৩০. গৰুভণ্ডৱিনিচ্ছযকথা

২২৭. এৱং কথিনৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি গৰুভণ্ডাদিৱিনিচ্ছযং দস্সেতুং ‘‘গৰুভণ্ডানীতি এত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ গৰূতি –

‘‘পুমে আচৰিযাদিম্হি, গৰু মাতাপিতূসুপি;

গৰু তীসু মহন্তে চ, দুজ্জৰালহুকেসু চা’’তি. –

ৱুত্তেসু অনেকত্থেসু অলহুকৱাচকো. ভণ্ড-সদ্দো ‘‘ভাজনাদিপৰিক্খাৰে, ভণ্ডং মূলধনেপি চা’’তি এত্থ ভাজনাদিপৰিক্খাৰত্থো হোতি. ৱচনত্থো পন গৰন্তি উগ্গচ্ছন্তি উগ্গতা পাকটা হোন্তীতি গৰূনি, ভডিতব্বানি ইচ্ছিতব্বানীতি ভণ্ডানি, গৰূনি চ তানি ভণ্ডানি চাতি গৰুভণ্ডানি, আৰামাদীনি ৱত্থূনি. ইতি আদিনা নযেন সেনাসনক্খন্ধকে ভগৱতা দস্সিতানি ইমানি পঞ্চ ৱত্থূনি গৰুভণ্ডানি নামাতি যোজেতব্বং.

মঞ্চেসু মসাৰকোতি মঞ্চপাদে ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ অটনিযো পৱেসেত্ৱা কতো. বুন্দিকাবদ্ধোতি অটনীহি মঞ্চপাদে ডংসাপেত্ৱা পল্লঙ্কসঙ্খেপেন কতো. কুড়ীৰপাদকোতি অস্সমেণ্ডকাদীনং পাদসদিসেহি পাদেহি কতো. যো ৱা পন কোচি ৱঙ্কপাদকো, অযং ৱুচ্চতি ‘‘কুড়ীৰপাদকো’’তি. আহচ্চপাদকোতি অযং পন ‘‘আহচ্চপাদকো নাম মঞ্চো অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱা কতো হোতী’’তি এৱং পৰতো পাড়িযংযেৱ (পাচি. ১৩১) ৱুত্তো, তস্মা অটনিযো ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ পাদসিখং পৱেসেত্ৱা উপৰি আণিং দত্ৱা কতমঞ্চো আহচ্চপাদকোতি ৱেদিতব্বো. পীঠেপি এসেৱ নযো.

উণ্ণভিসিআদীনং পঞ্চন্নং অঞ্ঞতৰাতি উণ্ণভিসি চোড়ভিসি ৱাকভিসি তিণভিসি পণ্ণভিসীতি ইমেসং পঞ্চন্নং ভিসীনং অঞ্ঞতৰা. পঞ্চ ভিসিযোতি পঞ্চহি উণ্ণাদীহি পূৰিতভিসিযো. তূলগণনায হি এতাসং গণনা. তত্থ উণ্ণগ্গহণেন ন কেৱলং এড়কলোমমেৱ গহিতং, ঠপেত্ৱা পন মনুস্সলোমং যং কিঞ্চি কপ্পিযাকপ্পিযমংসজাতীনং পক্খিচতুপ্পদানং লোমং, সব্বং ইধ উণ্ণগ্গহণেনেৱ গহিতং, তস্মা ছন্নং চীৱৰানং, ছন্নং অনুলোমচীৱৰানঞ্চ অঞ্ঞতৰেন ভিসিচ্ছৱিং কত্ৱা তং সব্বং পক্খিপিত্ৱা ভিসিং কাতুং ৱট্টতি. এড়কলোমানি পন অপক্খিপিত্ৱা কম্বলমেৱ চতুগ্গুণং ৱা পঞ্চগুণং ৱা পক্খিপিত্ৱা কতাপি উণ্ণভিসিসঙ্খমেৱ গচ্ছতি. চোড়ভিসিআদীসু যং কিঞ্চি নৱচোড়ং ৱা পুৰাণচোড়ং ৱা সংহৰিত্ৱা ৱা অন্তো পক্খিপিত্ৱা ৱা কতা চোড়ভিসি, যং কিঞ্চি ৱাকং পক্খিপিত্ৱা কতা ৱাকভিসি, যং কিঞ্চি তিণং পক্খিপিত্ৱা কতা তিণভিসি, অঞ্ঞত্ৰ সুদ্ধতমালপত্তং যং কিঞ্চি পণ্ণং পক্খিপিত্ৱা কতা পণ্ণভিসীতি ৱেদিতব্বা. তমালপত্তং পন অঞ্ঞেন মিস্সমেৱ ৱট্টতি, সুদ্ধং ন ৱট্টতি. ভিসিযা পমাণনিযমো নত্থি, মঞ্চভিসি পীঠভিসি ভূমত্থৰণভিসি চঙ্কমনভিসি পাদপুঞ্ছনভিসীতি এতাসং অনুৰূপতো সল্লক্খেত্ৱা অত্তনো ৰুচিৱসেন পমাণং কাতব্বং. যং পনেতং উণ্ণাদিপঞ্চৱিধতূলম্পি ভিসিযং ৱট্টতি, তং মসূৰকেপি ৱট্টতীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং. তত্থ মসূৰকেতি চম্মমযভিসিযং. এতেন মসূৰকং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং হোতি.

বিম্বোহনে তীণি তূলানি ৰুক্খতূলং লতাতূলং পোটকীতূলন্তি. তত্থ ৰুক্খতূলন্তি সিম্বলিৰুক্খাদীনং যেসং কেসঞ্চি ৰুক্খানং তূলং. লতাতূলন্তি খীৰৱল্লিআদীনং যাসং কাসঞ্চি লতানং তূলং. পোটকীতূলন্তি পোটকীতিণাদীনং যেসং কেসঞ্চি তিণজাতিকানং অন্তমসো উচ্ছুনড়াদীনম্পি তূলং. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.২৯৭) পন ‘‘পোটকীতূলন্তি এৰকতিণতূল’’ন্তি ৱুত্তং, এতেহি তীহি সব্বভূতগামা সঙ্গহিতা হোন্তি. ৰুক্খৱল্লিতিণজাতিযো হি মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞো ভূতগামো নাম নত্থি, তস্মা যস্স কস্সচি ভূতগামস্স তূলং বিম্বোহনে ৱট্টতি, ভিসিং পন পাপুণিত্ৱা সব্বম্পেতং ‘‘অকপ্পিযতূল’’ন্তি ৱুচ্চতি ন কেৱলঞ্চ বিম্বোহনে এতং তূলমেৱ, হংসমোৰাদীনং সব্বসকুণানং, সীহাদীনং সব্বচতুপ্পদানঞ্চ লোমম্পি ৱট্টতি. পিযঙ্গুপুপ্ফবকুড়পুপ্ফাদি পন যং কিঞ্চি পুপ্ফং ন ৱট্টতি. তমালপত্তং সুদ্ধমেৱ ন ৱট্টতি, মিস্সকং পন ৱট্টতি, ভিসীনং অনুঞ্ঞাতং পঞ্চৱিধং উণ্ণাদিতূলম্পি ৱট্টতি. অদ্ধকাযিকানি পন বিম্বোহনানি ন ৱট্টন্তি. অদ্ধকাযিকানীতি উপড্ঢকাযপ্পমাণানি, যেসু কটিতো পট্ঠায যাৱ সীসং উপদহন্তি ঠপেন্তি. সীসপ্পমাণং পন ৱট্টতি, সীসপ্পমাণং নাম যস্স ৱিত্থাৰতো তীসু কণ্ণেসু দ্ৱিন্নং কণ্ণানং অন্তৰং মিনিযমানং ৱিদত্থি চেৱ চতুৰঙ্গুলঞ্চ হোতি, মজ্ঝট্ঠানং মুট্ঠিৰতনং হোতি, দীঘতো পন দিযড্ঢৰতনং ৱা দ্ৱিৰতনং ৱাতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং, অযং সীসপ্পমাণস্স উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদো, ইতো উদ্ধং ন ৱট্টতি, হেট্ঠা পন ৱট্টতীতি অট্ঠকথাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৯৭) ৱুত্তং. তত্থ ‘‘তীসু কণ্ণেসু দ্ৱিন্নং কণ্ণান’’ন্তি পাঠং উপনিধায বিম্বোহনস্স উভোসু অন্তেসু ঠপেতব্বচোড়কং তিকোণমেৱ কৰোন্তি একচ্চে. ‘‘ইদঞ্চ ঠানং গণ্ঠিট্ঠান’’ন্তি ৱদন্তি.

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.২৯৭) পন ‘‘সীসপ্পমাণং নাম যত্থ গীৱায সহ সকলং সীসং ঠপেতুং সক্কা, তস্স চ মুট্ঠিৰতনং ৱিত্থাৰপ্পমাণন্তি দস্সেন্তো ‘ৱিত্থাৰতো’তিআদিমাহ. ইদঞ্চ বিম্বোহনস্স উভোসু অন্তেসু ঠপেতব্বচোড়প্পমাণদস্সনং, তস্স ৱসেন বিম্বোহনস্স ৱিত্থাৰপ্পমাণং পৰিচ্ছিজ্জতি, তং ৱট্টং ৱা চতুৰস্সং ৱা কত্ৱা সিব্বিতং যথা কোটিতো কোটি ৱিত্থাৰতো পুথুলট্ঠানং মুট্ঠিৰতনপ্পমাণং হোতি, এৱং সিব্বিতব্বং, ইতো অধিকং ন ৱট্টতি. তং পন অন্তেসু ঠপিতচোড়ং কোটিযা কোটিং আহচ্চ দিগুণং কতং তিকণ্ণং হোতি, তেসু তীসু কণ্ণেসু দ্ৱিন্নং কণ্ণানং অন্তৰং ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলং হোতি, মজ্ঝট্ঠানং কোটিতো কোটিং আহচ্চ মুট্ঠিৰতনং হোতি, ইদমস্স উক্কট্ঠপ্পমাণ’’ন্তি ৱুত্তত্তা বিম্বোহনস্স উভোসু অন্তেসু ঠপেতব্বচোড়কং পকতিযাযেৱ তিকণ্ণং ন হোতি, অথ খো কোটিযা কোটিং আহচ্চ দিগুণকতকালেযেৱ হোতি, তস্মা তং চোড়কং ৱট্টং ৱা হোতু চতুৰস্সং ৱা, দিগুণং কত্ৱা মিনিযমানং তিকণ্ণমেৱ হোতি, দ্ৱিন্নঞ্চ কণ্ণানং অন্তৰং চতুৰঙ্গুলাধিকৱিদত্থিমত্তং হোতি, তস্স চ চোড়কস্স মজ্ঝট্ঠানং মুট্ঠিৰতনং হোতি, তস্সেৱ চোড়কস্স পমাণেন বিম্বোহনস্স মজ্ঝট্ঠানম্পি মুট্ঠিৰতনং হোতীতি ৱিঞ্ঞাযতীতি.

‘‘কম্বলমেৱ…পে… উণ্ণভিসিসঙ্খমেৱ গচ্ছতীতি সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা গোনকাদিঅকপ্পিযম্পি উণ্ণমযত্থৰণং ভিসিযং পক্খিপিত্ৱা সযিতুং ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. মসূৰকেতি চম্মমযভিসিযং, চম্মমযং পন বিম্বোহনং তূলপুণ্ণম্পি ন ৱট্টতী’’তি চ ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.২৯৭) ৱুত্তং. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.২৯৭) পন ‘‘সীসপ্পমাণন্তি যত্থ গলৱাটকতো পট্ঠায সব্বসীসং উপদহন্তি, তং সীসপ্পমাণং হোতি, তঞ্চ উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদতো তিৰিযং মুট্ঠিৰতনং হোতীতি দস্সেতুং ‘যত্থ ৱিত্থাৰতো তীসু কণ্ণেসূ’তিআদিমাহ. মজ্ঝট্ঠানং মুট্ঠিৰতনং হোতীতি বিম্বোহনস্স মজ্ঝট্ঠানং তিৰিযতো মুট্ঠিৰতনপ্পমাণং হোতী’’তি ৱুত্তং. অৰঞ্জৰোতি বহুউদকগণ্হনকা মহাচাটি. জলং গণ্হিতুং অলন্তি অৰঞ্জৰো, ৱট্টচাটি ৱিয হুত্ৱা থোকং দীঘমুখো মজ্ঝে পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা কতোতি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযন্তি অজ্ঝাহাৰসম্বন্ধো.

দ্ৱিসঙ্গহানি দ্ৱে হোন্তীতি দ্ৱে পঠমদুতিযঅৱিস্সজ্জিযানি ‘‘আৰামো আৰামৱত্থূ’’তি চ ‘‘ৱিহাৰো ৱিহাৰৱত্থূ’’তি চ ৱুত্তদ্ৱেদ্ৱেৱত্থুসঙ্গহানি হোন্তি. ততিযং অৱিস্সজ্জিযং ‘‘মঞ্চো পীঠং ভিসি বিম্বোহন’’ন্তি ৱুত্তচতুৱত্থুসঙ্গহং হোতি. চতুত্থং অৱিস্সজ্জিযং ‘‘লোহকুম্ভী লোহভাণকং লোহৱাৰকো লোহকটাহং ৱাসি ফৰসু কুঠাৰী কুদালো নিখাদন’’ন্তি ৱুত্তনৱকোট্ঠাসৱন্তং হোতি. পঞ্চমং অৱিস্সজ্জিযং ‘‘ৱল্লি ৱেড়ু মুঞ্জং পব্বজং তিণং মত্তিকা দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ড’’ন্তি ৱুত্তঅট্ঠভেদনং অট্ঠপভেদৱন্তং হোতীতি যোজনা. পঞ্চনিম্মললোচনোতি মংসচক্খুদিব্বচক্খুধম্মচক্খুবুদ্ধচক্খুসমন্তচক্খূনং ৱসেন নিম্মলপঞ্চলোচনো.

সেনাসনক্খন্ধকে অৱিস্সজ্জিযং কীটাগিৰিৱত্থুস্মিং অৱেভঙ্গিযন্তি এত্থ ‘‘সেনাসনক্খন্ধকে গামকাৱাসৱত্থুস্মিং অৱিস্সজ্জিযং কীটাগিৰিৱত্থুস্মিং অৱেভঙ্গিয’’ন্তি ৱত্তব্বং. কস্মা? দ্ৱিন্নম্পি ৱত্থূনং সেনাসনক্খন্ধকে আগতত্তা. সেনাসনক্খন্ধকেতি অযং সামঞ্ঞাধাৰো. গামকাৱাসৱত্থুস্মিং কীটাগিৰিৱত্থুস্মিন্তি ৱিসেসাধাৰো. অযমত্থো পাড়িং ওলোকেত্ৱা পচ্চেতব্বো. তেনেৱ হি সমন্তপাসাদিকাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ‘‘সেনাসনক্খন্ধকে’’তি অৱত্ৱা ‘‘ইধ’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং, ইধাতি ইমিনা গামকাৱাসৱত্থুং দস্সেতি, কীটাগিৰিৱত্থু পন সৰূপতো দস্সিতমেৱ. সামঞ্ঞাধাৰো পন তংসংৱণ্ণনাভাৱতো অৱুত্তোপি সিজ্ঝতীতি ন ৱুত্তোতি ৱিঞ্ঞাযতি.

২২৮. থাৱৰেন চ থাৱৰং, গৰুভণ্ডেন চ গৰুভণ্ডন্তি এত্থ পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু পুৰিমদ্ৱযং থাৱৰং, পচ্ছিমত্তযং গৰুভণ্ডন্তি ৱেদিতব্বং. সমকমেৱ দেতীতি এত্থ ঊনকং দেন্তম্পি ৱিহাৰৱত্থুসামন্তং গহেত্ৱা দূৰতৰং দুক্খগোপং ৱিস্সজ্জেতুং ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. ৱক্খতি হি ‘‘ভিক্খূনঞ্চে মহগ্ঘতৰং…পে… সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি. জানাপেত্ৱাতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স জানাপেত্ৱা, অপলোকেত্ৱাতি অত্থো. ননু তুম্হাকং বহুতৰং ৰুক্খাতি ৱত্তব্বন্তি ইদং সামিকেসু অত্তনো ভণ্ডস্স মহগ্ঘতং অজানিত্ৱা দেন্তেসু তং ঞত্ৱা থেয্যচিত্তেন গণ্হতো অৱহাৰো হোতীতি ৱুত্তং. ৱিহাৰেন ৱিহাৰো পৰিৱত্তেতব্বোতি সৱত্থুকেন অঞ্ঞেসং ভূমিযং কতপাসাদাদিনা, অৱত্থুকেন ৱা সৱত্থুকং পৰিৱত্তেতব্বং, অৱত্থুকং পন অৱত্থুকেনেৱ পৰিৱত্তেতব্বং কেৱলং পাসাদস্স ভূমিতো অথাৱৰত্তা. এৱং থাৱৰেসুপি থাৱৰৱিভাগং ঞত্ৱাৱ পৰিৱত্তেতব্বং.

‘‘কপ্পিযমঞ্চা সম্পটিচ্ছিতব্বাতি ইমিনা সুৱণ্ণাদিৱিচিত্তং অকপ্পিযমঞ্চং ‘সঙ্ঘস্সা’তি ৱুত্তেপি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ‘ৱিহাৰস্স দেমা’তি ৱুত্তে সঙ্ঘস্স ৱট্টতি, ন পুগ্গলস্স খেত্তাদি ৱিযাতি দট্ঠব্ব’’ন্তি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৩২১) ৱুত্তং. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়্ৱগ্গ ৩.৩২১) পন ‘‘কপ্পিযমঞ্চা সম্পটিচ্ছিতব্বাতি ‘সঙ্ঘস্স দেমা’তি দিন্নং সন্ধায ৱুত্তং. সচে পন ‘ৱিহাৰস্স দেমা’তি ৱদন্তি, সুৱণ্ণৰজতমযাদিঅকপ্পিযমঞ্চেপি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ন কেৱলং…পে… পৰিৱত্তেতুং ৱট্টন্তীতি ইমিনা অথাৱৰেন থাৱৰম্পি অথাৱৰম্পি পৰিৱত্তেতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি. থাৱৰেন অথাৱৰমেৱ হি পৰিৱত্তেতুং ন ৱট্টতি. ‘‘অকপ্পিযং ৱা মহগ্ঘং কপ্পিযং ৱাতি এত্থ অকপ্পিযং নাম সুৱণ্ণমযমঞ্চাদি অকপ্পিযভিসিবিম্বোহনানি চ. মহগ্ঘং কপ্পিযং নাম দন্তমযমঞ্চাদি, পাৱাৰাদিকপ্পিযঅত্থৰণাদীনি চা’’তি সাৰত্থদীপনিযং ৱুত্তং, ৱিমতিৱিনোদনিযং পন ‘‘অকপ্পিযং ৱাতি আসন্দিআদি, পমাণাতিক্কন্তং বিম্বোহনাদি চ. মহগ্ঘং কপ্পিযং ৱাতি সুৱণ্ণাদিৱিচিত্তং কপ্পিযৱোহাৰেন দিন্ন’’ন্তি ৱুত্তং.

২২৯. ‘‘কাড়লোহ …পে… ভাজেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা ৱট্টকংসলোহমযম্পি ভাজনং পুগ্গলিকম্পি সম্পটিচ্ছিতুম্পি পৰিহৰিতুম্পি ৱট্টতি পুগ্গলানং পৰিহৰিতব্বস্সেৱ ভাজেতব্বত্তাতি ৱদন্তি, তং উপৰি ‘‘কংসলোহৱট্টলোহভাজনৱিকতি সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱা গিহিৱিকটা ৱা ৱট্টতী’’তিআদিকেন মহাপচ্চৰিৱচনেন ৱিৰুজ্ঝতি. ইমস্স হি ‘‘ৱট্টলোহকংসলোহানং যেন কেনচি কতো সীহড়দীপে পাদগ্গণ্হনকো ভাজেতব্বো’’তি ৱুত্তস্স মহাঅট্ঠকথাৱচনস্স পটিক্খেপায তং মহাপচ্চৰিৱচনং পচ্ছা দস্সিতং, তস্মা ৱট্টলোহকংসলোহমযং যং কিঞ্চি পাদগ্গণ্হনকৱাৰকম্পি উপাদায অভাজনীযমেৱ, গিহীহি দীযমানম্পি পুগ্গলস্স সম্পটিচ্ছিতুম্পি ন ৱট্টতি. পাৰিহাৰিযং ন ৱট্টতীতি পত্তাদিপৰিক্খাৰং ৱিয সযমেৱ পটিসামেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. গিহিসন্তকং ৱিয আৰামিকাদযো চে সযমেৱ গোপেত্ৱা ৱিনিযোগকালে আনেত্ৱা পটিদেন্তি, পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি, ‘‘পটিসামেত্ৱা ভিক্খূনং দেথা’’তি ৱত্তুম্পি ৱট্টতীতি.

পণ্ণসূচি নাম লেখনীতি ৱদন্তি. অত্তনা লদ্ধানিপীতিআদিনা পটিগ্গহণে দোসো নত্থি, পৰিহৰিত্ৱা পৰিভোগোৱ আপত্তিকৰোতি দস্সেতি. যথা চেত্থ, এৱং উপৰি ভাজনীযৱাসিআদীসু অত্তনো সন্তকেসুপি.

অনামাসম্পীতি সুৱণ্ণাদিমযম্পি, সব্বং তং আমসিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.

উপক্খৰেতি উপকৰণে. সিখৰং নাম যেন পৰিব্ভমন্তা ছিন্দন্তি. পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিআদিকাৰকো. ‘‘পটিমানং সুৱণ্ণাদিপত্তকাৰকো’’তিপি ৱদন্তি.

‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অংসকূট’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. ‘‘অড্ঢবাহু নাম ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলন্তিপি ৱদন্তী’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৩২১) ৱুত্তং. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযম্পি (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩২১) ‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অংসকূটন্তি লিখিত’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৩২১) পন ‘‘অড্ঢবাহুপ্পমাণা নাম অড্ঢবাহুমত্তা, অড্ঢব্যামমত্তাতিপি ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. যোত্তানীতি চম্মৰজ্জুকা. তত্থজাতকাতি সঙ্ঘিকভূমিযং জাতা.

‘‘অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডমত্তোতি দীঘসো অট্ঠঙ্গুলমত্তো পৰিণাহতো পণ্ণসূচিদণ্ডমত্তো’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী.. চূড়ৱগ্গ ৩.৩২১) ৱিমতিৱিনোদনিযং পন (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৩২১) ‘‘অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডমত্তোতি সৰদণ্ডাদিসূচিআকাৰতনুদণ্ডকমত্তোপী’’তি ৱুত্তং. অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোতি দীঘতো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণো. ৰিত্তপোত্থকোপীতি অলিখিতপোত্থকোপি, ইদঞ্চ পণ্ণপ্পসঙ্গেন ৱুত্তং.

আসন্দিকোতি চতুৰস্সপীঠং ৱুচ্চতি ‘‘উচ্চকম্পি আসন্দিক’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৯৭) ৱচনতো. একতোভাগেন দীঘপীঠমেৱ হি অট্ঠঙ্গুলপাদকং ৱট্টতি, চতুৰস্সাসন্দিকো পন পমাণাতিক্কন্তোপি ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বো. সত্তঙ্গো নাম তীসু দিসাসু অপস্সযং কত্ৱা কতমঞ্চো, অযম্পি পমাণাতিক্কন্তোপি ৱট্টতি. ভদ্দপীঠন্তি ৱেত্তমযং পীঠং ৱুচ্চতি. পীঠিকাতি পিলোতিকবন্ধং পীঠমেৱ. এড়কপাদপীঠং নাম দাৰুপটিকায উপৰিপাদে ঠপেত্ৱা ভোজনফলকং ৱিয কতপীঠং ৱুচ্চতি. আমণ্ডকৱণ্টকপীঠং নাম আমলকাকাৰেন যোজিতবহউপাদপীঠং. ইমানি তাৱ পাড়িযং আগতপীঠানি. দাৰুমযং পন সব্বম্পি পীঠং ৱট্টতি.

‘‘ঘট্টনফলকং নাম যত্থ ঠপেত্ৱা ৰজিতচীৱৰং হত্থেন ঘট্টেন্তি. ঘট্টনমুগ্গৰো নাম অনুৱাতাদিঘট্টনত্থং কতোতি ৱদন্তী’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৩২১) ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৩২১) ‘‘ঘট্টনফলকং ঘট্টনমুগ্গৰোতি ইদং ৰজিতচীৱৰং একস্মিং মট্ঠে দণ্ডমুগ্গৰে ৱেঠেত্ৱা একস্স মট্ঠফলকস্স উপৰি ঠপেত্ৱা উপৰি অপৰেন মট্ঠফলকেন নিক্কুজ্জিত্ৱা একো উপৰি অক্কমিত্ৱা তিট্ঠতি, দ্ৱে জনা উপৰিফলকং দ্ৱীসু কোটীসু গহেত্ৱা অপৰাপৰং আকড্ঢনৱিকড্ঢনং কৰোন্তি, এতং সন্ধায ৱুত্তং. হত্থে ঠপাপেত্ৱা হত্থেন পহৰণং পন নিট্ঠিতৰজনস্স চীৱৰস্স অল্লকালে কাতব্বং, ইদং পন ফলকমুগ্গৰেহি ঘট্টনং সুক্খকালে থদ্ধভাৱৱিমোচনত্থন্তি দট্ঠব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘অম্বণন্তি ফলকেহি পোক্খৰণীসদিসকতপানীযভাজনং. ৰজনদোণীতি যত্থ পক্কৰজনং আকিৰিত্ৱা ঠপেন্তী’’তি সাৰত্থদীপনিযং. ৱিমতিৱিনোদনিযং পন ‘‘অম্বণন্তি একদোণিকনাৱাফলকেহি পোক্খৰণীসদিসং কতং. পানীযভাজনন্তিপি ৱদন্তি. ৰজনদোণীতি একদাৰুনাৱ কতং ৰজনভাজনং. উদকদোণীতি একদাৰুনাৱ কতং উদকভাজন’’ন্তি ৱুত্তং.

‘‘ভূমত্থৰণং কাতুং ৱট্টতীতি অকপ্পিযচম্মং সন্ধায ৱুত্তং. পচ্চত্থৰণগতিকন্তি ইমিনা মঞ্চপীঠেপি অত্থৰিতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণম্পি গৰুভণ্ডন্তি একে. নোতি অপৰে, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্ব’’ন্তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৩২১) ৱুত্তং. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩২১) পন ‘‘দণ্ডমুগ্গৰো নাম ‘যেন ৰজিতচীৱৰং পোথেন্তি, তম্পি গৰুভণ্ডমেৱা’তি ৱুত্তত্তা, ‘পচ্চত্থৰণগতিক’ন্তি ৱুত্তত্তা চ অপি-সদ্দেন পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণং সব্বং গৰুভণ্ডমেৱাতি ৱদন্তি. এতেনেৱ সুত্তেন অঞ্ঞথা অত্থং ৱত্ৱা পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণং ন গৰুভণ্ডং, ভাজনীযমেৱ, সেনাসনত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণমেৱ গৰুভণ্ডন্তি ৱদন্তি. উপপৰিক্খিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.৩২১) পন ‘‘ভূমত্থৰণং কাতুং ৱট্টতীতি অকপ্পিযচম্মং সন্ধায ৱুত্তং. তত্থ ভূমত্থৰণসঙ্খেপেন সযিতুম্পি ৱট্টতিযেৱ. পচ্চত্থৰণগতিকন্তি ইমিনা মঞ্চাদীসু অত্থৰিতব্বং মহাচম্মং এড়কচম্মং নামাতি দস্সেতী’’তি ৱুত্তং. ছত্তমুট্ঠিপণ্ণন্তি তালপণ্ণং সন্ধায ৱুত্তং. পত্তকটাহন্তি পত্তপচনকটাহং. গণ্ঠিকাতি চীৱৰগণ্ঠিকা. ৱিধোতি কাযবন্ধনৱিধো.

ইদানি ৱিনযত্থমঞ্জূসাযং (কঙ্খা. অভি. টী. দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা) আগতনযো ৱুচ্চতে – আৰামো নাম পুপ্ফাৰামো ৱা ফলাৰামো ৱা. আৰামৱত্থু নাম তেসংযেৱ আৰামানং অত্থায পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ঠপিতোকাসো. তেসু ৱা আৰামেসু ৱিনট্ঠেসু তেসং পোৰাণকভূমিভাগো. ৱিহাৰো নাম যং কিঞ্চি পাসাদাদিসেনাসনং. ৱিহাৰৱত্থু নাম তস্স পতিট্ঠানোকাসো. মঞ্চো নাম মসাৰকো বুন্দিকাবদ্ধো কুড়ীৰপাদকো আহচ্চপাদকোতি ইমেসং পুব্বে ৱুত্তানং চতুন্নং মঞ্চানং অঞ্ঞতৰো. পীঠং নাম মসাৰকাদীনংযেৱ চতুন্নং পীঠানং অঞ্ঞতৰং. ভিসি নাম উণ্ণভিসিআদীনং পঞ্চন্নং ভিসীনং অঞ্ঞতৰং. বিম্বোহনং নাম ৰুক্খতূললতাতূলপোটকীতূলানং অঞ্ঞতৰেন পুণ্ণং. লোহকুম্ভী নাম কাড়লোহেন ৱা তম্বলোহেন ৱা যেন কেনচি কতকুম্ভী. লোহভাণকাদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ পন ভাণকন্তি অৰঞ্জৰো ৱুচ্চতি. ৱাৰকোতি ঘটো. কটাহং কটাহমেৱ. ৱাসিআদীসু ৱল্লিআদীসু চ দুৱিঞ্ঞেয্যং নাম নত্থি…পে….

তত্থ থাৱৰেন থাৱৰন্তি ৱিহাৰৱিহাৰৱত্থুনা আৰামআৰামৱত্থুং ৱিহাৰৱিহাৰৱত্থুং. ইতৰেনাতি অথাৱৰেন, পচ্ছিমৰাসিত্তযেনাতি ৱুত্তং হোতি. অকপ্পিযেনাতি সুৱণ্ণমযমঞ্চাদিনা চেৱ অকপ্পিযভিসিবিম্বোহনেহি চ. মহগ্ঘকপ্পিযেনাতি দন্তমযমঞ্চাদিনা চেৱ পাৱাৰাদিনা চ. ইতৰন্তি অথাৱৰং. কপ্পিযপৰিৱত্তনেন পৰিৱত্তেতুন্তি যথা অকপ্পিযং ন হোতি, এৱং পৰিৱত্তেতুং…পে… এৱং তাৱ থাৱৰেন থাৱৰপৰিৱত্তনং ৱেদিতব্বং. ইতৰেন ইতৰপৰিৱত্তনে পন মঞ্চপীঠং মহন্তং ৱা হোতু, খুদ্দকং ৱা, অন্তমসো চতুৰঙ্গুলপাদকং গামদাৰকেহি পংস্ৱাগাৰকেসু কীড়ন্তেহি কতম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নকালতো পট্ঠায গৰুভণ্ডং হোতি…পে… সতগ্ঘনকেন ৱা সহস্সগ্ঘনকেন ৱা মঞ্চেন অঞ্ঞং মঞ্চসতম্পি লভতি, পৰিৱত্তেত্ৱা গহেতব্বং. ন কেৱলং মঞ্চেন মঞ্চোযেৱ, আৰামআৰামৱত্থুৱিহাৰৱিহাৰৱত্থুপীঠভিসিবিম্বোহনানিপি পৰিৱত্তেতুং ৱট্টন্তি. এস নযো পীঠভিসিবিম্বোহনেসুপি.

কাড়লোহতম্বলোহকংসলোহৱট্টলোহানন্তি এত্থ কংসলোহং ৱট্টলোহঞ্চ কিত্তিমলোহং. তীণি হি কিত্তিমলোহানি কংসলোহং ৱট্টলোহং হাৰকূটন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং কংসলোহং. সীসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং ৱট্টলোহং. ৰসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং হাৰকূটং. তেন ৱুত্তং ‘‘কংসলোহং ৱট্টলোহঞ্চ কিত্তিমলোহ’’ন্তি. ততো অতিৰেকন্তি ততো অতিৰেকগণ্হনকো. সাৰকোতি মজ্ঝে মকুড়ং দস্সেত্ৱা মুখৱট্টিৱিত্থতং কত্ৱা পিট্ঠিতো নামেত্ৱা কাতব্বং একং ভাজনং. সৰাৱন্তিপি ৱদন্তি. আদি-সদ্দেন কঞ্চনকাদীনং গিহিউপকৰণানং গহণং. তানি হি খুদ্দকানিপি গৰুভণ্ডানেৱ গিহিউপকৰণত্তা. পি-সদ্দেন পগেৱ মহন্তানীতি দস্সেতি, ইমানি পন ভাজনীযানি ভিক্খুপকৰণত্তাতি অধিপ্পাযো. যথা চ এতানি, এৱং কুণ্ডিকাপি ভাজনীযা. ৱক্খতি হি ‘‘যথা চ মত্তিকাভণ্ডে, এৱং লোহভণ্ডেপি কুণ্ডিকা ভাজনীযকোট্ঠাসমেৱ ভজতী’’তি. সঙ্ঘিকপৰিভোগেনাতি আগন্তুকানং ৱুড্ঢতৰানং দত্ৱা পৰিভোগেন. গিহিৱিকটাতি গিহীহি ৱিকতা পঞ্ঞত্তা, অত্তনো ৱা সন্তককৰণেন ৱিৰূপং কতা. পুগ্গলিকপৰিভোগেন ন ৱট্টতীতি আগন্তুকানং অদত্ৱা অত্তনো সন্তকং ৱিয গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি. পিপ্ফলিকোতি কত্তৰি. আৰকণ্টকং সূচিৱেধকং. তাড়ং যন্তং. কত্তৰযট্ঠিৱেধকো কত্তৰযট্ঠিৱলযং. যথা তথা ঘনকতং লোহন্তি লোহৱট্টি লোহগুড়ো লোহপিণ্ডি লোহচক্কলিকন্তি এৱং ঘনকতং লোহং. খীৰপাসাণমযানীতি মুদুকখীৰৱণ্ণপাসাণমযানি.

গিহিৱিকটানিপি ন ৱট্টন্তি অনামাসত্তা. পি-সদ্দেন পগেৱ সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱা পুগ্গলিকপৰিভোগেন ৱাতি দস্সেতি. সেনাসনপৰিভোগো পন সব্বকপ্পিযো, তস্মা জাতৰূপাদিমযা সব্বাপি সেনাসনপৰিক্খাৰা আমাসা. তেনাহ ‘‘সেনাসনপৰিভোগে পনা’’তিআদি.

সেসাতি ততো মহত্তৰী ৱাসি. যা পনাতি যা কুঠাৰী পন. কুদালো অন্তমসো চতুৰঙ্গুলমত্তোপি গৰুভণ্ডমেৱ. নিখাদনং চতুৰস্সমুখং ৱা হোতু দোণিমুখং ৱা ৱঙ্কং ৱা উজুকং ৱা, অন্তমসো সম্মুঞ্জনীদণ্ডৱেধনম্পি, দণ্ডবন্ধঞ্চে, গৰুভণ্ডমেৱ. তেনাহ ‘‘কুদালো দণ্ডবন্ধনিখাদনং ৱা অগৰুভণ্ডং নাম নত্থী’’তি. সিপাটিকা নাম খুৰকোসো, সিখৰং পন দণ্ডবন্ধনিখাদনং অনুলোমেতীতি আহ ‘‘সিখৰম্পি নিখাদনেনেৱ সঙ্গহিত’’ন্তি. সচে পন ৱাসি অদণ্ডকং ফলমত্তং, ভাজনীযং. উপক্খৰেতি ৱাসিআদিভণ্ডে.

পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিকাদিকাৰকো. ‘‘পটিমানং সুৱণ্ণাদিপত্তকাৰকো’’তিপি ৱদন্তি. তিপুচ্ছেদনকসত্থং সুৱণ্ণচ্ছেদনকসত্থং কতপৰিকম্মচম্মচ্ছিন্দনকখুদ্দকসত্থন্তি ইমানি চেত্থ তীণি পিপ্ফলিকং অনুলোমন্তীতি আহ ‘‘অযং পন ৱিসেসো’’তিআদি. ইতৰানীতি মহাকত্তৰিআদীনি.

অড্ঢবাহুপ্পমাণাতি কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অংসকূটপ্পমাণা, ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুলপ্পমাণাতি ৱুত্তং হোতি. তত্থজাতকাতি সঙ্ঘিকভূমিযং জাতা, আৰক্খসংৱিধানেন ৰক্খিতত্তা ৰক্খিতা চ সা মঞ্জূসাদীসু পক্খিত্তং ৱিয যথা তং ন নস্সতি, এৱং গোপনতো গোপিতা চাতি ৰক্খিতগোপিতা. তত্থজাতকাপি পন অৰক্খিতা গৰুভণ্ডমেৱ ন হোতি. সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতেতি ইমিনা সঙ্ঘসন্তকেন চেতিযসন্তকং ৰক্খিতুং পৰিৱত্তিতুঞ্চ ৱট্টতীতি দীপেতি. সুত্তং পনাতি ৱট্টিতঞ্চেৱ অৱট্টিতঞ্চ সুত্তং.

অট্ঠঙ্গুলসূচিদণ্ডমত্তোতি অন্তমসো দীঘসো অট্ঠঙ্গুলমত্তো পৰিণাহতো সীহড়-পণ্ণসূচিদণ্ডমত্তো. এত্থাতি ৱেড়ুভণ্ডে. দড্ঢং গেহং যেসং তেতি দড্ঢগেহা. ন ৱাৰেতব্বাতি ‘‘মা গণ্হিত্ৱা গচ্ছথা’’তি ন নিসেধেতব্বা. দেসন্তৰগতেন সম্পত্তৱিহাৰে সঙ্ঘিকাৱাসে ঠপেতব্বা.

অৱসেসঞ্চ ছদনতিণন্তি মুঞ্জপব্বজেহি অৱসেসং যং কিঞ্চি ছদনতিণং. অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোপীতি ৱিত্থাৰতো অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণো. লিখিতপোত্থকো পন গৰুভণ্ডং ন হোতি. কপ্পিযচম্মানীতি মিগাদীনং চম্মানি. সব্বং চক্কযুত্তযানন্তি ৰথসকটাদিকং সব্বং চক্কযুত্তযানং. ৱিসঙ্খতচক্কং পন যানং ভাজনীযং. অনুঞ্ঞাতৱাসি নাম যা সিপাটিকায পক্খিপিত্ৱা পৰিহৰিতুং সক্কাতি ৱুত্তা. মুট্ঠিপণ্ণং তালপত্তং. তঞ্হি মুট্ঠিনা গহেত্ৱা পৰিহৰন্তীতি ‘‘মুট্ঠিপণ্ণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘মুট্ঠিপণ্ণন্তি ছত্তচ্ছদপণ্ণমেৱা’’তি কেচি. অৰণীসহিতন্তি অৰণীযুগড়ং, উত্তৰাৰণী অধৰাৰণীতি অৰণীদ্ৱযন্তি অত্থো. ফাতিকম্মং কত্ৱাতি অন্তমসো তংঅগ্ঘনকৱালিকাযপি থাৱৰং ৱড্ঢিকম্মং কত্ৱা. কুণ্ডিকাতি অযকুণ্ডিকা চেৱ তম্বলোহকুণ্ডিকা চ. ভাজনীযকোট্ঠাসমেৱ ভজতীতি ভাজনীযপক্খমেৱ সেৱতি, ন তু গৰুভণ্ডন্তি অত্থো. কঞ্চনকো পন গৰুভণ্ডমেৱাতি অধিপ্পাযো.

ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে

গৰুভণ্ডৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম

তিংসতিমো পৰিচ্ছেদো.