২৬. ৱস্সূপনাযিকৱিনিচ্ছযকথা
১৭৯. এৱং উপোসথপৱাৰণাৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি ৱস্সূপনাযিকৱিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘ৱস্সূপনাযিকাতি এত্থ’’ত্যাদিমাহ. তত্থ ৱসনং ৱস্সং. কিং তং? ৱসনকিৰিযা ভাৱত্থে ণ্য-পচ্চযৱসেন. উপনযনং উপনযো. কো সো? উপগমনকিৰিযা, ৱস্সস্স উপনযো ৱস্সূপনযো, সো এতিস্সা পঞ্ঞত্তিযা অত্থি, তস্মিং ৱা ৱিজ্জতীতি ৱস্সূপনাযিকা. কা সা? ৱস্সূপনাযিকপঞ্ঞত্তি. অথ ৱা উপনযতি এতাযাতি উপনাযিকা মজ্ঝে দীঘৱসেন. ৱস্সস্স উপনাযিকা ৱস্সূপনাযিকা, সা এৱ পুৰে ভৱা পুৰিমা ভৱত্থে ইম-পচ্চযৱসেন, সা এৱ পুৰিমিকা সকত্থে ক-পচ্চযৱসেন, তস্মিং পৰে ইত্থিলিঙ্গে অ-কাৰস্স ই-কাৰাদেসো. পচ্ছা ভৱা পচ্ছিমা, সাৱ পচ্ছিমিকা.
অস্সতিযা পন ৱস্সং ন উপেতীতি ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ইমং তেমাসং ৱস্সং উপেমী’’তি ৱচীভেদং কত্ৱা ন উপেতি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্বং, যো উপগচ্ছেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ২০৪) ৱচীভেদং কত্ৱা ৱস্সূপগমনং সন্ধায পটিক্খেপো, ন আলযকৰণৱসেন উপগমনং সন্ধাযাতি ৱদন্তি. পাড়িযং পন অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা অট্ঠকথাযঞ্চ দুতিযপাৰাজিকসংৱণ্ণনাযং (পাৰা. অট্ঠ. ১.৮৪) ‘‘ৱস্সং উপগচ্ছন্তেন হি নালকপটিপদং পটিপন্নেনপি পঞ্চন্নং ছদনানং অঞ্ঞতৰেন ছন্নেযেৱ সদ্ৱাৰবন্ধে সেনাসনে উপগন্তব্বং, তস্মা ৱস্সকালে সচে সেনাসনং লভতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভতি, হত্থকম্মং পৰিযেসিত্ৱাপি কাতব্বং. হত্থকম্মং অলভন্তেন সামম্পি কাতব্বং, ন ত্ৱেৱ অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ২০৪) দড়্হং কত্ৱা ৱুত্তত্তা অসেনাসনিকস্স নাৱাদিং ৱিনা অঞ্ঞত্থ আলযমত্তেন উপগন্তুং ন ৱট্টতীতি অম্হাকং খন্তি. নাৱাসত্থৱজেসুযেৱ হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, নাৱায ৱস্সং উপগন্তু’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ২০৩) সতি, অসতি ৱা সেনাসনে ৱস্সূপগমনস্স ৱিসুং অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসেনাসনিকেন ৱস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ২০৪) অযং পটিক্খেপো. তত্থ ন লভতীতি অসতি সেনাসনে আলযৱসেনপি নাৱাদীসু উপগমনং ৱুত্তং. চতূসু হি সেনাসনেসু ৱিহাৰসেনাসনং ইধাধিপ্পেতং, ন ইতৰত্তযং.
টঙ্কিতমঞ্চাদিভেদা কুটীতি এত্থ টঙ্কিতমঞ্চো নাম দীঘে মঞ্চপাদে মজ্ঝে ৱিজ্ঝিত্ৱা অটনিযো পৱেসেত্ৱা কতো মঞ্চো, তস্স ইদং উপৰি, ইদং হেট্ঠাতি নত্থি. পৰিৱত্তেত্ৱা অত্থতোপি তাদিসোৱ হোতি, তং সুসানে দেৱট্ঠানে চ ঠপেন্তি, চতুন্নং পাসাণানং উপৰি পাসাণং অত্থৰিত্ৱা কতং গেহম্পি ‘‘টঙ্কিতমঞ্চো’’তি ৱুচ্চতি.
‘‘ইধ ৱস্সং উপেমী’’তি তিক্খত্তুং ৱত্তব্বন্তি সত্থস্স অৱিহাৰত্তা ‘‘ইমস্মিং ৱিহাৰে’’তি অৱত্ৱা ‘‘ইধ ৱস্সং উপেমী’’তি এত্তকমেৱ ৱত্তব্বং. সত্থে পন ৱস্সং উপগন্তুং ন ৱট্টতীতি কুটিকাদীনং অভাৱেন ‘‘ইধ ৱস্সং উপেমী’’তি ৱচীভেদং কত্ৱা উপগন্তুং ন ৱট্টতি, আলযকৰণমত্তেনেৱ ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো. ৱিপ্পকিৰতীতি ৱিসুং ৱিসুং গচ্ছতি. তীসু ঠানেসু নত্থি ৱস্সচ্ছেদে আপত্তীতি তেহি সদ্ধিং গচ্ছন্তস্সেৱ নত্থি আপত্তি, তেহি ৱিযুজ্জিত্ৱা গমনে পন আপত্তিযেৱ, পৱাৰেতুঞ্চ ন লভতি.
পৱিসনদ্ৱাৰং যোজেত্ৱাতি সকৱাটবদ্ধমেৱ যোজেত্ৱা. পুৰিমিকায…পে… ন পক্কমিতব্বাতি ইমিনা আসাড়্হীপুণ্ণমায অনন্তৰে পাটিপদদিৱসে পুৰিমৱস্সং উপগন্ত্ৱা ৱস্সানউতুনো চতূসু মাসেসু সব্বপচ্ছিমমাসং ঠপেত্ৱা পুৰিমং তেমাসং ৱসিতব্বং. সাৱণপুণ্ণমিযা অনন্তৰে পাটিপদদিৱসে পচ্ছিমৱস্সং উপগন্ত্ৱা সব্বপঠমমাসং ঠপেত্ৱা পচ্ছিমং তেমাসং ৱসিতব্বং. এৱং অৱসিত্ৱা পুৰিমিকায ৱস্সং উপগতেন ভিক্খুনা মহাপৱাৰণায অন্তো অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা পচ্ছিমিকায উপগতেন চাতুমাসিনিপৱাৰণায অন্তো অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা অন্তৰা চাৰিকং পক্কমেয্য, উপচাৰসীমাতিক্কমেযেৱ তস্স ভিক্খুনো দুক্কটাপত্তি হোতীতি দস্সেতি. ইমমত্থং পাড়িযা সমত্থেতুং ‘‘ন ভিক্খৱে…পে… ৱচনতো’’তি ৱুত্তং. যদি এৱং ৱস্সং উপগন্ত্ৱা সতি কৰণীযে পক্কমন্তস্স সব্বথাপি আপত্তিযেৱ সিযাতি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘ৱস্সং উপগন্ত্ৱা পনা’’তিআদি. এৱং সন্তে তদহেৱ সত্তাহকৰণীযেন পক্কমন্তস্সেৱ অনাপত্তি সিযা, ন দ্ৱীহতীহং ৱসিত্ৱা পক্কমন্তস্সাতি আহ ‘‘কো পন ৱাদো’’তিআদি.
১৮০. ইদানি সত্তাহকৰণীযলক্খণং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সত্তন্নং সত্তাহকৰণীযেন পহিতে গন্তুং, ন ত্ৱেৱ অপ্পহিতে, ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা সিক্খমানায সামণেৰস্স সামণেৰিযা উপাসকস্স উপাসিকাযা’’তি (মহাৱ. ১৮৭) একং, ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সত্তন্নং সত্তাহকৰণীযেন অপ্পহিতেপি গন্তুং, পগেৱ পহিতে, ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা সিক্খমানায সামণেৰস্স সামণেৰিযা মাতুযা চ পিতুস্স চা’’তি (মহাৱ. ১৯৮) একং, ‘‘সচে পন ভিক্খুনো ভাতা ৱা অঞ্ঞো ৱা ঞাতকো গিলানো হোতী’’তি একং, ‘‘একস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খূহি সদ্ধিং ৱসন্তো ভিক্খুভত্তিকো’’তি একং, ‘‘সচে ভিক্খুস্স…পে… অনভিৰতি ৱা কুক্কুচ্চং ৱা দিট্ঠিগতং ৱা উপ্পন্নং হোতী’’তি একং, ‘‘কোচি ভিক্খু গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নো হোতি পৰিৱাসাৰহো’’তি একং, ‘‘ভিক্খুনিযাপি মানত্তাৰহাযা’’তি একং, ‘‘সামণেৰো উপসম্পজ্জিতুকামো…পে… সিক্খমানা ৱা…পে… সামণেৰী ৱা’’তি একং, ‘‘ভিক্খুস্স ভিক্খুনিযা ৱা সঙ্ঘো কম্মং কত্তুকামো তজ্জনীযং ৱা’’তি একং, ‘‘সচেপি কতংযেৱ হোতি কম্ম’’ন্তি একং, ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘকৰণীযেন গন্তু’’ন্তি (মহাৱ. ১৯৯) একন্তি একাদস ঠানানি হোন্তি. তত্থ পঠমততিযচতুত্থৱসেন তীসু ঠানেসু পহিতে এৱ গন্তব্বং, নো অপ্পহিতে. সেসেসু অট্ঠসু অপ্পহিতেপি গন্তব্বং, পগেৱ পহিতে. ৱুত্তঞ্হি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১৯৯) ‘‘গন্তব্বন্তি সঙ্ঘকৰণীযেন অপ্পহিতেপি গন্তব্ব’’ন্তি. এত্থ চ অনুপাসকেহিপি সাসনভাৱং ঞাতুকামেহি পহিতে তেসং পসাদৱড্ঢিসম্পত্তেহিপি সত্তাহকৰণীযেন গন্তুং ৱট্টতীতি গহেতব্বং. ভিক্খুভত্তিকোতি ভিক্খুনিস্সিতকো. সো পন যস্মা ভিক্খূহি সদ্ধিং ৱসতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ভিক্খূহি সদ্ধিং ৱসন্তো’’তি.
১৮১. অপিচেত্থাতি অপিচ এত্থাতি ছেদো, এত্থ এতস্মিং সত্তাহকৰণীযৱিনিচ্ছযে অপিচ অপৰো অযং ঈদিসো পাড়িমুত্তকনযো ৱস্সূপনাযিকক্খন্ধকপাড়িতো মুত্তো নযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ১৯৯) পন ‘‘পাড়িমুত্তকৰত্তিচ্ছেদৱিনিচ্ছযো’’তি দিস্সতি. তথা হি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১৯৯) ‘‘ৰত্তিচ্ছেদৱিনিচ্ছযোতি সত্তাহকৰণীযেন গন্ত্ৱা বহিদ্ধা অৰুণুট্ঠাপনসঙ্খাতস্স ৰত্তিচ্ছেদস্স ৱিনিচ্ছযো’’তি. সাৰত্থদীপনিযম্পি (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১৯৯) ‘‘সত্তাহকৰণীযেন গন্ত্ৱা বহিদ্ধা অৰুণুট্ঠাপনং ৰত্তিচ্ছেদো’’তি. অনিমন্তিতেন গন্তুং ন ৱট্টতীতি এত্থ অনিমন্তিতত্তা সত্তাহকিচ্চং অধিট্ঠহিত্ৱা গচ্ছন্তস্সপি ৱস্সচ্ছেদো চেৱ দুক্কটঞ্চ হোতীতি ৱেদিতব্বং. যথাৱুত্তঞ্হি ৰত্তিচ্ছেদকাৰণং ৱিনা তিৰোৱিহাৰে ৱসিত্ৱা আগমিস্সামীতি গচ্ছতো ৱস্সচ্ছেদং ৱদন্তি. গন্তুং ৱট্টতীতি অন্তোউপচাৰসীমাযং ঠিতেনেৱ সত্তাহকৰণীযনিমিত্তং সল্লক্খেত্ৱা ইমিনা নিমিত্তেন গন্ত্ৱা ‘‘সত্তাহব্ভন্তৰে আগচ্ছিস্সামী’’তি আভোগং কত্ৱা গন্তুং ৱট্টতি. পুৰিমক্খণে আভোগং কত্ৱা গমনক্খণে ৱিসৰিত্ৱা গতেপি দোসো নত্থি, ‘‘সকৰণীযো পক্কমতী’’তি (মহাৱ. ২০৭) ৱুত্তত্তা সব্বথা আভোগং অকত্ৱা গতস্স ৱস্সচ্ছেদোতি ৱদন্তি. যো পন সত্তাহকৰণীযনিমিত্তাভাৱেপি ‘‘সত্তাহব্ভন্তৰে আগমিস্সামী’’তি আভোগং কত্ৱা গন্ত্ৱা সত্তাহব্ভন্তৰে আগচ্ছতি, তস্স আপত্তিযেৱ, ৱস্সচ্ছেদো নত্থি সত্তাহস্স সন্নিৱত্তত্তাতি ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.
ভণ্ডকন্তি চীৱৰভণ্ডং. পহিণন্তীতি চীৱৰধোৱনাদিকম্মেন পহিণন্তি. সম্পাপুণিতুং ন সক্কোতি, ৱট্টতীতি এত্থ ‘‘অজ্জেৱ আগমিস্সামী’’তি সামন্তৱিহাৰং গন্ত্ৱা পুন আগচ্ছন্তস্স অন্তৰামগ্গে সচে অৰুণুগ্গমনং হোতি, ৱস্সচ্ছেদোপি ন হোতি, ৰত্তিচ্ছেদদুক্কটঞ্চ নত্থীতি ৱদন্তি, তদহেৱ আগমনে সউস্সাহত্তা ৱস্সচ্ছেদো ৱা আপত্তি ৱা ন হোতীতি অধিপ্পাযো. আচৰিযং পস্সিস্সামীতি পন গন্তুং লভতীতি ‘‘অগিলানম্পি আচৰিযং, উপজ্ঝাযং ৱা পস্সিস্সামী’’তি সত্তাহকৰণীযেন গন্তুং লভতি, নিস্সযাচৰিযং ধম্মাচৰিযঞ্চ, পগেৱ উপসম্পদাচৰিযউপজ্ঝাযে. সচে নং আচৰিযো ‘‘অজ্জ মা গচ্ছা’’তি ৱদতি, ৱট্টতীতি এৱং সত্তাহকৰণীযেন আগতানং অন্তোসত্তাহেযেৱ পুন আগচ্ছন্তং সচে আচৰিযো, উপজ্ঝাযো ৱা ‘‘অজ্জ মা গচ্ছা’’তি ৱদতি, ৱট্টতি, সত্তাহাতিক্কমেপি অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো. ৱস্সচ্ছেদো পন হোতিযেৱাতি দট্ঠব্বং সত্তাহস্স বহিদ্ধা ৱীতিনামিতত্তা.
সচে দূৰং গতো সত্তাহৱাৰেন অৰুণো উট্ঠাপেতব্বোতি ইমিনা ৱস্সচ্ছেদকাৰণে সতি সত্তাহকৰণীযেন গন্তুম্পি ৱট্টতীতি দীপেতি. এত্থ ছ দিৱসানি বহিদ্ধা ৱীতিনামেত্ৱা সত্তমে দিৱসে পুৰাৰুণা এৱ অন্তোউপচাৰসীমাযং পৱিসিত্ৱা অৰুণং উট্ঠাপেত্ৱা পুনদিৱসে সত্তাহং অধিট্ঠায গন্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘সত্তমে দিৱসে আগন্ত্ৱা অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা তদহেৱ দিৱসভাগেপি গন্তুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং ‘‘অৰুণো উট্ঠাপেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা. সত্তমে দিৱসে তত্থ অৰুণুট্ঠাপনমেৱ হি সন্ধায পাড়িযং (মহাৱ. ১৯৯) ‘‘সত্তাহং সন্নিৱত্তো কাতব্বো’’তি ৱুত্তং. অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা গচ্ছন্তো চ অন্তো অপ্পৱিসিত্ৱা বহিদ্ধাৱ সত্তাহং ৱীতিনামেন্তো চ সমুচ্ছিন্নৱস্সো এৱ ভৱিস্সতি অৰুণস্স বহি এৱ উট্ঠাপিতত্তা. ইতৰথা ‘‘অৰুণো উট্ঠাপেতব্বো’’তি ৱচনং নিৰত্থকং সিযা. ‘‘সত্তাহৱাৰেন অন্তোৱিহাৰে পৱিসিত্ৱা অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা গন্তব্ব’’ন্তি ৱত্তব্বতো অঞ্ঞেসু চ ঠানেসু অৰুণুট্ঠাপনমেৱ ৱুচ্চতি. ৱক্খতি হি চীৱৰক্খন্ধকে (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৬৪) ‘‘একস্মিং ৱিহাৰে ৱসন্তো ইতৰস্মিং সত্তাহৱাৰেন অৰুণমেৱ উট্ঠাপেতী’’তি.
অথাপি যং তে ৱদেয্যুং ‘‘সত্তমে দিৱসে যদা কদাচি পৱিট্ঠেন তংদিৱসনিস্সিতো অতীতাৰুণো উট্ঠাপিতো নাম হোতীতি ইমমত্থং সন্ধায অট্ঠকথাযং ৱুত্ত’’ন্তি, তং সদ্দগতিযাপি ন সমেতি. ন হি উট্ঠিতে অৰুণে পচ্ছা পৱিট্ঠো তস্স পযোজকো উট্ঠাপকো ভৱিতুমৰহতি. যদি ভৱেয্য, ‘‘ৱস্সং উপগন্ত্ৱা পন অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা তদহেৱ সত্তাহকৰণীযেন পক্কমন্তস্সা’’পীতি (মহাৱ. অট্ঠ. ২০৭) এত্থ ‘‘অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা’’তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্য. তেনপি তংদিৱসনিস্সিতস্স অৰুণস্স উট্ঠাপিতত্তা আৰঞ্ঞকস্সপি ভিক্খুনো সাযন্হসমযে অঙ্গযুত্তং অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা তদা এৱ নিৱত্তন্তস্স অৰুণো উট্ঠাপিতো ধুতঙ্গঞ্চ ৱিসোধিতং সিযা, ন চেতং যুত্তং অৰুণুগ্গমনকালে এৱ অৰুণুট্ঠাপনস্স ৱুত্তত্তা. ৱুত্তঞ্হি ‘‘কালস্সেৱ পন নিক্খমিত্ৱা অঙ্গযুত্তে ঠানে অৰুণং উট্ঠাপেতব্বং. সচে অৰুণুট্ঠানৱেলাযং তেসং আবাধো ৱড্ঢতি, তেসং এৱ কিচ্চং কাতব্বং, ন ধুতঙ্গৱিসুদ্ধিকেন ভৱিতব্ব’’ন্তি (ৱিসুদ্ধি. ১.৩১). তথা পাৰিৱাসিকাদীনম্পি অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা ৱত্তং নিক্খিপন্তানং ৰত্তিচ্ছেদো ৱুত্তো. ‘‘উগ্গতে অৰুণে নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৯৭) হি ৱুত্তং. সহসেয্যসিক্খাপদেপি অনুপসম্পন্নেহি সহ নিৱুত্থভাৱপৰিমোচনত্থং ‘‘পুৰাৰুণা নিক্খমিত্ৱা’’তিআদি (পাচি. ৫৪) ৱুত্তং. এৱং চীৱৰৱিপ্পৱাসাদীসু চ সব্বত্থ ৰত্তিপৰিযোসানে আগামিঅৰুণৱসেনেৱ অৰুণুট্ঠানং দস্সিতং, ন অতীতাৰুণৱসেন, তস্মা ৱুত্তনযেনেৱেত্থ অৰুণুট্ঠাপনং ৱেদিতব্বং অঞ্ঞথা ৱস্সচ্ছেদত্তা.
যং পন ৱস্সং উপগতস্স তদহেৱ অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা সকৰণীযস্স পক্কমনৱচনং, তং ৱস্সং উপগতকালতো পট্ঠায যদা কদাচি নিমিত্তে সতি গমনস্স অনুঞ্ঞাতত্তা যুত্তং, ন পন সত্তাহৱাৰেন গতস্স অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা তদহেৱগমনং ‘‘অৰুণো উট্ঠাপেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা. যথা ৱা ‘‘সত্তাহানাগতায পৱাৰণায সকৰণীযো পক্কমতি, আগচ্ছেয্য ৱা সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তং আৱাসং ন ৱা আগচ্ছেয্যা’’তিআদিনা (মহাৱ. ২০৭) পচ্ছিমসত্তাহে অনাগমনে অনুঞ্ঞাতেপি অঞ্ঞসত্তাহেসু তং ন ৱট্টতি. এৱং পঠমসত্তাহে অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা গমনে অনুঞ্ঞাতেপি ততো পৰেসু সত্তাহেসু আগতস্স অৰুণং অনুট্ঠাপেত্ৱা গমনং ন ৱট্টতি এৱাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.
সচে পৱাৰিতকালে ৱস্সাৱাসিকং দেন্তীতিআদিনা ৱস্সাৱাসিকচীৱৰম্পি কথিনচীৱৰং ৱিয ৱস্সংৱুত্থৱিহাৰপটিবদ্ধন্তি ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘যদি সত্তাহৱাৰেন অৰুণং উট্ঠাপযিংসু, গহেতব্ব’’ন্তি পন ৱুত্তত্তা সত্তাহকৰণীযেন গন্ত্ৱা সত্তাহব্ভন্তৰে আগতা লভন্তি. কথিনানিসংসচীৱৰং পন সঙ্ঘং অনাপুচ্ছা তে ন লভন্তি. ৱক্খতি হি ‘‘সত্তাহকৰণীযেন গতাপি ভাজনীযভণ্ডং লভন্তূতি ৱা এৱৰূপং অধম্মিকৱত্তং ন কাতব্ব’’ন্তি (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ১৮২). ইধ আহটন্তি ৱিহাৰতো বহি আগতট্ঠানে আনীতং.
ৱাড়েহি উব্বাড়্হা হোন্তি, গণ্হন্তিপি পৰিপাতেন্তিপীতি এত্থ গণ্হন্তীতি গহেত্ৱা খাদন্তি. পৰিপাতেন্তীতি পলাপেন্তি, অনুবন্ধন্তীতি অত্থো. ইমেসু ‘‘গাড়েহি উব্বাড়্হা হোন্তী’’তিআদীসু সঙ্ঘভেদপৰিযন্তেসু ৱত্থূসু কেৱলং অনাপত্তি হোতি, পৱাৰেতুং পন ন লভতীতি দট্ঠব্বং. সচে পনাতিআদীসু যস্মা নানাসীমাযং দ্ৱীসু আৱাসেসু ৱস্সং উপগচ্ছন্তস্স ‘‘দুতিযে ৱসিস্সামী’’তি উপচাৰতো নিক্খন্তমত্তে পঠমো সেনাসনগ্গাহো পটিপ্পস্সম্ভতি, তস্মা পাড়িযং (মহাৱ. ২০৭) ‘‘তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পুৰিমিকা চ ন পঞ্ঞাযতী’’তি পঠমং সেনাসনগ্গাহং সন্ধায ৱুত্তং. দুতিযসেনাসনগ্গাহে পন পুৰিমিকা পঞ্ঞাযতেৱ, তত্থেৱ তেমাসং ৱসন্তো পুৰিমৱস্সংৱুত্থো এৱ হোতি. ততো ৱা পন দুতিযদিৱসাদীসু ‘‘পঠমসেনাসনে ৱসিস্সামী’’তি উপচাৰাতিক্কমে পুৰিমিকাপি ন পঞ্ঞাযতীতি দট্ঠব্বং.
পটিস্সৱস্স ৱিসংৱাদনপচ্চযা হোন্তম্পি দুক্কটং সতিযেৱ পটিস্সৱে হোতীতি আহ ‘‘তস্স তস্স পটিস্সৱস্স ৱিসংৱাদে দুক্কট’’ন্তি. তেনেৱাহ ‘‘তঞ্চ খো…পে… ৱিসংৱাদনপচ্চযা’’তি. পাড়িযং (মহাৱ. ২০৭) ‘‘সো সত্তাহানাগতায পৱাৰণায সকৰণীযো পক্কমতী’’তি ৱুত্তত্তা পৱাৰণাদিৱসেপি সত্তাহকৰণীযং ৱিনা গন্তুং ন ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. ইমস্মিং ঠানে ‘‘নৱমিতো পট্ঠায গন্তুং ৱট্টতী’’তি অট্ঠকথাৱচনং কচ্চি উপোসথদিৱসতো উপনিধায নৱমী ইচ্ছিতব্বা, উদাহু লোকিযতিথিৱসেনাতি আসঙ্কন্তি. তত্ৰেৱং ৱিনিচ্ছিতব্বং – পুৰিমভদ্দপদমাসকাড়পক্খউপোসথদিৱসং উপনিধায ইচ্ছিতব্বা, ন লোকিযতিথিৱসেন. ভদ্দপদমাসস্স হি কাড়পক্খউপোসথদিৱসং মৰিযাদং কত্ৱা তদনন্তৰপাটিপদদিৱসতো পট্ঠায গণিযমানে সতি যো দিৱসো নৱমো হোতি, ততো পট্ঠাযাতি ৱুত্তং হোতি. তিথিপেক্খায পন ইত্থিলিঙ্গৱোহাৰো, ততো নৱমিতো পট্ঠায অনাগতসত্তাহে পৱাৰণা হোতি.
সত্তাহং অনাগতায অস্সাতি সত্তাহানাগতা. কা সা? পৱাৰণা. অস্সযুজমাসস্স সুক্কপক্খনৱমিযং সত্তাহকৰণীযং অধিট্ঠায গচ্ছন্তো ভিক্খু অন্তোৱস্সস্স সত্তাহমত্তাৱসিট্ঠত্তা সত্তমঅৰুণে উগ্গতমত্তে ৱুত্থৱস্সো হোতি, দসমিযং ছাহমত্তং, একাদসমিযং পঞ্চাহমত্তং, দ্ৱাদসিযং চতুৰাহমত্তং, তেৰসিযং তীহমত্তং, চুদ্দসিযং দ্ৱীহমত্তং, পন্নৰসিযং একাহমত্তং অৱসিট্ঠং হোতি, তস্মা পৱাৰণাদিৱসস্স পৰিযোসানভূতঅৰুণস্মিং উগ্গতে ৱুত্থৱস্সো হোতি, তস্মা তেসং ভিক্খূনং কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থং ভগৱা ধম্মস্সামী ‘‘সো সত্তাহানাগতায পৱাৰণায সকৰণীযো পক্কমতি, আগচ্ছেয্য ৱা সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তং আৱাসং ন ৱা আগচ্ছেয্য, তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো পুৰিমিকা চ পঞ্ঞাযতি, পটিস্সৱে চ অনাপত্তী’’তি (মহাৱ. ২০৭) আহ. সত্তাহানাগতায কোমুদিযা চাতুমাসিনিযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তত্থ কোমুদিযা চাতুমাসিনিযাতি পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমাযং. সা হি কুমুদানং অত্থিতায কোমুদী, চতুন্নং ৱস্সিকমাসানং পৰিযোসানত্তা চাতুমাসিনীতি ৱুচ্চতি. তদা হি কুমুদানি সুপুপ্ফিতানি হোন্তি, তস্মা কুমুদা এত্থ পুপ্ফন্তীতি কোমুদীতি ৱুচ্চতি, কুমুদৱতীতি ৱুত্তং হোতি.
১৮২. অন্তোৱস্সৱত্তকথাযং নিবদ্ধৱত্তং ঠপেত্ৱাতি সজ্ঝাযমনসিকাৰাদীসু নিৰন্তৰকৰণীযেসু কত্তব্বং কতিকৱত্তং কত্ৱা. কসাৱপৰিভণ্ডন্তি কসাৱেহি ভূমিপৰিকম্মং. ৱত্তন্তি কতিকৱত্তং.
এৱৰূপং অধম্মিকৱত্তং ন কাতব্বন্তি নানাৱেৰজ্জকা হি ভিক্খূ সন্নিপতন্তি, তত্থ কেচি দুব্বলা অপ্পথামা এৱৰূপং ৱত্তং অনুপালেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা ইধ আগতঞ্চ চতুত্থপাৰাজিকৱণ্ণনাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.২২৭) আগতং আৱাসং ৱা মণ্ডপং ৱা সীমং ৱা যং কিঞ্চি ঠানং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘যো ইমম্হা আৱাসা পঠমং পক্কমিস্সতি, তং ‘অৰহা’তি জানিস্সামা’’তি কতায কতিকায যো ‘‘মং ‘অৰহা’তি জানন্তূ’’তি তম্হা ঠানা পঠমং পক্কমতি, পাৰাজিকো হোতি. যো পন আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা কিচ্চেন মাতাপিতূনং ৱা কেনচিদেৱ কৰণীযেন ভিক্খাচাৰৱত্তং ৱা উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীনং অত্থায অঞ্ঞেন ৱা তাদিসেন কৰণীযেন তং ঠানং অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছতি, অনাপত্তি. সচেপিস্স এৱং গতস্স পচ্ছা ইচ্ছাচাৰো উপ্পজ্জতি ‘‘ন দানাহং তত্থ গমিস্সামি, এৱং মং অৰহাতি সম্ভাৱেস্সন্তী’’তি, অনাপত্তিযেৱ.
যোপি কেনচিদেৱ কৰণীযেন তং ঠানং পত্ৱা সজ্ঝাযমনসিকাৰাদিৱসেন অঞ্ঞৱিহিতো ৱা হুত্ৱা চোৰাদীহি ৱা অনুবদ্ধো মেঘং ৱা উট্ঠিতং দিস্ৱা অনোৱস্সকং পৱিসিতুকামো তং ঠানং অতিক্কমতি, অনাপত্তি, যানেন ৱা ইদ্ধিযা ৱা গচ্ছন্তোপি পাৰাজিকং নাপজ্জতি, পদগমনেনেৱ আপজ্জতি. তম্পি যেহি সহ কতিকা কতা, তেহি সদ্ধিং অপুব্বং অচৰিমং গচ্ছন্তো নাপজ্জতি. এৱং গচ্ছন্তা হি সব্বেপি অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰক্খন্তি. সচেপি মণ্ডপৰুক্খমূলাদীসু কিঞ্চি ঠানং পৰিচ্ছিন্দন্তি ‘‘যো এত্থ নিসীদতি ৱা চঙ্কমতি ৱা, তং ‘অৰহা’তি জানিস্সাম’’, পুপ্ফানি ৱা ঠপেত্ৱা, ‘‘যো ইমানি গহেত্ৱা পূজং কৰিস্সতি, তং ‘অৰহা’তি জানিস্সামা’’তিআদিনা নযেন কতিকা কতা হোতি, তত্ৰাপি ইচ্ছাচাৰৱসেন তথা কৰোন্তস্স পাৰাজিকমেৱ. সচেপি উপাসকেন অন্তৰামগ্গে ৱিহাৰো ৱা কতো হোতি, চীৱৰাদীনি ৱা ঠপিতানি হোন্তি ‘‘যে অৰহন্তো, তে ইমস্মিং ৱিহাৰে ৱসন্তু, চীৱৰাদীনি ৱা গণ্হন্তূ’’তি, তত্ৰাপি ইচ্ছাচাৰৱসেন ৱসন্তস্স ৱা তানি ৱা গণ্হন্তস্স পাৰাজিকমেৱ, এতং পন অধম্মিককতিকৱত্তং, তস্মা ন কাতব্বং, অঞ্ঞং ৱা এৱৰূপং ‘‘ইমস্মিং তেমাসব্ভন্তৰে সব্বেৱ আৰঞ্ঞকা হোন্তু পিণ্ডপাতিকধুতঙ্গাদিঅৱসেসধুতঙ্গধৰা ৱা, অথ ৱা সব্বেৱ খীণাসৱা হোন্তূ’’তি এৱমাদি. নানাৱেৰজ্জকা হি ভিক্খূ সন্নিপতন্তি. তত্থ কেচি দুব্বলা অপ্পথামা এৱৰূপং ৱত্তং অনুপালেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা এৱৰূপম্পি ৱত্তং ন কাতব্বং. ‘‘ইমং তেমাসং সব্বেহেৱ ন উদ্দিসিতব্বং, ন পৰিপুচ্ছিতব্বং, ন পব্বাজেতব্বং, মূগব্বতং গণ্হিতব্বং, বহিসীমট্ঠস্সপি সঙ্ঘলাভো দাতব্বো’’তি এৱমাদিকম্পি ন কত্তব্বমেৱ.
তিৱিধম্পীতি পৰিযত্তিপটিপত্তিপটিৱেধৱসেন তিৱিধম্পি. সোধেত্ৱা পব্বাজেথাতি ভব্বে আচাৰকুলপুত্তে উপপৰিক্খিত্ৱা পব্বাজেথ. ভস্সে মত্তং জানিত্ৱাতি ৱচনে পমাণং ঞত্ৱা. দসকথাৱত্থু নাম অপ্পিচ্ছাকথা সন্তুট্ঠিকথা পৱিৱেককথা অসংসগ্গকথা ৱীৰিযাৰম্ভকথা সীলকথা সমাধিকথা পঞ্ঞাকথা ৱিমুত্তিকথা ৱিমুত্তিঞাণদস্সনকথাতি.
ৱিগ্গহসংৱত্তনিকং ৱচনং ৱিগ্গাহিকং. চতুৰাৰক্খং অহাপেন্তাতি বুদ্ধানুস্সতি মেত্তা অসুভং মৰণানুস্সতীতি ইমং চতুৰাৰক্খং অহাপেন্তা. দন্তকট্ঠখাদনৱত্তং আচিক্খিতব্বন্তি এত্থ ইদং দন্তকট্ঠখাদনৱত্তং – যো দেৱসিকং সঙ্ঘমজ্ঝে ওসৰতি, তেন সামণেৰাদীহি আহৰিত্ৱা ভিক্খূনং যথাসুখং ভুঞ্জনত্থায দন্তকট্ঠমাড়কে নিক্খিত্তেসু দন্তকট্ঠেসু দিৱসে দিৱসে একমেৱ দন্তকট্ঠং গহেতব্বং. যো পন দেৱসিকং ন ওসৰতি, পধানঘৰে ৱসিত্ৱা ধম্মস্সৱনে ৱা উপোসথগ্গে ৱা দিস্সতি, তেন পমাণং সল্লক্খেত্ৱা চত্তাৰি পঞ্চ দন্তকট্ঠানি অত্তনো ৱসনট্ঠানে ঠপেত্ৱা খাদিতব্বানি. তেসু খীণেসু সচে পুনপি দন্তকট্ঠমাড়কে বহূনি হোন্তিযেৱ, পুনপি আহৰিত্ৱা খাদিতব্বানি. যদি পন পমাণং অসল্লক্খেত্ৱা আহৰতি, তেসু অখীণেসুযেৱ মাড়কে খীযতি, ততো কেচি থেৰা ‘‘যেহি গহিতানি, তে পটিহৰন্তূ’’তি ৱদেয্যুং, কেচি ‘‘খাদন্তু, পুন সামণেৰা আহৰিস্সন্তী’’তি, তস্মা ৱিৱাদপৰিহাৰত্থং পমাণং সল্লক্খেতব্বং, গহণে পন দোসো নত্থি. মগ্গং গচ্ছন্তেনপি একং ৱা দ্ৱে ৱা থৱিকায পক্খিপিত্ৱা গন্তব্বন্তি. ভিক্খাচাৰৱত্তং পিণ্ডপাতিকৱত্তে আৱিভৱিস্সতি.
অন্তোগামে…পে… ন কথেতব্বাতি এত্থ চতূসু পচ্চযেসু চীৱৰে চ পিণ্ডপাতে চ ৱিঞ্ঞত্তিপি ন ৱট্টতি নিমিত্তোভাসপৰিকথাপি. সেনাসনে ৱিঞ্ঞত্তিমেৱ ন ৱট্টতি, সেসানি তীণি ৱট্টন্তি. গিলানপচ্চযে সব্বম্পি ৱট্টতি. এৱং সন্তেপি আজীৱং সোধেন্তেহি ভিক্খূহি সুট্ঠু ৰক্খিতব্বাতি. ইমিনা আজীৱপাৰিসুদ্ধিসীলং দস্সিতং. ৰক্খিতিন্দ্ৰিযেহি ভৱিতব্বন্তি ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং. খন্ধকৱত্তঞ্চ সেখিযৱত্তঞ্চ পূৰেতব্বন্তি পাতিমোক্খসংৱৰসীলং. পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পন তীহিপি সামত্থিযতো দস্সিতং. ইতি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলপটিসংযুত্তা এৱৰূপা নিয্যানিককথা বহুকাপি ৱত্তব্বাতি অধিপ্পাযো.
ইমস্মিং ৱস্সূপনাযিকৱিসযে তেসু তেসু নগৰেসু তস্মিং তস্মিং ৰাজকালে অপৰিযন্তা ৱিৱাদকথা হোতি. কথং? ৱস্সূপনাযিকক্খন্ধকে (মহাৱ. ১৮৬) ‘‘তেন খো পন সমযেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো ৱস্সং উক্কড্ঢিতুকামো ভিক্খূনং সন্তিকে দূতং পাহেসি ‘যদি পনায্যা আগমে জুণ্হে ৱস্সং উপগচ্ছেয্যু’ন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং, ‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰাজূনং অনুৱত্তিতু’’’ন্তি ৱচনং নিস্সায ভগৱতা অধিমাসং পঞ্ঞত্তন্তি মঞ্ঞমানা ৱেদসমযেন সংসন্দিত্ৱা গয্হমানা অনেকৱিহিতং ৱিৱাদং কৰোন্তি. ৱেদসমযে কিৰ দ্ৱে অধিমাসানি যাচাধিমাসঞ্চ পত্তাধিমাসঞ্চ. তত্থ কলিযুগগণনে একূনৱীসতিগণনেন ভাজিতে দ্ৱেপঞ্চট্ঠদসতেৰসসোড়সট্ঠাৰসৱসেন সত্তধা সেসো হোতি, তেসং ৱসেন চম্মাধিমাস পঞ্চাধিমাস পস্ৱাধিমাস দসাধিমাস তেৰসাধিমাস সোড়সাধিমাস অট্ঠাৰসাধিমাসাতি ৱোহৰন্তি. অট্ঠাৰসাধিমাসং পন অৱসানাধিমাসন্তিপি ৱোহৰন্তি. তেসু পসুসোড়সানি অপত্তেযেৱ অধিমাসপতনকলিযুগে সংৱচ্ছৰমাসাদিৱিসমভযেন যাচিত্ৱা মাসস্স আকড্ঢিতব্বতো যাচাধিমাসন্তি ৱোহৰন্তি, সেসানি পন পঞ্চমত্তেযেৱ অধিমাসপতনকলিযুগে মাসস্স আকড্ঢিতব্বতো পত্তাধিমাসন্তি. তত্ৰেতং যাচাধিমাসলক্খণং – তথতো অজানন্তা পাড়িযা সংসন্দিত্ৱা বিম্বিসাৰৰঞ্ঞা ভগৱতো যাচিতাধিমাসত্তা যাচাধিমাসং নাম ভৱতি, তস্মা দ্ৱীসু এৱ যাচাধিমাসেসু দিৱসেন সহ মাসো আকড্ঢিতব্বো, ন ইতৰেসূতি ৱদন্তি, অঞ্ঞে পন পঞ্চসু পত্তাধিমাসেসু এৱ সহ দিৱসেন মাসো আকড্ঢিতব্বো, ন যাচাধিমাসেসূতি.
অপৰে পন – ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, ৱস্সূপনাযিকা পুৰিমিকা পচ্ছিমিকাতি, অপৰজ্জুগতায আসাড়্হিযা পুৰিমিকা উপগন্তব্বা, মাসগতায আসাড়্হিযা পচ্ছিমিকা উপগন্তব্বা’’তি তস্মিংযেৱ ৱস্সূপনাযিকক্খন্ধকে (মহাৱ. ১৮৪) আগতায পাড়িযা অত্থং অযোনিসো গহেত্ৱা তিথিনক্খত্তযোগে এৱ ৱস্সূপগমনং ভগৱতা অনুঞ্ঞাতং, তস্মা আসাড়্হিপুণ্ণমায অনন্তৰভূতো পাটিপদদিৱসো পুণ্ণাতিথিযা চ যুত্তো হোতু, পুব্বাসাড়্হউত্তৰাসাড়্হসঙ্খাতেসু দ্ৱীসু নক্খত্তেসু একেকেন যুত্তো চ, এৱংভূতো কালো যদি ৱিনা দিৱসেন মাসকড্ঢনে সম্পজ্জতি, তথা চ সতি মাসমত্তাকড্ঢনমেৱ কাতব্বং, যদি ন সম্পজ্জতি, সহ দিৱসেন মাসাকড্ঢনং, অযং পিটকেন চ ৱেদেন চ অনুলোমো ৱিনিচ্ছযোতি ৱদন্তি.
তত্ৰাপ্যেকে ৱদন্তি – ‘‘মা ইতি চন্দো ৱুচ্চতি তস্স গতিযা দিৱসস্স মিনিতব্বতো, সো এত্থ সব্বকলাপাৰিপূৰিযা পুণ্ণোতি পুণ্ণমা’’তিআদিনা ৱিনযত্থমঞ্জূসাদীসু (কঙ্খা. অভি. টী. নিদানৱণ্ণনা) আগমনতো পুণ্ণাতিথিযোগোপি পুণ্ণমিযা এৱ ইচ্ছিতব্বো, ন পাটিপদে, তথা নক্খত্তযোগোপি আসাড়্হিসুক্কপক্খস্স পন্নৰসে উপোসথে ‘‘উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তে, এৱং ধাতু পতিট্ঠিতা’’তি মহাৱংসে ৱচনতোতি. তত্থ পুৰিমা ৱদন্তি – এৱং সন্তে উপোসথদিৱসেযেৱ চন্দগ্গাহো চ সূৰিযগ্গাহো চ ভৱেয্য, ইদানি পন কাড়পক্খপাটিপদাদীসুযেৱ চন্দগ্গাহো, সুক্কপক্খপাটিপদাদীসুযেৱ সূৰিযগ্গাহো পঞ্ঞাযতি, তস্মা পাটিপদেযেৱ তিথিনক্খত্তযোগো ইচ্ছিতব্বোতি. পচ্ছিমাপি ৱদন্তি – তুম্হাদিসানং ৱাদীনং ৱচনেন পুব্বে আকড্ঢিতব্বদিৱসানং অনাকড্ঢিতত্তা দিৱসপুঞ্জভাৱেন এৱং হোতি, সচ্চতো পন উপোসথদিৱসেযেৱ চন্দগ্গাহো সূৰিযগ্গাহো চ ইচ্ছিতব্বোতি. হোতু, যথা ইচ্ছথ, তথা ৱদথ, এৱং ভূতপুব্বো সাট্ঠকথে তেপিটকে বুদ্ধৱচনে অত্থীতি? অত্থি. গন্ধাৰজাতকে (জা. অট্ঠ. ৩.৭.৭৫ গন্ধাৰজাতকৱণ্ণনা) হি উপোসথদিৱসে চন্দগ্গাহো দ্ৱিক্খত্তুং আগতো. তঞ্হি জাতকং তীসু পিটকেসু সুত্তপৰিযাপন্নং, পঞ্চসু নিকাযেসু খুদ্দকনিকাযপৰিযাপন্নং, নৱসু সাসনঙ্গেসু জাতকপৰিযাপন্নন্তি. এৱং ৱুত্তে পুৰিমকা পটিৱচনং দাতুং ন সক্কুণেয্যুন্তি.
অথেকচ্চে ‘‘পিটকত্তযে অধিকমাসাযেৱ সন্তি, ন অধিকদিৱসা সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪০৪) ‘যং পন ৱুত্তং তীসুপি গণ্ঠিপদেসু অট্ঠাৰসন্নংযেৱ ৱস্সানং অধিকমাসে গহেত্ৱা গণিতত্তা সেসৱস্সদ্ৱযস্সপি অধিকানি দিৱসানি হোন্তেৱ, তানি অধিকদিৱসানি সন্ধায নিক্কঙ্খা হুত্ৱাতি ৱুত্তন্তি, তং ন গহেতব্বং. ন হি দ্ৱীসু ৱস্সেসু অধিকদিৱসা নাম ৱিসুং উপলব্ভন্তি ততিযে ৱস্সে ৱস্সুক্কড্ঢনৱসেন অধিকমাসে পৰিচ্চত্তেযেৱ অধিকমাসসম্ভৱতো, তস্মা দ্ৱীসু ৱস্সেসু অতিৰেকদিৱসা নাম ৱিসুং ন সম্ভৱন্তী’তি ৱচনতো’’তি ৱদন্তি. অথঞ্ঞে ৱদন্তি – পিটকত্তযে অধিকদিৱসাতি আগতা অত্থি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. পাচিত্তিয ৪০৪) ‘‘অৱসেসানং দ্ৱিন্নং ৱস্সানং অধিকদিৱসানি হোন্তেৱ, তস্মা নিক্কঙ্খা হুত্ৱা উপসম্পাদেন্তী’’তি ৱচনতোতি. ইতো পৰম্পি ৱিৱিধেন আকাৰেন কথেন্তি. সুদ্ধৱেদিকাপি এৱং ৱদন্তি, ৱিনযধৰা ভিক্খূ ৱিনযসমযৱসেন ৱদন্তি. অম্হাকং পন ৱেদসমযে হত্থগতগণনৱসেনেৱ জানিতব্বন্তি অলমতিপপঞ্চেন. অত্থিকেহি তিৱস্সাধিকসহস্সকলিযুগে ধম্মৰাজেন পুচ্ছিতত্তা কতং অধিমাসপকৰণং ওলোকেত্ৱা জানিতব্বং.
ইধ পন অধিপ্পেতৱিনিচ্ছযমেৱ কথযাম. পঠমদুতিযৱাদেসু ন বিম্বিসাৰৰাজা ভগৱন্তং অধিমাসপঞ্ঞাপনং যাচতি, ন চ ভগৱা পঞ্ঞপেতি, ন ‘‘তস্মিং ৱস্সে ইদং নাম অধিমাসং হোতী’’তি ৱা ‘‘মাসমত্তং ৱা সহদিৱসং ৱা আকড্ঢিতব্ব’’ন্তি ৱা পাড়িযং অট্ঠকথাটীকাসু চ অত্থি, ৰাজা পন উপকট্ঠায ৱস্সূপনাযিকায ৱেদসমযে ৱস্সুক্কড্ঢনসম্ভৱতো ভিক্খূনং পঠমআসাড়্হমাসে ৱস্সং অনুপগন্ত্ৱা দুতিযআসাড়্হমাসে উপগমনত্থং ‘‘যদি পনায্যা আগমে জুণ্হে ৱস্সং উপগচ্ছেয্যু’’ন্তি দূতং পাহেসি. যদি পন উপগচ্ছেয্যুং, সাধু ৱতাতি সম্বন্ধিতব্বং. ভিক্খূ পন ৰঞ্ঞো পহিতসাসনং ভগৱতো আৰোচেসুং. ভগৱা পন ৱস্সুক্কড্ঢনে ভিক্খূনং গুণপৰিহানিযা অভাৱতো ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰাজূনং অনুৱত্তিতু’’ন্তি (মহাৱ. ১৮৬) অৱোচ. তেন ৱুত্তং অট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ১৮৫) ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে ৰাজূনং অনুৱত্তিতুন্তি এত্থ ৱস্সুক্কড্ঢনভিক্খূনং কাচি পৰিহানি নাম নত্থীতিঅনুৱত্তিতুং অনুঞ্ঞাত’’ন্তি. ৱিমতিৱিনোদনিযঞ্চ (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১৮৫) ৱুত্তং ‘‘পৰিহানীতি গুণপৰিহানী’’তি, তস্মা যাচাধিমাসো ৱা হোতু পত্তাধিমাসো ৱা, যস্মিং যস্মিং কালে অনুৱত্তনেন ভিক্খূনং সীলাদিগুণম্পি পৰিহানি নত্থি, তস্মিং তস্মিং কালে অনুৱত্তিতব্বং.
কথং পন অনুৱত্তিতব্বং, কথং ন অনুৱত্তিতব্বং? যদি অনুৱত্তন্তে পুব্বে উপৱুত্থদিৱসতো ইদানি উপৱসিতব্বউপোসথদিৱসো চাতুদ্দসো ৱা পন্নৰসো ৱা হোতি, তথা সতি অনুৱত্তিতব্বং. যদি পন তেৰসমো ৱা সোড়সমো ৱা হোতি, ন অনুৱত্তিতব্বং. অনুৱত্তন্তো হি অনুপোসথে উপোসথকতো হোতি, ততো ‘‘ন, ভিক্খৱে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো, যো কৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ১৮৩) ৱুত্তদুক্কটং আপজ্জতি, তস্মা সীলগুণপৰিহানিসম্ভৱতো ন অনুৱত্তিতব্বং. ৱুত্তঞ্হি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.২৪০) ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৰাজূনং অনুৱত্তিতুন্তি ৱচনতো পনেত্থ লোকিযানং তিথিং অনুৱত্তন্তেহিপি অত্তনো উপোসথক্কমেন চাতুদ্দসিং পন্নৰসিং ৱা, পন্নৰসিং চাতুদ্দসিং ৱা কৰোন্তেহেৱ অনুৱত্তিতব্বং, ন পন সোড়সমদিৱসং ৱা তেৰসমদিৱসং ৱা উপোসথদিৱসং কৰোন্তেহী’’তি.
ততিযচতুত্থৱাদেপি ‘‘কতি ৱস্সূপনাযিকা’’তি সংসযন্তানং সংসযৱিনোদনত্থং ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, ৱস্সূপনাযিকা পুৰিমিকা পচ্ছিমিকা’’তি (মহাৱ. ১৮৪) ভগৱা অৱোচ. ততো তাসং দ্ৱিন্নং ৱস্সূপনাযিকানং উপগমনকালং দস্সেতুং ‘‘অপৰজ্জুগতায আসাড়্হিযা পুৰিমিকা উপগন্তব্বা, মাসগতায আসাড়্হিযা পচ্ছিমিকা উপগন্তব্বা’’তি ৱুত্তং. তত্ৰাযং পিণ্ডত্থো – আসাড়্হিপুণ্ণমিযা অনন্তৰে পাটিপদদিৱসে পুৰিমিকা উপগন্তব্বা, সাৱণপুণ্ণমিযা অনন্তৰে পাটিপদদিৱসে পচ্ছিমিকা উপগন্তব্বাতি. তেন ৱুত্তং অট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ১৮৪) ‘‘তস্মা আসাড়্হিপুণ্ণমায অনন্তৰে পাটিপদদিৱসে, আসাড়্হিপুণ্ণমিতো ৱা অপৰায পুণ্ণমায অনন্তৰে পাটিপদদিৱসেযেৱ ৱিহাৰং পটিজগ্গিত্ৱা পানীযং পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেত্ৱা সব্বং চেতিযৱন্দনাদিসামীচিকম্মং নিট্ঠাপেত্ৱা ‘ইমস্মিং ৱিহাৰে ইমং তেমাসং ৱস্সং উপেমী’তি সকিং ৱা দ্ৱত্তিক্খত্তুং ৱা ৱাচং নিচ্ছাৰেত্ৱা ৱস্সং উপগন্তব্ব’’ন্তি, সাৰত্থদীপনিযম্পি (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১৮৪) ‘‘অপৰজ্জূতি আসাড়্হিতো অপৰং দিনং, পাটিপদন্তি অত্থো’’তি, ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১৮৪) ‘‘অপৰস্মিং দিৱসেতি দুতিযে পাটিপদদিৱসে’’তি এৱং পাড়িঅট্ঠকথাটীকাসু পাটিপদদিৱসেযেৱ ৱস্সূপগমনং ৱুত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘অমুকতিথিযোগে’’তি ৱা ‘‘অমুকনক্খত্তযোগে’’তি ৱা, তস্মা পাটিপদদিৱসে পাতো অৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায সকলদিৱসং সকলৰত্তি যাৱ দুতিযঅৰুণুগ্গমনা যথাৰুচিতে কালে ৱস্সং উপগন্তব্বন্তি দট্ঠব্বং. ততো এৱ ৱস্সূপনাযিককালে পুণ্ণাতিথিযা যোগো, উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তেন যোগো হোতূতি ৱদন্তানং ৱচনং ৱিনযৱিৰুদ্ধং হোতি, তং ৱচনং গহেত্ৱা পুণ্ণাতিথিযোগং উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তযোগঞ্চ আগমেত্ৱা ৱস্সং উপগন্ত্ৱাপি তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞপেতি নামাতি দট্ঠব্বং.
এৱং পাড়িঅট্ঠকথাটীকাসু চ পুণ্ণাতিথিযোগে এৱ ৱস্সং উপগন্তব্বং, ন একায তিথিযা যুত্তেতি ৱা উত্তৰাসাড়্হনক্খত্তযোগেযেৱ, ন সাৱণনক্খত্তযোগেতি ৱা অনাগতমেৱ ছাযং গহেত্ৱা তথাগতেন পঞ্ঞত্তং ৱিয পোত্থকেসু লিখিত্ৱা কেহিচি ঠপিতত্তা সকলং ৱিনযপিটকং অপস্সন্তা ৱেদসামযিকা তং ৱচনং সদ্দহিত্ৱা ৱস্সূপগমনকালে পুণ্ণাতিথিউত্তৰাসাড়্হযোগমেৱ গৱেসন্তা মাসদিৱসেন সহ আকড্ঢিতব্বকালেপি মাসমত্তমেৱ আকড্ঢন্তি, মাসমত্তমেৱ আকড্ঢিতব্বকালেপি সহ দিৱসেন আকড্ঢন্তি, তস্মা এৱংৱাদিনো ভিক্খূ ‘‘অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেতী’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জন্তি, তস্মা ভগৱতি গাৰৱসহিতা লজ্জিনো পণ্ডিতা এৱং ন গণ্হন্তীতি. তিথিনক্খত্তযোগো পন উপোসথদিৱসেযেৱ বহুধা পিটকত্তযে আগতো, পোৰাণৱেদগন্থেসু চ পসংসিতো, কদাচি পন ৱোহাৰকালো তিথিযা নক্খত্তেন চ ৱিসমো হোতি, তস্মা তং সমেতুং অধিমাসপতনকালে মাসম্পি দিৱসম্পি আকড্ঢন্তি, তস্মা অঞ্ঞস্মিং কালে ৱিসমেপি আকড্ঢনকালে সমাপেতব্বং. এৱং সতি মাসউতুসংৱচ্ছৰানং সমভাৱো হোতীতি দট্ঠব্বং.
পঞ্চমছট্ঠৱাদেসু অধিমাসোতি অট্ঠাৰসৱস্সতো অধিকমাসং গহেত্ৱা ৱুত্তো, তস্মা ‘‘অধিকো মাসো অধিমাসো’’তি কম্মধাৰযসমাসত্তা পুল্লিঙ্গং কত্ৱা ৱুত্তো. পুব্বে পন মাসপুঞ্জতো অধিকঘটিযো গহেত্ৱা ৱুত্তো, তস্মা ‘‘মাসতো অধিকং অধিমাস’’ন্তি অব্যযীভাৱসমাসত্তা নপুংসকলিঙ্গং কত্ৱা ৱুত্তং. ইধ পন ‘‘পোৰাণকত্থেৰা একূনৱীসতিৱস্সং সামণেৰং নিক্খমনীযপুণ্ণমাসিং অতিক্কম্ম পাটিপদদিৱসে উপসম্পাদেন্তি, তং কস্মাতি? ৱুচ্চতে – একস্মিং ৱস্সে ছ চাতুদ্দসিকউপোসথদিৱসা হোন্তি, ইতি ৱীসতিযা ৱস্সেসু চত্তাৰো মাসা পৰিহাযন্তি, ৰাজানো ততিযে ততিযে ৱস্সে ৱস্সং উপকড্ঢন্তি, ইতি অট্ঠাৰসসু ৱস্সেসু ছ মাসা ৱড্ঢন্তি, ততো উপোসথৱসেন পৰিহীনে চত্তাৰো মাসে অপনেত্ৱা দ্ৱে মাসা অৱসেসা হোন্তি, তে দ্ৱে মাসে গহেত্ৱা ৱীসতি ৱস্সানি পৰিপুণ্ণানি হোন্তীতি নিক্কঙ্খা হুত্ৱা নিক্খমনীযপুণ্ণমাসিং অতিক্কম্ম পাটিপদে উপসম্পাদেন্তী’’তি অট্ঠকথাৱচনে (পাচি. অট্ঠ. ৪০৪) ‘‘নিক্কঙ্খা হুত্ৱাতি অধিকমাসেহি সদ্ধিং পৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সত্তা নিব্বেমতিকা হুত্ৱা’’তি অত্থো সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪০৪) ৱুত্তো.
তত্ৰ ননু চ ‘‘তীসুপি গণ্ঠিপদেসু অট্ঠাৰসন্নং…পে… ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং, তং কথন্তি চোদনং সন্ধায ‘‘যং পন ৱুত্তং…পে… তং ন গহেতব্ব’’ন্তি কিঞ্চাপি ৱুত্তং, তথাপি তং গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তৱচনং ন গহেতব্বন্তি অত্থো, কস্মা ন গহেতব্বন্তি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হি যস্মা ন উপলব্ভন্তি, তস্মা ন গহেতব্বন্তি যোজনা. কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘ততিযে’’তিআদি. পৰিচ্চত্তেযেৱ সম্ভৱতো, অপৰিচ্চত্তে অসম্ভৱতো ন উপলব্ভন্তীতি ব্যতিৰেকৱসেন হেতুফলযোজনা. তস্মাতিআদি লদ্ধগুণং.
ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং পন গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তমেৱ গহেত্ৱা ৱদতি. এতানি ৱচনানি সামণেৰানং ৱীসতিৱস্সপৰিপুণ্ণভাৱসাধকানিযেৱ হোন্তি, ন অধিমাসপতনৱাৰেসু সদিৱসমাসাকড্ঢনভাৱসাধকানি, তস্মা ইমানি আহৰিত্ৱা তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিতুং ন সক্কোন্তি. ভিক্খূ পন বহূনং সন্নিপাতে কিঞ্চি পাঠং আহৰিত্ৱা কথেতুং সমত্থো সোভতীতি কত্ৱা ঈদিসং পাঠং আহৰন্তি. সুতসন্নিচযপণ্ডিতা পন ইচ্ছিতত্থস্স অসাধকত্তা এৱৰূপং ন আহৰন্তি. সুদ্ধৱেদিকানম্পি ৱচনে ৱিনযধৰা ৱিনযমেৱ জানন্তি, ন বাহিৰসমযং. অযং পন কথা বাহিৰসমযে পৱত্তা, তস্মা ৱিনযধৰানং অৱিসযোতি মঞ্ঞন্তা ৱদন্তি.
ৱিনযধৰা পন একচ্চে ৱিনযমেৱ জানন্তি, একচ্চে সকলং পিটকত্তযং জানন্তি, একচ্চে সবাহিৰসমযং পিটকত্তযং জানন্তি, তস্মা কথেতুং সমত্থভাৱোযেৱ পমাণং. ৱেদিকানম্পি ৱচনং ৱেদপ্পকৰণাগতমেৱ পমাণং. ন যং কিঞ্চি হত্থগতগণনমত্তং, তস্মা যদা পথৱিস্সৰো ৰাজা সদিৱসং মাসং আকড্ঢিতুকামো ‘‘জেট্ঠমাসকাড়পক্খউপোসথং পন্নৰসিযং কৰোন্তূ’’তি যাচিস্সতি, তদা ‘‘সকিং পক্খস্স চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা’’তি ৱচনতো পন্নৰসিযং উপোসথকৰণে দোসো নত্থি, যদা সুদ্ধমাসমেৱ আকড্ঢিতুকামো ‘‘চাতুদ্দসিযং কৰোন্তূ’’তি যাচিস্সতি, এৱং সতি পকতিযাপি জেট্ঠমাসকাড়পক্খুপোসথো চাতুদ্দসোযেৱাতি কত্ৱা দোসো নত্থি, উভযথাপি উপোসথো সুকতোযেৱ হোতি, তস্মা অনুৱত্তিতব্বো. ততো পৰং পঠমাসাড়্হমাসস্স জুণ্হপক্খেপি কাড়পক্খেপি দুতিযাসাড়্হমাসস্স জুণ্হপক্খেপি পন্নৰসীউপোসথং কত্ৱা পাটিপদদিৱসে তিথিযোগং ৱা নক্খত্তযোগং ৱা অনোলোকেত্ৱা পাতো অৰুণুগ্গমনানন্তৰতো পট্ঠায যাৱ পুন অৰুণুগ্গমনা সকলদিৱসৰত্তিযং যথাজ্ঝাসযং ৱস্সং উপগচ্ছন্তো সূপগতোৱ হোতি, নত্থি কোচি দোসোতি দট্ঠব্বো. ভৱত্ৱেৱং, পাতোৱ ৱস্সং উপগচ্ছন্তো অত্থীতি? অত্থি. ৱুত্তঞ্হেতং সেনাসনক্খন্ধকৱণ্ণনাযং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩১৮) ‘‘সচে পাতোৱ গাহিতে সেনাসনে অঞ্ঞো ৱিতক্কচাৰিকো ভিক্খু আগন্ত্ৱা সেনাসনং যাচতি, ‘গহিতং, ভন্তে, সেনাসনং, ৱস্সূপগতো সঙ্ঘো, ৰমণীযো ৱিহাৰো, ৰুক্খমূলাদীসু যত্থ ইচ্ছথ, তত্থ ৱসথা’তি ৱত্তব্বো’’তি.
ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে
ৱস্সূপনাযিকৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম
ছব্বীসতিমো পৰিচ্ছেদো.
পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো.
নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স