্ৱা পাপিট্ঠতৰং ৱা আপত্তিং আপজ্জেয্যুং ৱিব্ভমেয্যুং ৱা, তস্মা নেসং সহসেয্যা সব্বপ্পকাৰেন পটিক্খিত্তা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৮১) চ ইমেহি পাড়িঅট্ঠকথাপাঠেহি পকাসেতব্বো. ৱিপ্পৱাসেপি পাৰিৱাসিকেন অভিক্খুকে আৱাসে ন ৱত্থব্বং, পকতত্তেন ৱিনা অভিক্খুকো আৱাসো ন গন্তব্বো, বহিসীমাযং ভিক্খূনং ৱসনট্ঠানতো দ্ৱাদসহত্থপ্পমাণস্স উপচাৰস্স অন্তো নিসীদিতব্বন্তি ভগৱতো অধিপ্পাযো.

অযমত্থো ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা সভিক্খুকা আৱাসা অভিক্খুকো আৱাসো গন্তব্বো অঞ্ঞত্ৰ পকতত্তেন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰাযা’’তিআদি (চূড়ৱ. ৭৬) চ ‘‘তযো খো, উপালি…পে… অনাৰোচনা’’তি চ ‘‘চত্তাৰো খো, উপালি, মানত্তচাৰিকস্স ভিক্খুনো ৰত্তিচ্ছেদা সহৱাসো, ৱিপ্পৱাসো, অনাৰোচনা, ঊনেগণেচৰণ’’ন্তি (চূড়ৱ. ৯২) চ ‘‘ৱিপ্পৱাসোতি এককস্সেৱ ৱাসো’’তি চ ‘‘অযঞ্চ যস্মা গণস্স আৰোচেত্ৱা ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাৱ ৱসি, তেনস্স ঊনেগণেচৰণদোসো ৱা ৱিপ্পৱাসো ৱা ন হোতী’’তি চ ‘‘অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি দ্ৱাদসহত্থে উপচাৰে সল্লক্খেত্ৱা, অনিক্খিত্তৱত্তানং উপচাৰসীমায আগতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা সহৱাসাদিকং ৱেদিতব্ব’’ন্তি চ আগতেহি পাড়িযট্ঠকথা-ৱজিৰবুদ্ধিটীকাপাঠেহি পকাসেতব্বো, তস্মা ৱিহাৰে পৰিৱসন্তস্স উপচাৰসীমায অব্ভন্তৰে যত্থ কত্থচি ৱসন্তস্স নত্থি ৱিপ্পৱাসো, বহিউপচাৰসীমাযং পৰিৱসন্তস্স ভিক্খূনং নিসিন্নপৰিযন্ততো দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰে ৱসন্তস্স চ নত্থি ৱিপ্পৱাসোতি, তঞ্চ পৰিৱাসকালে ‘‘একেন ভিক্খুনা সদ্ধি’’ন্তি ৱচনতো একস্সপি ভিক্খুনো, মানত্তচৰণকালে ‘‘চতূহি পঞ্চহি ৱা ভিক্খূহি সদ্ধি’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ৱচনতো চ চতুন্নং পঞ্চন্নম্পি ভিক্খূনং হত্থপাসভূতে দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰেপি ৱসিতুং লভতি, নত্থি ৱিপ্পৱাসোতি দট্ঠব্বং.

ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা তেসং ভিক্খূনং আৰোচিতকালতো পন পট্ঠায কেনচি কৰণীযেন তেসু ভিক্খূসু গতেসুপি যথাৱুত্তঅট্ঠকথাপাঠনযেন ৱিপ্পৱাসো ন হোতি. তথা হি ৱুত্তং ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৯৭) ‘‘সোপি কেনচি কম্মেন পুৰেঅৰুণে এৱ গচ্ছতীতি ইমিনা আৰোচনায কতায সব্বেসুপি ভিক্খূসু বহিৱিহাৰং গতেসু ঊনেগণেচৰণদোসো ৱা ৱিপ্পৱাসদোসো ৱা ন হোতি আৰোচিতত্তা সহৱাসস্সাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘অযঞ্চা’তিআদী’’তি. অপৰে পন আচৰিযা ‘‘বহিসীমায ৱত্তসমাদানট্ঠানে ৱতিপৰিক্খেপোপি পকতত্তভিক্খূহেৱ কাতব্বো, ন কম্মাৰহভিক্খূহি. যথা লোকে বন্ধনাগাৰাদি দণ্ডকাৰকেহি এৱ কত্তব্বং, ন দণ্ডাৰহেহি, এৱমিধাপী’’তি ৱদন্তি, তম্পি অট্ঠকথাদীসু ন দিস্সতি. ন হি ৱতিপৰিক্খেপো দণ্ডকম্মত্থায কাৰিতো, অথ খো দস্সনূপচাৰৱিজহনত্থমেৱ. তথা হি ৱুত্তং সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৯৭) ‘‘গুম্বেন ৱা ৱতিযা ৱা পটিচ্ছন্নট্ঠানেতি দস্সনূপচাৰৱিজহনত্থ’’ন্তি. তথা ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৯৭) ‘‘গুম্বেন ৱাতিআদি দস্সনূপচাৰৱিজহনত্থ’’ন্তি. ইতো পৰং অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ পৰিৱাসদানঞ্চ মানত্তদানঞ্চ ৱেদিতব্বং. যত্থ পন সংসযিতব্বং অত্থি, তত্থ সংসযৱিনোদনত্থায কথেতব্বং কথযাম.

একচ্চে ভিক্খূ এৱং ৱদন্তি – পাৰিৱাসিকো ভিক্খু ৱুড্ঢতৰোপি সমানো ৱত্তে সমাদিন্নে নৱকট্ঠানে ঠিতো. তথা হি ৱুত্তং ‘‘যত্থ পন নিসীদাপেত্ৱা পৰিৱিসন্তি, তত্থ সামণেৰানং জেট্ঠকেন, ভিক্খূনং সঙ্ঘনৱকেন হুত্ৱা নিসীদিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৫) তস্মা আৰোচিতকালাদীসু ‘‘অহং ভন্তে’’ইচ্চেৱ ৱত্তব্বং, ন ‘‘অহং আৱুসো’’তি. তত্ৰেৱং ৱিচাৰণা কাতব্বা – পাৰিৱাসিকাদযো ভিক্খূ সেয্যাপৰিযন্তআসনপৰিযন্তভাগিতায নৱকট্ঠানে ঠিতা, ন একন্তেন নৱকভূতত্তা. তথা হি ৱুত্তং ভগৱতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকানং ভিক্খূনং পঞ্চ যথাৱুড্ঢং উপোসথং পৱাৰণং ৱস্সিকসাটিকং ওণোজনং ভত্ত’’ন্তি (চূড়ৱ. ৭৫). অট্ঠকথাযঞ্চ (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৮১) ‘‘পকতত্তং ভিক্খুং দিস্ৱা আসনা ৱুট্ঠাতব্বং, পকতত্তো ভিক্খু আসনেন নিমন্তেতব্বো’’তি এতিস্সা পাড়িযা সংৱণ্ণনায ‘‘ৱুট্ঠাতব্বং, নিমন্তেতব্বোতি তদহুপসম্পন্নম্পি দিস্ৱা ৱুট্ঠাতব্বমেৱ, ৱুট্ঠায চ ‘অহং ইমিনা সুখনিসিন্নো ৱুট্ঠাপিতো’তি পৰম্মুখেন ন গন্তব্বং, ‘ইদং আচৰিয আসনং, এত্থ নিসীদথা’তি এৱং নিমন্তেতব্বোযেৱা’’তি এত্থেৱ ‘‘আচৰিযা’’তি আলপনৱিসেসো ৱুত্তো, ন অঞ্ঞত্থ. যদি ৱুড্ঢতৰেনপি ‘‘ভন্তে’’ইচ্চেৱ ৱত্তব্বো সিযা, ইধাপি ‘‘ইদং, ভন্তে, আসন’’ন্তি ৱত্তব্বং ভৱেয্য, ন পন ৱুত্তং, তস্মা ন তেসং তং ৱচনং সাৰতো পচ্চেতব্বং. ইমস্মিং পন ৱিনযসঙ্গহপ্পকৰণে (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৩৭) ‘‘আৰোচেন্তেন সচে নৱকতৰো হোতি, ‘আৱুসো’তি ৱত্তব্বং. সচে ৱুড্ঢতৰো, ‘ভন্তে’তি ৱত্তব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, ইদঞ্চ ‘‘একেন ভিক্খুনা সদ্ধি’’ন্তি হেট্ঠা ৱুত্তত্তা তং পটিগ্গাহকভূতং পকতত্তং ভিক্খুং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

বহৱো পন ভিক্খূ পাৰিৱাসিকং ভিক্খুং সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদাপেত্ৱা ৱত্তং যাচাপেত্ৱা কম্মৱাচাপৰিযোসানে সমাদাপেত্ৱা আৰোচনমকাৰেত্ৱা সঙ্ঘমজ্ঝতো নিক্খমাপেত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে নিসীদাপেত্ৱা তত্থ নিসিন্নেন আৰোচাপেত্ৱা ৱত্তং নিক্খিপাপেন্তি, এৱং কৰোন্তানঞ্চ নেসং অযমধিপ্পাযো – অযং ভিক্খু ৱত্তে অসমাদিন্নে ৱুড্ঢট্ঠানিযোপি হোতি, তস্মা যাচনকালে চ কম্মৱাচাসৱনকালে চ ৱত্তসমাদানকালে চ সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদনাৰহো হোতি, ৱত্তে পন সমাদিন্নে নৱকট্ঠানিযো, তস্মা ন সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদনাৰহো, আসনপৰিযন্তভাগিতায পৰিসপৰিযন্তেযেৱ নিসীদনাৰহোতি, তদেতং এৱং ৱিচাৰেতব্বং – অযং ভিক্খু সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদমানো আসনং গহেত্ৱা যথাৱুড্ঢং নিসিন্নো ন হোতি, অথ খো কম্মাৰহভাৱেন আসনং অগ্গহেত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা উক্কুটিকমেৱ নিসিন্নো হোতি, কম্মাৰহো চ নাম সঙ্ঘমজ্ঝেযেৱ ঠপেতব্বো হোতি, নো বহি, তস্মা ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে নিসীদনাৰহো ন হোতী’’তি ন সক্কা ৱত্তুং তস্মিং কালে, নিক্খমাপিতে চ ৱত্তাৰোচনৱত্তনিক্খিপনানং অনিট্ঠিতত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ সুট্ঠু নিসিন্নং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিহৰিতুমসক্কুণেয্যত্তা, চীৱৰকণ্ণপাদপিট্ঠিআদীহি বাধিতত্তা অগাৰৱকিৰিযা ৱিয দিস্সতি, আৰোচনকিৰিযঞ্চ ৱত্তনিক্খিপনঞ্চ সঙ্ঘমজ্ঝেযেৱ কত্তব্বং পৰিযন্তে নিসীদিত্ৱা কৰোন্তো অট্ঠকথাৱিৰোধো হোতি. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) ‘‘ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা তত্থেৱ সঙ্ঘস্স আৰোচেতব্বং…পে… আৰোচেত্ৱা সচে নিক্খিপিতুকামো, ৱুত্তনযেনেৱ সঙ্ঘমজ্ঝে নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি. কস্মা? সমাদানট্ঠানেযেৱ আৰোচাপেত্ৱা তত্থেৱ নিক্খিপাপেত্ৱা নিট্ঠিতসব্বকিচ্চমেৱ নিক্খমাপেত্ৱা অত্তনো আসনে নিসীদাপেন্তো ঞাযাগতোতি অম্হাকং খন্তি.

তথা সাযং ৱত্তাৰোচনকালে বহূসু পাৰিৱাসিকেসু ৱুড্ঢতৰং পঠমং সমাদাপেত্ৱা আৰোচাপেত্ৱা অনুক্কমেন সব্বপচ্ছা নৱকতৰং সমাদাপেন্তি আৰোচাপেন্তি, পাতো নিক্খিপনকালে পন নৱকতৰং পঠমং আৰোচাপেত্ৱা নিক্খিপাপেন্তি, ততো অনুক্কমেন ৱুড্ঢতৰং সব্বপচ্ছা আৰোচাপেত্ৱা নিক্খিপাপেন্তি. তেসং অযমধিপ্পাযো সিযা – যদা দস ভিক্খূ পকতত্তা দস ভিক্খূ পাৰিৱাসিকা হোন্তি, তদা ৱুড্ঢতৰেন পঠমং সমাদিযিত্ৱা আৰোচিতে তস্স আৰোচনং অৱসেসা একূনৱীসতি ভিক্খূ সুণন্তি, দুতিযস্স অট্ঠাৰস, ততিযস্স সত্তৰসাতি অনুক্কমেন হাযিত্ৱা সব্বনৱকস্স আৰোচনং দস পকতত্তা সুণন্তি সেসানং অপকতত্তভাৱতো. ততো নিক্খিপনকালে সব্বনৱকো পুব্বে অত্তনা আৰোচিতানং দসন্নং ভিক্খূনং আৰোচেত্ৱা নিক্খিপতি, ততো পটিলোমেন দুতিযো একাদসন্নং, ততিযো দ্ৱাদসন্নন্তি অনুক্কমেন ৱড্ঢিত্ৱা সব্বজেট্ঠকো অত্তনা পুব্বে আৰোচিতানং একূনৱীসতিভিক্খূনং আৰোচেত্ৱা নিক্খিপতি, এৱং যথানুক্কমেন নিক্খিপনং হোতি. সব্বজেট্ঠকে পন পঠমং নিক্খিত্তে সতি পুব্বে অত্তনা আৰোচিতানং নৱন্নং ভিক্খূনং তদা অপকতত্তভাৱতো আৰোচিতানং সন্তিকে নিক্খিপনং ন হোতি, তথা সেসানং. তেসং পন একচ্চানং ঊনং হোতি, একচ্চানং অধিকং, তস্মা যথাৱুত্তনযেন সব্বনৱকতো পট্ঠায অনুক্কমেন নিক্খিপিতব্বন্তি.

এৱংৱাদীনং পন তেসমাযস্মন্তানং ৱাদে পকতত্তাযেৱ ভিক্খূ আৰোচেতব্বা হোন্তি, নো অপকতত্তা. পুব্বে আৰোচিতানংযেৱ সন্তিকে ৱত্তং নিক্খিপিতব্বং হোতি, নো অনাৰোচিতানং. এৱং পন পকতত্তাযেৱ ভিক্খূ আৰোচেতব্বা ন হোন্তি, অথ খো অপকতত্তাপি ‘‘সচে দ্ৱে পাৰিৱাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আৰোচেতব্ব’’ন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা. পুব্বে আৰোচিতানম্পি অনাৰোচিতানম্পি সন্তিকে আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বমেৱ ‘‘সচে সো ভিক্খু কেনচিদেৱ কৰণীযেন পক্কন্তো হোতি, যং অঞ্ঞং সব্বপঠমং পস্সতি, তস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ৱুত্তত্তা, তস্মা তথা অকৰোন্তেপি সব্বেসং আৰোচিতত্তা নত্থি দোসো. অপ্পেকচ্চে ভিক্খূ ‘‘পকতত্তস্সেৱাযং আৰোচনা’’তি মঞ্ঞমানা সাযং ৱুড্ঢপটিপাটিযা ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা আৰোচেত্ৱা অত্তনো সযনং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰজগ্গনসযনসোধনাদীনি কৰোন্তা অঞ্ঞেসং আৰোচিতং ন সুণন্তি. অপ্পেকচ্চে পাতো সযং আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞেসং আৰোচনং ৱা নিক্খিপনং ৱা অনাগমেত্ৱা ভিক্খাচাৰাদীনং অত্থায গচ্ছন্তি, এৱং কৰোন্তানং তেসং আৰোচনং একচ্চানং অসুতভাৱসম্ভৱতো সাসঙ্কো হোতি পাৰিৱাসিকানং অঞ্ঞমঞ্ঞাৰোচনস্স পকৰণেসু আগতত্তা. ন কেৱলং সাৰত্থদীপনিযংযেৱ, অথ খো ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযম্পি (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৭৬) ‘‘সচে দ্ৱে পাৰিৱাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আৰোচেতব্বং অৱিসেসেন ‘আগন্তুকেন আৰোচেতব্বং, আগন্তুকস্স আৰোচেতব্ব’ন্তি ৱুত্তত্তা’’তি ৱুত্তং.

তথা অপ্পেকচ্চে পকতত্তা ভিক্খূ পাৰিৱাসিকেসু ভিক্খূসু সাযং ৱত্তসমাদানত্থং পকতত্তসালতো নিক্খমিত্ৱা অত্তনো অত্তনো সযনসমীপং গতেসু অত্তনো সযনপঞ্ঞাপনপঅক্খাৰঠপনঅঞ্ঞমঞ্ঞআলাপসল্লাপকৰণাদিৱসেন আড়োলেন্তা পাৰিৱাসিকানং ৱত্তাৰোচনং ন সুণন্তি, ন মনসি কৰোন্তি. অপ্পেকচ্চে পাতো ৱত্তনিক্খিপনকালে পাৰিৱাসিকভিক্খূসু ৱত্তাৰোচনৱত্তনিক্খিপনানি কৰোন্তেসুপি নিদ্দাপসুতা হুত্ৱা ন সুণন্তি. এৱং কৰোন্তানম্পি তেসং একচ্চানং অস্সুতসম্ভৱতো ৱত্তাৰোচনং সাসঙ্কং হোতীতি. হোতু সাসঙ্কং, সুণন্তানং অস্সুতসম্ভৱেপি আৰোচকানং সম্মাআৰোচনেন ৱত্তস্স পৰিপুণ্ণত্তা কো দোসোতি চে? আৰোচকানং সম্মা আৰোচিতত্তা ৱত্তে পৰিপুণ্ণেপি ৱত্তভেদদুক্কটতোৱ ৱিমুত্তো সিযা, ন ৰত্তিচ্ছেদতো. ৱুত্তঞ্হি সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৬) ‘‘সচে ৱাযমন্তোপি সম্পাপুণিতুং ৱা সাৱেতুং ৱা ন সক্কোতি, ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতি, ন ৱত্তভেদদুক্কট’’ন্তি.

অথঞ্ঞে ভিক্খূ ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা ৰত্তিং নিপন্না নিদ্দাভাৱেন মনুস্সসদ্দম্পি সুণন্তি, ভেৰিআদিসদ্দম্পি সুণন্তি, সকটনাৱাদিযানসদ্দম্পি সুণন্তি, তে তেন সদ্দেন আসঙ্কন্তি ‘‘ভিক্খূনং নু খো অয’’ন্তি, তে তেন কাৰণেন ৰত্তিচ্ছেদং মঞ্ঞন্তি. কস্মা? ‘‘অযঞ্চ নেসং ছত্তসদ্দং ৱা উক্কাসিতসদ্দং ৱা খিপিতসদ্দং ৱা সুত্ৱা আগন্তুকভাৱং জানাতি, গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বং. গতকালে জানন্তেনপি অনুবন্ধিত্ৱা আৰোচেতব্বমেৱ. সম্পাপুণিতুং অসক্কোন্তস্স ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতি, ন ৱত্তভেদদুক্কট’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৬) ৱুত্তত্তাতি. তে এৱং সঞ্ঞাপেতব্বা – মাযস্মন্তো এৱং মঞ্ঞিত্থ, নাযং পাঠো বহিসীমট্ঠৱসেন ৱুত্তো, অথ খো উপচাৰসীমট্ঠৱসেন ৱুত্তো. ৱুত্তঞ্হি তত্থেৱ ‘‘যেপি অন্তোৱিহাৰং অপ্পৱিসিত্ৱা উপচাৰসীমং ওক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তী’’তি. তত্থপি আগন্তুকভাৱস্স জানিতত্তা ৰত্তিচ্ছেদো হোতি, তস্মা দূৰেসদ্দসৱনমত্তেন ৰত্তিচ্ছেদো নত্থি, ‘‘অযং ভিক্খূনং সদ্দো, অযং ভিক্খূহি ৱাদিতভেৰিঘণ্টাদিসদ্দো, অযং ভিক্খূহি পাজিতসকটনাৱাদিসদ্দো’’তি নিসিন্নট্ঠানতো জানন্তোযেৱ ৰত্তিচ্ছেদকৰো হোতি. তেনাহ ‘‘আযস্মা কৰৱীকতিস্সত্থেৰো ‘সমণো অয’ন্তি ৱৱত্থানমেৱ পমাণ’’ন্তি.

দিৱা দূৰে গচ্ছন্তং জনকাযং দিস্ৱাপি ‘‘ইমে ভিক্খূ নু খো’’তি পৰিকপ্পেন্তা ৰত্তিচ্ছেদং মঞ্ঞন্তি, তম্পি অকাৰণং. কস্মা? ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱৱত্থানস্স অভাৱা. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং ‘‘নদীআদীসু নাৱায গচ্ছন্তম্পি পৰতীৰে ঠিতম্পি আকাসে গচ্ছন্তম্পি পব্বতথলঅৰঞ্ঞাদীসু দূৰে ঠিতম্পি ভিক্খুং দিস্ৱা সচে ‘ভিক্খূ’তি ৱৱত্থানং অত্থি, নাৱাদীহি ৱা গন্ত্ৱা মহাসদ্দং কত্ৱা ৱা ৱেগেন অনুবন্ধিত্ৱা ৱা আৰোচেতব্ব’’ন্তি. ইতি ভিক্খুং দিস্ৱাপি ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱৱত্থানমেৱ পমাণং. অভিক্খুং পন ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱৱত্থানে সন্তেপি ৱা অসন্তেপি ৱা কিং ৱত্তব্বং অত্থি, বহৱো পন ভিক্খূ ইদং ৰূপদস্সনং সদ্দসৱনঞ্চ আসঙ্কন্তা ‘‘পভাতে সতি তং দ্ৱযং ভৱেয্য, তস্মা মনুস্সানং গমনকালসদ্দকৰণকালতো পুব্বেযেৱ ৱত্তং নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞমানা অনুগ্গতেযেৱ অৰুণে ৱত্তং নিক্খিপন্তি, তদযুত্তং ৰত্তিচ্ছেদত্তাতি.

অথ পন ৱিনযধৰেন ‘‘কিত্তকা তে আপত্তিযো, ছাদেসি, কীৱতীহং পটিচ্ছাদেসী’’তি পুট্ঠো সমানো ‘‘অহং, ভন্তে, আপত্তিপৰিযন্তং ন জানামি, ৰত্তিপৰিযন্তং ন জানামি, আপত্তিপৰিযন্তং নস্সৰামি, ৰত্তিপৰিযন্তং নস্সৰামি, আপত্তিপৰিযন্তে ৱেমতিকো, ৰত্তিপৰিযন্তে ৱেমতিকো’’তি ৱুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু সুদ্ধন্তপৰিৱাসাৰহো’’তি ঞত্ৱা তস্সপি দুৱিধত্তা চূড়সুদ্ধন্তমহাসুদ্ধন্তৱসেন ‘‘তেসু অযং ভিক্খু ইমস্স অৰহো’’তি ঞাপনত্থং উপসম্পদতো পট্ঠায অনুলোমক্কমেন ৱা আৰোচিতদিৱসতো পট্ঠায পটিলোমক্কমেন ৱা ‘‘কিত্তকং কালং ত্ৱং আৰোচনআৱিকৰণাদিৱসেন সুদ্ধো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম ভন্তে, এত্তকং কালং অহং সুদ্ধোম্হী’’তি ৱুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু একচ্চং ৰত্তিপৰিযন্তং জানাতি, তস্মা চূড়সুদ্ধন্তাৰহো’’তি ঞত্ৱা তস্স সুদ্ধকালং অপনেত্ৱা অসুদ্ধকালৱসেন পৰিযন্তং কত্ৱা চূড়সুদ্ধন্তপৰিৱাসো দাতব্বো. অযং উদ্ধম্পি আৰোহতি, অধোপি ওৰোহতি. যো পন অনুলোমৱসেন ৱা পটিলোমৱসেন ৱা পুচ্ছিযমানো ‘‘সকলম্পি ৰত্তিপৰিযন্তং অহং ন জানামি নস্সৰামি, ৱেমতিকো হোমী’’তি ৱুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু সকলম্পি ৰত্তিপৰিযন্তং ন জানাতি, তস্মা মহাসুদ্ধন্তাৰহো’’তি ঞত্ৱা তস্স উপসম্পদতো পট্ঠায যাৱ ৱত্তসমাদানা এত্তকং কালং পৰিযন্তং কত্ৱা মহাসুদ্ধন্তপৰিৱাসো দাতব্বো. উদ্ধংআৰোহনঅধোওৰোহনভাৱো পনেসং অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ৱুত্তোযেৱ. ইতো পৰম্পি ৱিধানং অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৱ দট্ঠব্বং.

ইদানি পন বহৱো ভিক্খূ ‘‘অযং চূড়সুদ্ধন্তাৰহো, অযং মহাসুদ্ধন্তাৰহো’’তি অৱিচিনন্তা অন্তোকম্মৱাচাযং ‘‘আপত্তিপৰিযন্তং ন জানাতি, ৰত্তিপৰিযন্তং ন জানাতি, আপত্তিপৰিযন্তং নস্সৰতি, ৰত্তিপৰিযন্তং নস্সৰতি, আপত্তিপৰিযন্তে ৱেমতিকো, ৰত্তিপৰিযন্তে ৱেমতিকো’’তি অৱিসেসৱচনমেৱ মনসি কৰোন্তা ‘‘ইমায কম্মৱাচায দিন্নং সুদ্ধন্তপৰিৱাসং গহেত্ৱা পঞ্চাহমত্তং ৱা দসাহমত্তং ৱা পৰিৱসিত্ৱা অপৰিযন্তৰত্তিপটিচ্ছাদিতাহি অপৰিযন্তাহি আপত্তীহি মোক্খো হোতী’’তি মঞ্ঞন্তা পঞ্চাহমত্তং ৱা দসাহমত্তং ৱা পৰিৱসিত্ৱা মানত্তং যাচন্তি, এৱং কৰোন্তা তে ভিক্খূ সহস্সক্খত্তুং পৰিৱসন্তাপি আপত্তিতো ন মুচ্চেয্যুং. কস্মাতি চে? পাড়িযা চ অট্ঠকথায চ ৱিৰুজ্ঝনতো. ৱুত্তঞ্হি পাড়িযং (পাৰা. ৪৪২) ‘‘যাৱতীহং জানং পটিচ্ছাদেতি, তাৱতীহং তেন ভিক্খুনা অকামা পৰিৱত্থব্বং. পৰিৱুত্থপৰিৱাসেন ভিক্খুনা উত্তৰি ছাৰত্তং ভিক্খুমানত্তায পটিপজ্জিতব্বং. চিণ্ণমানত্তো ভিক্খু যত্থ সিযা ৱীসতিগণো ভিক্খুসঙ্ঘো, তত্থ সো ভিক্খু অব্ভেতব্বো’’তি, তস্মা পটিচ্ছন্নদিৱসমত্তং অপৰিৱসিত্ৱা মানত্তাৰহো নাম ন হোতি, অমানত্তাৰহস্স মানত্তদানং ন ৰুহতি, অচিণ্ণমানত্তো অব্ভানাৰহো ন হোতি, অনব্ভানাৰহস্স অব্ভানং ন ৰুহতি, অনব্ভিতো ভিক্খু আপত্তিমুত্তো পকতত্তো ন হোতীতি অযমেত্থ ভগৱতো অধিপ্পাযো.

অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) পন চূড়সুদ্ধন্তে ‘‘তং গহেত্ৱা পৰিৱসন্তেন যত্তকং কালং অত্তনো সুদ্ধিং জানাতি, তত্তকং অপনেত্ৱা অৱসেসং মাসং ৱা দ্ৱিমাসং ৱা পৰিৱসিতব্ব’’ন্তি, মহাসুদ্ধন্তে ‘‘তং গহেত্ৱা গহিতদিৱসতো যাৱ উপসম্পদদিৱসো, তাৱ ৰত্তিযো গণেত্ৱা পৰিৱসিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তস্মা পটিচ্ছন্নৰত্তিপ্পমাণং পৰিৱসন্তোযেৱ মানত্তাৰহো হোতি, ন পঞ্চাহদসাহৰত্তিপ্পমাণমত্তং পৰিৱসন্তোতি অযং অট্ঠকথাচৰিযানং অধিপ্পাযো. তেনেৱ চ কাৰণেন দেসনাআৰোচনাদীহি সব্বকালং আপত্তিং সোধেত্ৱা ৱসন্তানং লজ্জীপেসলানং সিক্খাকামানং ভিক্খূনং সুদ্ধন্তপৰিৱাসং দাতুং অযুত্তৰূপো, দেসনাআৰোচনাদীহি আপত্তিং অসোধেত্ৱা পমাদৱসেন চিৰকালং ৱসন্তানং জনপদৱাসিকাদীনং দাতুং যুত্তৰূপোতি ৱেদিতব্বং. এত্থাপি অৱসেসৱিনিচ্ছযো অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

অথ পন ৱিনযধৰেন ‘‘ত্ৱং, আৱুসো, কতৰআপত্তিং আপন্নো, কতি ৰত্তিযো তে ছাদিতা’’তি পুট্ঠো ‘‘অহং, ভন্তে, সঙ্ঘাদিসেসং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পক্খমত্তং পটিচ্ছাদিতা, তেনাহং সঙ্ঘং পক্খপৰিৱাসং যাচিত্ৱা সঙ্ঘেন দিন্নে পক্খপৰিৱাসে পৰিৱসিত্ৱা অনিক্খিত্তৱত্তোৱ হুত্ৱা অন্তৰা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পঞ্চাহমত্তং ছাদিতা’’তি ৱুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু সমোধানপৰিৱাসাৰহো, তীসু চ সমোধানপৰিৱাসেসু ওধানসমোধানাৰহো’’তি ঞত্ৱা ‘‘তেন হি ভিক্খু ত্ৱং মূলাযপটিকস্সনাৰহো’’তি ৱত্ৱা তং মূলায পটিকস্সিত্ৱা পৰিৱুত্থদিৱসে অদিৱসে কত্ৱা অন্তৰা পটিচ্ছন্নে পঞ্চ দিৱসে মূলাপত্তিযা পটিচ্ছন্নেসু দিৱসেসু সমোধানেত্ৱা ওধানসমোধানো দাতব্বো. ইতো পৰানি ওধানসমোধানে ৱত্তব্বৱচনানি পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.

অথ পন ৱিনযধৰেন পুট্ঠো ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং, সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো দসাহপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৱুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু অগ্ঘসমোধানাৰহো’’তি ঞত্ৱা তাসং আপত্তীনং যা আপত্তিযো চিৰতৰপ্পটিচ্ছন্নাযো, তাসং অগ্ঘেন সমোধানপৰিৱাসো দাতব্বো. তত্ৰেৱং ৱদন্তি – ‘‘যা আপত্তিযো চিৰতৰপ্পটিচ্ছন্নাযো, তাসং অগ্ঘেন সমোধানপৰিৱাসো দাতব্বো’’তি ৱুত্তো, এৱং সন্তে পক্খপ্পটিচ্ছন্নমাসপ্পটিচ্ছন্নাদীসু কথন্তি? তেসুপি ‘‘যা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো, যা আপত্তিযো মাসপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৱত্তব্বোতি. যদি এৱং পাড়িৱিৰোধো আপজ্জতি. পাড়িযঞ্হি দসাহপ্পটিচ্ছন্নপৰিযোসানা এৱ আপত্তি দস্সিতা, ন পক্খপ্পটিচ্ছন্নমাসপ্পটিচ্ছন্নাদযোতি? সচ্চং, পাড়িযং তথাদস্সনং পন নযদস্সনমত্তং. তথা হি ৱুত্তং অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘পঞ্চদস দিৱসানি পটিচ্ছন্নায ‘পক্খপ্পটিচ্ছন্ন’ন্তি ৱত্ৱা যোজনা কাতব্বা…পে… এৱং যাৱ সট্ঠিসংৱচ্ছৰং, অতিৰেকসট্ঠিসংৱচ্ছৰপ্পটিচ্ছন্নন্তি ৱা ততো ৱা ভিয্যোপি ৱত্ৱা যোজনা কাতব্বা’’তি. মহাপদুমত্থেৰেনপি ৱুত্তং ‘‘অযং সমুচ্চযক্খন্ধকো নাম বুদ্ধানং ঠিতকালসদিসো, আপত্তি নাম পটিচ্ছন্না ৱা হোতু অপ্পটিচ্ছন্না ৱা সমকঊনতৰঅতিৰেকপ্পটিচ্ছন্না ৱা, ৱিনযধৰস্স কম্মৱাচং যোজেতুং সমত্থভাৱোযেৱেত্থ পমাণ’’ন্তি, তস্মা পক্খপ্পটিচ্ছন্নাদীনং কম্মৱাচাকৰণে কুক্কুচ্চং ন কাতব্বন্তি.

হোতু, এৱম্পি পক্খপ্পটিচ্ছন্নং পৰিযন্তং কত্ৱা কতায কম্মৱাচায ততো উদ্ধং আপত্তি নত্থীতি কথং জানেয্যাতি? ইদানি সিক্খাকামা ভিক্খূ দেৱসিকম্পি দেসনাৰোচনাৱিকৰণানি কৰোন্তি একাহিকদ্ৱীহিকাদিৱসেনপি, কিচ্চপসুতা হুত্ৱা তথা অসক্কোন্তাপি উপোসথদিৱসং নাতিক্কমন্তি, গিলানাদিৱসেন তদতিক্কন্তাপি অতিক্কন্তভাৱং জানন্তি, তস্মা তদতিক্কন্তভাৱে সতি অতিৰেকপক্খপ্পটিচ্ছন্নমাসপ্পটিচ্ছন্নাদিৱসেন ৱড্ঢেত্ৱা কম্মৱাচং কৰেয্য, তদতিক্কন্তভাৱে পন অসতি পক্খপ্পটিচ্ছন্নপৰিযন্তা হোতি, তস্মা পক্খপৰিযন্তকম্মৱাচাকৰণং ঞাযাগতং হোতীতি দট্ঠব্বং.

এৱং হোতু, তথাপি যদেতং ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৱুত্তং, তত্থ ইমিনাযেৱ অনুক্কমেন মযা পটিচ্ছাদিতা আপত্তিযো হোন্তীতি কথং জানেয্য, অজাননে চ সতি ‘‘যা চ খ্ৱাযং, আৱুসো, আপত্তি অজানপ্পটিচ্ছন্না, অধম্মিকং তস্সা আপত্তিযা পৰিৱাসদানং, অধম্মত্তা ন ৰুহতী’’তি ইদং আপজ্জতীতি? নাপজ্জতি. তত্থ হি আপত্তিযা আপন্নভাৱং অজানন্তো হুত্ৱা পটিচ্ছাদেতি, তস্মা ‘‘আপত্তি চ হোতি আপত্তিসঞ্ঞী চা’’তি ৱুত্তআপত্তিসঞ্ঞিতাভাৱা অপ্পটিচ্ছন্নমেৱ হোতি, তস্মা অপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পৰিৱাসদানং অধম্মিকং হোতি. ইধ পন ‘‘এত্তকা ৰত্তিযো মযা ছাদিতা’’তি ছন্নকালমেৱ ন জানাতি, তদজানভাৱে সতিপি পৰিৱাসদানং ৰুহতি. তেনেৱ চ কাৰণেন সুদ্ধন্তপৰিৱাসে (চূড়ৱ. ১৫৬-১৫৭) ‘‘আপত্তিপৰিযন্তং ন জানাতি, ৰত্তিপৰিযন্তং ন জানাতি, আপত্তিপৰিযন্তং নস্সৰতি, ৰত্তিপৰিযন্তং নস্সৰতি, আপত্তিপৰিযন্তে ৱেমতিকো, ৰত্তিপৰিযন্তে ৱেমতিকো’’তি ৰত্তিপৰিযন্তস্স অজাননঅসৰণৱেমতিকভাৱে সতিপি পৰিৱাসদানং ৱুত্তং, তস্মা ছাদিতকালং তথতো অজানন্তোপি ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি এত্থ অপ্পৱিট্ঠস্স অভাৱা সম্পজ্জতিযেৱাতি দট্ঠব্বং.

অথাপি এৱং ৱদেয্যুং – ‘‘সম্বহুলা আপত্তিযো একাহপ্পটিচ্ছন্নাযো…পে… সম্বহুলা আপত্তিযো পক্খপ্পটিচ্ছন্নাযো’’তি ৱুত্তে তেসু দিৱসেসু আপত্তিযো অত্থি পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি অপ্পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি চিৰপ্পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাযোপি, অত্থি একাপি, অত্থি সম্বহুলাপি, সব্বা তা আপত্তিযো এতেনেৱ পদেন সঙ্গহিতা সিযুন্তি? সঙ্গহিতা এৱ. ন হেত্থ সংসযো কাতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ‘‘অঞ্ঞস্মিং পন আপত্তিৱুট্ঠানে ইদং লক্খণং – যো অপ্পটিচ্ছন্নং আপত্তিং ‘পটিচ্ছন্না’তি ৱিনযকম্মং কৰোতি, তস্স আপত্তি ৱুট্ঠাতি. যো পটিচ্ছন্নং ‘অপ্পটিচ্ছন্না’তি ৱিনযকম্মং কৰোতি, তস্স ন ৱুট্ঠাতি. অচিৰপ্পটিচ্ছন্নং ‘চিৰপ্পটিচ্ছন্না’তি কৰোন্তস্সপি ৱুট্ঠাতি, চিৰপ্পটিচ্ছন্নং ‘অচিৰপ্পটিচ্ছন্না’তি কৰোন্তস্স ন ৱুট্ঠাতি. একং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা ‘সম্বহুলা’তি কৰোন্তস্সপি ৱুট্ঠাতি একং ৱিনা সম্বহুলানং অভাৱতো. সম্বহুলা পন আপজ্জিত্ৱা ‘একং আপজ্জি’ন্তি কৰোন্তস্স ন ৱুট্ঠাতী’’তি, তস্মা এতেহি পদেহি সব্বাসং পটিচ্ছন্নাপত্তীনং সঙ্গহিতত্তা তাহি আপত্তীহি ৱুট্ঠানং সম্ভৱতীতি দট্ঠব্বং.

অথ পন ৱিনযধৰেন পুট্ঠো ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একং সুক্কৱিস্সট্ঠিং, একং কাযসংসগ্গং, একং দুট্ঠুল্লৱাচং, একং অত্তকামং, একং সঞ্চৰিত্তং, একং কুটিকাৰং, একং ৱিহাৰকাৰং, একং দুট্ঠদোসং, একং অঞ্ঞভাগিযং, একং সঙ্ঘভেদং, একং ভেদানুৱত্তকং, একং দুব্বচং, একং কুলদূসক’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘অযং ভিক্খু মিস্সকসমোধানপৰিৱাসাৰহো’’তি ঞত্ৱা অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) আগতনযেন পৰিৱাসো দাতব্বো. এত্থাহ – অগ্ঘসমোধানমিস্সকসমোধানানং কো ৱিসেসো, কিং নানাকৰণন্তি? ৱুচ্চতে – অগ্ঘসমোধানপৰিৱাসো অচিৰপ্পটিচ্ছন্না আপত্তিযো চিৰপ্পটিচ্ছন্নাযং আপত্তিযং সমোধানেত্ৱা তস্সা চিৰপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা অগ্ঘৱসেন দীযতি, মিস্সকসমোধানপৰিৱাসো নানাৱত্থুকা আপত্তিযো সমোধানেত্ৱা তাসং মিস্সকৱসেন দীযতি, অযমেতেসং ৱিসেসো. অথ ৱা অগ্ঘসমোধানো সভাগৱত্থূনং আপত্তীনং সমোধানৱসেন হোতি, ইতৰো ৱিসভাগৱত্থূনন্তি আচৰিযা. তেনেৱাহ আচৰিযৱজিৰবুদ্ধিত্থেৰো (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ১০২) ‘‘অগ্ঘসমোধানো নাম সভাগৱত্থুকাযো সম্বহুলা আপত্তিযো আপন্নস্স বহুৰত্তিং পটিচ্ছাদিতাপত্তিযং নিক্খিপিত্ৱা দাতব্বো, ইতৰো নানাৱত্থুকানং ৱসেনাতি অযমেতেসং ৱিসেসো’’তি.

অথ সিযা ‘‘এৱং চিৰপ্পটিচ্ছন্নাযো চ অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাযো চ নানাৱত্থুকাযো আপত্তিযো আপজ্জন্তস্স কো পৰিৱাসো দাতব্বো অগ্ঘসমোধানো ৱা মিস্সকসমোধানো ৱা, অথ তদুভযা ৱা’’তি. কিঞ্চেত্থ – যদি অগ্ঘসমোধানং দদেয্য, চিৰপ্পটিচ্ছন্নাহি চ অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাহি চ সভাগৱত্থুকাহি আপত্তীহি ৱুট্ঠিতো ভৱেয্য, চিৰপ্পটিচ্ছন্নাহি চ অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাহি চ নো ৱিসভাগৱত্থুকাহি. যদি চ মিস্সকসমোধানং দদেয্য, সমানকালপ্পটিচ্ছন্নাহি ৱিসভাগৱত্থূহি আপত্তীহি ৱুট্ঠিতো ভৱেয্য, নো অসমানকআলপ্পটিচ্ছন্নাহি সভাগৱত্থুকাহি চ, অথ তদুভযম্পি দদেয্য, ‘‘একস্মিং কম্মে দ্ৱে পৰিৱাসা দাতব্বা’’তি নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি? ৱুচ্চতে – ইদঞ্হি সব্বম্পি পৰিৱাসাদিকং ৱিনযকম্মং ৱত্থুৱসেন ৱা গোত্তৱসেন ৱা নামৱসেন ৱা আপত্তিৱসেন ৱা কাতুং ৱট্টতিযেৱ.

তত্থ সুক্কৱিস্সট্ঠীতি ৱত্থু চেৱ গোত্তঞ্চ. সঙ্ঘাদিসেসোতি নামঞ্চেৱ আপত্তি চ. তত্থ ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠিং কাযসংসগ্গ’’ন্তিআদিৱচনেনাপি ‘‘নানাৱত্থুকাযো’’তি ৱচনেনপি ৱত্থু চেৱ গোত্তঞ্চ গহিতং হোতি, ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৱচনেনপি ‘‘আপত্তিযো’’তি ৱচনেনপি নামঞ্চেৱ আপত্তি চ গহিতা হোতি, তস্মা অগ্ঘসমোধানৱসেন পৰিৱাসে দিন্নে ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’’ন্তিআদিৱচনেনেৱ ৱত্থুস্স চ গোত্তস্স চ নামস্স চ আপত্তিযা চ গহিতত্তা চিৰপ্পটিচ্ছন্নাহি অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাহি চ সভাগৱত্থুকাহি চ ৱিসভাগৱত্থুকাহি চ সব্বাহি আপত্তীহি ৱুট্ঠাতীতি দট্ঠব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং সমন্তপাসাদিকাযং ‘‘এত্থ চ ‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং নানাৱত্থুকাযো’তিপি ‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জি’ন্তিপি এৱং পুব্বে ৱুত্তনযেন ৱত্থুৱসেনপি গোত্তৱসেনপি নামৱসেনপি আপত্তিৱসেনপি যোজেত্ৱা কম্মৱাচং কাতুং ৱট্টতিযেৱাতি অযং মিস্সকসমোধানো’’তি, ইমস্মিঞ্চ ৱিনযসঙ্গহপ্পকৰণে (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪৫) তথেৱ ৱত্ৱা ‘‘তস্মা ন ইধ ৱিসুং কম্মৱাচং যোজেত্ৱা দস্সযিস্সাম, পুব্বে সব্বাপত্তিসাধাৰণং কত্ৱা যোজেত্ৱা দস্সিতায এৱ কম্মৱাচায নানাৱত্থুকাহিপি আপত্তীহি ৱুট্ঠানসম্ভৱতো সাযেৱেত্থ কম্মৱাচা অল’’ন্তি.

যদি এৱং আচৰিযৱজিৰবুদ্ধিত্থেৰেন দ্ৱিন্নং ৱিসেসো ন ৱত্তব্বো, অথ কস্মা ৱুত্তোতি? তীসু সমোধানপৰিৱাসেসু ওধানসমোধানো মূলাযপটিকস্সনায ওধূনিতকালেযেৱ দাতব্বো, অগ্ঘসমোধানমিস্সকসমোধানপৰিৱাসা পন ৱিসুংযেৱ দাতব্বা. ‘‘এৱং দিন্নে এতেসং কো ৱিসেসো’’তি চিন্তাযং ৱিসেসসম্ভৱমত্তদস্সনত্থং ৱুত্তো. অট্ঠকথাযং পন পৰিৱাসাদিকম্মস্স লক্খণং দস্সেতুং ‘‘ৱত্থুৱসেন ৱা’’তিআদিমাহ, তস্মা লক্খণৱসেনেৱ সভাগৱত্থুকাহিপি আপত্তীহি ৱুট্ঠানং সম্ভৱতি. তেনেৱ চ কাৰণেন সাৰত্থদীপনিনামিকাযং ৱিনযটীকাযঞ্চ ৱিমতিৱিনোদনিনামিকাযং ৱিনযটীকাযঞ্চ ন কোচি ৱিসেসো ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো.

যদি এৱং মিস্সকসমোধানকম্মৱাচাযপি চিৰপ্পটিচ্ছন্নাহি অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাহিপি আপত্তীহি ৱুট্ঠানং সম্ভৱেয্য. তত্থপি হি ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং নানাৱত্থুকাযো’’তিপি ‘‘একা সুক্কৱিস্সট্ঠি…পে… একা কুলদূসকা’’তিপি ৱত্তব্বং. এৱং সতি ‘‘সম্বহুলা’’তিপি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো’’তিপি ৱত্থুগোত্তনামাপত্তীহি কিত্তনসম্ভৱতো চিৰপ্পটিচ্ছন্নাহিপি অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাহিপি আপত্তীহি ৱুট্ঠানং সম্ভৱেয্যাতি? ন পনেৱং দট্ঠব্বং. ৱত্থাদিকিত্তনঞ্হি সব্বাপত্তীনং গণ্হনত্থং হোতি. এৱং গণ্হন্তেপি পটিচ্ছন্নকালস্স অকথিতত্তা ‘‘এত্তকং নাম কালং পৰিৱসিতব্ব’’ন্তি ন পঞ্ঞাযতি, তস্মিং অপঞ্ঞাযমানে তেন পমাণেন পৰিৱাসো ন হোতি, তস্মিং অসতি আপত্তিতো ৱুট্ঠানং ন সম্ভৱতি, তস্মা মিস্সকসমোধানকম্মৱাচায চিৰপ্পটিচ্ছন্নাহিপি অচিৰপ্পটিচ্ছন্নাহিপি আপত্তীহি ৱুট্ঠানং ন সম্ভৱতীতি দট্ঠব্বং.

পৰিৱাসৱিনিচ্ছযকথা নিট্ঠিতা.

মানত্তৱিনিচ্ছযকথা

মানত্তকথাযম্পি মানত্তং নাম অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তং পক্খমানত্তং সমোধানমানত্তন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ যো ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা তং দিৱসমেৱ আৰোচেতি, একৰত্তিমত্তম্পি ন পটিচ্ছাদেতি, তস্স পৰিৱাসং অদত্ৱাৱ দিন্নং মানত্তং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং নাম. যো আপজ্জিত্ৱা দসহি আকাৰেহি ৱিনা তং দিৱসং নাৰোচেতি, একৰত্তাদিৱসেন পটিচ্ছাদেতি, তত্থ যথাপটিচ্ছন্নদিৱসং পৰিৱাসং দত্ৱা পৰিৱুত্থপৰিৱাসস্স দিন্নং মানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তং নাম. আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা পটিচ্ছন্নায ৱা অপ্পটিচ্ছন্নায ৱা ভিক্খুনিযা পক্খমত্তমেৱ দিন্নং মানত্তং পক্খমানত্তং নাম. ভিক্খু পন পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পৰিৱসিত্ৱা অনিক্খিত্তৱত্তকালেযেৱ পুন আপজ্জিত্ৱা ন পটিচ্ছাদেতি, তস্স মূলায পটিকস্সিত্ৱা পৰিৱুত্থদিৱসে অদিৱসে কত্ৱা অপ্পটিচ্ছাদিতত্তা সমোধানপৰিৱাসং অদত্ৱা দিন্নং মানত্তং সমোধানমানত্তং নাম. মানত্তাৰহকালেপি মানত্তচৰণকালেপি অব্ভানাৰহকালেপি এসেৱ নযো. তেসু তীণি মানত্তানি অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা ন ৱুত্তানি. পক্খমানত্তং পচ্ছা আগমিস্সতি.

যানি পন পৰিৱাসমানত্তানি অনৱট্ঠিতত্তা পুথুজ্জনস্স গিহিআদিৱসেন পৰিৱত্তনে সতি পুন দাতব্বাদাতব্বভাৱে সঙ্কিতব্বানি, তানি দস্সেতুং পাড়িযং অনেকেহি পকাৰেহি ৱিত্থাৰতো ৱুত্তানি. তেসু ভিক্খূনং সংসযৱিনোদনত্থায একদেসং দস্সেতুং ‘‘সচে কোচী’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱিব্ভমতীতি ৱিৰূপো হুত্ৱা ভমতি, হীনাযাৱত্ততি গিহী হোতীতি অত্থো. সামণেৰো হোতীতি উপসম্পন্নভাৱং জহিত্ৱা সামণেৰভাৱং উপগচ্ছতি. তত্থ পাৰাজিকপ্পত্তভাৱেন ৱা ‘‘গিহীতি মং ধাৰেথা’’তিআদিনা সিক্খাপচ্চক্খানেন ৱা গিহী হোতি. তেসু পঠমেন পুন উপসম্পদায অভব্বত্তা পুন পৰিৱাসো ন ৰুহতিযেৱ, দুতিযেন পন পুন উপসম্পদায ভব্বত্তা ‘‘সো চে পুন উপসম্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং. ইতৰো পন পাৰাজিকপ্পত্তভাৱেন সামণেৰো ন হোতি. কস্মা? সৰণগমনাদীনং ৱিনস্সনতো. ৱুত্তঞ্হি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১০৮) ‘‘উপসম্পন্নানম্পি পাৰাজিকসমআপত্তিযা সৰণগমনাদিসামণেৰভাৱস্সপি ৱিনস্সনতো সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভতি, সঙ্ঘলাভম্পি তেন লভন্তীতি ৱেদিতব্ব’’ন্তি, গিহী পন হুত্ৱা পুন সামণেৰভাৱমত্তং লদ্ধব্বং হোতি. ‘‘সামণেৰোতি মং ধাৰেথা’’তিআদিনা পন সিক্খাপচ্চক্খানে কতে সিযা সামণেৰভাৱো, ততোপি পুন উপসম্পজ্জিতুকামতায সতি সিযা উপসম্পন্নভাৱো. ‘‘গিহীতি মং ধাৰেথা’’তিআদিনা সিক্খাপচ্চক্খানং কত্ৱা গিহিভাৱং উপগতেপি পুন সামণেৰপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা সামণেৰো হোতি. ততো পুন উপসম্পজ্জিতুং লদ্ধব্বত্তা ‘‘পুন উপসম্পজ্জতী’’তি ৱুত্তো. তেসং ভিক্খুভাৱে পৰিৱাসে অনিট্ঠিতেপি গিহিসামণেৰভাৱং পত্তত্তা পৰিৱাসো ন ৰুহতি উপসম্পন্নানমেৱ পৰিৱাসস্স ভগৱতা পঞ্ঞত্তত্তাতি অত্থো.

এৱং সন্তে পুন উপসম্পজ্জন্তস্স কিং পৰিৱাসো পুন দাতব্বোতি আহ ‘‘সো চে পুন উপসম্পজ্জতী’’তিআদি. তস্সত্থো – সো ৱিব্ভন্তকো সো ৱা সামণেৰো পুন উপসম্পন্নভাৱং উপগচ্ছতি, পুৰিমং পুব্বে ভিক্খুভূতকালে দিন্নং পৰিৱাসদানং এৱ ইদানি পৰিৱাসদানং হোতি. যো পৰিৱাসো পুব্বে ভিক্খুভূতকালে দিন্নো, সো পৰিৱাসো সুদিন্নো, দুদিন্নো ন হোতি. যো যত্তকো কালো পৰিৱুত্থো, সো তত্তকো কালো সুপৰিৱুত্থোযেৱ হোতি, ন দুপৰিৱুত্থো, তস্মা অৱসেসো কালো পৰিৱসিতব্বোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – পুব্বে ভিক্খুকালে পক্খপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা পৰিৱাসং গহেত্ৱা দসদিৱসমত্তং পৰিৱসিত্ৱা অনিট্ঠিতেযেৱ পৰিৱাসে ৱিব্ভমিত্ৱা সামণেৰো ৱা হুত্ৱা পুন উপসম্পন্নেন অৱসেসপঞ্চদিৱসে পৰিৱসিত্ৱা পৰিৱাসো নিট্ঠাপেতব্বোতি. মানত্তাৰহাদীসুপি এসেৱ নযো. উম্মত্তকাদীসুপি তস্মিং কালে অজানন্তত্তা ‘‘পৰিৱাসো ন ৰুহতী’’তি ৱুত্তং. তিণ্ণম্পি উক্খিত্তকানং কম্মনানাসংৱাসকত্তা তেহি সহসংৱাসোযেৱ নত্থীতি উক্খিত্তকানং পৰিৱাসো ন ৰুহতীতি ৱুত্তং.

সচে পুন ওসাৰীযতীতি উক্খেপনীযকম্মং পটিপ্পস্সম্ভনৱসেন সমানসংৱাসকভাৱং পৱেসীযতি. ‘‘সচে কস্সচি ভিক্খুনো ইত্থিলিঙ্গং পাতুভৱতী’’তিআদীসু অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো সুৱিঞ্ঞেয্যো হোতি. যং পন ৱুত্তং ‘‘পক্খমানত্তং পচ্ছা আগমিস্সতী’’তি, তত্ৰেৱং জানিতব্বং – পক্খমানত্তন্তি ভিক্খুনিযা দাতব্বমানত্তং. তং পন পটিচ্ছন্নাযপি অপ্পটিচ্ছন্নাযপি আপত্তিযা অড্ঢমাসমত্তমেৱ দাতব্বং. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চৰিতব্ব’’ন্তি (পাচি. ১৪৯; চূড়ৱ. ৪০৩; অ. নি. ৮.৫১). তং পন ভিক্খুনীহি অত্তনো সীমং সোধেত্ৱা ৱিহাৰসীমায ৱা ৱিহাৰসীমং সোধেতুং অসক্কোন্তীহি খণ্ডসীমায ৱা সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন চতুৱগ্গগণং সন্নিপাতাপেত্ৱা দাতব্বং. সচে একা আপত্তি হোতি, একিস্সা ৱসেন, সচে দ্ৱে ৱা তিস্সো ৱা সম্বহুলা ৱা একৱত্থুকা ৱা নানাৱত্থুকা ৱা, তাসং তাসং ৱসেন ৱত্থুগোত্তনামআপত্তীসু যং যং ইচ্ছতি, তং তং আদায যোজনা কাতব্বা.

তত্ৰিদং একাপত্তিৱসেন মুখমত্তনিদস্সনং – তায আপন্নায ভিক্খুনিযা ভিক্খুনিসঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ৱুড্ঢানং ভিক্খুনীনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘অহং, অয্যে, একং আপত্তিং আপজ্জিং গামন্তৰং, সাহং, অয্য,এ একিস্সা আপত্তিযা গামন্তৰায পক্খমানত্তং যাচামী’’তি. এৱং তিক্খত্তুং যাচাপেত্ৱা ব্যত্তায ভিক্খুনিযা পটিবলায সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো ‘‘সুণাতু মে, অয্যে, সঙ্ঘো, অযং ইত্থন্নামা ভিক্খুনী একং আপত্তিং আপজ্জি গামন্তৰং, সা সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা গামন্তৰায পক্খমানত্তং যাচতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামায ভিক্খুনিযা একিস্সা আপত্তিযা গামন্তৰায পক্খমানত্তং দদেয্য, এসা ঞত্তি. সুণাতু মে, অয্যে, সঙ্ঘো…পে… দুতিযম্পি. ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি. সুণাতু মে, অয্যে, সঙ্ঘো…পে… ভাসেয্য. দিন্নং সঙ্ঘেন ইত্থন্নামায ভিক্খুনিযা একিস্সা আপত্তিযা গামন্তৰায পক্খমানত্তং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

কম্মৱাচাপৰিযোসানে ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা ভিক্খুমানত্তকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ সঙ্ঘস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিত্তৱত্তং ৱসিতুকামায তথেৱ সঙ্ঘস্স মজ্ঝে ৱা পক্কন্তাসু ভিক্খুনীসু একভিক্খুনিযা ৱা দুতিযিকায ৱা সন্তিকে ৱুত্তনযেনেৱ নিক্খিপিতব্বং. অঞ্ঞিস্সা পন আগন্তুকায সন্তিকে আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিতব্বং, নিক্খিত্তকালতো পট্ঠায পকতত্তট্ঠানে তিট্ঠতি.

পুন সমাদিযিত্ৱা অৰুণং উট্ঠপেন্তিযা পন ভিক্খুনীনংযেৱ সন্তিকে ৱসিতুং ন লব্ভতি. ‘‘উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চৰিতব্ব’’ন্তি হি ৱুত্তং, তস্মা অস্সা আচৰিযুপজ্ঝাযাহি ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সঙ্গাহকপক্খে ঠিতো একো মহাথেৰো ৱা ধম্মকথিকো ৱা ভিক্খু ৱত্তব্বো ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা ৱিনযকম্মং কত্তব্বমত্থি, তত্ৰ নো অয্যা চত্তাৰো ভিক্খূ পেসেথা’’তি. সঙ্গহং অকাতুং ন লব্ভতি, ‘‘পেসেস্সামা’’তি ৱত্তব্বং. চতূহি পকতত্তভিক্খুনীহি মানত্তচাৰিনিং ভিক্খুনিং গহেত্ৱা অন্তোঅৰুণেযেৱ নিক্খিপিত্ৱা গামূপচাৰতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা মগ্গা ওক্কম্ম গুম্বৱতিআদীহি পটিচ্ছন্নে ঠানে নিসীদিতব্বং, ৱিহাৰূপচাৰতোপি দ্ৱে লেড্ডুপাতা অতিক্কমিতব্বা. চতূহি পকতত্তভিক্খূহিপি তত্থ গন্তব্বং, গন্ত্ৱা পন ভিক্খুনীহি সদ্ধিং ন একট্ঠানে নিসীদিতব্বং, পটিক্কমিত্ৱা অৱিদূৰে ঠানে নিসীদিতব্বং. কুৰুন্দিমহাপচ্চৰীসু পন ‘‘ভিক্খুনীহি ব্যত্তং একং ৱা দ্ৱে ৱা উপাসিকাযো ভিক্খূহিপি একং ৱা দ্ৱে ৱা উপাসকে অত্তৰক্খণত্থায গহেত্ৱা গন্তব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. কুৰুন্দিযংযেৱ চ ‘‘ভিক্খুনুপস্সযস্স চ ৱিহাৰস্স চ উপচাৰং মুঞ্চিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং, ‘‘গামস্সা’’তি ন ৱুত্তং.

এৱং নিসিন্নেসু পন ভিক্খুনীসু চ ভিক্খূসু চ তায ভিক্খুনিযা ‘‘মানত্তং সমাদিযামি, ৱত্তং সমাদিযামী’’তি ৱত্তং সমাদিযিত্ৱা ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স তাৱ এৱং আৰোচেতব্বং ‘‘অহং, অয্যে, একং আপত্তিং আপজ্জিং গামন্তৰং, সাহং সঙ্ঘং একিস্সা আপত্তিযা গামন্তৰায পক্খমানত্তং যাচিং, তস্সা মে সঙ্ঘো একিস্সা আপত্তিযা গামন্তৰায পক্খমানত্তং অদাসি, সাহং মানত্তং চৰামি, ৱেদিযামহং অয্যে, ৱেদিযতীতি মং সঙ্ঘো ধাৰেতূ’’তি.

ততো ভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা এৱং আৰোচেতব্বং ‘‘অহং, অয্যা, একং আপত্তিং আপজ্জিং…পে… ৱেদিযামহং অয্যা, ৱেদিযতীতি মং সঙ্ঘো ধাৰেতূ’’তি. ইধাপি যায কাযচি ভাসায আৰোচেতুং ৱট্টতি. আৰোচেত্ৱা চ ভিক্খুনিসঙ্ঘস্সেৱ সন্তিকে নিসীদিতব্বং, আৰোচিতকালতো পট্ঠায ভিক্খূনং গন্তুং ৱট্টতি. সচে সাসঙ্কা হোতি, ভিক্খুনিযো তত্থেৱ ঠানং পচ্চাসীসন্তি, ঠাতব্বং. সচে অঞ্ঞো ভিক্খু ৱা ভিক্খুনী ৱা তং ঠানং এতি, পস্সন্তিযা আৰোচেতব্বং. নো চে আৰোচেতি, ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদদুক্কটঞ্চ. সচে অজানন্তিযা এৱ উপচাৰং ওক্কমিত্ৱা গচ্ছতি, ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতি, ন ৱত্তভেদদুক্কটং. সচে ভিক্খুনিযো উপজ্ঝাযাদীনং ৱত্তকৰণত্থং পগেৱ গন্তুকামা হোন্তি, ৰত্তিৱিপ্পৱাসগণওহীযনগামন্তৰাপত্তিৰক্খণত্থং একং ভিক্খুনিং ঠপেত্ৱা গন্তব্বং, তায অৰুণে উট্ঠিতে তস্সা সন্তিকে ৱত্তং নিক্খিপিতব্বং. এতেনুপাযেন অখণ্ডা পঞ্চদস ৰত্তিযো মানত্তং চৰিতব্বং.

অনিক্খিত্তৱত্তায পন পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে ৱুত্তনযেনেৱ সম্মা ৱত্তিতব্বং. অযং পন ৱিসেসো – ‘‘আগন্তুকস্স আৰোচেতব্ব’’ন্তি এত্থ যত্তকা পুৰেভত্তং ৱা পচ্ছাভত্তং ৱা তং গামং ভিক্খূ ৱা ভিক্খুনিযো ৱা আগচ্ছন্তি, সব্বেসং আৰোচেতব্বং. অনাৰোচেন্তিযা ৰত্তিচ্ছেদো চেৱ ৱত্তভেদদুক্কটঞ্চ. সচেপি ৰত্তিং কোচি ভিক্খু তং গামূপচাৰং ওক্কমিত্ৱা গচ্ছতি, ৰত্তিচ্ছেদো হোতিযেৱ, অজাননপচ্চযা পন ৱত্তভেদতো মুচ্চতি. কুৰুন্দীআদীসু পন ‘‘অনিক্খিত্তৱত্তভিক্খূনং ৱুত্তনযেনেৱ কথেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তং পাৰিৱাসিকৱত্তাদীনং উপচাৰসীমায পৰিচ্ছিন্নত্তা যুত্ততৰং দিস্সতি. উপোসথে আৰোচেতব্বং, পৱাৰণায আৰোচেতব্বং, চতুন্নং ভিক্খূনঞ্চ ভিক্খুনীনঞ্চ দেৱসিকং আৰোচেতব্বং. সচে ভিক্খূনং তস্মিং গামে ভিক্খাচাৰো সম্পজ্জতি, তত্থেৱ গন্তব্বং. নো চে সম্পজ্জতি, অঞ্ঞত্ৰ চৰিত্ৱাপি তত্ৰ আগন্ত্ৱা অত্তানং দস্সেত্ৱা গন্তব্বং, বহিগামে ৱা সঙ্কেতট্ঠানং কাতব্বং ‘‘অসুকস্মিং নাম ঠানে অম্হে পস্সিস্সতী’’তি. তায সঙ্কেতট্ঠানং গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বং, সঙ্কেতট্ঠানে অদিস্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বং. ৱিহাৰে সব্বভিক্খূনং আৰোচেতব্বং. সচে সব্বেসং সক্কা ন হোতি আৰোচেতুং, বহি উপচাৰসীমায ঠত্ৱা ভিক্খুনিযো পেসেতব্বা, তাহি আনীতানং চতুন্নং ভিক্খূনং আৰোচেতব্বং. সচে ৱিহাৰো দূৰো হোতি সাসঙ্কো, উপাসকে চ উপাসিকাযো চ গহেত্ৱা গন্তব্বং. সচে পন অযং একা ৱসতি, ৰত্তিৱিপ্পৱাসং আপজ্জতি, তস্মাস্সা একা পকতত্তা ভিক্খুনী সম্মন্নিত্ৱা দাতব্বা একচ্ছন্নে ৱসনত্থায.

এৱং অখণ্ডং মানত্তং চৰিত্ৱা ৱীসতিগণে ভিক্খুনিসঙ্ঘে ৱুত্তনযেনেৱ অব্ভানং কাতব্বং. ‘‘সচে মানত্তং চৰমানা অন্তৰাপত্তিং আপজ্জতি, মূলায পটিকস্সিত্ৱা তস্সা আপত্তিযা মানত্তং দাতব্ব’’ন্তি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং, ইদং পক্খমানত্তং নাম. ইদং পন পক্খমানত্তং সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) পাড়িমুত্তৱিনযৱিনিচ্ছযভাৱেন আগতম্পি ইমস্মিং ৱিনযসঙ্গহপ্পকৰণে আচৰিযেন অনুদ্ধটং. অযং পনাচৰিযস্স অধিপ্পাযো সিযা – ইদং পক্খমানত্তং ভিক্খুনিযোযেৱ সন্ধায ভগৱতা ৱিসুং পঞ্ঞত্তং, ভিক্খূহি অসাধাৰণং, ইমস্মিঞ্চ কালে ভিক্খুনিসঙ্ঘো নত্থি, তস্মা গন্থস্স লহুভাৱত্থং ইদম্পি অঞ্ঞম্পি ঈদিসং অজ্ঝুপেক্খিতব্বন্তি. অম্হেহি পন ভিক্খুনিসঙ্ঘে অৱিজ্জমানেপি ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো ভিক্খুনীহি সমাদাতব্বৱত্তং জানিস্সতি. ‘দুব্বলজাতিকা হি ভীৰুকজাতিকা ভিক্খুনিযো ভগৱতো আণং পতিট্ঠাপেন্তিযো এৱৰূপং দুক্কৰং দুৰভিসম্ভৱং ৱত্তং সমাদযিংসু, কিমঙ্গং পন ময’ন্তি মনসি কৰোন্তা ভগৱতো আণং পতিট্ঠাপেন্তা পৰিৱাসাদিৱত্তং সমাদিযিস্সন্তী’’তি মন্ত্ৱা আচৰিযেন অনুদ্ধটম্পি ইমস্মিং ৱিনযালঙ্কাৰপ্পকৰণে উদ্ধটং, তস্মা সম্মাসম্বুদ্ধে সঞ্জাতসদ্ধাপেমগাৰৱাদিযুত্তেহি সত্থুসাসনকৰেহি ভিক্খূহি সম্মা সিক্খিতব্বং. ইতো পৰানি অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.

মানত্তৱিনিচ্ছযকথা নিট্ঠিতা.

২৪৮. পাৰিৱাসিকৱত্তকথাযং নৱকতৰং পাৰিৱাসিকন্তি অত্তনা নৱকতৰং পাৰিৱাসিকং. পাৰিৱাসিকস্স হি অত্তনা নৱকতৰং পাৰিৱাসিকং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞে মূলাযপটিকস্সনাৰহ মানত্তাৰহ মানত্তচাৰিক অব্ভানাৰহাপি পকতত্তট্ঠানেযেৱ তিট্ঠন্তি. তেনাহ ‘‘অন্তমসো মূলাযপটিকস্সনাৰহাদীনম্পী’’তি. অন্তমসো মূলাযপটিকস্সনাৰহাদীনম্পীতি আদি-সদ্দেন মানত্তাৰহমানত্তচাৰিকঅব্ভানাৰহে সঙ্গণ্হাতি. তে হি পাৰিৱাসিকানং, পাৰিৱাসিকা চ তেসং পকতত্তট্ঠানে এৱ তিট্ঠন্তি. অধোতপাদট্ঠপনকন্তি যত্থ ঠত্ৱা পাদে ধোৱন্তি, তাদিসং দাৰুফলকখণ্ডাদিং. পাদঘংসনন্তি সক্খৰকথলাদিং. পাদে ঘংসন্তি এতেনাতি পাদঘংসনং, সক্খৰকথলাদি. ৱুত্তঞ্হি ভগৱতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিস্সো পাদঘংসনিযো সক্খৰং কথলং সমুদ্দফেণ’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৬৯). সদ্ধিৱিহাৰিকানম্পি সাদিযন্তস্সাতি সদ্ধিৱিহাৰিকানম্পি অভিৱাদনাদিং সাদিযন্তস্স. ৱত্তং কৰোন্তীতি এত্তকমত্তস্সেৱ ৱুত্তত্তা সদ্ধিৱিহাৰিকাদীহিপি অভিৱাদনাদিং কাতুং ন ৱট্টতি. ‘‘মা মং গামপ্পৱেসনং আপুচ্ছথা’’তি ৱুত্তে অনাপুচ্ছাপি গামং পৱিসিতুং ৱট্টতি.

যো যো ৱুড্ঢোতি পাৰিৱাসিকেসু ভিক্খূসু যো যো ৱুড্ঢো. নৱকতৰস্স সাদিতুন্তি পাৰিৱাসিকনৱকতৰস্স অভিৱাদনাদিং সাদিতুং. ‘‘পাৰিসুদ্ধিউপোসথে কৰিযমানে’’তি ইদং পৱাৰণদিৱসেসু সঙ্ঘে পৱাৰেন্তে অনুপগতছিন্নৱস্সাদীহি কৰিযমানং পাৰিসুদ্ধিউপোসথম্পি সন্ধায ৱুত্তং. তত্থেৱাতি সঙ্ঘনৱকট্ঠানেযেৱ. অত্তনো পাড়িযা পৱাৰেতব্বন্তি অত্তনো ৱস্সগ্গেন পত্তপাড়িযা পৱাৰেতব্বং, ন পন সব্বেসু পৱাৰিতেসূতি অত্থো.

ওণোজনং নাম ৱিস্সজ্জনং, তং পন পাৰিৱাসিকেন পাপিতস্স অত্তনা সম্পটিচ্ছিতস্সেৱ পুনদিৱসাদিঅত্থায ৱিস্সজ্জনং কাতব্বং. অসম্পটিচ্ছিত্ৱা চে ৱিস্সজ্জেতি, ন লভতীতি ৱুত্তং. যদি পন ন গণ্হাতি ন ৱিস্সজ্জেতীতি যদি পুৰিমদিৱসে অত্তনো ন গণ্হাতি, গহেত্ৱা চ ন ৱিস্সজ্জেতি.

চতুস্সালভত্তন্তি ভোজনসালায পটিপাটিযা দীযমানং ভত্তং. হত্থপাসে ঠিতেনাতি দাযকস্স হত্থপাসে ঠিতেন, পটিগ্গহণৰুহনট্ঠানেতি অধিপ্পাযো. মহাপেড়ভত্তেপীতি মহন্তেসু ভত্তপচ্ছিআদিভাজনেসু ঠপেত্ৱা দীযমানভত্তেসুপি. ইতো পৰম্পি পাৰিৱাসিকৱত্তং পাড়িযং (চূড়ৱ. ৭৫) আগতনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তত্থ পন অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৱ অত্থো সুৱিঞ্ঞেয্যো হোতি, তস্মা দুব্বিঞ্ঞেয্যট্ঠানেযেৱ কথযিস্সাম.

‘‘ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি এত্থ দুব্বিধং সামণেৰং দস্সেতুং ‘‘অঞ্ঞো’’তিআদিমাহ. ‘‘ন ভিক্খুনিযো ওৱদিতব্বা’’তি এত্থ লদ্ধসম্মুতিকেন আণত্তোপি গৰুধম্মেহি অঞ্ঞেহি ৱা ওৱদিতুং ন লভতীতি আহ ‘‘পটিবলস্স ৱা ভিক্খুস্স ভাৰো কাতব্বো’’তি. আগতা ভিক্খুনিযো ৱত্তব্বাতি সম্বন্ধো. সৱচনীযন্তি সদোসং. জেট্ঠকট্ঠানং ন কাতব্বন্তি পধানট্ঠানং ন কাতব্বং. কিং তন্তি আহ ‘‘পাতিমোক্খুদ্দেসকেনা’’তিআদি.

ৰজেহি হতা উপহতা ভূমি এতিস্সাতি ৰজোহতভূমি, ৰজোকিণ্ণভূমীতি অত্থো. পচ্চযন্তি ৱস্সাৱাসিকলাভং সন্ধায ৱুত্তং. একপস্সে ঠত্ৱাতি পাড়িং ৱিহায ভিক্খূনং পচ্ছতো ঠত্ৱা. সেনাসনং ন লভতীতি সেয্যপৰিযন্তভাগিতায ৱস্সগ্গেন গণ্হিতুং ন লভতি. অস্সাতি ভৱেয্য. ‘‘আগন্তুকেন আৰোচেতব্বং, আগন্তুকস্স আৰোচেতব্ব’’ন্তি অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা সচে দ্ৱে পাৰিৱাসিকা গতট্ঠানে অঞ্ঞমঞ্ঞং পস্সন্তি, উভোহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স আৰোচেতব্বং. যথা বহি দিস্ৱা আৰোচিতস্স ভিক্খুনো ৱিহাৰং আগতেন পুন আৰোচনকিচ্চং নত্থি, এৱং অঞ্ঞৱিহাৰং গতেনপি তত্থ পুব্বে আৰোচিতস্স পুন আৰোচনকিচ্চং নত্থীতি ৱদন্তি. অৱিসেসেনাতি পাৰিৱাসিকস্স চ উক্খিত্তকস্স চ অৱিসেসেন.

ওবদ্ধন্তি পলিবুদ্ধং. সহৱাসোতি ৱুত্তপ্পকাৰে ছন্নে ভিক্খুনা সদ্ধিং সযনমেৱ অধিপ্পেতং, ন সেসইৰিযাপথকপ্পনং. সেসমেত্থ সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

পাপিট্ঠতৰাতি পাৰাজিকাপত্তীতি উক্কংসৱসেন ৱুত্তং. সঞ্চৰিত্তাদিপণ্ণত্তিৱজ্জতো পন সুক্কৱিস্সট্ঠাদিকা লোকৱজ্জাৱ. তত্থপি সঙ্ঘভেদাদিকা পাপিট্ঠতৰা এৱ. কম্মন্তি পাৰিৱাসিককম্মৱাচাতি এতেন ‘‘কম্মভূতা ৱাচা কম্মৱাচা’’তি কম্মৱাচাসদ্দস্স অত্থোপি সিদ্ধোতি ৱেদিতব্বো. সৱচনীযন্তি এত্থ স-সদ্দো ‘‘সন্তি’’অত্থং ৱদতি, অত্তনো ৱচনেন অত্তনো পৱত্তনকম্মন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো, ‘‘মা পক্কমাহী’’তি ৱা ‘‘এহি ৱিনযধৰানং সম্মুখীভাৱ’’ন্তি ৱা এৱং অত্তনো আণায পৱত্তনককম্মং ন কাতব্বন্তি অধিপ্পাযো. এৱঞ্হি কেনচি সৱচনীযে কতে অনাদৰেন অতিক্কমিতুং ন ৱট্টতি, বুদ্ধস্স সঙ্ঘস্স আণা অতিক্কন্তা নাম হোতি. ৰজোহতভূমীতি পণ্ণসালাৱিসেসনং. পচ্চযন্তি ৱস্সাৱাসিকচীৱৰং. সেনাসনং ন লভতীতি ৱস্সগ্গেন ন লভতি. অপণ্ণকপটিপদাতি অৱিৰদ্ধপটিপদা. সচে ৱাযমন্তোপীতি এত্থ অৱিসযভাৱং ঞত্ৱা অৱাযমন্তোপি সঙ্গয্হতি. অৱিসেসেনাতি পাৰিৱাসিকুক্খিত্তকানং সামঞ্ঞেন. পঞ্চৱণ্ণছদনবন্ধনট্ঠানেসূতি পঞ্চপ্পকাৰছদনেহি ছন্নট্ঠানেসু. ওবদ্ধন্তি উট্ঠানাদিব্যাপাৰপটিবদ্ধং, পীড়িতন্তি অত্থো. মঞ্চে ৱা পীঠে ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দো সমুচ্চযত্থো. তেন তট্টিকাচম্মখণ্ডাদীসু দীঘাসনেসুপি নিসীদিতুং ন ৱট্টতীতি দীপিতং হোতি. ন ৱত্তভেদদুক্কটন্তি ৱুড্ঢতৰস্স জানন্তস্সপি ৱত্তভেদে দুক্কটং নত্থীতি দস্সেতি. ৱত্তং নিক্খিপাপেত্ৱাতি ইদম্পি পৰিৱাসাদিমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, ন সেসকম্মানি.

‘‘সেনাসনং ন লভতি সেয্যপৰিযন্তভাগিতায. উদ্দেসাদীনি দাতুম্পি ন লভতীতি ৱদন্তি. ‘তদহুপসম্পন্নেপি পকতত্তে’তি ৱচনতো অনুপসম্পন্নেহি ৱসিতুং ৱট্টতি. সমৱস্সাতি এতেন অপচ্ছা অপুৰিমং নিপজ্জনে দ্ৱিন্নম্পি ৱত্তভেদাপত্তিভাৱং দীপেতি. অত্তনো অত্তনো নৱকতৰন্তি পাৰিৱাসিকাদিনৱকতৰং. পঠমং সঙ্ঘমজ্ঝে পৰিৱাসং গহেত্ৱা নিক্খিত্তৱত্তেন পুন একস্সপি সন্তিকে সমাদিযিতুং নিক্খিপিতুঞ্চ ৱট্টতি, মানত্তে পন নিক্খিপিতুং ৱট্টতি. ঊনেগণেচৰণদোসত্তা ন গহেতুন্তি একে. পঠমং আদিন্নৱত্তং একস্স সন্তিকে যথা নিক্খিপিতুং ৱট্টতি, তথা সমাদিযিতুম্পি ৱট্টতীতি পোৰাণগণ্ঠিপদে’’তি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৭৬) ৱুত্তন্তি.

ইদং এত্থ যং ৱত্তং ‘‘চতুনৱুতিপাৰিৱাসিকৱত্ত’’ন্তি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকপাড়িযং (চূড়ৱ. ৭৫) আগতং, সমন্তপাসাদিকাযম্পি এত্তকায পাড়িযা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৫-৮৪) ৱণ্ণনং ৱত্ৱা ‘‘পাৰিৱাসিকৱত্তকথা নিট্ঠিতা’’তি আহ. ইমস্মিং ৱিনযসঙ্গহপকৰণে (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৪৮) পন ‘‘ন ছমাযং চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি ইমস্সানন্তৰং ‘‘পাৰিৱাসিকচতুত্থো চে, ভিক্খৱে’’তিআদীনি অগ্গহেত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা সাদিতব্ব’’ন্তিআদীনি পঠমং পঞ্ঞত্তপদানি গহেত্ৱা তেসং পদানং সংৱণ্ণনং কত্ৱা ‘‘ইদং পাৰিৱাসিকৱত্ত’’ন্তি অঞ্ঞথা অনুক্কমো ৱুত্তো, সো পাড়িযা চ অট্ঠকথায চ ন সমেতি. আচৰিযস্স পন অযমধিপ্পাযো সিযা – ‘‘পাৰিৱাসিকচতুত্থো চে, ভিক্খৱে’’তিআদীনি পাৰিৱাসিকভিক্খূনং সমাদিযিতব্বানি ন হোন্তি, অথ খো কম্মকাৰকানং ভিক্খূনং কত্তব্বাকত্তব্বকম্মদস্সনমেতং, তস্মা পাৰিৱাসিকৱত্তে ন পৱেসেতব্বং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা সাদিতব্ব’’ন্তিআদীনি পন পাৰিৱাসিকভিক্খূনং সম্মাৱত্তিতব্বৱত্তানিযেৱ হোন্তি, তস্মা ইমানিযেৱ পাৰিৱাসিকৱত্তে পৱেসেতব্বানীতি. অম্হেহি পন পাড়িঅট্ঠকথাটীকাসু আগতানুক্কমেন পঠমং পঞ্ঞত্তৱত্তানং অত্থং পঠমং দস্সেত্ৱা পচ্ছা পঞ্ঞত্তপদানং অত্থো পচ্ছা ৱুত্তোতি দট্ঠব্বো.

ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে

গৰুকাপত্তিৱুট্ঠানৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম

দ্ৱত্তিংসতিমো পৰিচ্ছেদো.