৩. ভেসজ্জাদিকৰণৱিনিচ্ছযকথা

১৫. এৱং পৰিক্খাৰৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি ভেসজ্জকৰণপৰিত্তপটিসন্থাৰানং ৱিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘ভেসজ্জা’’তিআদিমাহ. তত্থ ভিসক্কস্স ইদং কম্মং ভেসজ্জং. কিং তং? তিকিচ্ছনং. কৰিযতে কৰণং, ভেসজ্জস্স কৰণং ভেসজ্জকৰণং, ৱেজ্জকম্মকৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. পৰিসমন্ততো তাযতি ৰক্খতীতি পৰিত্তং, আৰক্খাতি অত্থো. পটিসন্থৰণং পটিসন্থাৰো, অত্তনা সদ্ধিং অঞ্ঞেসং সম্বন্ধকৰণন্তি অত্থো. তত্থ যো ৱিনিচ্ছযো মাতিকাযং ‘‘ভেসজ্জকৰণম্পি চ পৰিত্তং, পটিসন্থাৰো’’তি (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. গন্থাৰম্ভকথা) মযা ৱুত্তো, তস্মিং সমভিনিৱিট্ঠে ভেসজ্জকৰণৱিনিচ্ছযে. সহধম্মো এতেসন্তি সহধম্মিকা, তেসং, একস্স সত্থুনো সাসনে সহসিক্খমানধম্মানন্তি অত্থো. অথ ৱা সহধম্মে নিযুত্তা সহধম্মিকা, তেসং, সহধম্মসঙ্খাতে সিক্খাপদে সিক্খমানভাৱেন নিযুত্তানন্তি অত্থো. ৱিৱট্টনিস্সিতসীলাদিযুত্তভাৱেন সমত্তা সমসীলসদ্ধাপঞ্ঞানং. এতেন দুস্সীলানং ভিন্নলদ্ধিকানঞ্চ অকাতুম্পি লব্ভতীতি দস্সেতি.

ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতো ৱাতি অত্তনো ৱা তেসং ৱা ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতো. ন কৰিযিত্থাতি অকতা, অযুত্তৱসেন অকতপুব্বা ৱিঞ্ঞত্তি অকতৱিঞ্ঞত্তি. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ১৮৬) পন ‘‘অকতৱিঞ্ঞত্তিযাতি ন ৱিঞ্ঞত্তিযা. সা হি অননুঞ্ঞাতত্তা কতাপি অকতা ৱিযাতি অকতৱিঞ্ঞত্তি, ‘ৱদেয্যাথ ভন্তে যেনত্থো’তি এৱং অকতট্ঠানে ৱিঞ্ঞত্তি অকতৱিঞ্ঞত্তীতি লিখিত’’ন্তি ৱুত্তং. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.১৮৫) ‘‘গিলানস্স অত্থায অপ্পৱাৰিতট্ঠানতো ৱিঞ্ঞত্তিযা অনুঞ্ঞাতত্তা কতাপি অকতা ৱিযাতি অকতৱিঞ্ঞত্তি, ‘ৱদ ভন্তে পচ্চযেনা’তি এৱং অকতপৱাৰণট্ঠানে চ ৱিঞ্ঞত্তি অকতৱিঞ্ঞত্তী’’তি.

১৬. পটিযাদিযতীতি সম্পাদেতি. অকাতুং ন ৱট্টতীতি এত্থ দুক্কটন্তি ৱদন্তি, অযুত্ততাৱসেন পনেত্থ অকৰণপ্পটিক্খেপো ৱুত্তো, ন আপত্তিৱসেনাতি গহেতব্বং. সব্বং পৰিকম্মং অনামসন্তেনাতি মাতুগামসৰীৰাদীনং অনামাসত্তা ৱুত্তং. যাৱ ঞাতকা ন পস্সন্তীতি যাৱ তস্স ঞাতকা ন পস্সন্তি. ‘‘তিত্থিযভূতানং মাতাপিতূনং সহত্থা দাতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ১৮৬) ৱুত্তং.

১৭. পিতু ভগিনী পিতুচ্ছা. মাতু ভাতা মাতুলো. নপ্পহোন্তীতি কাতুং ন সক্কোন্তীতি টীকাসু ৱুত্তং. ‘‘তেসংযেৱ সন্তকং ভেসজ্জং গহেত্ৱা কেৱলং যোজেত্ৱা দাতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘সচে পন নপ্পহোন্তি যাচন্তি চ, দেথ নো ভন্তে, তুম্হাকং পটিদস্সামা’’তি ৱুত্তত্তা পন তেসং ভেসজ্জস্স অপ্পহোনকত্তা ভেসজ্জমেৱ যাচন্তীতি অট্ঠকথাধিপ্পাযো দিস্সতি, ৱীমংসিতব্বো. ন যাচন্তীতি লজ্জায ন যাচন্তি, গাৰৱেন ৱা. ‘‘আভোগং কত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা অঞ্ঞথা দেন্তস্স আপত্তিযেৱ. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.১৮) পন ‘‘আভোগং কত্ৱাতি ইদং কত্তব্বকৰণদস্সনৱসেন ৱুত্তং, আভোগং পন অকত্ৱাপি দাতুং ৱট্টতীতি তীসু গণ্ঠিপদেসু লিখিত’’ন্তি ৱুত্তং. পোৰাণটীকাযম্পি তদেৱ গহেত্ৱা লিখিতং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.১৮৫) পন তং ৱচনং পটিক্খিত্তং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ কেচি পন ‘‘আভোগং অকত্ৱাপি দাতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং ভেসজ্জকৰণস্স, পাড়িযং ‘অনাপত্তি ভিক্খু পাৰাজিকস্স, আপত্তি দুক্কটস্সা’তি এৱং অন্তৰাপত্তিদস্সনৱসেন সামঞ্ঞতো পটিক্খিত্তত্তা, অট্ঠকথাযং অৱুত্তপ্পকাৰেন কৰোন্তস্স সুত্তেনেৱ আপত্তিসিদ্ধাতি দট্ঠব্বা. তেনেৱ অট্ঠকথাযম্পি ‘তেসঞ্ঞেৱ সন্তক’ন্তিআদি ৱুত্ত’’ন্তি.

এতে দস ঞাতকে ঠপেত্ৱাতি তেসং পুত্তনত্তাদযোপি তপ্পটিবদ্ধত্তা ঞাতকা এৱাতি তেপি এত্থেৱ সঙ্গহিতা. তেন অঞ্ঞেসন্তি ইমিনা অঞ্ঞাতকানং গহণং ৱেদিতব্বং. তেনেৱাহ ‘‘এতেসং পুত্তপৰম্পৰাযা’’তিআদি. কুলপৰিৱট্টাতি কুলানং পটিপাটি, কুলপৰম্পৰাতি ৱুত্তং হোতি. ভেসজ্জং কৰোন্তস্সাতি যথাৱুত্তৱিধিনা কৰোন্তস্স, ‘‘তাৱকালিকং দস্সামী’’তি আভোগং অকত্ৱা দেন্তস্সপি পন অন্তৰাপত্তিদুক্কটং ৱিনা মিচ্ছাজীৱনং ৱা কুলদূসনং ৱা ন হোতিযেৱ. তেনাহ ‘‘ৱেজ্জকম্মং ৱা কুলদূসকাপত্তি ৱা ন হোতী’’তি. ঞাতকানঞ্হি সন্তকং যাচিত্ৱাপি গহেতুং ৱট্টতি, তস্মা তত্থ কুলদূসনাদি ন সিযা. সাৰত্থদীপনিযম্পি (সাৰত্থ. টী. ২.১৮৫) ‘‘ময্হং দস্সন্তি কৰিস্সন্তীতি পচ্চাসায কৰোন্তস্সপি যাচিত্ৱা গহেতব্বট্ঠানতায ঞাতকেসু ৱেজ্জকম্মং ৱা কুলদূসকাপত্তি ৱা ন হোতীতি ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ১৮৬) পন ‘‘ৱেজ্জকম্মং ৱা কুলদূসকাপত্তি ৱা ন হোতীতি ৱচনতো যাৱ সত্তমো কুলপৰিৱট্টো, তাৱ ভেসজ্জং কাতুং ৱট্টতীতি ৱদন্তী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. সব্বপদেসু ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি ‘‘চূড়মাতুযা’’তিআদীসু সব্বপদেসু চূড়মাতুযা সামিকোতিআদিনা যোজেত্ৱা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

উপজ্ঝাযস্স আহৰামাতি ইদং উপজ্ঝাযেন মম ঞাতকানং ভেসজ্জং আহৰথাতি আণত্তেহি কত্তব্বৱিধিদস্সনত্থং ৱুত্তং. ইমিনা চ সামণেৰাদীনং অপচ্চাসাযপি পৰজনস্স ভেসজ্জকৰণং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ৱুত্তনযেনেৱ পৰিযেসিত্ৱাতি ইমিনা ‘‘ভিক্খাচাৰৱত্তেন ৱা’’তিআদিনা, ‘‘ঞাতিসামণেৰেহি ৱা’’তিআদিনা চ ৱুত্তমত্থং অতিদিসতি. অপচ্চাসীসন্তেনাতি (ৱি. ৱি. টী. ১.১৮৫) আগন্তুকচোৰাদীনং কৰোন্তেনপি মনুস্সা নাম উপকাৰকা হোন্তীতি অত্তনো তেহি লাভং অপত্থযন্তেন, পচ্চাসায কৰোন্তস্স পন ৱেজ্জকম্মকুলদূসনাদিনা দোসো হোতীতি অধিপ্পাযো. এৱঞ্হি উপকাৰে কতে সাসনস্স গুণং ঞত্ৱা পসীদন্তি, সঙ্ঘস্স ৱা উপকাৰকা হোন্তীতি কৰণে পন দোসো নত্থি. কেচি পন ‘‘অপচ্চাসীসন্তেন আগন্তুকাদীনং পটিক্খিত্তপুগ্গলানম্পি দাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং কত্তব্বাকত্তব্বট্ঠানৱিভাগস্স নিৰত্থকত্তপ্পসঙ্গতো অপচ্চাসীসন্তেন ‘‘সব্বেসম্পি দাতুং কাতুঞ্চ ৱট্টতী’’তি এত্তকমত্তস্সেৱ ৱত্তব্বতো. অপচ্চাসীসনঞ্চ মিচ্ছাজীৱকুলদূসনাদিদোসনিসেধনত্থমেৱ ৱুত্তং ন ভেসজ্জকৰণসঙ্খাতায ইমিস্সা অন্তৰাপত্তিযা মুচ্চনত্থং আগন্তুকচোৰাদীনং অনুঞ্ঞাতানং দানেনেৱ তায আপত্তিযা মুচ্চনতোতি গহেতব্বং.

১৮. তেনেৱ অপচ্চাসীসন্তেনপি অকাতব্বট্ঠানং দস্সেতুং ‘‘সদ্ধং কুল’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ‘‘ভেসজ্জং আচিক্খথা’’তি ৱুত্তেপি ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং পন কথা কাতব্বা’’তি ইদং পৰিযাযত্তা ৱট্টতি. এৱং হেট্ঠা ৱুত্তনযেন ইদঞ্চিদঞ্চ গহেত্ৱা কৰোন্তীতি ইমিনা পৰিযাযেন কথেন্তস্সপি নেৱত্থি দোসোতি আচৰিযা. পুচ্ছন্তীতি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠৰোগীনং পৰিযাযেনপি ৱত্ৱা ৱিচৰণং অযুত্তন্তি দস্সেতি. পুচ্ছিতস্সপি পন পচ্চাসীসন্তস্স পৰিযাযকথাপি ন ৱট্টতীতি ৱদন্তি. সমুল্লপেসীতি অপচ্চাসীসন্তো এৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং কথং সমুট্ঠাপেসি. আচৰিযভাগোতি ৱিনযাচাৰং অকোপেত্ৱা ভেসজ্জাচিক্খণেন ৱেজ্জাচৰিযভাগো অযন্তি অত্থোতি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.১৮৫) ৱুত্তং.

সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.১৮৫) পন ‘‘ৱিনযলক্খণং অজানন্তস্স অনাচৰিযস্স তদনুৰূপৱোহাৰাসম্ভৱতো ঈদিসস্স লাভস্স উপ্পত্তি নাম নত্থীতি ‘আচৰিযভাগো নাম অয’ন্তি ৱুত্তং. ৱিনযে পকতঞ্ঞুনা আচৰিযেন লভিতব্বভাগো অযন্তি ৱুত্তং হোতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘পুপ্ফপূজনত্থায দিন্নেপি অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱিধানস্স অযুত্তত্তা ‘কপ্পিযৱসেনা’তি ৱুত্তং, ‘পুপ্ফং আহৰথা’তিআদিনা কপ্পিযৱোহাৰৱসেনাতি অত্থো’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.১৮৫) ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.১৮৫) পন ‘‘পুপ্ফপূজনত্থাযপি সম্পটিচ্ছিযমানং ৰূপিযং অত্তনো সন্তকত্তভজনেন নিস্সগ্গিযমেৱাতি আহ ‘কপ্পিযৱসেন গাহাপেত্ৱা’তি. ‘অম্হাকং ৰূপিযং ন ৱট্টতি, পুপ্ফপূজনত্থং পুপ্ফং ৱট্টতী’তিআদিনা পটিক্খিপিত্ৱা কপ্পিযেন কম্মেন গাহাপেত্ৱাতি অত্থো’’তি ৱুত্তং. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. পাৰাজিক ১৮৬) পন ‘‘কপ্পিযৱসেনাতি অম্হাকং পুপ্ফং আনেথাতিআদিনা. ‘পূজং অকাসী’তি ৱুত্তত্তা সযং গহেতুং ন ৱট্টতীতি ৱদন্তী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. অযমেত্থ ভেসজ্জকৰণৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো.

১৯. এৱং ভেসজ্জকৰণৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি পৰিত্তকৰণৱিনিচ্ছযং কথেতুমাহ ‘‘পৰিত্তে পনা’’তিআদি. তত্থ যদি ‘‘পৰিত্তং কৰোথা’’তি ৱুত্তে কৰোন্তি, ভেসজ্জকৰণং ৱিয গিহিকম্মং ৱিয চ হোতীতি ‘‘ন কাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘পৰিত্তং ভণথা’’তি ৱুত্তে পন ধম্মজ্ঝেসনত্তা অনজ্ঝিট্ঠেনপি ভণিতব্বো ধম্মো, পগেৱ অজ্ঝিট্ঠেনাতি ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, চালেত্ৱা সুত্তং পৰিমজ্জিত্ৱাতি পৰিত্তং কৰোন্তেন কাতব্বৱিধিং দস্সেতি. চালেত্ৱা সুত্তং পৰিমজ্জিত্ৱাতি ইদং ৱা ‘‘পৰিত্তাণং এত্থ পৱেসেমী’’তি চিত্তেন এৱং কতে পৰিত্তাণা এত্থ পৱেসিতা নাম হোতীতি ৱুত্তং. ৱিহাৰতো…পে… দুক্কটন্তি ইদং অঞ্ঞাতকে গহট্ঠে সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. পাদেসু উদকং আকিৰিত্ৱাতি ইদং তস্মিং দেসে চাৰিত্তৱসেন ৱুত্তং. তত্থ হি পাড়িযা নিসিন্নানং ভিক্খূনং পাদেসু ৰোগৱূপসমনাদিঅত্থায উদকং সিঞ্চিত্ৱা পৰিত্তং কাতুং সুত্তঞ্চ ঠপেত্ৱা ‘‘পৰিত্তং ভণথা’’তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱঞ্হি কৰিযমানে যদি পাদে অপনেন্তি, মনুস্সা তং ‘‘অৱমঙ্গল’’ন্তি মঞ্ঞন্তি ‘‘ৰোগো ন ৱূপসমেস্সতী’’তি. তেনাহ ‘‘ন পাদা অপনেতব্বা’’তি.

মতসৰীৰদস্সনে ৱিয কেৱলে সুসানদস্সনেপি ইদং জাতানং সত্তানং ৱযগমনট্ঠানন্তি মৰণসঞ্ঞা উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘সীৱথিকদস্সনে…পে… মৰণস্সতিং পটিলভিস্সামাতি গন্তুং ৱট্টতী’’তি. লেসকপ্পং অকত্ৱা সমুপ্পন্নসুদ্ধচিত্তেন ‘‘পৰিৱাৰত্থায আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তেপি গন্তুং ৱট্টতীতি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.১৮৫) ৱুত্তং. এতেন অসুভদস্সনন্তি ৱচনমত্তেন লেসকপ্পং কত্ৱা এৱং গতে মতস্স ঞাতকা পসীদিস্সন্তি, দানং দস্সন্তি, মযং লাভং লভিস্সাম, উপট্ঠাকং লভিস্সামাতি অসুদ্ধচিত্তেন গন্তুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. কম্মট্ঠানসীসেন পন ‘‘মৰণস্সতিং লভিস্সামা’’তিআদিনা সুদ্ধচিত্তেন পক্কোসিতেপি অপক্কোসিতেপি গন্তুং ৱট্টতীতি দীপেতি. তালপণ্ণস্স পৰিত্তলেখনট্ঠানত্তা পৰিত্তসুত্তস্স পৰিত্তকৰণসঞ্ঞাণত্তা তানি দিস্ৱা অমনুস্সা পৰিত্তসঞ্ঞায অপক্কমন্তীতি আহ ‘‘তালপণ্ণং পন পৰিত্তসুত্তং ৱা হত্থে ৱা পাদে ৱা বন্ধিতব্ব’’ন্তি.

এত্থ চ আদিতো পট্ঠায যাৱ ‘‘আটানাটিযপৰিত্তং (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো) ৱা ভণিতব্ব’’ন্তি এত্তকোযেৱ ৱিনযট্ঠকথাভতো পাড়িমুত্তপৰিত্তকৰণৱিনিচ্ছযো, ন পন ততো পৰং ৱুত্তো, তস্মা ‘‘ইধ পনা’’তিআদিকো কথামগ্গো সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি, তীসু টীকাসুপি তংসংৱণ্ণনানযো নত্থি, তথাপি সো সুত্তট্ঠকথাযং আগতোৱাতি তং দস্সেতুং ‘‘ইধ পন আটানাটিযসুত্তস্স পৰিকম্মং ৱেদিতব্ব’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ ইধাতি ‘‘আটানাটিযপৰিত্তং ৱা ভণিতব্ব’’ন্তি ৱচনে. পনাতি ৱিসেসত্থে নিপাতো. দীঘনিকাযে পাথিকৱগ্গে আগতস্স আটানাটিযপৰিত্তস্স পৰিকম্মং এৱং ৱেদিতব্বন্তি যোজনা. যদি পঠমমেৱ ন ৱত্তব্বং, অথ কিং কাতব্বন্তি আহ ‘‘মেত্তসুত্ত’’ন্তিআদি. এৱঞ্হি লদ্ধাসেৱনং হুত্ৱা অতিওজৱন্তং হোতি.

পিট্ঠং ৱা মংসং ৱাতি ৱা-সদ্দো অনিযমত্থো, তেন মচ্ছখণ্ডপূৱখজ্জকাদযো সঙ্গণ্হাতি. ওতাৰং লভন্তীতি অত্তনা পিযাযিতখাদনীযনিবদ্ধৱসনট্ঠানলাভতায অৱতাৰণং লভন্তি. হৰিতূপলিত্তন্তি অল্লগোমযলিত্তং. ইদঞ্হি পোৰাণকচাৰিত্তং ভূমিৱিসুদ্ধকৰণং. পৰিসুদ্ধং…পে… নিসীদিতব্বন্তি ইমিনা পৰিত্তকাৰকস্স ভিক্খুনো মেত্তাকৰুণাৱসেন চিত্তৱিসুদ্ধিপি ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতি. এৱঞ্হি সতি উপৰি ৱক্খমানউভযতো ৰক্খাসংৱিধানেন সমেতি. টীকাযং (দী. নি. টী. ৩.২৮২) পন ‘‘সৰীৰসুদ্ধিপি ইচ্ছিতব্বাতি দস্সেতী’’তি ৱুত্তং. তদেতং ৱিচাৰেতব্বং. ন হি ‘‘কাযসুদ্ধিমত্তেন অমনুস্সানং পিযো হোতী’’তি ৱুত্তং, মেত্তাৱসেনেৱ পন ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘মেত্তায, ভিক্খৱে, চেতোৱিমুত্তিযা…পে… একাদসানিসংসা পাটিকঙ্খা. কতমে একাদস? সুখং সুপতি, সুখং পটিবুজ্ঝতি, ন পাপকং সুপিনং পস্সতি, মনুস্সানং পিযো হোতি, অমনুস্সানং পিযো হোতী’’তিআদি (অ. নি. ১১.১৫; পৰি. ৩৩১; মি. প. ৪.৪.৬).

পৰিত্তকাৰকো…পে… সম্পৰিৱাৰিতেনাতি ইদং পৰিত্তকৰণো বাহিৰতো আৰক্খাসংৱিধানং, ‘‘মেত্ত…পে… ৱত্তব্ব’’ন্তি অব্ভন্তৰতো আৰক্খাসংৱিধানং, এৱং উভযতো ৰক্খাসংৱিধানং হোতি. এৱঞ্হি অমনুস্সা পৰিত্তকাৰকস্স অন্তৰাযং কাতুং ন ৱিসহন্তি. মঙ্গলকথা ৱত্তব্বাতি অমনুস্সানং তোসনত্থায পণ্ণাকাৰং কত্ৱা মহামঙ্গলকথা কথেতব্বা. এৱং উপৰি ৱক্খমানেন ‘‘তুয্হং পণ্ণাকাৰত্থায মহামঙ্গলকথা ৱুত্তা’’তি ৱচনেন সমেতি. টীকাযং পন ‘‘পুব্বুপচাৰৱসেন ৱত্তব্বা’’তি ৱুত্তং. সব্বসন্নিপাতোতি তস্মিং ৱিহাৰে তস্মিং গামক্খেত্তে সব্বেসং ভিক্খূনং সন্নিপাতো ঘোসেতব্বো ‘‘চেতিযঙ্গণে সব্বেহি সন্নিপতিতব্ব’’ন্তি. অনাগন্তুংনাম ন লভতীতি অমনুস্সো বুদ্ধাণাভযেন ৰাজাণাভযেন অনাগন্তুং ন লভতি চতুন্নং মহাৰাজূনং আণাট্ঠানিযত্তা. গহিতকাপদেসেন অমনুস্সোৱ পুচ্ছিতো হোতীতি ‘‘অমনুস্সগহিতকো ‘ত্ৱং কো নামো’তি পুচ্ছিতব্বো’’তি ৱুত্তং. মালাগন্ধাদীসূতি মালাগন্ধাদিপূজাসু. আসনপূজাযাতি চেতিযে বুদ্ধাসনপূজায. পিণ্ডপাতেতি ভিক্খুসঙ্ঘস্স পিণ্ডপাতদানে. এৱং ৱত্থুপ্পদেসেন চেতনা ৱুত্তা, তস্মা পত্তিদানং সম্ভৱতি.

দেৱতানন্তি যক্খসেনাপতীনং. ৱুত্তঞ্হি আটানাটিযসুত্তে (দী. নি. ৩.২৮৩, ২৯৩) ‘‘ইমেসং যক্খানং মহাযক্খানং সেনাপতীনং মহাসেনাপতীনং উজ্ঝাপেতব্ব’’ন্তিআদি. আটাতি দব্বিমুখসকুণা. তে আটা নদন্তি এত্থাতি আটানাদং, দেৱনগৰং, আটানাদে কতং আটানাদিযং, সুত্তং. টীকাযং (দী. নি. টী. ৩.২৮২) ‘‘পৰিত্তং ভণিতব্বন্তি এত্থাপি ‘মেত্তচিত্তং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা’তি চ ‘মঙ্গলকথা ৱত্তব্বা’তি চ ‘ৱিহাৰস্স উপৱনে’তি চ এৱমাদি সব্বং গিহীনং পৰিত্তকৰণে ৱুত্তং পৰিকম্মং কাতব্বমেৱা’’তি ৱুত্তং, এৱং সতি অট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৮২) ‘‘এতং তাৱ গিহীনং পৰিকম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘সচে পন ভিক্খূ’’তিআদিনা ৱিসেসত্থজোতকেন পন-সদ্দেন সহ ৱুচ্চমানং ‘‘ইদং ভিক্খূনং পৰিকম্ম’’ন্তি ৱচনং নিৰত্থকং ৱিয হোতি. অৱিসেসে হি সতি ভেদো কাতব্বো ন সিযা. ভিক্খূনঞ্চ যথাৱুত্তাৱ বাহিৰাৰক্খা দুক্কৰা হোতি, তস্মা গিহীনং পৰিত্তকৰণে ৱুত্তপৰিকম্মে অসম্পজ্জমানেপি অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ কাতুং ৱট্টতীতি নো মতি.

ইদং পন ইধ আগতং আটানাটিযসুত্তপৰিকম্মং সুত্ৱা ‘‘ইদং সুত্তং অমনুস্সানং অমনাপং, সজ্ঝাযন্তস্স পৰিত্তং কৰোন্তস্স অমনুস্সা অন্তৰাযং কৰেয্যু’’ন্তি মঞ্ঞমানা পোৰাণা চতূহি মহাৰাজেহি আৰোচিতং সব্বঞ্ঞুবুদ্ধেন দেসিতং মূলভূতং দীঘনিকাযে আগতং আটানাটিযসুত্তং (দী. নি. ৩.২৭৫ আদযো) পহায মূলসুত্ততো গাথাছক্কমেৱ গহেত্ৱা অৱসেসং সব্বং সুত্তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞগাথাযো পক্খিপিত্ৱা ‘‘আটানাটিযপৰিত্ত’’ন্তি ঠপেসুং, তম্পি পৰিত্তং অমূলভূতত্তা একেনাকাৰেন ধাৰেতুং অসক্কোন্তা কেচি সংখিত্তেন ধাৰেন্তি, কেচি ৱিত্থাৰেন, কেচি একচ্চা গাথাযো পক্খিপন্তি, কেচি নিক্খিপন্তি, কেচি ভিক্খূ তংমিস্সকপৰিত্তম্পি মঙ্গলকৰণকালাদীসু ৱত্তুমৱিসহন্তা তং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞসুত্তানিযেৱ ভণন্তি, সব্বমেতং অযুত্তং ৱিয দিস্সতি. কস্মা? চত্তাৰোপি মহাৰাজানো ইমং আটানাটিযং ৰক্খং সংৱিদহমানা বুদ্ধসাসনে অমনুস্সানং পসাদায, চতস্সন্নং পৰিসানং অৱিহেঠনায এৱ সংৱিদহিংসু, ন অঞ্ঞেন কাৰণেন. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘তত্থ সন্তি উড়াৰা যক্খানিৱাসিনো, যে ইমস্মিং ভগৱতো পাৱচনে অপ্পসন্না, তেসং পসাদায উগ্গণ্হাতু ভন্তে ভগৱা আটানাটিযং ৰক্খং ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং গুত্তিযা ৰক্খায অৱিহিংসায ফাসুৱিহাৰাযা’’তি (দী. নি. ৩.২৭৬).

সম্মাসম্বুদ্ধেনপি ইমস্স সুত্তস্স নিগমনে ‘‘উগ্গণ্হাথ ভিক্খৱে আটানাটিযং ৰক্খং, পৰিযাপুণাথ ভিক্খৱে আটানাটিযং ৰক্খং, ধাৰেথ ভিক্খৱে আটানাটিযং ৰক্খং, অত্থসংহিতা ভিক্খৱে আটানাটিযা ৰক্খা ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং গুত্তিযা ৰক্খায অৱিহিংসায ফাসুৱিহাৰাযা’’তি (দী. নি. ৩.২৯৫) ভিক্খূনং ধাৰণং উয্যোজিতং আনিসংসঞ্চ পকাসিতং. অট্ঠকথাচৰিযেহি চ ‘‘বুদ্ধভাসিতে একক্খৰম্পি একপদম্পি অপনেতব্বং নাম নত্থী’’তি ৱুত্তং, তস্মা চতূহি মহাৰাজেহি সংৱিদহিতং সম্মাসম্বুদ্ধেন আহচ্চভাসিতং তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হং পকতিআটানাটিযসুত্তমেৱ ধাৰেতুং সজ্ঝাযিতুঞ্চ যুত্তং, ন ভগৱতা অভাসিতং তিস্সো সঙ্গীতিযো অনাৰুড়্হং মিস্সকসুত্তন্তি. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৮২) আগতং ইদং আটানাটিযপৰিত্তপৰিকম্মং পন পকতিসজ্ঝাযনৱাচনাদিং সন্ধায অট্ঠকথাচৰিযেহি ন ৱুত্তং, অথ খো গহট্ঠং ৱা পব্বজিতং ৱা অমনুস্সেহি গহিতকালে মোচাপনত্থায লোকিযেহি মন্তং ৱিয ভণনং সন্ধায ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘অমনুস্সগহিতকো ত্ৱং কো নামোসীতি পুচ্ছিতব্বো’’তিআদি (দী. নি. অট্ঠ. ৩.২৮২).

আটানাটিযা ৰক্খা চ নাম ন সকলসুত্তং, অথ খো ‘‘ৱিপস্সিস্স চ নমত্থূ’’তি পদং আদিং কত্ৱা চতুন্নং মহাৰাজূনং ৱসেন চতুক্খত্তুং আগতং ‘‘জিনং ৱন্দাম গোতম’’ন্তি পদং পৰিযোসানং কত্ৱা ৱুত্তসুত্তেকদেসোযেৱ. কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘অথ খো ৱেস্সৱণো মহাৰাজা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা ইমং আটানাটিযং ৰক্খং অভাসী’’তি আৰভিত্ৱা যথাৱুত্তসুত্তেকদেসস্স অৱসানে ‘‘অযং খো মাৰিসা আটানাটিযা ৰক্খা’’তি নিয্যাতিতত্তা. তস্মা যথা নাম ব্যগ্ঘাদযো অত্তনো ভক্খং ৱিলুম্পন্তানং বলৱদুট্ঠচিত্তা ভৱন্তি, এৱং অত্তনা গহিতমনুস্সং মোচাপেন্তানং অমনুস্সা পদুট্ঠচিত্তা হোন্তি. ইতি তথা মোচাপেতুং আৰদ্ধকালে ভিক্খূনং পৰিস্সযৱিনোদনত্থং ইমং আটানাটিযপৰিত্তপৰিকম্মং অট্ঠকথাচৰিযেহি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. অযং পৰিত্তকৰণৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো.

২০. অনামট্ঠপিণ্ডপাতোতি (ৱি. ৱি. টী. ১.১৮৫) এত্থ অমসিযিত্থাতি আমট্ঠো, ন আমট্ঠো অনামট্ঠো. পিণ্ডং পিণ্ডং হুত্ৱা পততীতি পিণ্ডপাতো. অনামট্ঠো চ সো পিণ্ডপাতো চাতি তথা, অগ্গহিতঅগ্গো, অপৰিভুত্তো পিণ্ডপাতোতি অত্থো. সচেপি কহাপণগ্ঘনকো হোতীতি ইমিনা দাযকেহি বহুব্যঞ্জনেন সম্পাদেত্ৱা সক্কচ্চং দিন্নভাৱং দীপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সদ্ধাদেয্যৱিনিপাতনং নত্থী’’তি, এৱং সক্কচ্চং সদ্ধায দিন্নং মহগ্ঘভোজনম্পি মাতাপিতূনং দত্ৱা সদ্ধাদেয্যৱিনিপাতনং নাম ন হোতি, পগেৱ অপ্পগ্ঘভোজনেতি অধিপ্পাযো. মাতাদিপঞ্চকংযেৱ ৱত্ৱা ভেসজ্জকৰণে ৱিয অপৰেসম্পি দসন্নং দাতুং ৱট্টতীতি অৱুত্তত্তা অঞ্ঞেসং ঞাতকানম্পি পেসেত্ৱা দাতুং ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং, ‘‘ৱিহাৰং সম্পত্তস্স পন যস্স কস্সচি আগন্তুকস্স ৱা’’ইচ্চাদিৱক্খমানত্তা ৱিহাৰং সম্পত্তানং ঞাতকানম্পি আগন্তুকসামঞ্ঞেন দাতুং ৱট্টতীতি চ. থালকেতি সঙ্ঘিকে কংসাদিমযে থালকে. পত্তোপি এত্থ সঙ্গয্হতি. ন ৱট্টতীতি ইমিনা দুক্কটন্তি দস্সেতি. দামৰিকচোৰস্সাতি ৰজ্জং পত্থেন্তস্স পাকটচোৰস্স. অদীযমানেপি ‘‘ন দেন্তী’’তি কুজ্ঝন্তীতি সম্বন্ধো.

আমিসস্স ধম্মস্স চ অলাভেন অত্তনো পৰস্স চ অন্তৰে সম্ভৱন্তস্স ছিদ্দস্স ৱিৱৰস্স পটিসন্থৰণং পিদহনং পটিসন্থাৰো. সো পন ধম্মামিসৱসেন দুৱিধো. তত্থ আমিসপটিসন্থাৰং সন্ধায ‘‘কস্স কাতব্বো, কস্স ন কাতব্বো’’তি ৱুত্তং. আগন্তুকস্স ৱা…পে… কাতব্বোযেৱাতি ৱুত্তমত্থং পাকটং কাতুং ‘‘আগন্তুকং তাৱা’’তিআদিমাহ. খীণপৰিব্বযন্তি ইমিনা অগতিভাৱং কৰুণাট্ঠানতঞ্চ দস্সেতি. তেন চ তব্বিধুৰানং সমিদ্ধানং আগন্তুকত্তেপি দাতুং ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং হোতি. ‘‘অপচ্চাসীসন্তেনা’’তি ৱত্ৱা পচ্চাসীসনপ্পকাৰং দস্সেতুং ‘‘মনুস্সা নামা’’তিআদি ৱুত্তং. অননুঞ্ঞাতানং পন অপচ্চাসীসন্তেনপি দাতুং ন ৱট্টতি সদ্ধাদেয্যৱিনিপাতত্তা, পচ্চাসায পন সতি কুলদূসনম্পি হোতি. উব্বাসেত্ৱাতি সমন্ততো তিযোজনং ৱিলুম্পন্তে মনুস্সে পলাপেত্ৱা. ৱৰপোত্থকচিত্তত্থৰণন্তি অনেকপ্পকাৰং ইত্থিপুৰিসাদিউত্তমৰূপৱিচিত্তং অত্থৰণং. অযং পটিসন্থাৰৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো.

ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে

ভেসজ্জাদিৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম

ততিযো পৰিচ্ছেদো.