২৭. উপজ্ঝাযাদিৱত্তৱিনিচ্ছযকথা
উপজ্ঝাযৱত্তকথাৱণনা
১৮৩. এৱং ৱস্সূপনাযিকৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি উপজ্ঝাযৱত্তাদিৱত্তকথং কথেতুং ‘‘ৱত্তন্তি এত্থা’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱত্তেতব্বং পৱত্তেতব্বন্তি ৱত্তং, সদ্ধিৱিহাৰিকাদীহি উপজ্ঝাযাদীসু পৱত্তেতব্বং আভিসমাচাৰিকসীলং. তং কতিৱিধন্তি আহ ‘‘ৱত্তং নামেতং…পে… বহুৱিধ’’ন্তি. ৱচ্চকুটিৱত্তন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তঅন্তেৱাসিকৱত্তঅনুমোদনৱত্তানি সঙ্গয্হন্তি. ৱুত্তঞ্হি তত্থ তত্থ অট্ঠকথাসু ‘‘চুদ্দস খন্ধকৱত্তানী’’তি. ৱত্তক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৫৬) চ পাড়িযং আগতমেৱ, তত্থ পন আগন্তুকৱত্ততো পট্ঠায আগতং, ইধ উপজ্ঝাযৱত্ততো. ইতো অঞ্ঞানিপি পঞ্চসত্ততি সেখিযৱত্তানি দ্ৱেঅসীতি মহাৱত্তানি চ ৱত্তমেৱ. তেসু পন সেখিযৱত্তানি মহাৱিভঙ্গে আগতানি, মহাৱত্তানি কম্মক্খন্ধকপাৰিৱাসিকক্খন্ধকেসু (চূড়ৱ. ৭৫ আদযো), তস্মা ইধ চুদ্দস খন্ধকৱত্তানিযেৱ দস্সিতানি. তেসু উপজ্ঝাযৱত্তং পঠমং দস্সেন্তো ‘‘তত্থ উপজ্ঝাযৱত্তং তাৱ এৱং ৱেদিতব্ব’’ন্ত্যাদিমাহ.
তত্থ কো উপজ্ঝাযো, কেনট্ঠেন উপজ্ঝাযো, কথং গহিতো উপজ্ঝাযো, কেন ৱত্তিতব্বং উপজ্ঝাযৱত্তং, কতমং তং ৱত্তন্তি? তত্থ কো উপজ্ঝাযোতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন দসৱস্সেন ৱা অতিৰেকদসৱস্সেন ৱা উপসম্পাদেতু’’ন্তিআদিৱচনতো (মহাৱ. ৭৬) ব্যত্তিবলসম্পন্নো উপসম্পদতো পট্ঠায দসৱস্সো ৱা অতিৰেকদসৱস্সো ৱা ভিক্খু উপজ্ঝাযো. কেনট্ঠেন উপজ্ঝাযোতি ৱজ্জাৱজ্জং উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝাযো, সদ্ধিৱিহাৰিকানং খুদ্দকং ৱজ্জং ৱা মহন্তং ৱজ্জং ৱা ভুসো চিন্তেতীতি অত্থো. কথং গহিতো হোতি উপজ্ঝাযোতি সদ্ধিৱিহাৰিকেন একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, হোহী’’তি তিক্খত্তুং ৱুত্তে সচে উপজ্ঝাযো ‘‘সাহূ’’তি ৱা ‘‘লহূ’’তি ৱা ‘‘ওপাযিক’’ন্তি ৱা ‘‘পতিৰূপ’’ন্তি ৱা ‘‘পাসাদিকেন সম্পাদেহী’’তি ৱা ইমেসু পঞ্চসু পদেসু যস্স কস্সচি পদস্স ৱসেন কাযেন ৱা ৱাচায ৱা কাযৱাচাহি ৱা ‘‘গহিতো তযা উপজ্ঝাযো’’তি উপজ্ঝাযগ্গহণং ৱিঞ্ঞাপেতি, গহিতো হোতি উপজ্ঝাযো. তত্থ সাহূতি সাধু. লহূতি অগৰু, সুভৰতাতি অত্থো. ওপাযিকন্তি উপাযপটিসংযুত্তং, এৱং পটিপজ্জনং নিত্থৰণুপাযোতি অত্থো. পতিৰূপন্তি সামীচিকম্মমিদন্তি অত্থো. পাসাদিকেনাতি পসাদাৱহেন কাযৱচীপযোগেন সম্পাদেহীতি অত্থো.
কেন ৱত্তিতব্বং উপজ্ঝাযৱত্তন্তি গহিতউপজ্ঝাযেন সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৱত্তিতব্বং. কতমং তং ৱত্তন্তি ইদং আগতমেৱ, তত্থ কালস্সেৱ উট্ঠায উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱাতি সচস্স পচ্চূসকালে চঙ্কমনত্থায ৱা ধোতপাদপৰিহৰণত্থায ৱা পটিমুক্কা উপাহনা পাদগতা হোন্তি, তা কালস্সেৱ উট্ঠায অপনেত্ৱা. তাদিসমেৱ মুখধোৱনোদকং দাতব্বন্তি উতুম্পি সৰীৰসভাৱে চ একাকাৰে তাদিসমেৱ দাতব্বং.
সগুণং কত্ৱাতি উত্তৰাসঙ্গং সঙ্ঘাটিঞ্চাতি দ্ৱে চীৱৰানি একতো কত্ৱা তা দ্ৱেপি সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা. সব্বঞ্হি চীৱৰং সঙ্ঘটিতত্তা সঙ্ঘাটীতি ৱুচ্চতি. তেন ৱুত্তং ‘‘সঙ্ঘাটিযো দাতব্বা’’তি. পদৱীতিহাৰেহীতি এত্থ পদং ৱীতিহৰতি এত্থাতি পদৱীতিহাৰো, পদৱীতিহাৰট্ঠানং. দুতৱিলম্বিতং অকত্ৱা সমগমনেন দ্ৱিন্নং পদানং অন্তৰে মুট্ঠিৰতনমত্তং. পদানং ৱা ৱীতিহৰণং অভিমুখং হৰিত্ৱা নিক্খেপো পদৱীতিহাৰোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্স অন্তৰন্তৰা কথা ওপাতেতব্বাতি অন্তৰঘৰে ৱা অঞ্ঞত্ৰ ৱা ভণমানস্স অনিট্ঠিতে তস্স ৱচনে অঞ্ঞা কথা ন সমুট্ঠাপেতব্বা. ইতো পট্ঠাযাতি ‘‘ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্সা’’তি এত্থ ন-কাৰতো পট্ঠায. তেন নাতিদূৰেতিআদীসু ন-কাৰপটিসিদ্ধেসু আপত্তি নত্থীতি দস্সেতি. সব্বত্থ দুক্কটাপত্তীতি আপদাউম্মত্তখিত্তচিত্তৱেদনাট্টতাদীহি ৱিনা পণ্ণত্তিং অজানিত্ৱাপি ৱদন্তস্স গিলানস্স চ দুক্কটমেৱ. আপদাসু হি অন্তৰন্তৰা কথা ৱত্তুং ৱট্টতি, এৱমঞ্ঞেসু ন-কাৰপটিসিদ্ধেসু ঈদিসেসু, ইতৰেসু পন গিলানোপি ন মুচ্চতি. সব্বত্থ দুক্কটাপত্তি ৱেদিতব্বাতি ‘‘ঈদিসেসু গিলানোপি ন মুচ্চতী’’তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. অঞ্ঞম্পি হি যথাৱুত্তং উপজ্ঝাযৱত্তং অনাদৰিযেন অকৰোন্তস্স অগিলানস্স ৱত্তভেদে সব্বত্থ দুক্কটমেৱ, তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘অগিলানেন হি সদ্ধিৱিহাৰিকেন সট্ঠিৱস্সেনপি সব্বং উপজ্ঝাযৱত্তং কাতব্বং, অনাদৰিযেন অকৰোন্তস্স ৱত্তভেদে দুক্কটং. ন-কাৰপটিসংযুত্তেসু পন পদেসু গিলানস্সপি পটিক্খিত্তকিৰিযং কৰোন্তস্স দুক্কটমেৱা’’তি. আপত্তিসামন্তা ভণমানোতি পদসোধম্ম(পাচি. ৪৪ আদযো)-দুট্ঠুল্লাদিৱসেন (পাৰা. ২৮৩) আপত্তিযা আসন্নৱাচং ভণমানো. আপত্তিযা আসন্নৱাচন্তি চ আপত্তিজনকমেৱ ৱচনং সন্ধায ৱদতি. যায হি ৱাচায আপত্তিং আপজ্জতি, সা ৱাচা আপত্তিযা আসন্নাতি ৱুচ্চতি.
চীৱৰেন পত্তং ৱেঠেত্ৱাতি এত্থ ‘‘উত্তৰাসঙ্গস্স একেন কণ্ণেন ৱেঠেত্ৱা’’তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱাতি ইদং পুব্বে তত্থ ঠপিতপত্তাদিনা অসঙ্ঘট্টনত্থায ৱুত্তং. চক্খুনা ওলোকেত্ৱাপি অঞ্ঞেসং অভাৱং ঞত্ৱাপি ঠপেতুং ৱট্টতি এৱ. চতুৰঙ্গুলং কণ্ণং উস্সাৰেত্ৱাতি কণ্ণং চতুৰঙ্গুলপ্পমাণং অতিৰেকং কত্ৱা এৱং চীৱৰং সঙ্ঘৰিতব্বং. ওভোগে কাযবন্ধনং কাতব্বন্তি কাযবন্ধনং সঙ্ঘৰিত্ৱা চীৱৰভোগে পক্খিপিত্ৱা ঠপেতব্বং. সচে পিণ্ডপাতো হোতীতি এত্থ যো গামেযেৱ ৱা অন্তৰঘৰে ৱা পটিক্কমনে ৱা ভুঞ্জিত্ৱা আগচ্ছতি, পিণ্ডং ৱা ন লভতি, তস্স পিণ্ডপাতো ন হোতি, গামে অভুত্তস্স পন লদ্ধভিক্খস্স ৱা হোতি, তস্মা ‘‘সচে পিণ্ডপাতো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ গামেতি গামপৰিযাপন্নে তাদিসে কিস্মিঞ্চি পদেসে. অন্তৰঘৰেতি অন্তোগেহে. পটিক্কমনেতি আসনসালাযং. সচেপি তস্স ন হোতি, ভুঞ্জিতুকামো চ হোতি, উদকং দত্ৱা অত্তনা লদ্ধতোপি পিণ্ডপাতো উপনেতব্বো. তিক্খত্তুং পানীযেন পুচ্ছিতব্বোতি সম্বন্ধো, আদিম্হি মজ্ঝে অন্তেতি এৱং তিক্খত্তুং পুচ্ছিতব্বোতি অত্থো. উপকট্ঠোতি আসন্নো. ধোতৱালিকাযাতি উদকেন গতট্ঠানে নিৰজায পৰিসুদ্ধৱালিকায.
নিদ্ধূমেতি জন্তাঘৰে জলমানঅগ্গিধূমৰহিতে. জন্তাঘৰঞ্হি নাম হিমপাতবহুকেসু দেসেসু তপ্পচ্চযৰোগপীড়াদিনিৱাৰণত্থং সৰীৰসেদতাপনট্ঠানং. তত্থ কিৰ অন্ধকাৰপটিচ্ছন্নতায বহূপি একতো পৱিসিত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা অগ্গিতাপপৰিহাৰায মত্তিকায মুখং লিম্পিত্ৱা সৰীৰং যাৱদত্থং সেদেত্ৱা চুণ্ণাদীহি উব্বট্টেত্ৱা নহাযন্তি. তেনেৱ পাড়িযং (মহাৱ. ৬৬) ‘‘চুণ্ণং সন্নেতব্ব’’ন্তিআদি ৱুত্তং. সচে উস্সহতীতি সচে পহোতি. ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতি ‘‘কেনচি গেলঞ্ঞেন অনভিভূতো হোতী’’তি. অপটিঘংসন্তেনাতি ভূমিযং অপটিঘংসন্তেন. কৱাটপীঠন্তি কৱাটপীঠঞ্চ পিট্ঠসঙ্ঘাতঞ্চ অচ্ছুপন্তেন. সন্তানকন্তি যং কিঞ্চি কীটকুলাৱকমক্কটকসুত্তাদি. উল্লোকা পঠমং ওহাৰেতব্বন্তি উল্লোকতো পঠমং উল্লোকং আদিং কত্ৱা অৱহৰিতব্বন্তি অত্থো. উল্লোকন্তি চ উদ্ধং ওলোকনট্ঠানং, উপৰিভাগন্তি অত্থো. আলোকসন্ধিকণ্ণভাগাতি আলোকসন্ধিভাগা চ কণ্ণভাগা চ, অব্ভন্তৰবাহিৰৱাতপানকৱাটকানি চ গব্ভস্স চ চত্তাৰো কোণা সম্মজ্জিতব্বাতি অত্থো.
অঞ্ঞত্থ নেতব্বোতি যত্থ ৱিহাৰতো সাসনে অনভিৰতি উপ্পন্না, ততো অঞ্ঞত্থ কল্যাণমিত্তাদিসম্পত্তিযুত্তট্ঠানে নেতব্বো. ন চ অচ্ছিন্নে থেৱে পক্কমিতব্বন্তি ৰজিতচীৱৰতো যাৱ অপ্পমত্তকম্পি ৰজনং গড়তি, ন তাৱ পক্কমিতব্বং. ন উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা একচ্চস্স পত্তো দাতব্বোতিআদি সব্বং উপজ্ঝাযস্স ৱিসভাগপুগ্গলানং ৱসেন কথিতং. এত্থ চ ৱিসভাগপুগ্গলানন্তি লজ্জিনো ৱা অলজ্জিনো ৱা উপজ্ঝাযস্স অৱড্ঢিকামে সন্ধায ৱুত্তং. সচে পন উপজ্ঝাযো অলজ্জী ওৱাদম্পি ন গণ্হাতি, লজ্জিনো চ এতস্স ৱিসভাগা হোন্তি, তত্থ উপজ্ঝাযং ৱিহায লজ্জীহেৱ সদ্ধিং আমিসাদিপৰিভোগো কাতব্বো. উপজ্ঝাযাদিভাৱো হেত্থ নপ্পমাণন্তি দট্ঠব্বং. পৰিৱেণং গন্ত্ৱাতি উপজ্ঝাযস্স পৰিৱেণং গন্ত্ৱা. সুসানন্তি ইদং উপলক্খণং. উপচাৰসীমতো বহি গন্তুকামেন অনাপুচ্ছা গন্তুং ন ৱট্টতি. ৱুট্ঠানমস্স আগমেতব্বন্তি গেলঞ্ঞতো ৱুট্ঠানং অস্স আগমেতব্বং.
উপজ্ঝাযৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আচৰিযৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৮৪. আচৰিযৱত্তকথাযং কো আচৰিযো, কেনট্ঠেন আচৰিযো, কতিৱিধো আচৰিযো, কথং গহিতো আচৰিযো, কেন ৱত্তিতব্বং আচৰিযৱত্তং, কতমং তং ৱত্তন্তি? তত্থ কো আচৰিযোতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দসৱস্সং নিস্সায ৱত্থুং দসৱস্সেন নিস্সযং দাতু’’ন্তিআদিৱচনতো (মহাৱ. ৭৭) ব্যত্তিবলসম্পন্নো দসৱস্সো ৱা অতিৰেকদসৱস্সো ৱা ভিক্খু আচৰিযো. কেনট্ঠেন আচৰিযোতি অন্তেৱাসিকেন আভুসো চৰিতব্বোতি আচৰিযো, উপট্ঠাতব্বোতি অত্থো. কতিৱিধো আচৰিযোতি নিস্সযাচৰিযপব্বজ্জাচৰিযউপসম্পদাচৰিযধম্মাচৰিযৱসেন চতুব্বিধো. তত্থ নিস্সযং গহেত্ৱা তং নিস্সায ৱত্থব্বো নিস্সযাচৰিযো. পব্বজিতকালে সিক্খিতব্বসিক্খাপকো পব্বজ্জাচৰিযো. উপসম্পদকালে কম্মৱাচানুস্সাৱকো উপসম্পদাচৰিযো. বুদ্ধৱচনসিক্খাপকো ধম্মাচৰিযো নাম. কথং গহিতো হোতি আচৰিযোতি অন্তেৱাসিকেন একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘আচৰিযো মে, ভন্তে, হোহি, আযস্মতো নিস্সায ৱচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং ৱুত্তে আচৰিযো ‘‘সাহূ’’তি ৱা ‘‘লহূ’’তি ৱা ‘‘ওপাযিক’’ন্তি ৱা ‘‘পতিৰূপ’’ন্তি ৱা ‘‘পাসাদিকেন সম্পাদেহী’’তি ৱা কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতি, ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতি, কাযৱাচাহি ৱিঞ্ঞাপেতি, গহিতো হোতি আচৰিযো.
কেন ৱত্তিতব্বং আচৰিযৱত্তন্তি অন্তেৱাসিকেন ৱত্তিতব্বং আচৰিযৱত্তং. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পঞ্চ ৱস্সানি নিস্সায ৱত্থব্বং, অব্যত্তেন যাৱজীৱং. এত্থ সচাযং ভিক্খু ৱুড্ঢতৰং আচৰিযং ন লভতি, উপসম্পদায সট্ঠিৱস্সো ৱা সত্ততিৱস্সো ৱা হোতি, নৱকতৰস্সপি ব্যত্তস্স সন্তিকে উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘আচৰিযো মে, আৱুসো, হোহি, আযস্মতো নিস্সায ৱচ্ছামী’’তি এৱং তিক্খত্তুং ৱত্ৱা নিস্সযো গহেতব্বো. গামপ্পৱেসনং আপুচ্ছন্তেনপি উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ‘‘গামপ্পৱেসনং আপুচ্ছামি আচৰিযা’’তি ৱত্তব্বং. এস নযো সব্বআপুচ্ছনেসু. কতমং তং ৱত্তন্তি এত্থ উপজ্ঝাযৱত্ততো অঞ্ঞং নত্থীতি আহ ‘‘ইদমেৱ চ…পে… আচৰিযৱত্তন্তি ৱুচ্চতী’’তি. ননু উপজ্ঝাচৰিযা ভিন্নপদত্থা, অথ কস্মা ইদমেৱ ‘‘আচৰিযৱত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘আচৰিযস্স কত্তব্বত্তা’’তি. যথা একোপি ভিক্খু মাতুভাতাভূতত্তা ‘‘মাতুলো’’তি চ ধম্মে সিক্খাপকত্তা ‘‘আচৰিযো’’তি চ ৱুচ্চতি, এৱং একমেৱ ৱত্তং উপজ্ঝাযস্স কত্তব্বত্তা ‘‘উপজ্ঝাযৱত্ত’’ন্তি চ আচৰিযস্স কত্তব্বত্তা ‘‘আচৰিযৱত্ত’’ন্তি চ ৱুচ্চতীতি অধিপ্পাযো. এৱং সন্তেপি নামে ভিন্নে অত্থো ভিন্নো সিযাতি আহ ‘‘নামমত্তমেৱ হেত্থ নান’’ন্তি. যথা ‘‘ইন্দো সক্কো’’তিআদীসু নামমত্তমেৱ ভিন্নং, ন অত্থো, এৱমেত্থাপীতি দট্ঠব্বোতি.
ইদানি তস্মিং ৱত্তে সদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকানং ৱসেন লব্ভমানং কঞ্চি ৱিসেসং দস্সেন্তো ‘‘তত্থ যাৱ চীৱৰৰজন’’ন্ত্যাদিমাহ. ততো উপজ্ঝাযাচৰিযানং ৱসেন ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘উপজ্ঝাযে’’ত্যাদিমাহ. তেসু ৱত্তং সাদিযন্তেসু আপত্তি, অসাদিযন্তেসু অনাপত্তি, তেসু অজানন্তেসু, একস্স ভাৰকৰণেপি অনাপত্তীতি অযমেত্থ পিণ্ডত্থো. ইদানি অন্তেৱাসিকৱিসেসৱসেন লব্ভমানৱিসেসং দস্সেতুমাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি.
আচৰিযৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তকথাৱণ্ণনা
সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তে কো সদ্ধিৱিহাৰিকো, কেনট্ঠেন সদ্ধিৱিহাৰিকো, কেন ৱত্তিতব্বং সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তং, কতমং তং ৱত্তন্তি? তত্থ কো সদ্ধিৱিহাৰিকোতি উপসম্পন্নো ৱা হোতু সামণেৰো ৱা, যো উপজ্ঝং গণ্হাতি, সো সদ্ধিৱিহাৰিকো নাম. কেনট্ঠেন সদ্ধিৱিহাৰিকোতি উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং ৱিহাৰো এতস্স অত্থীতি সদ্ধিৱিহাৰিকোতি অত্থেন. কেন ৱত্তিতব্বং সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তন্তি উপজ্ঝাযেন ৱত্তিতব্বং. তেন ৱুত্তং ৱত্তক্খন্ধকে (মহাৱ. ৩৭৮) ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, উপজ্ঝাযানং সদ্ধিৱিহাৰিকেসু ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি, যথা উপজ্ঝাযেহি সদ্ধিৱিহাৰিকেসু ৱত্তিতব্ব’’ন্তি. কতমং তং ৱত্তন্তি ইদানি পকৰণাগতং. ইমস্মিং পন পকৰণে সঙ্খেপৰুচিত্তা, আচৰিযসদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকৱত্তানঞ্চ সমানত্তা দ্ৱেপি একতো ৱুত্তা, তথাপি ৱত্তক্খন্ধকে ৱিসুং ৱিসুং আগতত্তা ৱিসুং ৱিসুংযেৱ কথযাম.
সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বোতি উদ্দেসাদীহিস্স সঙ্গহো চ অনুগ্গহো চ কাতব্বো. তত্থ উদ্দেসোতি পাড়িৱচনং. পৰিপুচ্ছাতি পাড়িযা অত্থৱণ্ণনা. ওৱাদোতি অনোতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং ‘‘ইদং কৰোহি, ইদং মা কৰিত্থা’’তি ৱচনং. অনুসাসনীতি ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিং. অপিচ ওতিণ্ণে ৱা অনোতিণ্ণে ৱা পঠমং ৱচনং ওৱাদো, পুনপ্পুনং ৱচনং অনুসাসনীতি দট্ঠব্বং. সচে উপজ্ঝাযস্স পত্তো হোতীতি সচে অতিৰেকপত্তো হোতি. এস নযো সব্বত্থ. পৰিক্খাৰোতি অঞ্ঞোপি সমণপৰিক্খাৰো. ইধ উস্সুক্কং নাম ধম্মিযেন নযেন উপ্পজ্জমানউপাযপৰিযেসনং. ইতো পৰং দন্তকট্ঠদানং আদিং কত্ৱা আচমনকুম্ভিযা উদকসিঞ্চনপৰিযোসানং ৱত্তং গিলানস্সেৱ সদ্ধিৱিহাৰিকস্স কাতব্বং. অনভিৰতিৱূপকাসনাদি পন অগিলানস্সপি কত্তব্বমেৱ. চীৱৰং ৰজন্তেনাতি ‘‘এৱং ৰজেয্যাসী’’তি উপজ্ঝাযতো উপাযং সুত্ৱা ৰজন্তেন. সেসং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বোতিআদীসু অনাদৰিযং পটিচ্চ ধম্মামিসেহি অসঙ্গণ্হন্তানং আচৰিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটং ৱত্তভেদত্তা. তেনেৱ পৰিৱাৰেপি (পৰি. ৩২২) ‘‘ন দেন্তো আপজ্জতী’’তি ৱুত্তং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অন্তেৱাসিকৱত্তকথাৱণ্ণনা
অন্তেৱাসিকৱত্তে কো অন্তেৱাসিকো, কেনট্ঠেন অন্তেৱাসিকো, কতিৱিধা অন্তেৱাসিকা, কেন ৱত্তিতব্বং অন্তেৱাসিকৱত্তং, কতমং তং ৱত্তন্তি? তত্থ কো অন্তেৱাসিকোতি উপসম্পন্নো ৱা হোতু সামণেৰো ৱা, যো আচৰিযস্স সন্তিকে নিস্সযং গণ্হাতি, যো ৱা আচৰিযস্স ওৱাদং গহেত্ৱা পব্বজতি, যো ৱা তেনানুস্সাৱিতো হুত্ৱা উপসম্পজ্জতি, যো ৱা তস্স সন্তিকে ধম্মং পৰিযাপুণাতি, সো সব্বো অন্তেৱাসিকোতি ৱেদিতব্বো. তত্থ পঠমো নিস্সযন্তেৱাসিকো নাম, দুতিযো পব্বজ্জন্তেৱাসিকো নাম, ততিযো উপসম্পদন্তেৱাসিকো নাম, চতুত্থো ধম্মন্তেৱাসিকো নাম. অঞ্ঞত্থ পন সিপ্পন্তেৱাসিকোপি আগতো, সো ইধ নাধিপ্পেতো. কেনট্ঠেন অন্তেৱাসিকোতি অন্তে ৱসতীতি অন্তেৱাসিকো অলুত্তসমাসৱসেন. কতিৱিধা অন্তেৱাসিকাতি যথাৱুত্তনযেন চতুব্বিধা অন্তেৱাসিকা.
কেন ৱত্তিতব্বং অন্তেৱাসিকৱত্তন্তি চতুব্বিধেহি আচৰিযেহি অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তিতব্বং. যথাহ ৱত্তক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৮২) ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, আচৰিযানং অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি, যথা আচৰিযেহি অন্তেৱাসিকেসু ৱত্তিতব্ব’’ন্তি. কতমং তং ৱত্তন্তি যং ভগৱতা ৱত্তক্খন্ধকে ৱুত্তং, ইধ চ সঙ্খেপেন দস্সিতং, তং ৱত্তন্তি. ইধ পন অত্থো সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অযং পন ৱিসেসো – এতেসু পব্বজ্জন্তেৱাসিকো চ উপসম্পদন্তেৱাসিকো চ আচৰিযস্স যাৱজীৱং ভাৰো, নিস্সযন্তেৱাসিকো চ ধম্মন্তেৱাসিকো চ যাৱ সমীপে ৱসন্তি, তাৱদেৱ, তস্মা আচৰিযেহিপি তেসু সম্মা ৱত্তিতব্বং. আচৰিযন্তেৱাসিকেসু হি যো যো ন সম্মা ৱত্ততি, তস্স তস্স আপত্তি ৱেদিতব্বা.
অন্তেৱাসিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আগন্তুকৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৮৫. আগন্তুকৱত্তে আগচ্ছতীতি আগন্তুকো, তেন ৱত্তিতব্বন্তি আগন্তুকৱত্তং. ‘‘ইদানি আৰামং পৱিসিস্সামী’’তি ইমিনা উপচাৰসীমাসমীপং দস্সেতি, তস্মা উপচাৰসীমাসমীপং পত্ৱা উপাহনাওমুঞ্চনাদি সব্বং কাতব্বং. গহেত্ৱাতি উপাহনদণ্ডকেন গহেত্ৱা. উপাহনপুঞ্ছনচোড়কং পুচ্ছিত্ৱা উপাহনা পুঞ্ছিতব্বাতি ‘‘কতৰস্মিং ঠানে উপাহনপুঞ্ছনচোড়ক’’ন্তি আৱাসিকে ভিক্খূ পুচ্ছিত্ৱা. পত্থৰিতব্বন্তি সুক্খাপনত্থায আতপে পত্থৰিতব্বং. সচে নৱকো হোতি, অভিৱাদাপেতব্বোতি তস্স ৱস্সে পুচ্ছিতে যদি দহৰো হোতি, সযমেৱ ৱন্দিস্সতি, তদা ইমিনা ৱন্দাপিতো হোতি. নিল্লোকেতব্বোতি ওলোকেতব্বো. বহি ঠিতেনাতি বহি নিক্খমন্তস্স অহিনো ৱা অমনুস্সস্স ৱা মগ্গং ঠত্ৱা ঠিতেন নিল্লোকেতব্বো. সেসং পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
আগন্তুকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আৱাসিকৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৮৬. আৱাসিকৱত্তে আৱসতীতি আৱাসিকো, তেন ৱত্তিতব্বন্তি আৱাসিকৱত্তং. তত্থ আৱাসিকেন ভিক্খুনা আগন্তুকং ভিক্খুং ৱুড্ঢতৰং দিস্ৱা আসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তিআদি পাড়িযং (চূড়ৱ. ৩৫৯) আগতঞ্চ অট্ঠকথাযং আগতঞ্চ (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩৫৯) গহেতব্বং, গহেত্ৱা ৱুত্তত্তা পাকটমেৱ, উপাহনপুঞ্ছনং পন অত্তনো ৰুচিৱসেন কাতব্বং. তেনেৱ হেত্থ ‘‘সচে উস্সহতী’’তি ৱুত্তং, তস্মা উপাহনা অপুঞ্ছন্তস্সপি অনাপত্তি. সেনাসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তি এত্থ ‘‘কত্থ ময্হং সেনাসনং পাপুণাতী’’তি পুচ্ছিতেন সেনাসনং পঞ্ঞপেতব্বং, ‘‘এতং সেনাসনং তুম্হাকং পাপুণাতী’’তি এৱং আচিক্খিতব্বন্তি অত্থো. পপ্ফোটেত্ৱা পত্থৰিতুং পন ৱট্টতিযেৱ. এতেন মঞ্চপীঠাদিং পপ্ফোটেত্ৱা পত্থৰিত্ৱা উপৰি পচ্চত্থৰণং দত্ৱা দানম্পি সেনাসনপঞ্ঞাপনমেৱাতি দস্সেতি. মহাআৱাসেপি অত্তনো সন্তিকং সম্পত্তস্স আগন্তুকস্স ৱত্তং অকাতুং ন লব্ভতি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.
আৱাসিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
গমিকৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৮৭. গমিকৱত্তে গন্তুং ভব্বোতি গমিকো, তেন ৱত্তিতব্বন্তি গমিকৱত্তং. তত্ৰাযং অনুত্তানপদৱণ্ণনা – দাৰুভণ্ডন্তি সেনাসনক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩২২) ৱুত্তং মঞ্চপীঠাদি. মত্তিকাভণ্ডম্পি ৰজনভাজনাদি সব্বং তত্থ ৱুত্তপ্পভেদমেৱ. তং সব্বং অগ্গিসালাযং ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং ৱা গুত্তট্ঠানে পটিসামেত্ৱা গন্তব্বং, অনোৱস্সকে পব্ভাৰেপি ঠপেতুং ৱট্টতি. সেনাসনং আপুচ্ছিত্ৱা পক্কমিতব্বন্তি এত্থ যং পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণত্থম্ভেসু ৱা কতসেনাসনং, যত্থ উপচিকা নাৰোহন্তি, তং অনাপুচ্ছন্তস্সপি অনাপত্তি. চতূসু পাসাণেসূতিআদি উপচিকানং উপ্পত্তিট্ঠানে পণ্ণসালাদিসেনাসনে কত্তব্বাকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তং. অপ্পেৱ নাম অঙ্গানিপি সেসেয্যুন্তি অযং অজ্ঝোকাসে ঠপিতম্হি আনিসংসো. ওৱস্সকগেহে পন তিণেসু চ মত্তিকাপিণ্ডেসু চ উপৰি পতন্তেসু মঞ্চপীঠানং অঙ্গানিপি ৱিনস্সন্তি.
গমিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ভত্তগ্গৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৮৮. ৱত্তক্খন্ধকে ইমস্মিং ঠানে অনুমোদনৱত্তং আগতং, ততো ভত্তগ্গৱত্তং. সাৰত্থদীপনিযঞ্চ (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.৩৭৩-৩৭৪) ‘‘ইমস্মিং ৱত্তক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৫৬) আগতানি আগন্তুকাৱাসিকগমিযানুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচাৰিকাৰঞ্ঞিকসেনাসনজন্তাঘৰৱচ্চকুটিউপজ্ঝাযাচৰিযসদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকৱত্তানি চুদ্দস মহাৱত্তানি নামা’’তি অনুক্কমো ৱুত্তো, ইধ পন ৱিনযসঙ্গহপ্পকৰণে গমিকৱত্ততো ভত্তগ্গৱত্তং আগতং, অনুমোদনৱত্তং পন ৱিসুং অৱত্ৱা ভত্তগ্গৱত্তেযেৱ অন্তোগধং কত্ৱা পচ্ছা ৱুত্তং ভত্তগ্গং গন্ত্ৱা ভত্তে ভুত্তেযেৱ অনুমোদনাকৰণতো, পাড়িযঞ্চ অঞ্ঞেসু ৱত্তেসু ৱিয ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা অনুমোদনৱত্তং পঞ্ঞাপেস্সামী’’তি ৱিসুং ৱত্তভাৱেন অনাগতত্তা ভত্তগ্গৱত্তেযেৱ অন্তোগধন্তি আচৰিযস্স অধিপ্পাযো সিযা. ইমস্স চ ৱিনযালঙ্কাৰপকৰণস্স তস্সা ৱণ্ণনাভূতত্তা সংৱণ্ণেতব্বক্কমেনেৱ সংৱণ্ণনং কথযিস্সাম.
ভুঞ্জিতব্বন্তি ভত্তং. অজতি গচ্ছতি পৱত্ততি এত্থাতি অগ্গং. ‘‘আদিকোট্ঠাসকোটীসু, পুৰতোগ্গং ৱৰে তীসূ’’তি অভিধানপ্পদীপিকাযং আগতেপি ‘‘ৰাজগ্গন্তি ৰাজাৰহং, সলাকগ্গন্তি সলাকগ্গহণট্ঠান’’ন্তিআদীসু অঞ্ঞত্থেসুপি পৱত্তনতো ভত্তস্স অগ্গং ভত্তগ্গং, ভত্তপৰিৱিসনট্ঠানং, ভত্তগ্গে ৱত্তিতব্বং ৱত্তং ভত্তগ্গৱত্তন্তি ৱিগ্গহো. তত্থ আৰামে কালো আৰোচিতো হোতীতি ‘‘কালো ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি আৰোচিতো হোতি. তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেনাতি দ্ৱে জাণুমণ্ডলানি নাভিমণ্ডলঞ্চ পটিচ্ছাদেন্তেন. পৰিমণ্ডলং নিৱাসেত্ৱাতি সমন্ততো মণ্ডলং নিৱাসেত্ৱা. উদ্ধং নাভিমণ্ডলং, অধো জাণুমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন জাণুমণ্ডলস্স হেট্ঠা জঙ্ঘট্ঠিতো পট্ঠায অট্ঠঙ্গুলমত্তং নিৱাসনং ওতাৰেত্ৱা নিৱাসেতব্বং, ততো পৰং ওতাৰেন্তস্স দুক্কটন্তি ৱুত্তং, যথানিসিন্নস্স জাণুমণ্ডলতো হেট্ঠা চতুৰঙ্গুলমত্তং পটিচ্ছন্নং হোতীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱাতি তস্স নিৱাসনস্স উপৰি কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, অকাযবন্ধনেন গামো পৱিসিতব্বো, যো পৱিসেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (চূড়ৱ. ২৭৮) ৱুত্তত্তা. সগুণং কত্ৱাতি ইদং উপজ্ঝাযৱত্তে ৱুত্তমেৱ. ‘‘গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱাতি পাসকে গণ্ঠিকং পৱেসেত্ৱা অন্তোগামো ৱা হোতু ৱিহাৰো ৱা, মনুস্সানং পৰিৱিসনট্ঠানং গচ্ছন্তেন চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা গমনমেৱ ৱট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাসু ৱুত্তং. এত্থ চ মনুস্সানং পৰিৱিসনট্ঠানন্তি যত্থ অন্তোৱিহাৰেপি মনুস্সা সপুত্তদাৰা আৱসিত্ৱা ভিক্খূ নেত্ৱা ভোজেন্তি.
সুপ্পটিচ্ছন্নেনাতি ন সসীসং পাৰুতেন, অথ খো গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱা অনুৱাতন্তেন গীৱং পটিচ্ছাদেত্ৱা উভো কণ্ণে সমং কত্ৱা পটিসংহৰিত্ৱা যাৱ মণিবন্ধা পটিচ্ছাদেন্তেন. সুসংৱুতেনাতি হত্থং ৱা পাদং ৱা অকীড়াপেন্তেন, সুৱিনীতেনাতি অত্থো. ওক্খিত্তচক্খুনাতি হেট্ঠাখিত্তচক্খুনা. যো অনাদৰিযং পটিচ্চ তহং তহং ওলোকেন্তো ভিয্যো তং তং দিসাভাগং পাসাদং কূটাগাৰং ৱীথিং ওলোকেন্তো গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. একস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা হত্থিঅস্সাদিপৰিস্সযাভাৱং ওলোকেতুং ৱট্টতি. অপ্পসদ্দেনাতি এত্থ কিত্তাৱতা অপ্পসদ্দো হোতি? দ্ৱাদসহত্থে গেহে আদিম্হি সঙ্ঘত্থেৰো মজ্ঝে দুতিযত্থেৰো অন্তে ততিযত্থেৰোতি এৱং নিসিন্নেসু সঙ্ঘত্থেৰো দুতিযেন সদ্ধিং মন্তেতি, দুতিযত্থেৰো তস্স সদ্দঞ্চেৱ সুণাতি, কথঞ্চ ৱৱত্থপেতি, ততিযত্থেৰো পন সদ্দমেৱ সুণাতি, কথং ন ৱৱত্থপেতি, এত্তাৱতা অপ্পসদ্দো হোতি. সচে পন ততিযত্থেৰো কথং ৱৱত্থপেতি, মহাসদ্দো নাম হোতি.
ন উক্খিত্তকাযাতি ন উক্খেপেন, ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং, একতো ৱা উভতো ৱা উক্খিত্তচীৱৰো হুত্ৱাতি অত্থো. অন্তোইন্দখীলতো পট্ঠায ন এৱং গন্তব্বং. নিসিন্নকালে পন ধমকৰণং নীহৰন্তেনপি চীৱৰং অনুক্খিপিত্ৱাৱ নীহৰিতব্বং. ন উজ্জগ্ঘিকাযাতি ন মহাহসিতং হসন্তো, ৱুত্তনযেনেৱেত্থ কৰণৱচনং. ন কাযপ্পচালকন্তি কাযং অচালেত্ৱা কাযং পগ্গহেত্ৱা নিচ্চলং কত্ৱা উজুকেন কাযেন সমেন ইৰিযাপথেন. ন বাহুপ্পচালকন্তি বাহুং অচালেত্ৱা বাহুং পগ্গহেত্ৱা নিচ্চলং কত্ৱা. ন সীসপ্পচালকন্তি সীসং অচালেত্ৱা সীসং পগ্গহেত্ৱা নিচ্চলং উজুং ঠপেত্ৱা. ন খম্ভকতোতি খম্ভকতো নাম কটিযং হত্থং ঠপেত্ৱা কতখম্ভো. ন উক্কুটিকাযাতি এত্থ উক্কুটিকা ৱুচ্চতি পণ্হিযো উক্খিপিত্ৱা অগ্গপাদেহি ৱা অগ্গপাদে উক্খিপিত্ৱা পণ্হেহিযেৱ ৱা ভূমিং ফুসন্তস্স গমনং. কৰণৱচনং পনেত্থ ৱুত্তলক্খণমেৱ. ন ওগুণ্ঠিতেনাতি সসীসং পাৰুতেন. ন পল্লত্থিকাযাতি ন দুস্সপল্লত্থিকায. এত্থ আযোগপল্লত্থিকাপি দুস্সপল্লত্থিকা এৱ. ন থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জাতি থেৰে ভিক্খূ অতিঅল্লীযিত্ৱা ন নিসীদিতব্বং. ন সঙ্ঘাটিং ওত্থৰিত্ৱাতি ন সঙ্ঘাটিং অত্থৰিত্ৱা নিসীদিতব্বং.
সক্কচ্চন্তি সতিং উপট্ঠাপেত্ৱা. পত্তসঞ্ঞীতি পত্তে সঞ্ঞং কত্ৱা. সমসূপকো নাম যত্থ ভত্তস্স চতুত্থভাগপ্পমাণো সূপো হোতি. সমতিত্থিকন্তি সমপুণ্ণং সমভৰিতং. থূপীকতং পিণ্ডপাতং পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি এত্থ থূপীকতো নাম পত্তস্স অন্তোমুখৱট্টিলেখং অতিক্কমিত্ৱা কতো, পত্তে পক্খিত্তো ভৰিতো পূৰিতোতি অত্থো. এৱং কতং অগ্গহেত্ৱা অন্তোমুখৱট্টিলেখাসমপ্পমাণো গহেতব্বো. ‘‘যং কঞ্চি যাগুং ৱা ভত্তং ৱা ফলাফলং ৱা আমিসজাতিকং সমতিত্থিকমেৱ গহেতব্বং, তঞ্চ খো অধিট্ঠানুপগেন পত্তেন, ইতৰেন পন থূপীকতম্পি ৱট্টতি. যামকালিকসত্তাহকালিকযাৱজীৱিকানি পন অধিট্ঠানুপগপত্তে থূপীকতানিপি ৱট্টন্তি. যং পন দ্ৱীসু পত্তেসু ভত্তং গহেত্ৱা একস্মিং পূৰেত্ৱা ৱিহাৰং পেসেতুং ৱট্টতী’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. যং পত্তে পক্খিপিযমানং পূৱউচ্ছুখণ্ডফলাফলাদি হেট্ঠা ওৰোহতি, তং থূপীকতং নাম ন হোতি. পূৱৱটংসকং ঠপেত্ৱা পিণ্ডপাতং দেন্তি, থূপীকতমেৱ হোতি. পুপ্ফৱটংসকতক্কোলকটুকফলাদিৱটংসকে পন ঠপেত্ৱা দিন্নং থূপীকতং ন হোতি. ভত্তস্স উপৰি থালকং ৱা পত্তং ৱা ঠপেত্ৱা পূৰেত্ৱা গণ্হাতি, থূপীকতং নাম ন হোতি. কুৰুন্দিযম্পি ৱুত্তং ‘‘থালকে ৱা পত্তে ৱা পক্খিপিত্ৱা তং পত্তমত্থকে ঠপেত্ৱা দেন্তি, পাটেক্কভাজনং ৱট্টতি. ইধ অনাপত্তিযং গিলানো ন আগতো, তস্মা গিলানস্সপি থূপীকতং ন ৱট্টতি, সব্বত্থ পন পটিগ্গহেতুমেৱ ন ৱট্টতি, পটিগ্গহিতং পন ভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি.
‘‘সক্কচ্চ’’ন্তি চ ‘‘পত্তসঞ্ঞী’’তি চ উভযং ৱুত্তনযমেৱ. সপদানন্তি তত্থ তত্থ ওধিং অকত্ৱা অনুপটিপাটিযা. সমসূপকে ৱত্তব্বং ৱুত্তমেৱ. থূপকতোতি মত্থকতো, ৱেমজ্ঝতোতি অত্থো. ন সূপং ৱা ব্যঞ্জনং ৱাতিআদি পাকটমেৱ. ৱিঞ্ঞত্তিযং ৱত্তব্বং নত্থি. উজ্ঝানসঞ্ঞীসিক্খাপদেপি গিলানো ন মুঞ্চতি. নাতিমহন্তো কবড়োতি মযূৰণ্ডং অতিমহন্তং, কুক্কুটণ্ডং অতিখুদ্দকং, তেসং ৱেমজ্ঝপ্পমাণো. পৰিমণ্ডলং আলোপোতি নাতিদীঘো আলোপো. অনাহটেতি অনাহৰিতে, মুখদ্ৱাৰং অসম্পাপিতেতি অত্থো. সব্বো হত্থোতি এত্থ হত্থসদ্দো তদেকদেসেসু অঙ্গুলীসু দট্ঠব্বো ‘‘হত্থমুদ্দো’’তিআদীসু ৱিয সমুদাযে পৱত্তৱোহাৰস্স অৱযৱে পৱত্তনতো. একঙ্গুলিম্পি মুখে পক্খিপিতুং ন ৱট্টতি. ন সকবড়েনাতি এত্থ ধম্মং কথেন্তো হৰীতকং ৱা লট্ঠিমধুকং ৱা মুখে পক্খিপিত্ৱা কথেতি, যত্তকেন ৱচনং পৰিপুণ্ণং হোতি, তত্তকে মুখম্হি সন্তে কথেতুং ৱট্টতি.
পিণ্ডুক্খেপকন্তি পিণ্ডং উক্খিপিত্ৱা উক্খিপিত্ৱা. কবড়াৱচ্ছেদকন্তি কবড়ং অৱছিন্দিত্ৱা অৱছিন্দিত্ৱা. অৱগণ্ডকাৰকন্তি মক্কটো ৱিয গণ্ডে কত্ৱা কত্ৱা. হত্থনিদ্ধুনকন্তি হত্থং নিদ্ধুনিত্ৱা নিদ্ধুনিত্ৱা. সিত্থাৱকাৰকন্তি সিত্থানি অৱকিৰিত্ৱা অৱকিৰিত্ৱা. জিৱ্হানিচ্ছাৰকন্তি জিৱ্হং নিচ্ছাৰেত্ৱা নিচ্ছাৰেত্ৱা. চপুচপুকাৰকন্তি ‘‘চপুচপূ’’তি এৱং সদ্দং কত্ৱা কত্ৱা. সুৰুসুৰুকাৰকন্তি ‘‘সুৰুসুৰূ’’তি এৱং সদ্দং কত্ৱা কত্ৱা. হত্থনিল্লেহকন্তি হত্থং নিল্লেহিত্ৱা নিল্লেহিত্ৱা. ভুঞ্জন্তেন হি অঙ্গুলিমত্তম্পি নিল্লেহিতুং ন ৱট্টতি, ঘনযাগুফাণিতপাযাসাদিকে পন অঙ্গুলীহি গহেত্ৱা অঙ্গুলিযো মুখে পৱেসেত্ৱা ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. পত্তনিল্লেহকওট্ঠনিল্লেহকেসুপি এসেৱ নযো, তস্মা অঙ্গুলিযাপি পত্তো ন নিল্লেহিতব্বো, একওট্ঠোপি জিৱ্হায ন নিল্লেহিতব্বো, ওট্ঠমংসেহি এৱ পন গহেত্ৱা অন্তো পৱেসেতুং ৱট্টতি.
ন সামিসেন হত্থেন পানীযথালকোতি এতং পটিকূলৱসেন পটিক্খিত্তং, তস্মা সঙ্ঘিকম্পি পুগ্গলিকম্পি গিহিসন্তকম্পি অত্তনো সন্তকম্পি সঙ্খম্পি সৰাৱম্পি আমিসমক্খিতং ন গহেতব্বমেৱ, গণ্হন্তস্স দুক্কটং. সচে পন হত্থস্স একদেসো আমিসমক্খিতো ন হোতি, তেন পদেসেন গহেতুং ৱট্টতি. ন সসিত্থকং পত্তধোৱনং অন্তৰঘৰে ছড্ডেতব্বন্তি এত্থ উদ্ধৰিত্ৱা ৱাতি সিত্থানি একতো উদ্ধৰিত্ৱা একস্মিং ঠানে ৰাসিং কত্ৱা উদকং ছড্ডেতি. ভিন্দিত্ৱা ৱা উদকগতিকানি কত্ৱা ছড্ডেতি, পটিগ্গহেন সম্পটিচ্ছন্তো নং পটিগ্গহে ছড্ডেতি, বহি নীহৰিত্ৱা ৱা ছড্ডেতি, এৱং ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তি. ন তাৱ থেৰেন উদকন্তি ইদং হত্থধোৱনউদকং সন্ধায ৱুত্তং. অন্তৰা পিপাসিতেন, পন গলে ৱিলগ্গামিসেন ৱা পানীযং পিৱিত্ৱা ন ধোৱিতব্বাতি.
ভত্তগ্গৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অনুমোদনৱত্তকথাৱণ্ণনা
অনুমোদনৱত্তে অনু পুনপ্পুনং মোদিযতে পমোদিযতেতি অনুমোদনা. কা সা? ধম্মকথা. অনুমোদনায কত্তব্বং ৱত্তং অনুমোদনৱত্তং. পঞ্চমে নিসিন্নেতি অনুমোদনত্থায নিসিন্নে. উপনিসিন্নকথা নাম বহূসু সন্নিপতিতেসু পৰিকথাকথনং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
অনুমোদনৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পিণ্ডচাৰিকৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৮৯. পিণ্ডচাৰিকৱত্তে পিণ্ডিতব্বো সঙ্ঘৰিতব্বোতি পিণ্ডো, পিণ্ডপাতো. পিণ্ডায চৰণং সীলমস্সাতি পিণ্ডচাৰী, সো এৱ পিণ্ডচাৰিকো সকত্থে কপচ্চযৱসেন. পিণ্ডচাৰিকেন ৱত্তিতব্বং ৱত্তং পিণ্ডচাৰিকৱত্তং. তত্ৰাযমনুত্তানপদৱণ্ণনা – নিৱেসনং নাম ইত্থিকুমাৰিকাদীনং ৱসনট্ঠানং. যস্মা পৱিসননিক্খমনদ্ৱাৰং অসল্লক্খেত্ৱা সহসা পৱিসন্তো ৱিসভাগাৰম্মণং ৱা পস্সেয্য, পৰিস্সযো ৱা ভৱেয্য, তস্মা ‘‘নিৱেসনং…পে… পৱিসিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. অতিদূৰে তিট্ঠন্তো অপস্সন্তো ৱা ভৱেয্য, ‘‘অঞ্ঞস্স গেহে তিট্ঠতী’’তি ৱা মঞ্ঞেয্য. অচ্চাসন্নে তিট্ঠন্তো অপস্সিতব্বং ৱা পস্সেয্য, অসুণিতব্বং ৱা সুণেয্য, তেন মনুস্সানং অগাৰৱো ৱা অপ্পসাদো ৱা ভৱেয্য, তস্মা ‘‘নাতিদূৰে নাচ্চাসন্নে ঠাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. অতিচিৰং তিট্ঠন্তো অদাতুকামানং মনোপদোসো ভৱেয্য, অঞ্ঞত্থ ভিক্খা চ পৰিক্খযেয্য, অতিলহুকং নিৱত্তন্তো দাতুকামানং পুঞ্ঞহানি চ ভৱেয্য, ভিক্খুনো চ ভিক্খায অসম্পজ্জনং, তস্মা ‘‘নাতিচিৰং ঠাতব্বং, নাতিলহুকং নিৱত্তিতব্বং, ঠিতেন সল্লক্খেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. সল্লক্খণাকাৰং দস্সেতি ‘‘সচে কম্মং ৱা নিক্খিপতী’’তিআদিনা. তত্থ কম্মং ৱা নিক্খিপতীতি কপ্পাসং ৱা সুপ্পং ৱা মুসলং ৱা যঞ্চ গহেত্ৱা কম্মং কৰোন্তি, ঠিতা ৱা নিসিন্না ৱা হোন্তি, তং নিক্খিপতি. পৰামসতীতি গণ্হাতি. ঠপেতি ৱাতি ‘‘তিট্ঠথ ভন্তে’’তি ৱদন্তী ঠপেতি নাম. অৱক্কাৰপাতীতি অতিৰেকপিণ্ডপাতং অপনেত্ৱা ঠপনত্থায একা সমুগ্গপাতি. এত্থ চ সমুগ্গপাতি নাম সমুগ্গপুটসদিসা পাতি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
পিণ্ডচাৰিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আৰঞ্ঞিকৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৯০. আৰঞ্ঞিকৱত্তে ন ৰমন্তি জনা এত্থাতি অৰঞ্ঞং. ৱুত্তঞ্হি –
‘‘ৰমণীযানি অৰঞ্ঞানি, যত্থ ন ৰমতী জনো;
ৱীতৰাগা ৰমিস্সন্তি, ন তে কামগৱেসিনো’’তি. (ধ. প. ৯৯);
অৰঞ্ঞে ৱসতীতি আৰঞ্ঞিকো, তেন ৱত্তিতব্বং ৱত্তং আৰঞ্ঞিকৱত্তং. তত্ৰাযং ৱিসেসপদানমত্থো – কালস্সেৱ উট্ঠাযাতি অৰঞ্ঞসেনাসনস্স গামতো দূৰত্তা ৱুত্তং, তেনেৱ কাৰণেন ‘‘পত্তং গহেত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা গচ্ছন্তো পৰিস্সমো হোতী’’তি ৱুত্তং. পত্তং থৱিকায পক্খিপিত্ৱা অংসে লগ্গেত্ৱা চীৱৰং খন্ধে কৰিত্ৱা অৰঞ্ঞমগ্গো ন দুস্সোধনো হোতি, তস্মা কণ্টকসৰীসপাদিপৰিস্সযৱিমোচনত্থং উপাহনা আৰোহিত্ৱা. অৰঞ্ঞং নাম যস্মা চোৰাদীনং ৱিচৰট্ঠানং হোতি, তস্মা ‘‘দাৰুভণ্ডং মত্তিকাভণ্ডং পটিসামেত্ৱা দ্ৱাৰৱাতপানং থকেত্ৱা ৱসনট্ঠানতো নিক্খমিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ইতো পৰানি ভত্তগ্গৱত্তপিণ্ডচাৰিকৱত্তেসু ৱুত্তসদিসানেৱ. গামতো নিক্খমিত্ৱা সচে বহিগামে উদকং নত্থি, অন্তোগামেযেৱ ভত্তকিচ্চং কত্ৱা, অথ বহিগামে অত্থি, ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পত্তং ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা থৱিকায পক্খিপিত্ৱা চীৱৰং সঙ্ঘৰিত্ৱা অংসে কৰিত্ৱা উপাহনা আৰোহিত্ৱা গন্তব্বং.
ভাজনং অলভন্তেনাতিআদি অৰঞ্ঞসেনাসনস্স দুল্লভদব্বসম্ভাৰত্তা ৱুত্তং, অগ্গি উপট্ঠাপেতব্বোতিআদি ৱাড়মিগসৰীসপাদিবাহিৰপৰিস্সযকালে চ ৱাতপিত্তাদিঅজ্ঝত্তপঅস্সযকালে চ ইচ্ছিতব্বত্তা. বহূনং পন ৱসনট্ঠানে তাদিসানি সুলভানি হোন্তীতি আহ ‘‘গণৱাসিনো পন তেন ৱিনাপি ৱট্টতী’’তি. কত্তৰদণ্ডো নাম পৰিস্সযৱিনোদনো হোতি, তস্মা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তেন অৱস্সং ইচ্ছিতব্বোতি ৱুত্তং ‘‘কত্তৰদণ্ডো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি. নক্খত্তানেৱ নক্খত্তপদানি. চোৰাদীসু আগন্ত্ৱা ‘‘অজ্জ, ভন্তে, কেন নক্খত্তেন চন্দো যুত্তো’’তি পুচ্ছিতেসু ‘‘ন জানামা’’তি ৱুত্তে কুজ্ঝন্তি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘নক্খত্তপদানি উগ্গহেতব্বানি সকলানি ৱা একদেসানি ৱা’’তি, তথা দিসামূড়্হেসু ‘‘কতমাযং, ভন্তে, দিসা’’তি পুচ্ছিতেসু, তস্মা ‘‘দিসাকুসলেন ভৱিতব্ব’’ন্তি.
আৰঞ্ঞিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সেনাসনৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৯১. সেনাসনৱত্তে সযন্তি এত্থাতি সেনং, সযনন্তি অত্থো. আৱসন্তি এত্থাতি আসনং. সেনঞ্চ আসনঞ্চ সেনাসনং. সেনাসনেসু কত্তব্বং ৱত্তং সেনাসনৱত্তং. ইধ পন যং ৱত্তব্বং, তং উপজ্ঝাযৱত্তকথাযং (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ১৮৩ ) ৱুত্তমেৱ. তত্থ পন উপজ্ঝাযেন ৱুত্থৱিহাৰো ৱুত্তো, ইধ পন অত্তনা ৱুত্থৱিহাৰোতি অযমেৱ ৱিসেসো. ন ৱুড্ঢং অনাপুচ্ছাতি এত্থ তস্স ওৱৰকে তদুপচাৰে চ আপুচ্ছিতব্বন্তি ৱদন্তি. ভোজনসালাদীসুপি এৱমেৱ পটিপজ্জিতব্বন্তি ভোজনসালাদীসুপি উদ্দেসদানাদি আপুচ্ছিত্ৱাৱ কাতব্বন্তি অত্থো.
সেনাসনৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
জন্তাঘৰৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৯২. জন্তাঘৰৱত্তে জাযতীতি জং, কিং তং? সৰীৰং. জং তাযতি ৰক্খতীতি জন্তা, কা সা? তিকিচ্ছা. গয্হতেতি ঘৰং, কিং তং? নিৱেসনং, জন্তায সৰীৰতিকিচ্ছায কতং ঘৰং জন্তাঘৰং, জন্তাঘৰে কত্তব্বং ৱত্তং জন্তাঘৰৱত্তং. তত্থ পৰিভণ্ডন্তি বহিজগতি. সেসং উপজ্ঝাযৱত্তে ৱুত্তনযত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
জন্তাঘৰৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ৱচ্চকুটিৱত্তকথাৱণ্ণনা
১৯৩. ৱচ্চকুটিৱত্তে ৱচ্চযতে ঊহদযতেতি ৱচ্চং, কৰীসং. কুটীযতি ছিন্দীযতি আতপো এতাযাতি কুটি, ৱচ্চত্থায কতা কুটি ৱচ্চকুটি, ৱচ্চকুটিযা ৱত্তিতব্বং ৱত্তং ৱচ্চকুটিৱত্তং, ইধ চ ৱত্তক্খন্ধকে আচমনৱত্তং পঠমং আগতং, পচ্ছা ৱচ্চকুটিৱত্তং. ইমস্মিং পন পকৰণে পঠমং ৱচ্চং কত্ৱা পচ্ছা আচমতীতি অধিপ্পাযেন ৱচ্চকুটিৱত্তং পঠমং আগতং, তস্মা তদনুক্কমেন কথযিস্সাম. দন্তকট্ঠং খাদন্তেনাতি অযং ৱচ্চকুটিযাপি সব্বত্থেৱ পটিক্খেপো. নিবদ্ধগমনত্থাযাতি অত্তনা নিবদ্ধগমনত্থায. পুগ্গলিকট্ঠানং ৱাতি অত্তনো ৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
ৱচ্চকুটিৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে
উপজ্ঝাযৱত্তাদিৱত্তৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম
সত্তৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো.