২২. পব্বজ্জাৱিনিচ্ছযকথা
১২৩. এৱং পটিক্খেপপৱাৰণাৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি পব্বজ্জাৱিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘পব্বজ্জাতি এত্থ পনা’’ত্যাদিমাহ. তত্থ পঠমং ৱজিতব্বাতি পব্বজ্জা, উপসম্পদাতো পঠমং উপগচ্ছিতব্বাতি অত্থো. প-পুব্ব ৱজ গতিম্হীতি ধাতু. কুলপুত্তন্তি আচাৰকুলপুত্তং সন্ধায ৱদতি. যে পুগ্গলা পটিক্খিত্তা, তে ৱজ্জেত্ৱাতি সম্বন্ধো. পব্বজ্জাদোসৱিৰহিতোতি পব্বজ্জায অন্তৰাযকৰেহি পঞ্চাবাধাদিদোসেহি ৱিৰহিতো. নখপিট্ঠিপ্পমাণন্তি এত্থ কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠি অধিপ্পেতা. ‘‘তঞ্চে নখপিট্ঠিপ্পমাণম্পি ৱড্ঢনপক্খে ঠিতং হোতি, ন পব্বাজেতব্বোতি ইমিনা সামঞ্ঞলক্খণং দস্সিতং, তস্মা যত্থ কত্থচি সৰীৰাৱযৱেসু নখপিট্ঠিপ্পমাণং ৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং চে, ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং. এৱঞ্চ সতি নখপিট্ঠিপ্পমাণম্পি অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং চে, সব্বত্থ ৱট্টতীতি আপন্নং, তঞ্চ ন সামঞ্ঞতো অধিপ্পেতন্তি পদেসৱিসেসেযেৱ নিযমেত্ৱা দস্সেন্তো ‘সচে পনা’তিআদিমাহ. সচে হি অৱিসেসেন নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং ৱট্টেয্য, ‘নিৱাসনপাৰুপনেহি পকতিপটিচ্ছন্নট্ঠানে’তি পদেসনিযমং ন কৰেয্য, তস্মা নিৱাসনপাৰুপনেহি পকতিপটিচ্ছন্নট্ঠানতো অঞ্ঞত্থ নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতম্পি ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং. নখপিট্ঠিপ্পমাণতো খুদ্দকতৰং পন অৱড্ঢনকপক্খে ৱা ৱড্ঢনকপক্খে ৱা ঠিতং হোতু, ৱট্টতি নখপিট্ঠিপ্পমাণতো খুদ্দকতৰস্স ৱড্ঢনকপক্খে অৱড্ঢনকপক্খে ৱা ঠিতস্স মুখাদীসুযেৱ পটিক্খিত্তত্তা’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.৮৮) ৱুত্তং.
ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ৮৮-৮৯) পন ‘‘পটিচ্ছন্নট্ঠানে নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ৱট্টতীতি ৱুত্তত্তা অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানে তাদিসম্পি ন ৱট্টতি, পটিচ্ছন্নট্ঠানেপি চ ৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং ন ৱট্টতীতি সিদ্ধমেৱ হোতি. পাকটট্ঠানেপি পন নখপিট্ঠিপ্পমাণতো ঊনতৰং অৱড্ঢনকং ৱট্টতীতি যে গণ্হেয্যুং, তেসং তং গহণং পটিসেধেতুং ‘মুখে পনা’তিআদি ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. গোধা…পে… ন ৱট্টতীতি ইমিনা তাদিসোপি ৰোগো কুট্ঠেযেৱ অন্তোগধোতি দস্সেতি. গণ্ডেপি ইমিনা নযেন ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. তত্থ পন মুখাদীসু কোলট্ঠিমত্ততো খুদ্দকতৰোপি গণ্ডো ন ৱট্টতীতি ৱিসুং ন দস্সিতো. ‘‘অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানে অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতেপি ন ৱট্টতী’’তি এত্তকমেৱ হি তত্থ ৱুত্তং, তথাপি কুট্ঠে ৱুত্তনযেন মুখাদীসু কোলট্ঠিপ্পমাণতো খুদ্দকতৰোপি গণ্ডো ন ৱট্টতীতি ৱিঞ্ঞাযতি, তস্মা অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতেপীতি এত্থ পি-সদ্দো অৱুত্তসম্পিণ্ডনত্থো, তেন কোলট্ঠিমত্ততো খুদ্দকতৰোপি ন ৱট্টতীতি অযমত্থো দস্সিতোযেৱাতি অম্হাকং খন্তি. পকতিৱণ্ণে জাতেতি ৰোগহেতুকস্স ৱিকাৰৱণ্ণস্স অভাৱং সন্ধায ৱুত্তং.
কোলট্ঠিমত্তকোতি বদৰট্ঠিপ্পমাণো. ‘‘সঞ্জাতছৱিং কাৰেত্ৱা’’তি পাঠো, ৱিজ্জমানছৱিং কাৰেত্ৱাতি অত্থো. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.৮৮-৮৯) পন ‘‘সচ্ছৱিং কাৰেত্ৱাতি ৱিজ্জমানছৱিং কাৰেত্ৱাতি অত্থো, সঞ্ছৱিন্তি ৱা পাঠো, সঞ্জাতছঅন্তি অত্থো. গণ্ডাদীসু ৱূপসন্তেসুপি তং ঠানং ৱিৱণ্ণম্পি হোতি, তং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.
পদুমপুণ্ডৰীকপত্তৱণ্ণন্তি ৰত্তপদুমসেতপদুমপুপ্ফদলৱণ্ণং. কুট্ঠে ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘পটিচ্ছন্নট্ঠানে অৱড্ঢনকং ৱট্টতি, অঞ্ঞত্থ ন কিঞ্চি ৱট্টতী’’তি ৱুত্তনযং দস্সেতি. সোসব্যাধীতি খযৰোগো. যক্খুম্মাদোতি কদাচি আগন্ত্ৱা ভূমিযং পাতেত্ৱা হত্থমুখাদিকং অৱযৱং ভূমিযং ঘংসনকো যক্খোৱ ৰোগো.
১২৪. মহামত্তোতি মহতিযা ইস্সৰিযমত্তায সমন্নাগতো. ‘‘ন দানাহং দেৱস্স ভটো’’তি আপুচ্ছতীতি ৰঞ্ঞা এৱ দিন্নং ঠানন্তৰং সন্ধায ৱুত্তং. যো পন ৰাজকম্মিকেহি অমচ্চাদীহি ঠপিতো, অমচ্চাদীনং এৱ ৱা ভটো হোতি, তেন তং তং অমচ্চাদিম্পি আপুচ্ছিতুং ৱট্টতীতি.
১২৫. ‘‘ধজবন্ধো’’তি ৱুত্তত্তা অপাকটচোৰো পব্বাজেতব্বোতি ৱিঞ্ঞাযতি. তেন ৱক্খতি ‘‘যে পন অম্বলবুজাদিচোৰকা’’তিআদি. এৱং জানন্তীতি ‘‘সীলৱা জাতো’’তি জানন্তি.
১২৬. ভিন্দিত্ৱাতি অন্দুবন্ধনং ভিন্দিত্ৱা. ছিন্দিত্ৱাতি সঙ্খলিকবন্ধনং ছিন্দিত্ৱা. মুঞ্চিত্ৱাতি ৰজ্জুবন্ধনং মুঞ্চিত্ৱা. ৱিৱৰিত্ৱাতি গামবন্ধনাদীসু গামদ্ৱাৰাদীনি ৱিৱৰিত্ৱা. অপস্সমানানং ৱা পলাযতীতি পুৰিসগুত্তিযং পুৰিসানং গোপকানং অপস্সমানানং পলাযতি.
১২৯. পুৰিমনযেনেৱাতি ‘‘কসাহতো কতদণ্ডকম্মো’’তি এত্থ ৱুত্তনযেনেৱ.
১৩০. পলাতোপীতি ইণস্সামিকানং আগমনং ঞত্ৱা ভযেন পলাতোপি ইণাযিকো. গীৱা হোতি ইণাযিকভাৱং ঞত্ৱা অনাদৰেন ইণমুত্তকে ভিক্খুভাৱে পৱেসিতত্তা.
উপড্ঢুপড্ঢন্তি থোকং থোকং. দাতব্বমেৱাতি ইণাযিকেন ধনং সম্পজ্জতু ৱা, মা ৱা, দানে সউস্সাহেনেৱ ভৱিতব্বং, অঞ্ঞেহি চ ভিক্খূহি ‘‘মা ধুৰং নিক্খিপাহী’’তি ৱত্ৱা সহাযকেহি ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি. ধুৰনিক্খেপেন হিস্স ভণ্ডগ্ঘেন কাৰেতব্বতা সিযাতি.
১৩১. দাসচাৰিত্তং আৰোপেত্ৱা কীতোতি ইমিনা দাসভাৱপৰিমোচনত্থায কীতং নিৱত্তেতি. তাদিসো হি ধনক্কীতোপি অদাসো এৱ. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. মহাৱগ্গ ৯৭) পন ‘‘দেসচাৰিত্তন্তি সাৱনপণ্ণাৰোপনাদিকং তং তং দেসচাৰিত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ তত্থ চাৰিত্তৱসেনাতি তস্মিং তস্মিং জনপদে দাসপণ্ণজ্ঝাপনাদিনা অদাসকৰণনিযামেন. অভিসেকাদীসু সব্ববন্ধনানি মোচাপেন্তি, তং সন্ধায ‘‘সব্বসাধাৰণেনা’’তি ৱুত্তং.
সচে সযমেৱ পণ্ণং আৰোপেন্তি, ন ৱট্টতীতি তা ভুজিস্সিত্থিযো ‘‘মযম্পি ৱণ্ণদাসিযো হোমা’’তি অত্তনো ৰক্খণত্থায সযমেৱ ৰাজূনং দাসিপণ্ণে অত্তনো নামং লিখাপেন্তি, তাসং পুত্তাপি ৰাজদাসাৱ হোন্তি, তস্মা তে পব্বাজেতুং ন ৱট্টতি. তেহি অদিন্না ন পব্বাজেতব্বাতি যত্তকা তেসং সামিনো, তেসু একেন অদিন্নেপি ন পব্বাজেতব্বা. ভুজিস্সে কত্ৱা পন পব্বাজেতুং ৱট্টতীতি যস্স ৱিহাৰস্স তে আৰামিকা দিন্না, তস্মিং ৱিহাৰে সঙ্ঘং ঞাপেত্ৱা ফাতিকম্মেন ধনাদিং কত্ৱা ভুজিস্সে কত্ৱা পব্বাজেতুং ৱট্টতি. ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. মহাৱগ্গ ৯৭) পন ‘‘দেৱদাসিপুত্তে ৱট্টতীতি লিখিতং. ‘আৰামিকঞ্চে পব্বাজেতুকামো, অঞ্ঞমেকং দত্ৱা পব্বাজেতব্ব’ন্তি ৱুত্তং. মহাপচ্চৰিৱাদস্স অযমিধ অধিপ্পাযো, ‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰামিকে দেমা’তি দিন্নত্তা ন তে তেসং দাসা, ‘আৰামিকো চ নেৱ দাসো ন ভুজিস্সো’তি ৱত্তব্বতো ন দাসোতি লিখিতং. তক্কাসিঞ্চনং সীহড়দীপে চাৰিত্তং, তে চ পব্বাজেতব্বা সঙ্ঘস্সাৰামিকত্তা. নিস্সামিকং দাসং অত্তনাপি ভুজিস্সং কাতুং লভতী’’তি ৱুত্তং.
সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.৯৭) পন ‘‘তক্কং সীসে আসিত্তকসদিসাৱ হোন্তীতি যথা অদাসে কৰোন্তা তক্কেন সীসং ধোৱিত্ৱা অদাসং কৰোন্তি, এৱং আৰামিকৱচনেন দিন্নত্তা অদাসাৱ তেতি অধিপ্পাযো. ‘তক্কাসিঞ্চনং পন সীহড়দীপে চাৰিত্ত’ন্তি ৱদন্তি. নেৱ পব্বাজেতব্বোতি ৱুত্তন্তি কপ্পিযৱচনেন দিন্নেপি সঙ্ঘস্স আৰামিকদাসত্তা এৱং ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.৯৭) ‘‘তক্কং সীসে আসিত্তকসদিসাৱ হোন্তীতি কেসুচি জনপদেসু অদাসে কৰোন্তা তক্কং সীসে আসিঞ্চন্তি, তেন কিৰ তে অদাসা হোন্তি, এৱমিদম্পি আৰামিকৱচনেন দিন্নম্পীতি অধিপ্পাযো. তথা দিন্নেপি সঙ্ঘস্স আৰামিকদাসো এৱাতি ‘নেৱ পব্বাজেতব্বো’তি ৱুত্তং. ‘তাৱকালিকো নাম’তি ৱুত্তত্তা কালপৰিচ্ছেদং কত্ৱা ৱা পচ্ছাপি গহেতুকামতায ৱা দিন্নং সব্বং তাৱকালিকমেৱাতি গহেতব্বং. নিস্সামিকদাসো নাম যস্স সামিকুলং অঞ্ঞাতিকং মৰণেন পৰিক্খীণং, ন কোচি তস্স দাযাদো, সো পন সমানজাতিকেহি ৱা নিৱাসগামৱাসীহি ৱা ইস্সৰেহি ৱা ভুজিস্সো কতোৱ পব্বাজেতব্বো. দেৱদাসাপি দাসা এৱ. তে হি কত্থচি দেসে ৰাজদাসা হোন্তি, কত্থচি ৱিহাৰদাসা ৱা, তস্মা পব্বাজেতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.
সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.৯৭) পন ‘‘নিস্সামিকদাসো নাম যস্স সামিকা সপুত্তদাৰা মতা হোন্তি, ন কোচি তস্স পৰিগ্গাহকো, সোপি পব্বাজেতুং ন ৱট্টতি, তং পন অত্তনাপি ভুজিস্সং কাতুং ৱট্টতি. যে ৱা পন তস্মিং ৰট্ঠে সামিনো, তেহিপি কাৰাপেতুং ৱট্টতি, ‘দেৱদাসিপুত্তং পব্বাজেতুং ৱট্টতী’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. ‘দাসস্স পব্বজিত্ৱা অত্তনো সামিকে দিস্ৱা পলাযন্তস্স আপত্তি নত্থী’তি ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং পন ‘‘দাসম্পি পব্বাজেত্ৱা সামিকে দিস্ৱা পটিচ্ছাদনত্থং অপনেন্তো পদৱাৰেন অদিন্নাদানাপত্তিযা কাৰেতব্বো, দাসস্স পন পলাযতো অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং.
১৩২. হত্থচ্ছিন্নকাদিৱত্থূসু কণ্ণমূলেতি সকলস্স কণ্ণস্স ছেদং সন্ধাযাহ. কণ্ণসক্খলিকাযাতি কণ্ণচূড়িকায. যস্স পন কণ্ণাৱট্টেতি হেট্ঠা কুণ্ডলাদিঠপনছিদ্দং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘তঞ্হি সঙ্ঘট্টনক্খমং. অজপদকেতি অজপদনাসিকট্ঠিকোটিযং. ততো হি উদ্ধং ন ৱিচ্ছিন্দিতুং সক্কা হোতি. সন্ধেতুন্তি অৱিৰূপসণ্ঠানং সন্ধায ৱুত্তং, ৱিৰূপং পন পৰিসদূসকং আপাদেতি.
খুজ্জসৰীৰোতি ৱঙ্কসৰীৰো. ব্ৰহ্মুনো ৱিয উজুকং গত্তং সৰীৰং যস্স সো ব্ৰহ্মুজুগত্তো, ভগৱা. অৱসেসো সত্তোতি ইমিনা লক্খণেন ৰহিতসত্তো. এতেন ঠপেত্ৱা মহাপুৰিসং চক্কৱত্তিঞ্চ ইতৰে সত্তা খুজ্জপক্খিকাতি দস্সেতি. যেভুয্যেন হি সত্তা খন্ধে কটিযং জাণূসূতি তীসু ঠানেসু নমন্তি, তে কটিযং নমন্তা পচ্ছতো নমন্তি, দ্ৱীসু ঠানেসু নমন্তা পুৰতো নমন্তি, দীঘসৰীৰা পন একেন পস্সেন ৱঙ্কা হোন্তি, একে মুখং উন্নামেত্ৱা নক্খত্তানি গণযন্তা ৱিয চৰন্তি, একে অপ্পমংসলোহিতা সূলসদিসা হোন্তি, একে পুৰতো পব্ভাৰা হোন্তি, পৱেধমানা গচ্ছন্তি. পৰিৱটুমোতি সমন্ততো ৱট্টকাযো. এতেন এৱৰূপা এৱ ৱামনকা ন ৱট্টন্তীতি দস্সেতি.
১৩৩. অট্ঠিসিৰাচম্মসৰীৰোতি অট্ঠিসিৰাচম্মমত্তসৰীৰো. কূটকূটসীসোতি অনেকেসু ঠানেসু পিণ্ডিতমংসতং দস্সেতুং আমেডিতং কতং. তেনাহ ‘‘তালফলপিণ্ডিসদিসেনা’’তি. তালফলানং মঞ্জৰী পিণ্ডি নাম. অনুপুব্বতনুকেন সীসেনাতি চেতিযথূপিকা ৱিয কমেন কিসেন সীসেন. মহাৱেড়ুপব্বং ৱিয আদিতো পট্ঠায যাৱ পৰিযোসানা অৱিসমথূলেন সীসেন সমন্নাগতো নাড়িসীসো নাম. কপ্পসীসোতি গজমত্থকং ৱিয দ্ৱিধা ভিন্নসীসো. ‘‘কণ্ণিককেসো ৱা’’তি ইমস্স ৱিৱৰণং ‘‘পাণকেহী’’তিআদি. মক্কটস্সেৱ নলাটেপি কেসানং উট্ঠিতভাৱং সন্ধাযাহ ‘‘সীসলোমেহী’’তিআদি.
মক্কটভমুকোতি নলাটলোমেহি অৱিভত্তলোমভমুকো. অক্খিচক্কেহীতি অক্খিমণ্ডলেহি. কেকৰোতি তিৰিযং পস্সনকো. উদকতাৰকাতি ওলোকেন্তানং উদকে পটিবিম্বিকচ্ছাযা. উদকবুব্বুড়ন্তি কেচি. অক্খিতাৰকাতি অভিমুখে ঠিতানং ছাযা. অক্খিভণ্ডকাতিপি ৱদন্তি. অতিপিঙ্গলক্খি মজ্জাৰক্খি. মধুপিঙ্গলন্তি মধুৱণ্ণপিঙ্গলং. নিপ্পখুমক্খীতি এত্থ পখুম-সদ্দো অক্খিদললোমেসু নিৰুড়্হো, তদভাৱা নিপ্পখুমক্খি. অক্খিপাকেনাতি অক্খিদলপৰিযন্তেসু পূতিতাপজ্জনৰোগেন.
চিপিটনাসিকোতি অনুন্নতনাসিকো. পটঙ্গমণ্ডূকো নাম মহামুখমণ্ডূকো. ভিন্নমুখোতি উপক্কমুখপৰিযোসানো, সব্বদা ৱিৱটমুখো ৱা. ৱঙ্কমুখোতি একপস্সে অপক্কম্ম ঠিতহেট্ঠিমহনুকট্ঠিকো. ওট্ঠচ্ছিন্নকোতি উভোসু ওট্ঠেসু যত্থ কত্থচি জাতিযা ৱা পচ্ছা ৱা সত্থাদিনা অপনীতমংসেন ওট্ঠেন সমন্নাগতো. এড়মুখোতি নিচ্চপগ্ঘৰিতলালামুখো.
ভিন্নগলোতি অৱনতগলো. ভিন্নউৰোতি অতিনিন্নউৰমজ্ঝো. এৱং ভিন্নপিট্ঠীতি. সব্বঞ্চেতন্তি ‘‘কচ্ছুগত্তো’’তিআদিং সন্ধায ৱুত্তং. এত্থ চ ৱিনিচ্ছযো কুট্ঠাদীসু ৱুত্তো এৱাতি আহ ‘‘ৱিনিচ্ছযো’’তিআদি.
ৱাতণ্ডিকোতি অণ্ডকেসু ৱুদ্ধিৰোগেন সমন্নাগতো, অণ্ডৱাতৰোগেন উদ্ধুতবীজণ্ডকোসেন সমন্নাগতো ৱা. যস্স নিৱাসনেন পটিচ্ছন্নম্পি উণ্ণতং পকাসতি, সোৱ ন পব্বাজেতব্বো. ৱিকটোতি তিৰিযং গমনপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা বহি নিগচ্ছন্তি. সঙ্ঘট্টোতি গচ্ছতো পৰিৱত্তনপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা অন্তো পৱিসন্তি. মহাজঙ্ঘোতি থূলজঙ্ঘো. মহাপাদোতি মহন্তেন পাদতলেন যুত্তো. পাদৱেমজ্ঝেতি পিট্ঠিপাদৱেমজ্ঝে. এতেন অগ্গপাদো চ পণ্হি চ সদিসাৱাতি দস্সেতি.
১৩৪. মজ্ঝে সংকুটিতপাদত্তাতি কুণ্ঠপাদতায কাৰণং দস্সেতি, অগ্গে সংকুটিতপাদত্তাতি কুণ্ঠপাদতায. কুণ্ঠপাদস্সেৱ চঙ্কমনৱিভাৱনং ‘‘পিট্ঠিপাদগ্গেন চঙ্কমন্তো’’তি. ‘‘পাদস্স বাহিৰন্তেনা’’তি চ ‘‘অব্ভন্তৰন্তেনা’’তি চ ইদং পাদতলস্স উভোহি পৰিযন্তেহি চঙ্কমনং সন্ধায ৱুত্তং.
মম্মনন্তি খলিতৱচনং, যো একমেৱক্খৰং চতুপঞ্চক্খত্তুং ৱদতি, তস্সেতং অধিৱচনং, ঠানকৰণৱিসুদ্ধিযা অভাৱেন অফুট্ঠক্খৰৱচনং. ৱচনানুকৰণেন হি সো ‘‘মম্মনো’’তি ৱুত্তো. যো চ কৰণসম্পন্নোপি একমেৱক্খৰং হিক্কাৰবহুসো ৱদতি, সোপি ইধেৱ সঙ্গয্হতি. যো ৱা পন তং নিগ্গহেত্ৱাপি অনামেডিতক্খৰমেৱ সিথিলং সিলিট্ঠৱচনং ৱত্তুং সমত্থো, সো পব্বাজেতব্বো. আপত্তিতো ন মুচ্চন্তীতি ঞত্ৱা কৰোন্তাৱ ন মুচ্চন্তি. জীৱিতন্তৰাযাদিআপদাসু অৰুচিযা কাযসামগ্গিং দেন্তস্স অনাপত্তি.
১৩৫. অভব্বপুগ্গলকথাসু ‘‘যো কাড়পক্খে ইত্থী হোতি, জুণ্হপক্খে পুৰিসো, অযং পক্খপণ্ডকো’’তি কেচি ৱদন্তি. অট্ঠকথাযং পন ‘‘কাড়পক্খে পণ্ডকো হোতি, জুণ্হপক্খে পনস্স পৰিড়াহো ৱূপসম্মতী’’তি অপণ্ডকপক্খে পৰিড়াহৱূপসমস্সেৱ ৱুত্তত্তা পণ্ডকপক্খে উস্সন্নপৰিড়াহতা পণ্ডকভাৱাপত্তীতি ৱিঞ্ঞাযতীতি ৱীমংসিত্ৱা যুত্ততৰং গহেতব্বং. ইত্থিভাৱো পুম্ভাৱো ৱা নত্থি এতস্সাতি অভাৱকো. ‘‘তস্মিংযেৱস্স পক্খে পব্বজ্জা ৱাৰিতাতি এত্থ অপণ্ডকপক্খে পব্বাজেত্ৱা পণ্ডকপক্খে নাসেতব্বো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘অপণ্ডকপক্খে পব্বজিতো সচে কিলেসক্খযং পাপুণাতি, ন নাসেতব্বো’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তং. পণ্ডকস্স হি কিলেসক্খযাসম্ভৱতো, খীণকিলেসস্স চ পণ্ডকভাৱানাপত্তিতো. অহেতুকপটিসন্ধিকথাযঞ্হি অৱিসেসেন পণ্ডকস্স অহেতুকপটিসন্ধিতা ৱুত্তা, আসিত্তউসূযপক্খপণ্ডকানঞ্চ পটিসন্ধিতো পট্ঠাযেৱ পণ্ডকভাৱো, ন পৱত্তিযংযেৱাতি ৱদন্তি. তেনেৱ অহেতুকপটিসন্ধিনিদ্দেসে জচ্চন্ধবধিৰাদযো ৱিয পণ্ডকো জাতিসদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা ন নিদ্দিট্ঠো. চতুত্থপাৰাজিকসংৱণ্ণনাযঞ্চ (পাৰা. অট্ঠ. ২.২৩৩) অভব্বপুগ্গলে দস্সেন্তেন পণ্ডকতিৰচ্ছানগতউভতোব্যঞ্জনকা তযো ৱত্থুৱিপন্না অহেতুকপটিসন্ধিকা, তেসং সগ্গো অৱাৰিতো, মগ্গো পন ৱাৰিতোতি অৱিসেসতো ৱুত্তন্তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১০৯) আগতং.
ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১০৯) পন পণ্ডকৱত্থুস্মিং আসিত্তউসূযপক্খপণ্ডকা তযোপি পুৰিসভাৱলিঙ্গাদিযুত্তা অহেতুকপটিসন্ধিকা, তে চ কিলেসপৰিযুট্ঠানস্স বলৱতায নপুংসকপণ্ডকসদিসত্তা ‘‘পণ্ডকা’’তি ৱুত্তা, তেসু আসিত্তউসূযপণ্ডকানং দ্ৱিন্নং কিলেসপৰিযুট্ঠানং যোনিসোমনসিকাৰাদীহি ৱীতিক্কমতো নিৱাৰেতুম্পি সক্কা, তেন তে পব্বাজেতব্বাতি ৱুত্তা. পক্খপণ্ডকস্স পন কাড়পক্খে উম্মাদো ৱিয কিলেসপৰিড়াহো অৱত্থৰন্তো আগচ্ছতি, ৱীতিক্কমং পত্ৱা এৱ চ নিৱত্ততি, তস্মা তস্মিং পক্খে সো ন পব্বাজেতব্বোতি ৱুত্তো, তদেতং ৱিভাগং দস্সেতুং ‘‘যস্স পৰেস’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থ আসিত্তস্সাতি মুখে আসিত্তস্স অত্তনোপি অসুচিমুচ্চনেন পৰিড়াহো ৱূপসম্মতি. উসূযায উপ্পন্নাযাতি উসূযায ৱসেন অত্তনো সেৱেতুকামতাৰাগে উপ্পন্নে অসুচিমুত্তিযা পৰিড়াহো ৱূপসম্মতি.
‘‘বীজানি অপনীতানী’’তি ৱুত্তত্তা বীজেসু ঠিতেসু নিমিত্তমত্তে অপনীতে পণ্ডকো ন হোতি. ভিক্খুনোপি অনাবাধপচ্চযা তদপনযনে থুল্লচ্চযমেৱ, ন পণ্ডকত্তং. বীজেসু পন অপনীতেসু অঙ্গজাতম্পি ৰাগেন কম্মনিযং ন হোতি, পুমভাৱো ৱিগচ্ছতি, মস্সুআদিপুৰিসলিঙ্গম্পি উপসম্পদাপি ৱিগচ্ছতি, কিলেসপৰিড়াহোপি দুন্নিৱাৰৱীতিক্কমো হোতি নপুংসকপণ্ডকস্স ৱিয, তস্মা ঈদিসো উপসম্পন্নোপি নাসেতব্বোতি ৱদন্তি. যদি এৱং কস্মা বীজুদ্ধৰণে পাৰাজিকং ন পঞ্ঞত্তন্তি? এত্থ তাৱ কেচি ৱদন্তি ‘‘পঞ্ঞত্তমেৱেতং ভগৱতা ‘পণ্ডকো ভিক্খৱে অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’তি ৱুত্তত্তা’’তি. কেচি পন ‘‘যস্মা বীজুদ্ধৰণক্খণে পণ্ডকো ন হোতি, তস্মা তস্মিং খণে পাৰাজিকং ন পঞ্ঞত্তং. যস্মা পন সো উদ্ধটবীজো ভিক্খু অপৰেন সমযেন ৱুত্তনযেন পণ্ডকত্তং আপজ্জতি, অভাৱকো হোতি, উপসম্পদায অৱত্থু, ততো এৱ চস্স উপসম্পদা ৱিগচ্ছতি, তস্মা এস পণ্ডকত্তুপগমনকালতো পট্ঠায জাতিযা নপুংসকপণ্ডকেন সদ্ধিং যোজেত্ৱা ‘উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’তি অভব্বোতি ৱুত্তো, ন ততো পুব্বে. অযঞ্চ কিঞ্চাপি সহেতুকো, ভাৱক্খযেন পনস্স অহেতুকসদিসতায মগ্গোপি ন উপ্পজ্জতী’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘পব্বজ্জতো পুব্বে উপক্কমেন পণ্ডকভাৱমাপন্নং সন্ধায ‘উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’তি ৱুত্তং, উপসম্পন্নস্স পন পচ্ছা উপক্কমেন উপসম্পদাপি ন ৱিগচ্ছতী’’তি, তং ন যুত্তং. যদগ্গেন হি পব্বজ্জতো পুব্বে উপক্কমেন অভব্বো হোতি, তদগ্গেন পচ্ছাপি হোতীতি ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.
ইত্থত্তাদি ভাৱো নত্থি এতস্সাতি অভাৱকো. পব্বজ্জা ন ৱাৰিতাতি এত্থ পব্বজ্জাগ্গহণেনেৱ উপসম্পদাপি গহিতা. তেনাহ ‘‘যস্স চেত্থ পব্বজ্জা ৱাৰিতা’’তিআদি. তস্মিং যেৱস্স পক্খে পব্বজ্জা ৱাৰিতাতি এত্থ পন অপণ্ডকপক্খেপি পব্বজ্জামত্তমেৱ লভতি, উপসম্পদা পন তদাপি ন ৱট্টতি, পণ্ডকপক্খে পন আগতো লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বোতি ৱেদিতব্বন্তি ৱুত্তং.
১৩৬. উভতোব্যঞ্জনমস্স অত্থীতি উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমিনা অসমানাধিকৰণৱিসযো বাহিৰত্থসমাসোযং, পুৰিমপদে চ ৱিভত্তিঅলোপোতি দস্সেতি. ব্যঞ্জনন্তি চেত্থ পুৰিসনিমিত্তং ইত্থিনিমিত্তঞ্চ অধিপ্পেতং. অথ উভতোব্যঞ্জনকস্স একমেৱ ইন্দ্ৰিযং হোতি, উদাহু দ্ৱেতি? একমেৱ হোতি, ন দ্ৱে. কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি চে? ‘‘যস্স ইত্থিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, তস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতি, নো. যস্স ৱা পন পুৰিসিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতি, তস্স ইত্থিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জতীতি, নো’’তি (যম. ৩.ইন্দ্ৰিযযমক.১৮৮) একস্মিং সন্তানে ইন্দ্ৰিযভূতভাৱদ্ৱযস্স উপ্পত্তিযা অভিধম্মে পটিসেধিতত্তা, তঞ্চ খো ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থিন্দ্ৰিযং, পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুৰিসিন্দ্ৰিযন্তি. যদি এৱং দুতিযব্যঞ্জনস্স অভাৱো আপজ্জতি ইন্দ্ৰিযঞ্হি ব্যঞ্জনস্স কাৰণং ৱুত্তং, তঞ্চ তস্স নত্থীতি? ৱুচ্চতে – ন তস্স ইন্দ্ৰিযং দুতিযব্যঞ্জনকাৰণং. কস্মা? সদা অভাৱতো. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স হি যদা ইত্থিযা ৰাগচিত্তং উপ্পজ্জতি, তদা পুৰিসব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইত্থিব্যঞ্জনং পটিচ্ছন্নং গুড়্হং হোতি, তথা ইতৰস্স ইতৰং. যদি চ তেসং ইন্দ্ৰিযং দুতিযব্যঞ্জনকাৰণং ভৱেয্য, সদাপি ব্যঞ্জনদ্ৱযং তিট্ঠেয্য, ন পন তিট্ঠতি, তস্মা ৱেদিতব্বমেতং ‘‘ন তস্স তং ব্যঞ্জনকাৰণং, কম্মসহাযং পন ৰাগচিত্তমেৱেত্থ কাৰণ’’ন্তি. যস্মা চস্স একমেৱ ইন্দ্ৰিযং হোতি, তস্মা ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযম্পি গব্ভং গণ্হাতি, পৰম্পি গণ্হাপেতি. পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকো পৰং গণ্হাপেতি, সযং পন ন গণ্হাতীতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১১৬) আগতং.
ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১১৬) পন – ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকোতি ইত্থিন্দ্ৰিযযুত্তো, ইতৰো পন পুৰিসিন্দ্ৰিযযুত্তো. একস্স হি ভাৱদ্ৱযং সহ ন উপ্পজ্জতি যমকে (যম. ৩.ইন্দ্ৰিযযমক.১৮৮) পটিক্খিত্তত্তা. দুতিযব্যঞ্জনং পন কম্মসহাযেন অকুসলচিত্তেনেৱ ভাৱৰহিতং উপ্পজ্জতি. পকতিত্থিপুৰিসানম্পি কম্মমেৱ ব্যঞ্জনলিঙ্গানং কাৰণং, ন ভাৱো তস্স কেনচি পচ্চযেন পচ্চযত্তস্স পট্ঠানে অৱুত্তত্তা. কেৱলং ভাৱসহিতানংযেৱ ব্যঞ্জনলিঙ্গানং পৱত্তদস্সনত্থং অট্ঠকথাসু (ধ. স. অট্ঠ. ৬৩২-৬৩৩) ‘‘ইত্থিন্দ্ৰিযং পটিচ্চ ইত্থিলিঙ্গাদীনী’’তিআদিনা ইন্দ্ৰিযস্স ব্যঞ্জনকাৰণত্তেন ৱুত্তং. ইধ পন অকুসলবলেন ইন্দ্ৰিযং ৱিনাপি ব্যঞ্জনং উপ্পজ্জতীতি ৱেদিতব্বং. উভিন্নম্পি চে তেসং উভতোব্যঞ্জনকানং. যদা ইত্থিযা ৰাগো উপ্পজ্জতি, তদা পুৰিসব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইতৰং পটিচ্ছন্নং. যদা পুৰিসে ৰাগো উপ্পজ্জতি, তদা ইত্থিব্যঞ্জনং পাকটং হোতি, ইতৰং পটিচ্ছন্নন্তি আগতং.
১৩৭. থেয্যায সংৱাসো এতস্সাতি থেয্যসংৱাসকো. সো চ ন সংৱাসমত্তস্সেৱ থেনকো ইধাধিপ্পেতো, অথ খো লিঙ্গস্স তদুভযস্স চ থেনকোপীতি আহ ‘‘তযো থেয্যসংৱাসকা’’তিআদি. ন যথাৱুড্ঢং ৱন্দনং সাদিযতীতি যথাৱুড্ঢং ভিক্খূনং ৱা সামণেৰানং ৱা ৱন্দনং ন সাদিযতি. যথাৱুড্ঢং ৱন্দনং সাদিযতীতি অত্তনা মুসাৱাদং কত্ৱা দস্সিতৱস্সানুৰূপং যথাৱুড্ঢং ৱন্দনং সাদিযতি. ভিক্খুৱস্সগণনাদিকোতি ইমিনা ন এককম্মাদিকোৱ ইধ সংৱাসো নামাতি দস্সেতি.
১৩৮. ৰাজ…পে… ভযেনাতি এত্থ ভয-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো ‘‘ৰাজভযেন দুব্ভিক্খভযেনা’’তিআদিনা. সংৱাসং নাধিৱাসেতি, যাৱ সো সুদ্ধমানসোতি ৰাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতায সো সুদ্ধমানসো যাৱ সংৱাসং নাধিৱাসেতীতি অত্থো. যো হি ৰাজভযাদিং ৱিনা কেৱলং ভিক্খূ ৱঞ্চেত্ৱা তেহি সদ্ধিং সংৱসিতুকামতায লিঙ্গং গণ্হাতি, সো অসুদ্ধচিত্ততায লিঙ্গগ্গহণেনেৱ থেয্যসংৱাসকো নাম হোতি. অযং পন তাদিসেন অসুদ্ধচিত্তেন ভিক্খূ ৱঞ্চেতুকামতায অভাৱতো যাৱ সংৱাসং নাধিৱাসেতি, তাৱ থেয্যসংৱাসকো নাম ন হোতি. তেনেৱ ‘‘ৰাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গানং ‘গিহী মং সমণোতি জানন্তূ’তি ৱঞ্চনচিত্তে সতিপি ভিক্খূনং ৱঞ্চেতুকামতায অভাৱা দোসো ন জাতো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘ৱূপসন্তভযতা ইধ সুদ্ধচিত্ততা’’তি ৱদন্তি, এৱঞ্চ সতি সো ৱূপসন্তভযো যাৱ সংৱাসং নাধিৱাসেতি, তাৱ থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. ইমস্মিঞ্চ অত্থে ৱিঞ্ঞাযমানে অৱূপসন্তভযস্স সংৱাসসাদিযনেপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি আপজ্জেয্য, ন চ অট্ঠকথাযং অৱূপসন্তভযস্স সংৱাসসাদিযনেপি অথেয্যসংৱাসকতা দস্সিতা. সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তোতি চ ইমিনা অৱূপসন্তভযেনপি সংৱাসং অসাদিযন্তেনেৱ ভৱিতব্বন্তি দীপেতি. তেনেৱ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং ‘‘যস্মা ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা সঙ্ঘিকং গণ্হন্তস্স সংৱাসং পৰিহৰিতুং দুক্কৰং, তস্মা ‘সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তো’তি ইদং ৱুত্ত’’ন্তি. তস্মা ৰাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতাযেৱেত্থ সুদ্ধচিত্ততাতি গহেতব্বং.
সব্বপাসণ্ডিযভত্তানীতি সব্বসামযিকানং সাধাৰণং কত্ৱা ৱীথিচতুক্কাদীসু ঠপেত্ৱা দাতব্বভত্তানি. কাযপৰিহাৰিযানীতি কাযেন পৰিহৰিতব্বানি. অব্ভুগ্গচ্ছন্তীতি অভিমুখং গচ্ছন্তি. কম্মন্তানুট্ঠানেনাতি কসিগোৰক্খাদিকম্মাকৰণেন. তদেৱ পত্তচীৱৰং আদায ৱিহাৰং গচ্ছতীতি চীৱৰানি নিৱাসনপাৰুপনৱসেন আদায, পত্তঞ্চ অংসকূটে লগ্গেত্ৱা ৱিহাৰং গচ্ছতি.
নাপি সযং জানাতীতি ‘‘যো এৱং পব্বজতি, সো থেয্যসংৱাসকো নাম হোতী’’তি ৱা ‘‘এৱং কাতুং ন লভতী’’তি ৱা ‘‘এৱং পব্বজিতো সমণো নাম ন হোতী’’তি ৱা ন জানাতি. যো এৱং পব্বজতি, সো থেয্যসংৱাসকো নাম হোতীতি ইদং পন নিদস্সনমত্তং. অনুপসম্পন্নকালেযেৱাতি ইমিনা উপসম্পন্নকালে সুত্ৱা সচেপি নাৰোচেতি, থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি দীপেতি.
সিক্খং অপ্পচ্চক্খায…পে… থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি ইদং ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স অপৰিচ্চত্তত্তা ন লিঙ্গত্থেনকো হোতি, লিঙ্গানুৰূপস্স সংৱাসস্স সাদিতত্তা নাপি সংৱাসত্থেনকো হোতীতি ৱুত্তং. একো ভিক্খু কাসাযে সউস্সাহোৱ ওদাতং নিৱাসেত্ৱাতি এত্থাপি ইদমেৱ কাৰণং দট্ঠব্বং. পৰতো ‘‘সামণেৰো সলিঙ্গে ঠিতো’’তিআদিনা সামণেৰস্স ৱুত্তৱিধানেসুপি অথেয্যসংৱাসপক্খে অযমেৱ নযো. ‘‘ভিক্খুনিযাপি এসেৱ নযো’’তি ৱুত্তমেৱত্থং ‘‘সাপি গিহিভাৱং পত্থযমানা’’তিআদিনা ৱিভাৱেতি.
সচে কোচি ৱুড্ঢপব্বজিতোতি সামণেৰং সন্ধায ৱুত্তং. মহাপেড়াদীসূতি এতেন গিহিসন্তকং দস্সিতং. সামণেৰপটিপাটিযা…পে… থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি এত্থ কিঞ্চাপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতি, পাৰাজিকং পন আপজ্জতিযেৱ. সেসমেত্থ উত্তানমেৱাতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১১০) ৱুত্তং.
ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১১০) পন – থেয্যায লিঙ্গগ্গহণমত্তম্পি ইধ সংৱাসো এৱাতি আহ ‘‘তযো থেয্যসংৱাসকা’’তি. ন যথাৱুড্ঢং ৱন্দনন্তি ভিক্খূনং সামণেৰানং ৱা ৱন্দনং ন সাদিযতি. যথাৱুড্ঢং ৱন্দনন্তি অত্তনা মুসাৱাদেন দস্সিতৱস্সক্কমেন ভিক্খূনং ৱন্দনং সাদিযতি. দহৰসামণেৰো পন ৱুড্ঢসামণেৰানং, দহৰভিক্খূ চ ৱুড্ঢানং ৱন্দনং সাদিযন্তোপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতি. ইমস্মিং অত্থেতি সংৱাসত্থেনকত্থে. ভিক্খুৱস্সানীতি ইদং সংৱাসত্থেনকে ৱুত্তপাঠৱসেন ৱুত্তং, সযমেৱ পন পব্বজিত্ৱা সামণেৰৱস্সানি গণেন্তোপি উভযত্থেনকো এৱ. ন কেৱলঞ্চ পুৰিসোৱ, ইত্থীপি ভিক্খূনীসু এৱং পটিপজ্জতি, থেয্যসংৱাসিকাৱ. আদিকম্মিকাপি চেত্থ ন মুচ্চন্তি. উপসম্পন্নেসু এৱ পঞ্ঞত্তাপত্তিং পটিচ্চ আদিকম্মিকা ৱুত্তা, তেনেৱেত্থ আদিকম্মিকোপি ন মুত্তো.
ৰাজ…পে… ভযেনাতি এত্থ ভয-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. যাৱ সো সুদ্ধমানসোতি ‘‘ইমিনা লিঙ্গেন ভিক্খূ ৱঞ্চেত্ৱা তেহি সংৱসিস্সামী’’তি অসুদ্ধচিত্তাভাৱেন সুদ্ধচিত্তো. তেন হি অসুদ্ধচিত্তেন লিঙ্গে গহিতমত্তে পচ্ছা ভিক্খূহি সহ সংৱসতু ৱা মা ৱা, লিঙ্গত্থেনকো হোতি. পচ্ছা সংৱসন্তোপি অভব্বো হুত্ৱা সংৱসতি, তস্মা উভযত্থেনকোপি লিঙ্গত্থেনকে এৱ পৱিসতীতি ৱেদিতব্বং. যো পন ৰাজাদিভযেন সুদ্ধচিত্তোৱ লিঙ্গং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তো পচ্ছা ‘‘ভিক্খুৱস্সানি গণেত্ৱা জীৱস্সামী’’তি অসুদ্ধচিত্তং উপ্পাদেতি, সো চিত্তুপ্পাদমত্তেন থেয্যসংৱাসকো ন হোতি সুদ্ধচিত্তেন গহিতলিঙ্গত্তা. সচে পন সো ভিক্খূনং সন্তিকং গন্ত্ৱা সামণেৰৱস্সগণনাদিং কৰোতি, তদা সংৱাসত্থেনকো, উভযত্থেনকো ৱা হোতীতি দট্ঠব্বং. যং পন পৰতো ‘‘সহ ধুৰনিক্খেপেন অযম্পি থেয্যসংৱাসকোৱা’’তি ৱুত্তং, তং ভিক্খূহি সঙ্গম্ম সংৱাসাধিৱাসনৱসেন ধুৰনিক্খেপং সন্ধায ৱুত্তং. তেন ৱুত্তং ‘‘সংৱাসং নাধিৱাসেতি, যাৱা’’তি, তস্স তাৱ থেয্যসংৱাসকো নাম ন ৱুচ্চতীতি সম্বন্ধো দট্ঠব্বো. এত্থ চ চোৰাদিভযং ৱিনাপি কীড়াধিপ্পাযেন লিঙ্গং গহেত্ৱা ভিক্খূনম্পি সন্তিকে পব্বজিতালযং দস্সেত্ৱা ৱন্দনাদিং অসাদিযন্তোপি ‘‘সোভতি নু খো মে পব্বজিতলিঙ্গ’’ন্তিআদিনা সুদ্ধচিত্তেন গণ্হন্তোপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি দট্ঠব্বং.
সব্বপাসণ্ডিযভত্তানীতি সব্বসামযিকানং সাধাৰণং কত্ৱা পঞ্ঞত্তানি ভত্তানি. ইদঞ্চ ভিক্খূনঞ্ঞেৱ নিযমিতভত্তগ্গহণে সংৱাসোপি সম্ভৱেয্যাতি সব্বসাধাৰণভত্তং ৱুত্তং. সংৱাসং পন অসাদিযিত্ৱা অভিক্খুকৱিহাৰাদীসু ৱিহাৰভত্তাদীনি ভুঞ্জন্তোপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতি এৱ. কম্মন্তানুট্ঠানেনাতি কসিআদিকম্মাকৰণেন. পত্তচীৱৰং আদাযাতি ভিক্খুলিঙ্গৱসেন সৰীৰেন ধাৰেত্ৱা.
যো এৱং পব্বজতি, সো থেয্যসংৱাসকো নাম হোতীতি ইদং নিদস্সনমত্তং. ‘‘থেয্যসংৱাসকো’’তি পন নামং অজানন্তোপি ‘‘এৱং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱা ‘‘কৰোন্তো সমণো নাম ন হোতী’’তি ৱা ‘‘যদি আৰোচেস্সামি, ছড্ডযিস্সন্তি ম’’ন্তি ৱা ‘‘যেন কেনচি পব্বজ্জা মে ন ৰুহতী’’তি জানাতি, থেয্যসংৱাসকো হোতি. যো পন পঠমং ‘‘পব্বজ্জা এৱং মে গহিতা’’তি সঞ্ঞী কেৱলং অন্তৰা অত্তনো সেতৱত্থনিৱাসনাদিৱিপ্পকাৰং পকাসেতুং লজ্জন্তো ন কথেতি, সো থেয্যসংৱাসকো ন হোতি. অনুপসম্পন্নকালেযেৱাতি এত্থ অৱধাৰণেন উপসম্পন্নকালে থেয্যসংৱাসকলক্খণং ঞত্ৱা ৱঞ্চনাযপি নাৰোচেতি, থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি দীপেতি. সো হি সুদ্ধচিত্তেন গহিতলিঙ্গত্তা লিঙ্গত্থেনকো ন হোতি, লদ্ধূপসম্পদত্তা তদনুগুণস্সেৱ সংৱাসস্স সাদিতত্তা সংৱাসত্থেনকোপি ন হোতি. অনুপসম্পন্নো পন লিঙ্গত্থেনকো হোতি, সংৱাসাৰহস্স লিঙ্গস্স গহিতত্তা সংৱাসসাদিযনমত্তেন সংৱাসত্থেনকো হোতি.
সলিঙ্গে ঠিতোতি সলিঙ্গভাৱে ঠিতো. থেয্যসংৱাসকো ন হোতীতি ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স অপৰিচ্চত্তত্তা লিঙ্গত্থেনকো ন হোতি. ভিক্খুপটিঞ্ঞায অপৰিচ্চত্তত্তা সংৱাসত্থেনকো ন হোতি. যং পন মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ‘‘লিঙ্গানুৰূপস্স সংৱাসস্স সাদিতত্তা নাপি সংৱাসত্থেনকো’’তি কাৰণং ৱুত্তং, তম্পি ইদমেৱ কাৰণং সন্ধায ৱুত্তং. ইতৰথা সামণেৰস্সাপি ভিক্খুৱস্সগণনাদীসু লিঙ্গানুৰূপসংৱাসো এৱ সাদিতোতি সংৱাসত্থেনকতা ন সিযা ভিক্খূহি দিন্নলিঙ্গস্স উভিন্নম্পি সাধাৰণত্তা. যথা চেত্থ ভিক্খু, এৱং সামণেৰোপি পাৰাজিকং সমাপন্নো সামণেৰপটিঞ্ঞায অপৰিচ্চত্তত্তা সংৱাসত্থেনকো ন হোতীতি ৱেদিতব্বো. সোভতীতি সম্পটিচ্ছিত্ৱাতি কাসাৱধাৰণে ধুৰং নিক্খিপিত্ৱা গিহিভাৱং সম্পটিচ্ছিত্ৱা.
সচে কোচি ৱুড্ঢপব্বজিতোতি সামণেৰং সন্ধায ৱুত্তং. মহাপেড়াদীসূতি ৱিলীৱাদিমযেসু ঘৰদ্ৱাৰেসু ঠপিতেসু ভত্তভাজনৱিসেসেসু. এতেন ৱিহাৰে ভিক্খূহি সদ্ধিং ৱস্সগণনাদীনং অকৰণং দস্সেতীতি ৱুত্তং.
১৩৯. তিত্থিযপক্কন্তককথাযং তেসং লিঙ্গে আদিন্নমত্তে তিত্থিযপক্কন্তকো হোতীতি ‘‘তিত্থিযো ভৱিস্সামী’’তি গতস্স লিঙ্গগ্গহণেনেৱ তেসং লদ্ধিপি গহিতাযেৱ হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. কেনচি পন ‘‘তেসং লিঙ্গে আদিন্নমত্তে লদ্ধিযা গহিতাযপি অগ্গহিতাযপি তিত্থিযপক্কন্তকো হোতী’’তি ৱুত্তং, তং ন গহেতব্বং. ন হি ‘‘তিত্থিযো ভৱিস্সামী’’তি গতস্স লিঙ্গসম্পটিচ্ছনতো অঞ্ঞং লদ্ধিগ্গহণং নাম অত্থি. লিঙ্গসম্পটিচ্ছনেনেৱ হি সো গহিতলদ্ধিকো হোতি. তেনেৱ ‘‘ৱীমংসনত্থং কুসচীৰাদীনি…পে… যাৱ ন সম্পটিচ্ছতি, তাৱ তং লদ্ধি ৰক্খতি, সম্পটিচ্ছিতমত্তে তিত্থিযপক্কন্তকো হোতী’’তি ৱুত্তং. নগ্গোৱ আজীৱকানং উপস্সযং গচ্ছতি, পদৱাৰে পদৱাৰে দুক্কটন্তি ‘‘আজীৱকো ভৱিস্স’’ন্তি অসুদ্ধচিত্তেন গমনপচ্চযা দুক্কটং ৱুত্তং. নগ্গেন হুত্ৱা গমনপচ্চযাপি পদৱাৰে দুক্কটা ন মুচ্চতিযেৱাতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১১০) ৱুত্তং.
ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১১০) পন – তিত্থিযপক্কন্তকাদিকথাসু তেসং লিঙ্গে আদিন্নমত্তেতি ৱীমংসাদিঅধিপ্পাযং ৱিনা ‘‘তিত্থিযো ভৱিস্সামী’’তি সন্নিট্ঠানৱসেন লিঙ্গে কাযেন ধাৰিতমত্তে. সযমেৱাতি তিত্থিযানং সন্তিকং অগন্ত্ৱা সযমেৱ সঙ্ঘাৰামেপি কুসচীৰাদীনি নিৱাসেতি. আজীৱকো ভৱিস্সন্তি…পে… গচ্ছতীতি আজীৱকানং সন্তিকে তেসং পব্বজনৱিধিনা ‘‘আজীৱকো ভৱিস্সামী’’তি গচ্ছতি. তস্স হি তিত্থিযভাৱূপগমনং পতি সন্নিট্ঠানে ৱিজ্জমানেপি ‘‘গন্ত্ৱা ভৱিস্সামী’’তি পৰিকপ্পিতত্তা পদৱাৰে দুক্কটমেৱ ৱুত্তং. দুক্কটন্তি পাড়িযা অৱুত্তেপি মেথুনাদীসু ৱুত্তপুব্বপযোগদুক্কটানুলোমতো ৱুত্তং. এতেন চ সন্নিট্ঠানৱসেন লিঙ্গে সম্পটিচ্ছিতে পাৰাজিকং, ততো পুৰিমপযোগে থুল্লচ্চযঞ্চ ৱত্তব্বমেৱ. থুল্লচ্চযক্খণে নিৱত্তন্তোপি আপত্তিং দেসাপেত্ৱা মুচ্চতি এৱাতি দট্ঠব্বং. যথা চেত্থ, এৱং সঙ্ঘভেদেপি লোহিতুপ্পাদেপি ভিক্খূনং পুব্বপযোগাদীসু দুক্কটথুল্লচ্চযপাৰাজিকাহি মুচ্চনসীমা চ ৱেদিতব্বা. সাসনৱিৰুদ্ধতাযেত্থ আদিকম্মিকানম্পি অনাপত্তি ন ৱুত্তা. পব্বজ্জাযপি অভব্বতাদস্সনত্থং পনেতে অঞ্ঞে চ পাৰাজিককণ্ডে ৱিসুং সিক্খাপদেন পাৰাজিকাদিং অদস্সেত্ৱা ইধ অভব্বেসু এৱ ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং.
তং লদ্ধীতি তিত্থিযৱেসে সেট্ঠভাৱগ্গহণমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তেসঞ্হি তিত্থিযানং সস্সতাদিগ্গাহং গণ্হন্তোপি লিঙ্গে অসম্পটিচ্ছিতে তিত্থিযপক্কন্তকো ন হোতি, তং লদ্ধিং অগ্গহেত্ৱাপি ‘‘এতেসং ৱতচৰিযা সুন্দৰা’’তি লিঙ্গং সম্পটিচ্ছন্তো তিত্থিযপক্কন্তকো হোতি এৱ. লদ্ধিযা অভাৱেনাতি ভিক্খুভাৱে সালযতায তিত্থিযভাৱূপগমনলদ্ধিযা অভাৱেন. এতেন চ আপদাসু কুসচীৰাদিং পাৰুপন্তস্সপি নগ্গস্স ৱিয অনাপত্তীতি দস্সেতি. উপসম্পন্নভিক্খুনা কথিতোতি এত্থ সঙ্ঘভেদকোপি উপসম্পন্নভিক্খুনাৱ কথিতো, মাতুঘাতকাদযো পন অনুপসম্পন্নেনাতিপি দট্ঠব্বন্তি আগতং.
১৪০. তিৰচ্ছানকথাযং ‘‘যো কোচি অমনুস্সজাতিযো, সব্বোৱ ইমস্মিং অত্থে তিৰচ্ছানগতোতি ৱেদিতব্বো’’তি এতেন এসো মনুস্সজাতিযো এৱ ভগৱতো সাসনে পব্বজিতুং ৱা উপসম্পজ্জিতুং ৱা লভতি, ন ততো অঞ্ঞেতি দীপেতি. তেনাহ ভগৱা ‘‘তুম্হে খোত্থ নাগা অৱিৰুড়্হিধম্মা ইমস্মিং ধম্মৱিনযে’’তি (মহাৱ. ১১১).
১৪১. আনন্তৰিযকথাযং তিৰচ্ছানাদিঅমনুস্সজাতিতো মনুস্সজাতিকানঞ্ঞেৱ পুত্তেসু মেত্তাদযোপি তিক্খৱিসদা হোন্তি লোকুত্তৰগুণা ৱিযাতি আহ ‘‘মনুস্সিত্থিভূতা জনিকা মাতা’’তি. যথা মনুস্সানঞ্ঞেৱ কুসলপৱত্তি তিক্খৱিসদা, এৱং অকুসলপৱত্তিপীতি আহ ‘‘সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৱা’’তিআদি. অথ ৱা যথা সমানজাতিযস্স ৱিকোপনে কম্মং গৰুতৰং, ন তথা ৱিজাতিযস্সাতি আহ ‘‘মনুস্সিত্থিভূতা’’তি. পুত্তসম্বন্ধেন মাতুপিতুসমঞ্ঞা, দত্তকিত্তিমাদিৱসেনপি পুত্তৱোহাৰো লোকে দিস্সতি, সো চ খো পৰিযাযতোতি নিপ্পৰিযাযসিদ্ধতং দস্সেতুং ‘‘জনিকা মাতা’’তি ৱুত্তং. যথা মনুস্সত্তভাৱে ঠিতস্সেৱ কুসলধম্মানং তিক্খৱিসদসূৰভাৱাপত্তি যথা তং তিণ্ণম্পি বোধিসত্তানং বোধিত্তযনিব্বত্তিযং, এৱং মনুস্সত্তভাৱে ঠিতস্সেৱ অকুসলধম্মানম্পি তিক্খৱিসদসূৰভাৱাপত্তীতি আহ ‘‘সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৱা’’তি. আনন্তৰিযেনাতি এত্থ চুতিঅনন্তৰং নিৰযে পটিসন্ধিফলং অনন্তৰং নাম, তস্মিং অনন্তৰে জনকত্তেন নিযুত্তং আনন্তৰিযং, তেন. অথ ৱা চুতিঅনন্তৰং ফলং অনন্তৰং নাম, তস্মিং অনন্তৰে নিযুত্তং, তন্নিব্বত্তনেন অনন্তৰকৰণসীলং, অনন্তৰপ্পযোজনং ৱা আনন্তৰিযং, তেন আনন্তৰিযেন মাতুঘাতককম্মেন. পিতুঘাতকেপি ‘‘যেন মনুস্সভূতো জনকো পিতা সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৱ সতা সঞ্চিচ্চ জীৱিতা ৱোৰোপিতো, অযং আনন্তৰিযেন পিতুঘাতককম্মেন পিতুঘাতকো’’তিআদিনা সব্বং ৱেদিতব্বন্তি আহ ‘‘পিতুঘাতকেপি এসেৱ নযো’’তি.
পৰিৱত্তিতলিঙ্গম্পি মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেন্তস্স আনন্তৰিযকম্মং হোতিযেৱ. সতিপি হি লিঙ্গপৰিৱত্তে সো এৱ এককম্মনিব্বত্তো ভৱঙ্গপ্পবন্ধো জীৱিতপ্পবন্ধো, ন অঞ্ঞোতি. যো পন সযং মনুস্সো তিৰচ্ছানভূতং পিতৰং ৱা মাতৰং ৱা, সযং ৱা তিৰচ্ছানভূতো মনুস্সভূতং, তিৰচ্ছানোযেৱ ৱা তিৰচ্ছানভূতং জীৱিতা ৱোৰোপেতি, তস্স কম্মং আনন্তৰিযং ন হোতি, ভাৰিযং পন হোতি, আনন্তৰিযং আহচ্চেৱ তিট্ঠতি. এড়কচতুক্কং সঙ্গামচতুক্কং চোৰচতুক্কঞ্চেত্থ কথেতব্বং. ‘‘এড়কং মাৰেমী’’তি অভিসন্ধিনাপি হি এড়কট্ঠানে ঠিতং মনুস্সো মনুস্সভূতং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা মাৰেন্তো আনন্তৰিযং ফুসতি মৰণাধিপ্পাযেনেৱ আনন্তৰিযৱত্থুনো ৱিকোপিতত্তা. এড়কাভিসন্ধিনা, পন মাতাপিতিঅভিসন্ধিনা ৱা এড়কং মাৰেন্তো আনন্তৰিযং ন ফুসতি আনন্তৰিযৱত্থুনো অভাৱতো. মাতাপিতিঅভিসন্ধিনা মাতাপিতৰো মাৰেন্তো ফুস্সতেৱ. এস নযো ইতৰস্মিম্পি চতুক্কদ্ৱযে. যথা চ মাতাপিতূসু, এৱং অৰহন্তেসু এতানি চতুক্কানি ৱেদিতব্বানি. সব্বত্থ হি পুৰিমং অভিসন্ধিচিত্তং অপ্পমাণং, ৱধকচিত্তং, পন তদাৰম্মণজীৱিতিন্দ্ৰিযঞ্চ পমাণং. কতানন্তৰিযকম্মো চ ‘‘তস্স কম্মস্স ৱিপাকং পটিবাহেস্সামী’’তি সকলচক্কৱাড়ং মহাচেতিযপ্পমাণেহি কঞ্চনথূপেহি পূৰেত্ৱাপি সকলচক্কৱাড়ং পূৰেত্ৱা নিসিন্নস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং দত্ৱাপি বুদ্ধস্স ভগৱতো সঙ্ঘাটিকণ্ণং অমুঞ্চন্তো ৱিচৰিত্ৱাপি কাযস্স ভেদা নিৰযমেৱ উপপজ্জতি, পব্বজ্জঞ্চ ন লভতি. পিতুঘাতকে ৱেসিযা পুত্তোতি উপলক্খণমত্তং, কুলিত্থিযা অতিচাৰিনিযা পুত্তোপি অত্তনো পিতৰং অজানিত্ৱা ঘান্তেন্তোপি পিতুঘাতকোৱ হোতি.
অৰহন্তঘাতককম্মে অৱসেসন্তি অনাগামিআদিকং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ততিযপাৰাজিকৱণ্ণনাতো গহেতব্বো.
‘‘দুট্ঠচিত্তেনা’’তি ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতি ‘‘ৱধকচিত্তেনা’’তি. ৱধকচেতনায হি দূসিতং চিত্তং ইধ দুট্ঠচিত্তং নাম. লোহিতং উপ্পাদেতীতি এত্থ তথাগতস্স অভেজ্জকাযতায পৰূপক্কমেন চম্মচ্ছেদং কত্ৱা লোহিতপগ্ঘৰণং নাম নত্থি, সৰীৰস্স পন অন্তোযেৱ একস্মিং ঠানে লোহিতং সমোসৰতি, আঘাতেন পকুপ্পমানং সঞ্চিতং হোতি. দেৱদত্তেন পৱিদ্ধসিলতো ভিজ্জিত্ৱা গতা সক্খলিকাপি তথাগতস্স পাদন্তং পহৰি, ফৰসুনা পহটো ৱিয পাদো অন্তোলোহিতোযেৱ অহোসি. জীৱকো পন তথাগতস্স ৰুচিযা সত্থকেন চম্মং ছিন্দিত্ৱা তম্হা ঠানা দুট্ঠলোহিতং নীহৰিত্ৱা ফাসুমকাসি, তেনস্স পুঞ্ঞকম্মমেৱ অহোসি. তেনাহ ‘‘জীৱকো ৱিযা’’তিআদি.
অথ যে পৰিনিব্বুতে তথাগতে চেতিযং ভিন্দন্তি, বোধিং ছিন্দন্তি, ধাতুম্হি উপক্কমন্তি, তেসং কিং হোতীতি? ভাৰিযং কম্মং হোতি আনন্তৰিযসদিসং. সধাতুকং পন থূপং ৱা পটিমং ৱা বাধমানং বোধিসাখং ছিন্দিতুং ৱট্টতি. সচেপি তত্থ নিলীনা সকুণা চেতিযে ৱচ্চং পাতেন্তি, ছিন্দিতুং ৱট্টতিযেৱ. পৰিভোগচেতিযতো হি সৰীৰচেতিযং গৰুতৰং. চেতিযৱত্থুং ভিন্দিত্ৱা গচ্ছন্তে বোধিমূলেপি ছিন্দিত্ৱা হৰিতুং ৱট্টতি. যা পন বোধিসাখা বোধিঘৰং বাধতি, তং গেহৰক্খণত্থং ছিন্দিতুং ন লভতি. বোধিঅত্থায হি গেহং, ন গেহত্থায বোধি. আসনঘৰেপি এসেৱ নযো. যস্মিং পন আসনঘৰে ধাতু নিহিতা হোতি, তস্স ৰক্খণত্থায তং সাখং ছিন্দিতুং ৱট্টতি. বোধিজগ্গনত্থং ওজোহৰণসাখং ৱা পূতিট্ঠানং ৱা ছিন্দিতুং ৱট্টতিযেৱ, সত্থু ৰূপকাযপটিজগ্গনে ৱিয পুঞ্ঞম্পি হোতি.
সঙ্ঘভেদে চতুন্নং কম্মানন্তি অপলোকনাদীনং চতুন্নং কম্মানং. অযং সঙ্ঘভেদকোতি পকতত্তং ভিক্খুং সন্ধায ৱুত্তং. পুব্বে এৱ পাৰাজিকং সমাপন্নো ৱা ৱত্থাদিদোসেন ৱিপন্নুপসম্পদো ৱা সঙ্ঘং ভিন্দন্তোপি আনন্তৰিযং ন ফুসতি, সঙ্ঘো পন ভিন্নোৱ হোতি, পব্বজ্জা চস্স ন ৱাৰিতাতি দট্ঠব্বং.
ভিক্খুনীদূসনে ইচ্ছমানন্তি ওদাতৱত্থৱসনং ইচ্ছমানং. তেনেৱাহ ‘‘গিহিভাৱে সম্পটিচ্ছিতমত্তেযেৱা’’তি. নেৱ পব্বজ্জা অত্থীতি যোজনা. যো চ পটিক্খিত্তে অভব্বে চ পুগ্গলে ঞত্ৱা পব্বাজেতি, উপসম্পাদেতি ৱা, দুক্কটং. অজানন্তস্স সব্বত্থ অনাপত্তীতি ৱেদিতব্বং.
১৪২. গব্ভমাসেহি সদ্ধিং ৱীসতি ৱস্সানি অস্সাতি গব্ভৱীসো. হাযনৱড্ঢনন্তি গব্ভমাসেসু অধিকেসু উত্তৰি হাযনং, ঊনেসু ৱড্ঢনন্তি ৱেদিতব্বং. একূনৱীসতিৱস্সন্তি দ্ৱাদস মাসে মাতুকুচ্ছিস্মিং ৱসিত্ৱা মহাপৱাৰণায জাতকালতো পট্ঠায একূনৱীসতিৱস্সং. পাটিপদদিৱসেতি পচ্ছিমিকায ৱস্সূপগমনদিৱসে. ‘‘তিংসৰত্তিদিৱো মাসো’’তি (অ. নি. ৩.৭১; ৮.৪৩; ৱিভ. ১০২৩) ৱচনতো ‘‘চত্তাৰো মাসা পৰিহাযন্তী’’তি ৱুত্তং. ৱস্সং উক্কড্ঢন্তীতি ৱস্সং উদ্ধং কড্ঢন্তি, ততিযসংৱচ্ছৰে একমাসস্স অধিকত্তা মাসপৰিচ্চজনৱসেন ৱস্সং উদ্ধং কড্ঢন্তীতি অত্থো, তস্মা ততিযো সংৱচ্ছৰো তেৰসমাসিকো হোতি. সংৱচ্ছৰস্স পন দ্ৱাদসমাসিকত্তা অট্ঠাৰসসু ৱস্সেসু অধিকমাসে ৱিসুং গহেত্ৱা ‘‘ছ মাসা ৱড্ঢন্তী’’তি ৱুত্তং. ততোতি ছমাসতো. নিক্কঙ্খা হুত্ৱাতি অধিকমাসেহি সদ্ধিং পৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সত্তা নিব্বেমতিকা হুত্ৱা. যং পন ৱুত্তং তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ‘‘অট্ঠাৰসন্নংযেৱ ৱস্সানং অধিকমাসে গহেত্ৱা গণিতত্তা সেসৱস্সদ্ৱযস্সপি অধিকদিৱসানি হোন্তি, তানি অধিকদিৱসানি সন্ধায ‘নিক্কঙ্খা হুত্ৱা’তি ৱুত্ত’’ন্তি, তং ন গহেতব্বং. ন হি দ্ৱীসু ৱস্সেসু অধিকদিৱসানি নাম ৱিসুং উপলব্ভন্তি ততিযে ৱস্সে ৱস্সুক্কড্ঢনৱসেন অধিকমাসে পৰিচ্চত্তেযেৱ অতিৰেকমাসসম্ভৱতো, তস্মা দ্ৱীসু ৱস্সেসু অতিৰেকদিৱসানি ৱিসুং ন সম্ভৱন্তি.
‘‘তে দ্ৱে মাসে গহেত্ৱা ৱীসতি ৱস্সানি পৰিপুণ্ণানি হোন্তী’’তি কস্মা ৱুত্তং, একূনৱীসতিৱস্সম্হি চ পুন অপৰস্মিং ৱস্সে পক্খিত্তে ৱীসতি ৱস্সানি পৰিপুণ্ণানি হোন্তীতি আহ ‘‘এত্থ পন…পে… ৱুত্ত’’ন্তি. অনেকত্থত্তা নিপাতানং পন-সদ্দো হিসদ্দত্থো, এত্থ হীতি ৱুত্তং হোতি. ইদঞ্হি ৱুত্তস্সেৱত্থস্স সমত্থনৱসেন ৱুত্তং. ইমিনা চ ইমং দীপেতি – যং ৱুত্তং ‘‘একূনৱীসতিৱস্সং সামণেৰং নিক্খমনীযপুণ্ণমাসিং অতিক্কম্ম পাটিপদদিৱসে উপসম্পাদেন্তী’’তি, তত্থ গব্ভমাসেপি গহেত্ৱা দ্ৱীহি মাসেহি অপৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সং সন্ধায ‘‘একূনৱীসতিৱস্স’’ন্তি ৱুত্তং, তস্মা অধিকমাসেসু দ্ৱীসু গহিতেসু এৱ ৱীসতি ৱস্সানি পৰিপুণ্ণানি নাম হোন্তীতি. তস্মাতি যস্মা গব্ভমাসাপি গণনূপগা হোন্তি, তস্মা. একৱীসতিৱস্সো হোতীতি জাতদিৱসতো পট্ঠায ৱীসতিৱস্সো সমানো গব্ভমাসেহি সদ্ধিং একৱীসতিৱস্সো হোতি. অঞ্ঞং উপসম্পাদেতীতি উপজ্ঝাযো, কম্মৱাচাচৰিযো ৱা হুত্ৱা উপসম্পাদেতীতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.৪০৬) আগতং.
গব্ভে সযিতকালেন সদ্ধিং ৱীসতিমং ৱস্সং পৰিপুণ্ণমস্সাতি গব্ভৱীসো. নিক্খমনীযপুণ্ণমাসীতি সাৱণমাসস্স পুণ্ণমিযা আসাড়্হীপুণ্ণমিযা অনন্তৰপুণ্ণমী. পাটিপদদিৱসেতি পচ্ছিমিকায ৱস্সূপনাযিকায, দ্ৱাদস মাসে মাতুকুচ্ছিস্মিং ৱসিত্ৱা মহাপৱাৰণায জাতং উপসম্পাদেন্তীতি অত্থো. ‘‘তিংসৰত্তিদিৱো মাসো, দ্ৱাদসমাসিকো সংৱচ্ছৰো’’তি ৱচনতো ‘‘চত্তাৰো মাসা পৰিহাযন্তী’’তি ৱুত্তং. ৱস্সং উক্কড্ঢন্তীতি ৱস্সং উদ্ধং কড্ঢন্তি, ‘‘একমাসং অধিকমাসো’’তি ছড্ডেত্ৱা ৱস্সং উপগচ্ছন্তীতি অত্থো, তস্মা ততিযো ততিযো সংৱচ্ছৰো তেৰসমাসিকো হোতি. তে দ্ৱে মাসে গহেত্ৱাতি নিক্খমনীযপুণ্ণমাসতো যাৱ জাতদিৱসভূতা মহাপৱাৰণা, তাৱ যে দ্ৱে মাসা অনাগতা, তেসং অত্থায অধিকমাসতো লদ্ধে দ্ৱে মাসে গহেত্ৱা. তেনাহ ‘‘যো পৱাৰেত্ৱা ৱীসতিৱস্সো ভৱিস্সতী’’তিআদি. ‘‘নিক্কঙ্খা হুত্ৱা’’তি ইদং অট্ঠাৰসন্নং ৱস্সানং এৱ অধিকমাসে গহেত্ৱা ততো ৱীসতিযা ৱস্সেসুপি চাতুদ্দসীনং অত্থায চতুন্নং মাসানং পৰিহাপনেন সব্বথা পৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সতং সন্ধায ৱুত্তং.
পৱাৰেত্ৱা ৱীসতিৱস্সো ভৱিস্সতীতি মহাপৱাৰণাদিৱসে অতিক্কন্তে গব্ভৱস্সেন সহ ৱীসতিৱস্সো ভৱিস্সতীতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা গব্ভমাসাপি গণনূপগা হোন্তি, তস্মা. একৱীসতিৱস্সোতি জাতিযা ৱীসতিৱস্সং সন্ধায ৱুত্তং. অঞ্ঞং উপসম্পাদেতীতি উপজ্ঝাযো, আচৰিযো ৱা হুত্ৱা উপসম্পাদেতি. সোপীতি উপসম্পাদেন্তোপি অনুপসম্পন্নোতি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. পাচিত্তিয ২.৪০৬) আগতং.
এত্থ সিযা – অট্ঠকথাটীকাসু ‘‘অট্ঠাৰসসু ৱস্সেসু ছ মাসা ৱড্ঢন্তী’’তি ৱুত্তং, ইদানি পন ‘‘একূনৱীসতিযা ৱস্সেসু সত্ত মাসা অধিকা’’তি ৱদন্তি, কথমেত্থ ৱিঞ্ঞাতব্বন্তি? ৱুচ্চতে – অট্ঠকথাটীকাসু সাসনৱোহাৰেন লোকিযগতিং অনুপগম্ম তীসু তীসু সংৱচ্ছৰেসু মাসছড্ডনং গহেত্ৱা ‘‘অট্ঠাৰসসু ৱস্সেসু ছ মাসা ৱড্ঢন্তী’’তি ৱুত্তং, ইদানি পন ৱেদৱোহাৰেন চন্দসূৰিযগতিসঙ্খাতং তিথিং গহেত্ৱা গণেন্তো ‘‘একূনৱীসতিযা ৱস্সেসু সত্ত মাসা অধিকা’’তি ৱদন্তীতি, তং ৱস্সূপনাযিককথাযং আৱি ভৱিস্সতি.
১৪৩. মাতা ৱা মতা হোতীতি সম্বন্ধো. সোযেৱাতি পব্বজ্জাপেক্খো এৱ.
১৪৪. ‘‘একসীমাযঞ্চ অঞ্ঞেপি ভিক্খূ অত্থীতি ইমিনা একসীমাযং ভিক্খুম্হি অসতি ভণ্ডুকম্মাৰোচনকিচ্চং নত্থীতি দস্সেতি. খণ্ডসীমায ৱা ঠত্ৱা নদীসমুদ্দাদীনি ৱা গন্ত্ৱা পব্বাজেতব্বোতি এতেন সব্বে সীমট্ঠকভিক্খূ আপুচ্ছিতব্বা, অনাপুচ্ছা পব্বাজেতুং ন ৱট্টতীতি দীপেতি.
১৪৫. অনামট্ঠপিণ্ডপাতন্তি অগ্গহিতঅগ্গং পিণ্ডপাতং. সামণেৰভাগসমকো আমিসভাগোতি এত্থ কিঞ্চাপি সামণেৰানং আমিসভাগস্স সমকমেৱ দীযমানত্তা ৱিসুং সামণেৰভাগো নাম নত্থি, হেট্ঠা গচ্ছন্তং পন ভত্তং কদাচি মন্দং ভৱেয্য, তস্মা উপৰি অগ্গহেত্ৱা সামণেৰপাড়িযাৱ গহেত্ৱা দাতব্বোতি অধিপ্পাযো. নিযতপব্বজ্জস্সেৱ চাযং ভাগো দীযতি. তেনেৱ ‘‘অপক্কং পত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অঞ্ঞে ৱা ভিক্খূ দাতুকামা হোন্তীতি সম্বন্ধো.
১৪৬. সযং পব্বাজেতব্বোতি কেসচ্ছেদনাদীনি সযং কৰোন্তেন পব্বাজেতব্বো. কেসচ্ছেদনং কাসাযচ্ছাদনং সৰণদানন্তি হি ইমানি তীণি কৰোন্তো ‘‘পব্বাজেতী’’তি ৱুচ্চতি, তেসু একং দ্ৱে ৱাপি কৰোন্তো তথা ৱোহৰীযতিযেৱ, তস্মা এতং পব্বাজেহীতি কেসচ্ছেদনং কাসাযচ্ছাদনঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. উপজ্ঝাযং উদ্দিস্স পব্বাজেতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. খণ্ডসীমং নেত্ৱাতি ভণ্ডুকম্মাৰোচনপৰিহৰণত্থং ৱুত্তং. তেন সভিক্খুকে ৱিহাৰে অঞ্ঞম্পি ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. পব্বাজেত্ৱাতি কেসচ্ছেদনং সন্ধায ৱদতি. ভিক্খুতো অঞ্ঞো পব্বাজেতুং ন লভতীতি সৰণদানং সন্ধায ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘সামণেৰো পনা’’তিআদীতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ টী. মহাৱগ্গ ৩.৩৪) আগতং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.৩৪) পন – সযং পব্বাজেতব্বোতি এত্থ ‘‘কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা’’তিআদিৱচনতো কেসচ্ছেদনকাসাযচ্ছাদনসৰণদানানি পব্বজনং নাম, তেসু পচ্ছিমদ্ৱযং ভিক্খূহি এৱ কাতব্বং, কাৰেতব্বং ৱা. পব্বাজেহীতি ইদং তিৱিধম্পি সন্ধায ৱুত্তং. খণ্ডসীমং নেত্ৱাতি ভণ্ডুকম্মাৰোচনপৰিহৰণত্থং. ভিক্খূনঞ্হি অনাৰোচেত্ৱা একসীমায ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতুম্পি ন ৱট্টতি. পব্বাজেত্ৱাতি কেসাদিচ্ছেদনমেৱ সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা’’তি ৱিসুং ৱুত্তত্তা. পব্বাজেতুং ন লভতীতি সৰণদানং সন্ধায ৱুত্তং. অনুপসম্পন্নেন ভিক্খুআণত্তিযা দিন্নম্পি সৰণং ন ৰুহতীতি ৱুত্তং.
ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযম্পি (ৱজিৰ টী. মহাৱগ্গ ৩৪) – খণ্ডসীমং নেত্ৱাতি ভণ্ডুকম্মাৰোচনপৰিহৰণত্থং ৱুত্তং, তেন সভিক্খুকে ৱিহাৰে অঞ্ঞম্পি ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. ‘‘পব্বাজেত্ৱা’’তি ইমস্স অধিপ্পাযপকাসনত্থং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা এহী’’তি ৱুত্তং. উপজ্ঝাযো চে কেসমস্সুওৰোপনাদীনি অকত্ৱা পব্বজ্জত্থং সৰণানি দেতি, ন ৰুহতি পব্বজ্জা. কম্মৱাচায সাৱেত্ৱা উপসম্পাদেতি, ৰুহতি উপসম্পদা. অপত্তচীৱৰানং উপসম্পদাসিদ্ধিদস্সনতো, কম্মৱিপত্তিযা অভাৱতো চেতং যুজ্জতেৱাতি একে. হোতি চেত্থ –
‘‘সলিঙ্গস্সেৱ পব্বজ্জা, ৱিলিঙ্গস্সাপি চেতৰা;
অপেতপুব্বৱেসস্স, তংদ্ৱযা ইতি চাপৰে’’তি.
ভিক্খুনা হি সহত্থেন ৱা আণত্তিযা ৱা দিন্নমেৱ কাসাৱং ৱট্টতি, অদিন্নং ন ৱট্টতীতি পন সন্তেস্ৱেৱ কাসাৱেসু, নাসন্তেসু অসম্ভৱতোতি তেসং অধিপ্পাযোতি আগতো.
ভব্বৰূপোতি ভব্বসভাৱো. তমেৱত্থং পৰিযাযন্তৰেন ৱিভাৱেতি ‘‘সহেতুকো’’তি. ঞাতোতি পাকটো. যসস্সীতি পৰিৱাৰসম্পত্তিযা সমন্নাগতো.
ৱণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৱসেন অসুচিজেগুচ্ছপটিকূলভাৱং পাকটং কৰোন্তেনাতি সম্বন্ধো. তত্থ কেসা নামেতে ৱণ্ণতোপি পটিকূলা, সণ্ঠানতোপি গন্ধতোপি আসযতোপি ওকাসতোপি পটিকূলা. মনুঞ্ঞেপি হি যাগুপত্তে ৱা ভত্তপত্তে ৱা কেসৱণ্ণং কিঞ্চি দিস্ৱা ‘‘কেসমিস্সকমিদং, হৰথ ন’’ন্তি জিগুচ্ছন্তি, এৱং কেসা ৱণ্ণতো পটিকূলা. ৰত্তিং ভুঞ্জন্তাপি কেসসণ্ঠানং অক্কৱাকং ৱা মকচিৱাকং ৱা ছুপিত্ৱা তথেৱ জিগুচ্ছন্তি, এৱং সণ্ঠানতোপি পটিকূলা. তেলমক্খনপুপ্ফধূমাদিসঙ্খাৰৱিৰহিতানঞ্চ কেসানং গন্ধো পৰমজেগুচ্ছো হোতি. ততো জেগুচ্ছতৰো অগ্গিম্হি পক্খিত্তানং. কেসা হি ৱণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিকূলাপি সিযুং, গন্ধেন পন পটিকূলাযেৱ. যথা হি দহৰস্স কুমাৰকস্স ৱচ্চং ৱণ্ণতো হলিদ্দিৱণ্ণং, সণ্ঠানতো হলিদ্দিপিণ্ডিসণ্ঠানং. সঙ্কৰট্ঠানে ছড্ডিতঞ্চ উদ্ধুমাতককাড়সুনখসৰীৰং ৱণ্ণতো তালপক্কৱণ্ণং, সণ্ঠানতো ৱট্টেত্ৱা ৱিস্সট্ঠমুদিঙ্গসণ্ঠানং, দাঠাপিস্স সুমনমকুড়সদিসা, তং উভযম্পি ৱণ্ণসণ্ঠানতো সিযা অপ্পটিকূলং, গন্ধেন পন পটিকূলমেৱ, এৱং কেসাপি সিযুং ৱণ্ণসণ্ঠানতো অপ্পটিকূলা, গন্ধেন পন পটিকূলাযেৱাতি.
যথা পন অসুচিট্ঠানে গামনিস্সন্দেন জাতানি সূপেয্যপণ্ণানি নাগৰিকমনুস্সানং জেগুচ্ছানি হোন্তি অপৰিভোগানি, এৱং কেসাপি পুব্বলোহিতমুত্তকৰীসপিত্তসেম্হাদিনিস্সন্দেন জাতত্তা পৰমজেগুচ্ছাতি. এৱং আসযতোপি পটিকূলা. ইমে চ কেসা নাম গূথৰাসিম্হি উট্ঠিতকণ্ণকা ৱিয একতিংসকোট্ঠাসৰাসিম্হি জাতা, তে সুসানসঙ্কাৰট্ঠানাদীসু জাতসাকং ৱিয, পৰিখাদীসু জাতকমলকুৱলযাদিপুপ্ফং ৱিয চ অসুচিট্ঠানে জাতত্তা পৰমজেগুচ্ছাতি এৱং ওকাসতো পটিকূলাতিআদিনা নযেন তচপঞ্চকস্স ৱণ্ণাদিৱসেন পটিকূলভাৱং পকাসেন্তেনাতি অত্থো.
নিজ্জীৱনিস্সত্তভাৱং ৱা পাকটং কৰোন্তেনাতি ইমে কেসা নাম সীসকটাহপলিৱেঠনচম্মে জাতা, তত্থ যথা ৱম্মিকমত্থকে জাতেসু কুণ্ঠতিণেসু ন ৱম্মিকমত্থকো জানাতি ‘‘মযি কুণ্ঠতিণানি জাতানী’’তি, নাপি কুণ্ঠতিণানি জানন্তি ‘‘মযং ৱম্মিকমত্থকে জাতানী’’তি. এৱমেৱ ন সীসকটাহপলিৱেঠনচম্মং জানাতি ‘‘মযি কেসা জাতা’’তি, নাপি কেসা জানন্তি ‘‘মযং সীসকটাহপলিৱেঠনচম্মে জাতা’’তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং আভোগপচ্চৱেক্খণৰহিতা এতে ধম্মা. ইতি ‘‘কেসা নাম ইমস্মিং সৰীৰে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৱীধাতূ’’তিআদিনা নযেন নিজ্জীৱনিস্সত্তভাৱং পকাসেন্তেন. পুব্বেতি পুৰিমবুদ্ধানং সন্তিকে. মদ্দিতসঙ্খাৰোতি নামৰূপৱৱত্থানেন চেৱ পচ্চযপৰিগ্গহৱসেন চ ঞাণেন পৰিমদ্দিতসঙ্খাৰো. ভাৱিতভাৱনোতি কলাপসম্মসনাদিনা সব্বসো কুসলভাৱনায পূৰণেন ভাৱিতভাৱনো. অদিন্নং ন ৱট্টতীতি এত্থ ‘‘পব্বজ্জা ন ৰুহতীতি ৱদন্তী’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.৩৪) ৱুত্তং.
ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.৩৪) পন – যসস্সীতি পৰিৱাৰসম্পন্নো. নিজ্জীৱনিস্সত্তভাৱন্তি ‘‘কেসা নাম ইমস্মিং সৰীৰে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৱীধাতূ’’তিআদিনযং সঙ্গণ্হাতি, সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩১১) আগতনযেন গহেতব্বং. পুব্বেতি পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু. মদ্দিতসঙ্খাৰোতি ৱিপস্সনাৱসেন ৱুত্তং. ভাৱিতভাৱনোতি সমথৱসেনপি.
কাসাযানি তিক্খত্তুং ৱা…পে… পটিগ্গাহাপেতব্বোতি এত্থ ‘‘সব্বদুক্খনিস্সৰণত্থায ইমং কাসাৱং গহেত্ৱা’’তি ৱা ‘‘তং কাসাৱং দত্ৱা’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘পব্বাজেথ মং, ভন্তে, অনুকম্পং উপাদাযা’’তি এৱং যাচনপুব্বকং চীৱৰং পটিচ্ছাপেতি. অথাপীতিআদি তিক্খত্তুং পটিগ্গাহাপনতো পৰং কত্তব্বৱিধিদস্সনং, অথাপীতি ততো পৰম্পীতি অত্থো. কেচি পন ‘‘চীৱৰং অপ্পটিগ্গাহাপেত্ৱা পব্বাজনপ্পকাৰভেদদস্সনত্থং ‘অথাপী’তি ৱুত্তং. অথাপীতি অথ ৱাতি অত্থো’’তি ৱদন্তি. অদিন্নং ন ৱট্টতীতি ইমিনা পব্বজ্জা ন ৰুহতীতি দস্সেতি.
১৪৭. পাদে ৱন্দাপেত্ৱাতি পাদাভিমুখং নমাপেত্ৱা. দূৰে ৱন্দন্তোপি হি পাদে ৱন্দতীতি ৱুচ্চতীতি. উপজ্ঝাযেন ৱাতি এত্থ যস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাতি, অযং উপজ্ঝাযো. যং আভিসমাচাৰিকেসু ৱিনযনত্থায আচৰিযং কত্ৱা নিয্যাতেন্তি, অযং আচৰিযো. সচে পন উপজ্ঝাযো সযমেৱ সব্বং সিক্খাপেতি, অঞ্ঞম্পি ন নিয্যাতেতি, উপজ্ঝাযোৱস্স আচৰিযোপি হোতি. যথা উপসম্পদাকালে সযমেৱ কম্মৱাচং ৱাচেন্তো উপজ্ঝাযোৱ কম্মৱাচাচৰিযোপি হোতীতি ৱুত্তং.
অনুঞ্ঞাতউপসম্পদাতি ঞত্তিচতুত্থকম্মেন অনুঞ্ঞাতউপসম্পদা. ঠানকৰণসম্পদন্তি এত্থ উৰআদীনি ঠানানি, সংৱুতাদীনি কৰণানীতি ৱেদিতব্বানি. অনুনাসিকন্তং কত্ৱা দানকালে অন্তৰাৱিচ্ছেদং অকত্ৱা দাতব্বানীতি দস্সেতুং ‘‘একসম্বন্ধানী’’তি ৱুত্তং. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ম-কাৰন্তং কত্ৱা দানসমযে ৱিচ্ছেদং কত্ৱা.
১৪৮. সব্বমস্স কপ্পিযাকপ্পিযং আচিক্খিতব্বন্তি দসসিক্খাপদৱিনিমুত্তং পৰামাসাপৰামাসাদিভেদং কপ্পিযাকপ্পিযং আচিক্খিতব্বং. আভিসমাচাৰিকেসু ৱিনেতব্বোতি ইমিনা ‘‘সেখিযউপজ্ঝাযৱত্তাদিআভিসমাচাৰিকসীলমনেন পূৰেতব্বং. তত্থ চ কত্তব্বস্স অকৰণে, অকত্তব্বস্স চ কৰণে দণ্ডকম্মাৰহো হোতীতি দীপেতীতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.৩৪) ৱুত্তং. অনুনাসিকন্তং কত্ৱা দানকালে অন্তৰাৱিচ্ছেদো ন কাতব্বোতি আহ ‘‘একসম্বন্ধানী’’তি. আভিসমাচাৰিকেসু ৱিনেতব্বোতি ইমিনা সেখিযৱত্তাক্খন্ধকৱত্তেসু, অঞ্ঞেসু চ সুক্কৱিস্সট্ঠিআদিলোকৱজ্জসিক্খাপদেসু চ সামণেৰেহি ৱত্তিতব্বং, তত্থ অৱত্তমানো অলজ্জী দণ্ডকম্মাৰহো চ হোতীতি দস্সেতীতি ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.৩৪).
উৰাদীনি ঠানানি নাম, সংৱুতাদীনি কৰণানি নাম. অনুনাসিকন্তং কত্ৱা একসম্বন্ধং কত্ৱা দানকালে অন্তৰা অট্ঠত্ৱা ৱত্তব্বং, ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা দানকালেপি যথাৱুত্তট্ঠানে এৱ ৱিচ্ছেদো, অঞ্ঞত্ৰ ন ৱট্টতীতি লিখিতং, অনুনাসিকন্তে দীযমানে খলিত্ৱা ‘‘বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামী’’তি ম-কাৰেন মিস্সীভূতে খেত্তে ওতিণ্ণত্তা ৱট্টতীতি উপতিস্সত্থেৰো. মিস্সং কত্ৱা ৱত্তুং ৱট্টতি, ৱচনকালে পন অনুনাসিকট্ঠানে ৱিচ্ছেদং অকত্ৱা ৱত্তব্বন্তি ধম্মসিৰিত্থেৰো. ‘‘এৱং কম্মৱাচাযম্পী’’তি ৱুত্তং. উভতোসুদ্ধিযাৱ ৱট্টতীতি এত্থ মহাথেৰো পতিতদন্তাদিকাৰণতায অচতুৰস্সং কত্ৱা ৱদতি, ব্যত্তসামণেৰো সমীপে ঠিতো পব্বজ্জাপেক্খং ব্যত্তং ৱদাপেতি, মহাথেৰেন অৱুত্তং ৱদাপেতীতি ন ৱট্টতি. কম্মৱাচায ইতৰো ভিক্খু চে ৱদতি, ৱট্টতীতি. সঙ্ঘো হি কম্মং কৰোতি, ন পুগ্গলোতি. ন, নানাসীমপৱত্তকম্মৱাচাসামঞ্ঞনযেন পটিক্খিপিতব্বত্তা. অথ থেৰেন চতুৰস্সং ৱুত্তং পব্বজ্জাপেক্খং ৱত্তুং অসক্কোন্তং সামণেৰো সযং ৱত্ৱা ৱদাপেতি, উভতোসুদ্ধি এৱ হোতি থেৰেন ৱুত্তস্সেৱ ৱুত্তত্তা. ‘‘বুদ্ধং সৰণং গচ্ছন্তো অসাধাৰণে বুদ্ধগুণং, ধম্মং সৰণং গচ্ছন্তো নিব্বানং, সঙ্ঘং সৰণং গচ্ছন্তো সেক্খধম্মং অসেক্খধম্মঞ্চ সৰণং গচ্ছতী’’তি অগ্গহিতগ্গহণৱসেন যোজনা কাতব্বা. অঞ্ঞথা সৰণত্তযসঙ্কৰদোসো. সব্বমস্স কপ্পিযাকপ্পিযন্তি দসসিক্খাপদৱিনিমুত্তং পৰামাসাপৰামাসাদিভেদং. ‘‘আভিসমাচাৰিকেসু ৱিনেতব্বো’’তি ৱচনতো সেখিযউপজ্ঝাযৱত্তাদিআভিসমাচাৰিকসীলমনেন পূৰেতব্বং. তত্থ চাৰিত্তস্স অকৰণে, ৱাৰিত্তস্স কৰণে দণ্ডকম্মাৰহো হোতী’’তি দীপেতীতি ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. মহাৱগ্গ ৩৪) আগতো.
অনুজানামি ভিক্খৱে সামণেৰানং দস সিক্খাপদানীতিআদীসু সিক্খিতব্বানি পদানি সিক্খাপদানি, সিক্খাকোট্ঠাসাতি অত্থো. সিক্খায ৱা পদানি সিক্খাপদানি, অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খানং অধিগমুপাযোতি অত্থো. অত্থতো পন কামাৱচৰকুসলচিত্তসম্পযুত্তা ৱিৰতিযো, তংসম্পযুত্তধম্মা পনেত্থ তগ্গহণেনেৱ গহেতব্বা. পাণোতি পৰমত্থতো জীৱিতিন্দ্ৰিযং, তস্স অতিপাতনং পবন্ধৱসেন পৱত্তিতুং অদত্ৱা সত্থাদীহি অতিক্কম্ম অভিভৱিত্ৱা পাতনং পাণাতিপাতো, পাণৱধোতি অত্থো. সো পন অত্থতো পাণে পাণসঞ্ঞিনো জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকউপক্কমসমুট্ঠাপিকা ৱধকচেতনাৱ, তস্মা পাণাতিপাতা ৱেৰমণি, ৱেৰহেতুতায ৱেৰসঙ্খাতং পাণাতিপাতাদিপাপধম্মং মণতি নীহৰতীতি ৱিৰতি ‘‘ৱেৰমণী’’তি ৱুচ্চতি. ৱিৰমতি এতাযাতি ৱা ‘‘ৱিৰমতী’’তি ৱত্তব্বে নিৰুত্তিনযেন ‘‘ৱেৰমণী’’তি সমাদানৱিৰতি ৱুত্তা. এস নযো সেসেসুপি.
অদিন্নস্স আদানং অদিন্নাদানং, থেয্যচেতনা. অব্ৰম্হচৰিযন্তি অসেট্ঠচৰিযং, মগ্গেনমগ্গপটিপত্তিসমুট্ঠাপিকা মেথুনচেতনা. মুসাতি অভূতৱত্থু, তস্স ৱাদো অভূতং ঞত্ৱাৱ ভূততো ৱিঞ্ঞাপনচেতনা মুসাৱাদো. পিট্ঠপূৱাদিনিব্বত্তা সুৰা চেৱ পুপ্ফাসৱাদিভেদং মেৰযঞ্চ সুৰামেৰযং. তদেৱ মদনীযট্ঠেন মজ্জঞ্চেৱ পমাদকাৰণট্ঠেন পমাদট্ঠানঞ্চ, তং যায চেতনায পিৱতি, তস্সা এৱং অধিৱচনং.
অৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৱ মজ্ঝন্হিকা, অযং অৰিযানং ভোজনস্স কালো নাম, তদঞ্ঞো ৱিকালো. ভুঞ্জিতব্বট্ঠেন ভোজনন্তি ইধ সব্বং যাৱকালিকং ৱুচ্চতি, তস্স অজ্ঝোহৰণং ইধ উত্তৰপদলোপেন ভোজনন্তি অধিপ্পেতং. ৱিকালে ভোজনং অজ্ঝোহৰণং ৱিকালভোজনং, ৱিকালে ৱাযাৱকালিকস্স ভোজনং অজ্ঝোহৰণং ৱিকালভোজনন্তিপি অত্থো গহেতব্বো, তং অত্থতো ৱিকালে যাৱকালিকঅজ্ঝোহৰণচেতনাৱ.
সাসনস্স অননুলোমত্তা ৱিসূকং পটাণীভূতং দস্সনং ‘‘ৱিসূকদস্সনং, নচ্চগীতাদিদস্সনসৱনানঞ্চেৱ ৱট্টকযুদ্ধজূতকীড়াদিসব্বকীড়ানঞ্চ নামং. দস্সনন্তি চেত্থ পঞ্চন্নম্পি ৱিঞ্ঞাণানং যথাসকং ৱিসযস্স আলোচনসভাৱতায দস্সনসদ্দেন সঙ্গহেতব্বত্তা সৱনম্পি সঙ্গহিতং. নচ্চগীতৱাদিতসদ্দেহি চেত্থ অত্তনো নচ্চনগাযনাদীনিপি সঙ্গহিতানীতি দট্ঠব্বং.
মালাতি বদ্ধমবদ্ধং ৱা পুপ্ফং, অন্তমসো সুত্তাদিমযম্পি অলঙ্কাৰত্থায পিড়ন্ধিযমানং মালাত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. গন্ধন্তি ৱাসচুণ্ণাদিৱিলেপনতো অঞ্ঞং যং কিঞ্চি গন্ধজাতং. ৱিলেপনন্তি পিসিত্ৱা গহিতং ছৱিৰাগকৰণঞ্চেৱ গন্ধজাতঞ্চ. ধাৰণং নাম পিড়ন্ধনং. মণ্ডনং নাম ঊনট্ঠানপূৰণং. গন্ধৱসেন, ছৱিৰাগৱসেন ৱা সাদিযনং ৱিভূসনং নাম, মালাদীসু ৱা ধাৰণাদীনি যথাক্কমং যোজেতব্বানি. তেসং ধাৰণাদীনং ঠানং কাৰণং ৱীতিক্কমচেতনা.
উচ্চাতি উচ্চ-সদ্দেন সমানত্থো নিপাতো. উচ্চাসযনং ৱুচ্চতি পমাণাতিক্কন্তং আসন্দাদি. মহাসযনং অকপ্পিযত্থৰণেহি অত্থতং সলোহিতৱিতানঞ্চ. এতেসু হি আসনং সযনঞ্চ উচ্চাসযনমহাসযনসদ্দেহি গহিতানি উত্তৰপদলোপেন. জাতৰূপৰজতপটিগ্গহণাতি এত্থ ৰজতসদ্দেন দাৰুমাসকাদি সব্বং ৰূপিযং সঙ্গহিতং. মুত্তামণিআদযোপেত্থ ধঞ্ঞক্খেত্তৱত্থাদযো চ সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বা. পটিগ্গহণ-সদ্দেন পন পটিগ্গাহাপনসাদিযনানিপি সঙ্গহিতানি.
১৪৯. সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ইমিনা ৱস্সচ্ছেদং দস্সেতি. উপসম্পন্নানম্পি পাৰাজিকসমাপত্তিযা সৰণগমনাদিসামণেৰভাৱস্সপি ৱিনস্সনতো সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভতি, সঙ্ঘলাভম্পি তে ন লভন্তীতি ৱেদিতব্বং. পুৰিমিকায পুন সৰণানি গহিতানীতি সৰণগহণেন সহ তদহেৱস্স ৱস্সূপগমনম্পি দস্সেতি. পচ্ছিমিকায ৱস্সাৱাসিকন্তি ৱস্সাৱাসিকলাভগ্গহণদস্সনমত্তমেৱেতং, ততো পুৰেপি ৱা পচ্ছাপি ৱা ৱস্সাৱাসিকঞ্চ চীৱৰমাসেসু সঙ্ঘে উপ্পন্নকালচীৱৰঞ্চ পুৰিমিকায উপগন্ত্ৱা অৱিপন্নসীলো সামণেৰো লভতি এৱ. সচে পচ্ছিমিকায গহিতানীতি পচ্ছিমিকায ৱস্সূপগমনঞ্চ ছিন্নৱস্সতঞ্চ দস্সেতি. তস্স হি কালচীৱৰলাভো ন পাপুণাতি, তস্মা ‘‘অপলোকেত্ৱা লাভো দাতব্বো’’তি ৱুত্তং. ৱস্সাৱাসিকলাভো পন যদি সেনাসনস্সামিকা দাযকা সেনাসনগুত্তত্থায পচ্ছিমিকায উপগন্ত্ৱা ৱত্তং কত্ৱা অত্তনো সেনাসনে ৱসন্তস্সপি ৱস্সাৱাসিকং দাতব্বন্তি ৱদন্তি, অনপলোকেত্ৱাপি দাতব্বোৱ. যং পন সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১০৮) ‘‘পচ্ছিমিকায ৱস্সাৱাসিকং লচ্ছতীতি পচ্ছিমিকায পুন ৱস্সং উপগতত্তা লচ্ছতী’’তি ৱুত্তং, তম্পি ৱস্সাৱাসিকে দাযকানং ইমং অধিপ্পাযং নিস্সায ৱুত্তঞ্চে, সুন্দৰং, সঙ্ঘিকং, কালচীৱৰম্পি সন্ধায ৱুত্তঞ্চে, ন যুজ্জতীতি ৱেদিতব্বং.
ন অজানিত্ৱাতি ‘‘সুৰা’’তি অজানিত্ৱা পিৱতো পাণাতিপাতাৱেৰমণিআদিসব্বসীলভেদং সৰণভেদঞ্চ ন আপজ্জতি. অকুসলং পন সুৰাপানাৱেৰমণিসীলভেদো চ হোতি মালাদিধাৰণাদীসু ৱিযাতি দট্ঠব্বং. ইতৰানীতি ৱিকালভোজনাৱেৰমণিআদীনি. তানিপি হি সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমন্তস্স তং তং ভিজ্জতি এৱ, ইতৰীতৰেসং পন অভিজ্জনেন নাসনঙ্গানি ন হোন্তি. তেনেৱ ‘‘এতেসু ভিন্নেসূ’’তি ভেদৱচনং ৱুত্তং.
অচ্চযং দেসাপেতব্বোতি ‘‘অচ্চযো মং ভন্তে অচ্চাগমা’’তিআদিনা সঙ্ঘমজ্ঝে দেসাপেত্ৱা সৰণসীলং দাতব্বন্তি অধিপ্পাযো পাৰাজিকত্তা তেসং. তেনাহ ‘‘লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বো’’তি. অযমেৱ হি নাসনা ইধাধিপ্পেতাতি লিঙ্গনাসনাকাৰণেহি পাণাতিপাতাদীহি অৱণ্ণভাসনাদীনং সহ পতিতত্তা ৱুত্তং. ননু চ কণ্টকসামণেৰোপি মিচ্ছাদিট্ঠিকো এৱ, তস্স চ হেট্ঠা দণ্ডকম্মনাসনাৱ ৱুত্তা, ইধ পন মিচ্ছাদিট্ঠিকস্স লিঙ্গনাসনা ৱুচ্চতি, কো ইমেসং ভেদোতি চোদনং মনসি নিধাযাহ ‘‘সস্সতুচ্ছেদানঞ্হি অঞ্ঞতৰদিট্ঠিকো’’তি. এত্থ চাযং অধিপ্পাযো – যো হি ‘‘অত্তা ইস্সৰো’’তি ৱা ‘‘নিচ্চো ধুৱো’’তিআদিনা ৱা ‘‘অত্তা উচ্ছিজ্জিস্সতি ৱিনস্সিস্সতী’’তিআদিনা ৱা তিত্থিযপৰিকপ্পিতং যং কিঞ্চি সস্সতুচ্ছেদদিট্ঠিং দড়্হং গহেত্ৱা ৱোহৰতি, তস্স সা পাৰাজিকট্ঠানং হোতি, সো চ লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বো. যো পন ঈদিসং দিট্ঠিং অগ্গহেত্ৱা সাসনিকোৱ হুত্ৱা কেৱলং বুদ্ধৱচনাধিপ্পাযং ৱিপৰীততো গহেত্ৱা ভিক্খূহি ওৱদিযমানোপি অপ্পটিনিস্সজ্জিত্ৱা ৱোহৰতি, তস্স সা দিট্ঠি পাৰাজিকং ন হোতি, সো পন কণ্টকনাসনায এৱ নাসেতব্বোতি ৱিমতিৱিনোদনিযং. ইমস্মিং ঠানে সাৰত্থদীপনিযং দসসিক্খাপদতো পট্ঠায ৱিত্থাৰতো ৱণ্ণনা আগতা, সা পোৰাণটীকাযং সব্বসো পোত্থকং আৰুড়্হা, তস্মা ইধ ন ৱিত্থাৰযিম্হ.
১৫০. ‘‘অত্তনো পৰিৱেণন্তি ইদং পুগ্গলিকং সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. অযং পনেত্থ গণ্ঠিপদকাৰানং অধিপ্পাযো – ৱস্সগ্গেন পত্তসেনাসনন্তি ইমিনা তস্স ৱস্সগ্গেন পত্তং সঙ্ঘিকসেনাসনং ৱুত্তং. অত্তনো পৰিৱেণন্তি ইমিনাপি তস্সেৱ পুগ্গলিকসেনাসনং ৱুত্তন্তি. অযং পনেত্থ অম্হাকং খন্তি – যত্থ ৱা ৱসতীতি ইমিনা সঙ্ঘিকং ৱা হোতু পুগ্গলিকং ৱা, তস্স নিবদ্ধৱসনকসেনাসনং ৱুত্তং. যত্থ ৱা পটিক্কমতীতি ইমিনা পন যং আচৰিযুপজ্ঝাযস্স ৱসনট্ঠানং উপট্ঠানাদিনিমিত্তং নিবদ্ধং পৱিসতি, তং আচৰিযুপজ্ঝাযানং পৱিসনট্ঠানং ৱুত্তং, তস্মা তদুভযং দস্সেতুং ‘‘উভযেনপি অত্তনো পৰিৱেণঞ্চ ৱস্সগ্গেন পত্তসেনাসনঞ্চ ৱুত্ত’’ন্তি আহ. তত্থ অত্তনো পৰিৱেণন্তি ইমিনা আচৰিযুপজ্ঝাযানং নিৱাসনট্ঠানং দস্সিতং, ৱস্সগ্গেন পত্তসেনাসনন্তি ইমিনা পন তস্স ৱসনট্ঠানং, তস্মা তদুভযম্পি সঙ্ঘিকং ৱা হোতু পুগ্গলিকং ৱা, আৱৰণং কাতব্বমেৱাতি. মুখদ্ৱাৰিকন্তি মুখদ্ৱাৰেন ভুঞ্জিতব্বং. দণ্ডকম্মং কত্ৱাতি দণ্ডকম্মং যোজেত্ৱা. দণ্ডেন্তি ৱিনেন্তি এতেনাতি দণ্ডো, সোযেৱ কত্তব্বত্তা কম্মন্তি দণ্ডকম্মং, আৱৰণাদি. দণ্ডকম্মমস্স কৰোথাতি অস্স দণ্ডকম্মং যোজেথ আণাপেথ. দণ্ডকম্মন্তি ৱা নিগ্গহকম্মং, তস্মা নিগ্গহমস্স কৰোথাতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো সব্বত্থ ঈদিসেসু ঠানেসু.
সেনাসনগ্গাহো চ পটিপ্পস্সম্ভন্তীতি ইমিনা ছিন্নৱস্সো হোতীতি দীপেতি. সচে আকিণ্ণদোসোৱ হোতি, আযতিং সংৱৰে ন তিট্ঠতি, নিক্কড্ঢিতব্বোতি এত্থ সচে যাৱততিযং ৱুচ্চমানো ন ওৰমতি, সঙ্ঘং অপলোকেত্ৱা নাসেতব্বো, পুন পব্বজ্জং যাচমানোপি অপলোকেত্ৱা পব্বাজেতব্বোতি ৱদন্তি. পচ্ছিমিকায ৱস্সাৱাসিকং লচ্ছতীতি পচ্ছিমিকায পুন ৱস্সং উপগতত্তা লচ্ছতি. অপলোকেত্ৱা লাভো দাতব্বোতি ছিন্নৱস্সতায ৱুত্তং. ইতৰানি পঞ্চ সিক্খাপদানীতি ৱিকালভোজনাদীনি পঞ্চ. অচ্চযং দেসাপেতব্বোতি ‘‘অচ্চযো মং ভন্তে অচ্চাগমা’’তিআদিনা নযেন দেসাপেতব্বোতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১০৮) ৱুত্তং.
ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে
পব্বজ্জাৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম
দ্ৱাৱীসতিমো পৰিচ্ছেদো.
উপসম্পদাৱিনিচ্ছযকথা
এৱং পব্বজ্জাৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা তদনন্তৰং উপসম্পদাৱিনিচ্ছযো কথেতব্বো, এৱং সন্তেপি অট্ঠকথাযং উপসম্পদাৱিনিচ্ছযকথা পাড়িৱণ্ণনাৱসেনেৱ আগতা, নো পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযৱসেন, ইমস্স পন পকৰণস্স পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযকথাভূতত্তা তমকথেত্ৱা নিস্সযৱিনিচ্ছযো এৱ আচৰিযেন কথিতো, মযং পন উপসম্পদাৱিনিচ্ছযস্স অতিসুখুমত্তা অতিগম্ভীৰত্তা সুদুল্লভত্তা সাসনানুগ্গহত্থং আচৰিযেন অৱুত্তম্পি সমন্তপাসাদিকতো নীহৰিত্ৱা ৱিমতিৱিনোদনীআদিপ্পকৰণেসু আগতৱিনিচ্ছযেন অলঙ্কৰিত্ৱা তং ৱিনিচ্ছযং কথযিস্সাম.
তেন খো পন সমযেনাতি যেন সমযেন ভগৱতা ‘‘ন ভিক্খৱে অনুপজ্ঝাযকো’’তিআদিসিক্খাপদং অপঞ্ঞত্তং হোতি, তেন সমযেন. অনুপজ্ঝাযকন্তি উপজ্ঝং অগাহাপেত্ৱা সব্বেন সব্বং উপজ্ঝাযৱিৰহিতং, এৱং উপসম্পন্না নেৱ ধম্মতো ন আমিসতো সঙ্গহং লভন্তি, তে পৰিহাযন্তিযেৱ, ন ৱড্ঢন্তি. ন ভিক্খৱে অনুপজ্ঝাযকোতি উপজ্ঝং অগাহাপেত্ৱা নিৰুপজ্ঝাযকো ন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিতো পট্ঠায এৱং উপসম্পাদেন্তস্স আপত্তি হোতি, কম্মং পন ন কুপ্পতি. কেচি ‘‘কুপ্পতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. ‘‘সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তিআদীসুপি উভতোব্যঞ্জনকুপজ্ঝাযপৰিযোসানেসু এসেৱ নযো.
অপত্তকা হত্থেসু পিণ্ডায চৰন্তীতি যো হত্থেসু পিণ্ডো লব্ভতি, তদত্থায চৰন্তি. সেয্যথাপি তিত্থিযাতি যথা আজীৱকনামকা তিত্থিযা. সূপব্যঞ্জনেহি মিস্সেত্ৱা হত্থেসু ঠপিতপিণ্ডমেৱ হি তে ভুঞ্জন্তি. আপত্তি দুক্কটস্সাতি এৱং উপসম্পাদেন্তস্সেৱ আপত্তি হোতি, কম্মং পন ন কুপ্পতি, অচীৱৰকাদিৱত্থূসুপি এসেৱ নযো.
যাচিতকেনাতি ‘‘যাৱ উপসম্পদং কৰোম, তাৱ দেথা’’তি যাচিত্ৱা গহিতেন, তাৱকালিকেনাতি অত্থো. ঈদিসেন হি পত্তেন ৱা চীৱৰেন ৱা পত্তচীৱৰেন ৱা উপসম্পাদেন্তস্সেৱ আপত্তি হোতি, কম্মং পন ন কুপ্পতি, তস্মা পৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰোৱ উপসম্পাদেতব্বো. সচে তস্স নত্থি, আচৰিযুপজ্ঝাযা চস্স দাতুকামা হোন্তি, অঞ্ঞে ৱা ভিক্খূ, নিৰপেক্খেহি ৱিস্সজ্জেত্ৱা অধিট্ঠানূপগং পত্তচীৱৰং দাতব্বং.
গোত্তেনপি অনুস্সাৱেতুন্তি ‘‘মহাকস্সপস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৱং গোত্তং ৱত্ৱা অনুস্সাৱেতুং অনুজানামীতি অত্থো. দ্ৱে একানুস্সাৱনেতি দ্ৱে একতো অনুস্সাৱনে, একেন একস্স, অঞ্ঞেন ইতৰস্সাতি এৱং দ্ৱীহি ৱা আচৰিযেহি একেন ৱা একক্খণে কম্মৱাচং অনুস্সাৱেন্তেহি উপসম্পাদেতুং অনুজানামীতি অত্থো. দ্ৱে তযো একানুস্সাৱনে কাতুং, তঞ্চ খো একেন উপজ্ঝাযেনাতি দ্ৱে ৱা তযো ৱা জনে পুৰিমনযেনেৱ একতো অনুস্সাৱনে কাতুং অনুজানামি, তঞ্চ খো অনুস্সাৱনকিৰিযং একেন উপজ্ঝাযেন অনুজানামীতি অত্থো. তস্মা একেন আচৰিযেন দ্ৱে ৱা তযো ৱা অনুস্সাৱেতব্বা. দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা আচৰিযেহি ৱিসুং ৱিসুং একেন একস্সাতি এৱং একপ্পহাৰেনেৱ দ্ৱে তিস্সো ৱা কম্মৱাচা কাতব্বা. সচে পন নানাচৰিযা নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, তিস্সত্থেৰো সুমনত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং, সুমনত্থেৰো তিস্সত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং অনুস্সাৱেতি, অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ গণপূৰকা হোন্তি, ৱট্টতি. সচে নানুপজ্ঝাযা হোন্তি, একো আচৰিযো হোতি, ‘‘ন ত্ৱেৱ নানুপজ্ঝাযেনা’’তি পটিক্খিত্তত্তা ন ৱট্টতি. ইদং সন্ধায হি এস পটিক্খেপো.
পঠমং উপজ্ঝং গাহাপেতব্বোতি এত্থ ৱজ্জাৱজ্জং উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝা, তং উপজ্ঝং ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, হোহী’’তি এৱং ৱদাপেত্ৱা গাহাপেতব্বো. ৱিত্থাযন্তীতি ৱিত্থদ্ধগত্তা হোন্তি. যং জাতন্তি যং তৱ সৰীৰে জাতং নিব্বত্তং ৱিজ্জমানং, তং সঙ্ঘমজ্ঝে পুচ্ছন্তে সন্তং অত্থীতি ৱত্তব্বন্তিআদি. উল্লুম্পতু মন্তি উদ্ধৰতু মং.
তাৱদেৱাতি উপসম্পন্নসমনন্তৰমেৱ. ছাযা মেতব্বাতি একপোৰিসা ৱা দ্ৱিপোৰিসা ৱাতি ছাযা মেতব্বা. উতুপ্পমাণং আচিক্খিতব্বন্তি ‘‘ৱস্সানো হেমন্তো গিম্হো’’তি উতুপ্পমাণং আচিক্খিতব্বং. এত্থ চ উতুযেৱ উতুপ্পমাণং. সচে ৱস্সানাদযো অপৰিপুণ্ণা হোন্তি, যত্তকেহি দিৱসেহি যস্স যো উতু অপৰিপুণ্ণো, তে দিৱসে সল্লক্খেত্ৱা সো দিৱসভাগো আচিক্খিতব্বো. অথ ৱা ‘‘অযং নাম উতু, সো চ খো পৰিপুণ্ণো অপৰিপুণ্ণো ৱা’’তি এৱং উতুপ্পমাণং আচিক্খিতব্বং, ‘‘পুব্বণ্হো ৱা সাযন্হো ৱা’’তি এৱং দিৱসভাগো আচিক্খিতব্বো. সঙ্গীতীতি ইদমেৱ সব্বং একতো কত্ৱা ‘‘ত্ৱং কিং লভসি, কা তে ছাযা, কিং উতুপ্পমাণং, কো দিৱসভাগো’’তি পুট্ঠো ‘‘ইদং নাম লভামি ৱস্সং ৱা হেমন্তং ৱা গিম্হং ৱা, অযং মে ছাযা, ইদং উতুপ্পমাণং, অযং দিৱসভাগোতি ৱদেয্যাসী’’তি এৱং আচিক্খিতব্বং.
ওহাযাতি ছড্ডেত্ৱা. দুতিযং দাতুন্তি উপসম্পদমাড়কতো পৰিৱেণং গচ্ছন্তস্স দুতিযকং দাতুং অনুজানামি, চত্তাৰি চ অকৰণীযানি আচিক্খিতুন্তি অত্থো. পণ্ডুপলাসোতি পণ্ডুৱণ্ণো পত্তো. বন্ধনা পৱুত্তোতি ৱণ্টতো পতিতো. অভব্বো হৰিতত্থাযাতি পুন হৰিতো ভৱিতুং অভব্বো. পুথুসিলাতি মহাসিলা. অযং সমন্তপাসাদিকতো নীহৰিত্ৱা আভতো উপসম্পদাৱিনিচ্ছযো.
অনুপজ্ঝাযাদিৱত্থূসু সিক্খাপদং অপঞ্ঞত্তন্তি ‘‘ন অনুপজ্ঝাযকো উপসম্পাদেতব্বো’’তি (মহাৱ. ১১৭) ইধেৱ পঞ্ঞাপিযমানং সিক্খাপদং সন্ধায ৱুত্তং. কম্মং পন ন কুপ্পতীতি ইদং উপজ্ঝাযাভাৱেপি ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি মতস্স ৱা ৱিব্ভন্তস্স ৱা পুৰাণউপজ্ঝাযস্স, অঞ্ঞস্স ৱা যস্স কস্সচি অৱিজ্জমানস্সপি নামেন সব্বত্থ উপজ্ঝাযকিত্তনস্স কতত্তা ৱুত্তং. যদি হি উপজ্ঝাযকিত্তনং ন কৰেয্য, ‘‘পুগ্গলং ন পৰামসতী’’তি ৱুত্তকম্মৱিপত্তি এৱ সিযা. তেনেৱ পাড়িযং (মহাৱ. ১১৭) ‘‘অনুপজ্ঝাযক’’ন্তি ৱুত্তং, অট্ঠকথাযম্পি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৭) অস্স ‘‘উপজ্ঝাযং অকিত্তেত্ৱা’’তি অৱত্ৱা ‘‘উপজ্ঝাযং অগাহাপেত্ৱা সব্বেন সব্বং উপজ্ঝাযৱিৰহিতং’’ ইচ্চেৱ অত্থো ৱুত্তো. পাড়িযং সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনাতি ‘‘অযং ইত্থন্নামো সঙ্ঘস্স উপসম্পদাপেক্খো, ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেনা’’তি এৱং কম্মৱাচায সঙ্ঘমেৱ উপজ্ঝাযং কিত্তেত্ৱাতি অত্থো. এৱং গণেন উপজ্ঝাযেনাতি এত্থাপি ‘‘অযং ইত্থন্নামো গণস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তিআদিনা যোজনা ৱেদিতব্বা. এৱং ৱুত্তেপি কম্মং ন কুপ্পতি এৱ দুক্কটস্সেৱ ৱুত্তত্তা, অঞ্ঞথা ‘‘সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তি ৱদেয্য. তেনাহ ‘‘সঙ্ঘেনা’’তিআদি. তত্থ পণ্ডকাদিউপজ্ঝাযেহি কৰিযমানেসু কম্মেসু পণ্ডকাদিকে ৱিনাৱ যদি পঞ্চৱগ্গাদিগণো পূৰতি, কম্মং ন কুপ্পতি, ইতৰথা কুপ্পতীতি ৱেদিতব্বং.
অপত্তচীৱৰৱত্থূসুপি পত্তচীৱৰানং অভাৱেপি ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি কম্মৱাচায সাৱিতত্তা কম্মকোপং অৱত্ৱা দুক্কটমেৱ ৱুত্তং. ইতৰথা সাৱনায হাপনতো কম্মকোপো এৱ সিযা. কেচি পন ‘‘পঠমং অনুঞ্ঞাতকম্মৱাচাযং উপসম্পন্না ৱিয ইদানিপি ‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’ন্তি অৱত্ৱা কম্মৱাচায উপসম্পন্নাপি সূপসম্পন্না এৱা’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. অনুঞ্ঞাতকালতো পট্ঠায হি অপৰামসনং সাৱনায হাপনৱিপত্তি এৱ হোতি ‘‘ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি পদস্স হাপনে ৱিয. তম্পি হি পচ্ছা অনুঞ্ঞাতং, ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, উপসম্পদং যাচামী’’তিআদিৱাক্যেন অযাচেত্ৱা তম্পি উপসম্পাদেন্তো ‘‘অযং ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি ৱত্ৱাৱ যদি কম্মৱাচং কৰোতি, কম্মং সুকতমেৱ হোতি. নো চে, ৱিপন্নং. সব্বপচ্ছা হি অনুঞ্ঞাতকম্মৱাচতো কিঞ্চিপি পৰিহাপেতুং ন ৱট্টতি, সাৱনায হাপনমেৱ হোতি, অঞ্ঞে ৱা ভিক্খূ দাতুকামা হোন্তীতি সম্বন্ধো, অযমেত্থ ৱিমতিৱিনোদনিযা (ৱি. ৱি. টী. মহাৱগ্গ ২.১১৭) আভতো ৱিনিচ্ছযো. সাৰত্থদীপনীৱিনিচ্ছযো পন ইধেৱ অন্তোগধা হোতি অপ্পতৰত্তা অৱিসেসত্তা চ.
ৱজিৰবুদ্ধিটীকাযং (ৱজিৰ. টী. মহাৱগ্গ ১১৭) পন ‘‘কেচি কুপ্পতীতি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্ব’’ন্তি যং ৱুত্তং, তং ‘‘পঞ্চৱগ্গকৰণীযঞ্চে, ভিক্খৱে, কম্মং, ভিক্খুনিপঞ্চমো কম্মং কৰেয্য, অকম্মং ন চ কৰণীয’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ৩৯০) নযেন ৱুত্তত্তা পণ্ডকানং গণপূৰণভাৱে এৱ কম্মং কুপ্পতি, ন সব্বন্তি কত্ৱা সুৱুত্তং, ইতৰথা ‘‘পণ্ডকুপজ্ঝাযেন কম্মং কৰেয্য, অকম্মং ন চ কৰণীয’’ন্তিআদিকায পাড়িযা ভৱিতব্বং সিযা. যথা অপৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰস্স উপসম্পাদনকালে কম্মৱাচাযং ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি অসন্তং ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা উপসম্পদায কতায তস্মিং অসন্তেপি উপসম্পদা ৰুহতি, এৱং ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো আযস্মতো ধম্মৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি অৱত্থুং পণ্ডকুপজ্ঝাযাদিং, অসন্তং ৱা ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা কতাযপি গণপূৰকানমত্থিতায উপসম্পদা ৰুহতেৱ. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পণ্ডকুপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স, সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তিআদিৱচনস্স অভাৱা অযমত্থো সিদ্ধোৱ হোতি. ন হি বুদ্ধা ৱত্তব্বযুত্তং ন ৱদন্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘যো পন ভিক্খু জানং ঊনৱীসতিৱস্সং …পে… সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তিআদি (পাচি. ৪০৩). তথা ‘‘ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো’’তি (মহাৱ. ৭১) ৱচনতো থেয্যসংৱাসকাদিআচৰিযেহি অনুস্সাৱনায কতায উপসম্পদা ন ৰুহতি তেসং অভিক্খুত্তাতি ৱচনম্পি ন গহেতব্বং.
কিঞ্চ ভিয্যো – ‘‘ইমানি চত্তাৰি কম্মানি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপজ্জন্তী’’তিআদিনা (পৰি. ৪৮২) নযেন কম্মানং সম্পত্তিৱিপত্তিযা কথিযমানায ‘‘সত্তহি আকাৰেহি কম্মানি ৱিপজ্জন্তি ৱত্থুতো ৱা ঞত্তিতো ৱা অনুস্সাৱনতো ৱা সীমতো ৱা পৰিসতো ৱা উপজ্ঝাযতো ৱা আচৰিযতো ৱা’’তি অকথিতত্তা ন গহেতব্বং. ‘‘পৰিসতো ৱা’’তি ৱচনেন আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৱা সঙ্গহো কতোতি চে? ন, ‘‘দ্ৱাদসহি আকাৰেহি পৰিসতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তী’’তি এতস্স ৱিভঙ্গে তেসমনামট্ঠত্তা, অযমত্থো যস্মা তত্থ তত্থ সৰূপেন ৱুত্তপাড়িৱসেনেৱ সক্কা জানিতুং, তস্মা নযমুখং দস্সেত্ৱা সংখিত্তোতি অযমস্স যুত্তিগৱেসনাতি ৱুত্তং.
তত্ৰিদং ৱিচাৰেতব্বং – অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদেন্তা তে ভিক্খূ যথাৱুত্তনযেন অভূতং ৱত্থুং কিত্তযিংসু, উদাহু মুসাৱাদভযা তানেৱ পদানি ন সাৱেসুন্তি. কিঞ্চেত্থ – যদি তাৱ উপজ্ঝাযাভাৱতো ন সাৱেসুং, ‘‘পুগ্গলং ন পৰামসতী’’তি ৱুত্তৱিপত্তিপ্পসঙ্গো হোতি, অথ সাৱেসুং, মুসাৱাদো নেসং ভৱতীতি? ৱুচ্চতে – সাৱেসুংযেৱ যথাৱুত্তৱিপত্তিপ্পসঙ্গভযা, ‘‘কম্মং পন ন কুপ্পতী’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা চ. ন, মুসাৱাদস্স অসম্ভৱতো, মুসাৱাদেনপি কম্মসম্ভৱতো চ. ন হি সক্কা মুসাৱাদেন কম্মৱিপত্তিসম্পত্তিং কাতুন্তি. তস্মা ‘‘অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদেন্তী’’তি ৱচনস্স চ উভযদোসৱিনিমুত্তো অত্থো পৰিযেসিতব্বো.
অযঞ্চেত্থ যুত্তি – যথা পুব্বে পব্বজ্জুপসম্পদুপজ্ঝাযেসু ৱিজ্জমানেসুপি উপজ্ঝাযগ্গহণক্কমেন অগ্গহিতত্তা ‘‘তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অনুপজ্ঝাযক’’ন্তিআদি ৱুত্তং, তথা ইধাপি উপজ্ঝাযস্স ৱিজ্জমানস্সেৱ সতো অগ্গহিতত্তা ‘‘অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদেন্তী’’তি ৱুত্তং. কম্মৱাচাচৰিযেন পন ‘‘গহিতো তেন উপজ্ঝাযো’’তি সঞ্ঞায উপজ্ঝাযং কিত্তেত্ৱা কম্মৱাচং সাৱেতব্বং. কেনচি ৱা কাৰণেন কাযসামগ্গিং অদেন্তস্স উপজ্ঝাযস্স ছন্দং গহেত্ৱা কম্মৱাচং সাৱেতি, উপজ্ঝাযো ৱা উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝং দত্ৱা পচ্ছা উপসম্পন্নে তস্মিং তাদিসে ৱত্থুস্মিং সমনুযুঞ্জিযমানো ৱা অসমনুযুঞ্জিযমানো ৱা উপজ্ঝাযদানতো পুব্বে এৱ সামণেৰো পটিজানাতি, সিক্খাপচ্চক্খাতকো ৱা অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নকো ৱা পটিজানাতি, ছন্দহাৰকাদযো ৱিয উপজ্ঝাযো ৱা অঞ্ঞসীমাগতো হোতি. কম্মৱাচা ৰুহতীতি ৱত্ৱা ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেন উপসম্পদ’’ন্তি ৱুত্তত্তা. কেচি ‘‘ৱিনযধৰপঞ্চমেন উপজ্ঝাযেন সন্নিহিতেনেৱ ভৱিতব্ব’’ন্তি ৱদন্তীতি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. সো চ পাঠো অপ্পমাণো মজ্ঝিমেসু জনপদেসু তস্স ৱচনস্সাভাৱতো. অসন্নিহিতেপি উপজ্ঝাযে কম্মৱাচা ৰুহতীতি আপজ্জতীতি চে? ন. কস্মা? কম্মসম্পত্তিযং ‘‘পুগ্গলং পৰামসতী’’তি ৱুত্তপাঠোৱ নো পমাণং. ন হি তত্থ অসন্নিহিতো উপজ্ঝাযসঙ্খাতো পুগ্গলো পৰামসনং অৰহতি, তস্মা তত্থ সঙ্ঘপৰামসনং ৱিয পুগ্গলপৰামসনং ৱেদিতব্বং. সঙ্ঘেন গণেন উপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেন্তি তেসং অত্থতো পুগ্গলত্তা, পণ্ডকাদিউপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেন্তি উপসম্পাদনকালে অৱিদিতত্তাতি পোৰাণা.
অপত্তচীৱৰং উপসম্পাদেন্তীতি কম্মৱাচাচৰিযো ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি সঞ্ঞায, কেৱলং অত্থসম্পত্তিং অনপেক্খিত্ৱা সন্তপদনীহাৰেন ৱা ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি কম্মৱাচং সাৱেতি. যথা এতৰহি মতৱিপ্পৱুত্তমাতাপিতিকোপি ‘‘অনুঞ্ঞাতোসি মাতাপিতূহী’’তি পুট্ঠো ‘‘আম ভন্তে’’তি ৱদতি, কিং বহুনা? অযং পনেত্থ সাৰো – ‘‘তস্মিং সমযে চত্তাৰি কম্মানি পঞ্চহাকাৰেহি ৱিপজ্জন্তী’’তি লক্খণস্স ন তাৱ পঞ্ঞত্তত্তা অনুপজ্ঝাযকাদিং উপসম্পাদেন্তি. ৱজ্জনীযপুগ্গলানং অৱুত্তত্তা পণ্ডকুপজ্ঝাযাদিং উপসম্পাদেন্তি, তেৰসন্তৰাযপুচ্ছায অদস্সনত্তা অপত্তচীৱৰকং উপসম্পাদেন্তি, ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন উপসম্পাদেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৬৯) এৱং সব্বপঠমং অনুঞ্ঞাতায কম্মৱাচায ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি অৱচনমেত্থ সাধকন্তি ৱেদিতব্বং. তঞ্হি ৱচনং অনুক্কমেনানুঞ্ঞাতন্তি.
ইদং তাৱ সব্বথা হোতু, ‘‘মূগং পব্বাজেন্তি বধিৰং পব্বাজেন্তী’’তি ইদং কথং সম্ভৱিতুমৰহতি আদিতো পট্ঠায ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে ইমেহি তীহি সৰণগমনেহি পব্বজ্জ’’ন্তিআদিনা অনুঞ্ঞাতত্তাতি? ৱুচ্চতে – ‘‘এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, পব্বাজেতব্বোতি, এৱং ৱদেহীতি ৱত্তব্বো…পে… ততিযম্পি সঙ্ঘং সৰণং গচ্ছামী’’তি এত্থ ‘‘এৱং ৱদেহীতি ৱত্তব্বো’’তি ইমস্স ৱচনস্স মিচ্ছা অত্থং গহেত্ৱা মূগং পব্বাজেসুং. ‘‘এৱং ৱদেহী’’তি তং পব্বজ্জাপেক্খং আণাপেত্ৱা সযং উপজ্ঝাযেন ৱত্তব্বো ‘‘ততিযম্পি সঙ্ঘং সৰণং গচ্ছামী’’তি, সো পব্বজ্জাপেক্খা তথা আণত্তো উপজ্ঝাযৱচনস্স অনু অনু ৱদতু ৱা মা ৱা, তত্থ তত্থ ভগৱা ‘‘কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতি, ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতি, কাযেন ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতি, গহিতো হোতি উপজ্ঝাযো. দিন্নো হোতি ছন্দো, দিন্না হোতি পাৰিসুদ্ধি, দিন্না হোতি পৱাৰণা’’তি ৱদতি. তদনুমানেন ৱা কাযেন তেন পব্বজ্জাপেক্খেন ৱিঞ্ঞত্তং হোতি সৰণগমনন্তি ৱা লোকেপি কাযেন ৱিঞ্ঞাপেন্তো এৱং ৱদতীতি ৱুচ্চতি, তং পৰিযাযং গহেত্ৱা মূগং পব্বাজেন্তীতি ৱেদিতব্বং. পোৰাণগণ্ঠিপদে ‘‘মূগং কথং পব্বাজেন্তীতি পুচ্ছং কত্ৱা তস্স কাযপসাদসম্ভৱতো কাযেন পহাৰং দত্ৱা হত্থমুদ্দায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা পব্বাজেসু’’ন্তি ৱুত্তং. কিং বহুনা?
অযং পনেত্থ সাৰো – যথা পুব্বে পব্বজ্জাধিকাৰে ৱত্তমানে পব্বজ্জাভিলাপং উপচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘পণ্ডকো, ভিক্খৱে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৱ. ১০৯) নযেন উপসম্পদৱসেনেৱ অভিলাপো কতো. থেয্যসংৱাসকপদে অসম্ভৱতো কিঞ্চাপি সো ন কতো, পব্বজ্জাৱ তত্থ কতা, সব্বত্থ পন উপসম্পদাভিলাপেন অধিপ্পেতা তদনুভাৱতো উপসম্পদায, পব্বজ্জায ৱাৰিতায উপসম্পদা ৱাৰিতা হোতীতি কত্ৱা, তথা ইধ উপসম্পদাধিকাৰে ৱত্তমানে উপসম্পদাভিলাপং উপচ্ছিন্দিত্ৱা উপসম্পদমেৱ সন্ধায পব্বজ্জাভিলাপো কতোতি ৱেদিতব্বো. কামং সো ন কত্তব্বো, মূগপদে অসম্ভৱতো তস্স ৱসেন আদিতো পট্ঠায উপসম্পদাভিলাপোৱ কত্তব্বো ৱিয দিস্সতি, তথাপি তস্সেৱ মূগপদস্স ৱসেন আদিতো পট্ঠায পব্বজ্জাভিলাপোৱ কতো মিচ্ছাগহণনিৱাৰণত্থং. কথং? ‘‘মূগো, ভিক্খৱে, অপত্তো ওসাৰণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসাৰেতি, সোসাৰিতো’’তি (মহাৱ. ৩৯৬) ৱচনতো হি মূগো উপসম্পন্নো হোতীতি সিদ্ধং, সো কেৱলং উপসম্পন্নোৱ হোতি, ন পন পব্বজিতো তস্স পব্বজ্জায অসম্ভৱতোতি মিচ্ছাগাহো হোতি, তং পৰিৱজ্জাপেত্ৱা যো উপসম্পন্নো, সো পব্বজিতোৱ হোতি. পব্বজিতো পন অত্থি কোচি উপসম্পন্নো, অত্থি কোচি অনুপসম্পন্নোতি ইমং সম্মাগাহং উপ্পাদেতি ভগৱাতি ৱেদিতব্বং.
অপিচ তেসং হত্থচ্ছিন্নাদীনং পব্বজিতানং সুপব্বজিতভাৱদীপনত্থং, পব্বজ্জাভাৱসঙ্কানিৱাৰণত্থঞ্চেত্থ পব্বজ্জাভিলাপো কতো. কথং? ‘‘ন, ভিক্খৱে, হত্থচ্ছিন্নো পব্বাজেতব্বো’’তিআদিনা (মহাৱ. ১১৯) পটিক্খেপেন, ‘‘পব্বজিতা সুপব্বজিতা’’তি ৱুত্তট্ঠানাভাৱেন চ তেসং পব্বজ্জাভাৱসঙ্কা ভৱেয্য, যথা পসঙ্কা ভৱে, তথা পসঙ্কং ঠপেয্য. খন্ধকে উপসম্পদং সন্ধায ‘‘হত্থচ্ছিন্নো, ভিক্খৱে, অপত্তো ওসাৰণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসাৰেতি, সোসাৰিতো’’তিআদিনা (মহাৱ. ৩৯৬) নযেন ভগৱা নিৱাৰেতি. তেনেৱ নযেন পব্বজিতা পনেতে সব্বেপি সুপব্বজিতা এৱাতি দীপেতি. অঞ্ঞথা সব্বেপেতে উপসম্পন্নাৱ হোন্তি, ন পব্বজিতাতি অযমনিট্ঠপ্পসঙ্গো আপজ্জতি. কথং? ‘‘হত্থচ্ছিন্নো, ভিক্খৱে, ন পব্বাজেতব্বো, পব্বজিতো নাসেতব্বো’’তি ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, হত্থচ্ছিন্নো পব্বাজেতব্বো, যো পব্বাজেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স, সো চ অপব্বজিতো’’তি (মহাৱ. ১১৯) ৱা তন্তিযা ঠপিতায চম্পেয্যক্খন্ধকে ‘‘সোসাৰিতো’’তি ৱুত্তত্তা কেৱলং ‘‘ইমে হত্থচ্ছিন্নাদযো উপসম্পন্নাৱ হোন্তি, ন পব্বজিতা’’তি ৱা ‘‘উপসম্পন্নাপি চে পব্বজিতা, নাসেতব্বা’’তি ৱা অনিট্ঠকোট্ঠাসো আপজ্জতীতি অধিপ্পাযো.
ইদং পনেত্থ ৱিচাৰেতব্বং – ‘‘সো চ অপব্বজিতো’’তি ৱচনাভাৱতো মূগস্স পব্বজ্জাসিদ্ধিপসঙ্গতো পব্বজ্জাপি একতোসুদ্ধিযা হোতীতি অযমনিট্ঠকোট্ঠাসো কথং নাপজ্জতীতি? পব্বজ্জাভিলাপেন উপসম্পদা ইধাধিপ্পেতাতি সম্মাগাহেন নাপজ্জতীতি, অঞ্ঞথা যথাব্যঞ্জনং অত্থে গহিতে যথাপঞ্ঞত্তদুক্কটাভাৱসঙ্খাতো অপৰো অনিট্ঠকোট্ঠাসো আপজ্জতি. কথং? ‘‘ন, ভিক্খৱে, মূগো পব্বাজেতব্বো, যো পব্বাজেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তদুক্কটং পব্বজ্জাপৰিযোসানে হোতি, ন তস্সাৱিপ্পকতায. পুব্বপযোগদুক্কটমেৱ হি পঠমং আপজ্জতি, তস্মা মূগস্স পব্বজ্জাপৰিযোসানস্সেৱ অভাৱতো ইমস্স দুক্কটস্স ওকাসো চ ন সব্বকালং সম্ভৱেয্য, উপসম্পদাৱসেন পন অত্থে গহিতে সম্ভৱতি কম্মনিব্বত্তিতো. তেনেৱ পাড়িযং ‘‘ন, ভিক্খৱে, পণ্ডকো উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি দুক্কটং ন পঞ্ঞত্তং. অপঞ্ঞত্তত্তা পুব্বপযোগদুক্কটমেৱ চেত্থ সম্ভৱতি, নেতৰং. এত্তাৱতা সিদ্ধমেতং পব্বজ্জাভিলাপেন উপসম্পদাৱ তত্থ অধিপ্পেতা, ন পব্বজ্জাতি. এত্থাহ সামণেৰপব্বজ্জা ন কাযপযোগতো হোতীতি কথং পঞ্ঞাযতীতি? ৱুচ্চতে – কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতীতিআদিত্তিকা দস্সনতোতি আগতো.
‘‘গোত্তেনপি অনুস্সাৱেতু’’ন্তি (মহাৱ. ১২২) ৱচনতো যেন ৱোহাৰেন ৱোহৰতি, তেন ৱট্টতীতি সিদ্ধং, তস্মা ‘‘কো নামো তে উপজ্ঝাযো’’তি পুট্ঠেনপি গোত্তমেৱ নামং কত্ৱা ৱত্তব্বন্তি সিদ্ধং হোতি, তস্মা চতুব্বিধেসু নামেসু যেন কেনচি নামেন অনুস্সাৱনা কাতব্বাতি ৱদন্তি. একস্স বহূনি নামানি হোন্তি, তত্থ একং নামং ঞত্তিযা, একং অনুস্সাৱনায কাতুং ন ৱট্টতি, অত্থতো ব্যঞ্জনতো চ অভিন্নাহি অনুস্সাৱনাহি ভৱিতব্বন্তি. কিঞ্চাপি ‘‘ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি পাড়িযং ‘‘আযস্মতো’’তি পদং পচ্ছা ৱুত্তং, কম্মৱাচাপাড়িযং পন ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো আযস্মতো ধম্মৰক্খিতস্সা’’তি পঠমং লিখন্তি, তং উপ্পটিপাটিযা ৱুত্তন্তি ন পচ্চেতব্বং. পাড়িযঞ্হি ‘‘ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্সা’’তি অত্থমত্তং দস্সিতং, তস্মা পাড়িযং অৱুত্তোপি ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো আযস্মতো ধম্মৰক্খিতস্সা’’তি কম্মৱাচাপাড়িযং পযোগো দস্সিতো. ‘‘ন মে দিট্ঠো ইতো পুব্বে ইচ্চাযস্মা সাৰিপুত্তো’’তি চ ‘‘আযস্মা সাৰিপুত্তো অত্থকুসলো’’তি চ পঠমং ‘‘আযস্মা’’তি পযোগস্স দস্সনতোতি ৱদন্তি. কত্থচি ‘‘আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱত্ৱা কত্থচি কেৱলং ‘‘বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি সাৱেতি, সাৱনং হাপেতীতি ন ৱুচ্চতি নামস্স অহাপিতত্তাতি একে. সচে কত্থচি ‘‘আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱত্ৱা কত্থচি ‘‘বুদ্ধৰক্খিতস্সাযস্মতো’’তি সাৱেতি, পাঠানুৰূপত্তা খেত্তমেৱ ওতিণ্ণন্তিপি একে. ব্যঞ্জনভেদপ্পসঙ্গতো অনুস্সাৱনানং তং ন ৱট্টতীতি ৱদন্তি. সচে পন সব্বট্ঠানেপি একেনেৱ পকাৰেন ৱদতি, ৱট্টতি.
একানুস্সাৱনেতি এত্থ একতো অনুস্সাৱনং এতেসন্তি একানুস্সাৱনাতি অসমানাধিকৰণৱিসযো বাহিৰত্থসমাসোতি দট্ঠব্বং. তেনেৱাহ ‘‘দ্ৱে একতো অনুস্সাৱনে’’তি. তত্থ একতোতি একক্খণেতি অত্থো, ৱিভত্তিঅলোপেন চাযং নিদ্দেসো. পুৰিমনযেনেৱ একতো অনুস্সাৱনে কাতুন্তি ‘‘একেন একস্স, অঞ্ঞেন ইতৰস্সা’’তিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনযেন দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা আচৰিযেহি একেন ৱা একতো অনুস্সাৱনে কাতুং. ৱজ্জাৱজ্জং উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝাতি ইমিনা উপজ্ঝাযসদ্দসমানত্থো উপজ্ঝাসদ্দোপীতি অত্থং দস্সেতীতি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. মহাৱগ্গ ৩.১২৩).
গোত্তেনাপীতি ‘‘আযস্মতো পিপ্পলিস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৱং নামং অৱত্ৱা গোত্তনামেনপীতি অত্থো, তেন ‘‘কো নামো তে উপজ্ঝাযো’’তি পুট্ঠেন গোত্তনামেন ‘‘আযস্মা কস্সপো’’তি ৱত্তব্বন্তি সিদ্ধং হোতি. তস্মা অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি তস্স নামং পসিদ্ধং, তস্মিং ৱা খণে সুখগ্গহণত্থং নামং পঞ্ঞাপিতং, তং সব্বং গহেত্ৱাপি অনুস্সাৱনা কাতব্বা. যথা উপজ্ঝাযস্স, এৱং উপসম্পদাপেক্খস্সাপি গোত্তাদিনামেন তঙ্খণিকনামেন চ অনুস্সাৱনং কাতুং ৱট্টতি, তস্মিম্পি খণে ‘‘অযং তিস্সো’’তি ৱা ‘‘নাগো’’তি ৱা নামং কৰোন্তেহি অনুসাসকসম্মুতিতো পঠমমেৱ কাতব্বং. এৱং অকত্ৱাপি অন্তৰাযিকধম্মানুসাসনপুচ্ছনকালেসু ‘‘কিন্নামোসি, অহং ভন্তে নাগো নাম, কো নামো তে উপজ্ঝাযো, উপজ্ঝাযো মে ভন্তে তিস্সো নামা’’তিআদিনা ৱিঞ্ঞাপেন্তেন উভিন্নম্পি চিত্তে ‘‘মমেতং নাম’’ন্তি যথা সঞ্ঞং উপ্পজ্জতি, এৱং ৱিঞ্ঞাপেতব্বং. সচে পন তস্মিং খণে পকতিনামেন ৱত্ৱা পচ্ছা ‘‘তিস্সো নামা’’তি অপুব্বনামেন অনুস্সাৱেতি, ন ৱট্টতি.
তত্থ চ কিঞ্চাপি উপজ্ঝাযস্সেৱ নামং অগ্গহেত্ৱা যেন কেনচি নামেন ‘‘তিস্সস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তিআদিনাপি পুগ্গলে পৰামট্ঠে কম্মং সুকতমেৱ হোতি অনুপজ্ঝাযকাদীনং উপসম্পদাকম্মং ৱিয উপজ্ঝাযস্স অভাৱেপি অভব্বত্তেপি কম্মৱাচায পুগ্গলে পৰামট্ঠে কম্মস্স সিজ্ঝনতো. উপসম্পদাপেক্খস্স পন যথাসকং নামং ৱিনা অঞ্ঞেন নামেন অনুস্সাৱিতে কম্মং কুপ্পতি, সো অনুপসম্পন্নোৱ হোতি. তত্থ ঠিতো অঞ্ঞো অনুপসম্পন্নো ৱিয গহিতনামস্স ৱত্থুপুগ্গলস্স তত্থ অভাৱা, এতস্স চ নামস্স অনুস্সাৱনায অৱুত্তত্তা. তস্মা উপসম্পদাপেক্খস্স পকতিনামং পৰিৱত্তেত্ৱা অপুব্বেন নাগাদিনামেন অনুস্সাৱিতুকামেন পটিকচ্চেৱ ‘‘ত্ৱং নাগো’’তিআদিনা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা অনুসাসনঅন্তৰাযিকধম্মাপুচ্ছনক্খণেসুপি তস্স চ সঙ্ঘস্স চ যথা পাকটং হোতি, তথা পকাসেত্ৱাৱ নাগাদিনামেন অনুস্সাৱেতব্বং. একস্স বহূনি নামানি হোন্তি, তেসু একং গহেতুং ৱট্টতি.
যং পন উপসম্পদাপেক্খউপজ্ঝাযানং একত্থ গহিতং নামং তদেৱ ঞত্তিযা, সব্বত্থ অনুস্সাৱনাসু চ গহেতব্বং. গহিততো হি অঞ্ঞস্মিং গহিতে ব্যঞ্জনং ভিন্নং নাম হোতি, কম্মং ৱিপজ্জতি. অত্থতো হি ব্যঞ্জনতো চ অভিন্না এৱ ঞত্তি অনুস্সাৱনা চ ৱট্টন্তি. উপজ্ঝাযনামস্স পন পুৰতো ‘‘আযস্মতো তিস্সস্সা’’তিআদিনা আযস্মন্তপদং সব্বত্থ যোজেত্ৱাপি অনুস্সাৱেতি. তথা অযোজিতেপি দোসো নত্থি.
পাড়িযং (মহাৱ. ১২৬) পন কিঞ্চাপি ‘‘ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি পচ্ছতো ‘‘আযস্মতো’’তি পদং ৱুত্তং, তথাপি ‘‘আযস্মা সাৰিপুত্তো অত্থকুসলো’’তিআদিনা নামস্স পুৰতো ‘আযস্মন্তপদ’যোগস্স দস্সনতো পুৰতোৱ পযোগো যুত্ততৰো, তঞ্চ একত্থ যোজেত্ৱা অঞ্ঞত্থ অযোজিতেপি একত্থ পুৰতো যোজেত্ৱা অঞ্ঞত্থ পচ্ছতো যোজনেপি সাৱনায হাপনং নাম ন হোতি নামস্স অহাপিতত্তা. তেনেৱ পাড়িযম্পি ‘‘ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি একত্থ যোজেত্ৱা ‘‘ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তিআদীসু ‘‘আযস্মতো’’তি ন যোজিতন্তি ৱদন্তি. তঞ্চ কিঞ্চাপি এৱং, তথাপি সব্বট্ঠানেপি একেনেৱ পকাৰেন যোজেত্ৱা এৱ ৱা অযোজেত্ৱা ৱা অনুস্সাৱনং পসত্থতৰন্তি গহেতব্বং.
একতো সহেৱ একস্মিং খণে অনুস্সাৱনং এতেসন্তি একানুস্সাৱনা, উপসম্পদাপেক্খা, এতে একানুস্সাৱনে কাতুং. তেনাহ ‘‘একতোঅনুসাৱনে’’তি. ইদঞ্চ একং পদং ৱিভত্তিঅলোপেন দট্ঠব্বং. একেন ৱাতি দ্ৱিন্নম্পি একস্মিং খণে একায এৱ কম্মৱাচায অনুস্সাৱনে একেন আচৰিযেনাতি অত্থো. ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো চ অযং ধম্মৰক্খিতো চ আযস্মতো সঙ্ঘৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তিআদিনা নযেন একেন আচৰিযেন দ্ৱিন্নমেকস্মিং খণে অনুস্সাৱননযো দট্ঠব্বো, ইমিনাৱ নযেন তিণ্ণম্পি একেন আচৰিযেন একক্খণে অনুস্সাৱনং ৱেদিতব্বং.
পুৰিমনযেনেৱ একতো অনুস্সাৱনে কাতুন্তি ‘‘একেন একস্স, অঞ্ঞেন ইতৰস্সা’’তিআদিনা পুব্বে ৱুত্তনযেন দ্ৱিন্নং দ্ৱীহি ৱা তিণ্ণং তীহি ৱা আচৰিযেহি, একেন ৱা আচৰিযেন তযোপি একতোঅনুস্সাৱনে কাতুন্তি অত্থো. ‘‘তঞ্চ খো একেন উপজ্ঝাযেন, ন ত্ৱেৱ নানুপজ্ঝাযেনা’’তি ইদং একেন আচৰিযেন দ্ৱীহি ৱা তীহি ৱা উপজ্ঝাযেহি দ্ৱে ৱা তযো ৱা উপসম্পদাপেক্খে একক্খণে একায অনুস্সাৱনায একানুস্সাৱনে কাতুং ন ৱট্টতীতি পটিক্খেপপদং, ন পন নানাচৰিযেহি নানুপজ্ঝাযেহি তযো একানুস্সাৱনে কাতুং ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘সচে পন নানাচৰিযা নানুপজ্ঝাযা…পে… ৱট্টতী’’তি. যঞ্চেত্থ ‘‘তিস্সত্থেৰো সুমনত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং, সুমনত্থেৰো তিস্সত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিক’’ন্তি এৱং উপজ্ঝাযেহি অঞ্ঞমঞ্ঞং সদ্ধিৱিহাৰিকানং অনুস্সাৱনকৰণং ৱুত্তং, তং উপলক্খণমত্তং. তস্মা সচে তিস্সত্থেৰো সুমনত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং, সুমনত্থেৰো নন্দত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং অনুস্সাৱেতি, অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ গণপূৰকা হোন্তি, ৱট্টতি এৱ. সচে পন উপজ্ঝাযো সযমেৱ অত্তনো সদ্ধিৱিহাৰিকং অনুস্সাৱেতি, এত্থ ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, কম্মং সুকতমেৱ হোতি, অনুপজ্ঝাযকস্সপি যেন কেনচি অনুস্সাৱিতে উপসম্পদা হোতি, কিমঙ্গং পন সউপজ্ঝাযকস্স উপজ্ঝাযেনেৱ অনুস্সাৱনেতি দট্ঠব্বং. তেনেৱ নৱট্টনপক্খং দস্সেতুং ‘‘সচে পনা’’তিআদিমাহ.
উপজ্ঝাতি উপজ্ঝাযসদ্দসমানত্থো আকাৰন্তো উপজ্ঝাসদ্দোতি দস্সেতি. উপজ্ঝায-সদ্দো এৱ ৱা উপজ্ঝা, উপযোগপচ্চত্তৱচনেসু য-কাৰ লোপং কত্ৱা এৱং ৱুত্তো কৰণৱচনাদীসু উপজ্ঝাসদ্দস্স পযোগাভাৱাতি দট্ঠব্বং. পাড়িযং অত্তনাৱ অত্তানং সম্মন্নিতব্বন্তি অত্তনাৱ কত্তুভূতেন কৰণভূতেন অত্তানমেৱ কম্মভূতং পতি সম্মন্ননকিচ্চং কাতব্বং, অত্তানন্তি ৱা পচ্চত্তে উপযোগৱচনং, অত্তনাৱ অত্তা সম্মন্নিতব্বোতি অত্থো. ন কেৱলঞ্চ এত্থেৱ, অঞ্ঞত্ৰাপি তেৰসসম্মুতিআদীসু ইমিনাৱ লক্খণেন অত্তনাৱ অত্তা সম্মন্নিতব্বোৱ. অপিচ সযং কম্মাৰহত্তা অত্তানং মুঞ্চিত্ৱা চতুৱগ্গাদিকো গণো সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বো.
সচ্চকালোতি ‘‘নিগূহিস্সামী’’তি ৱঞ্চনং পহায সচ্চস্সেৱ তে ইচ্ছিতব্বকালো. ভূতকালোতি ৱঞ্চনায অভাৱেপি মনুস্সত্তাদিৱত্থুনো ভূততায অৱস্সং ইচ্ছিতব্বকালো, ইতৰথা কম্মকোপাদিঅন্তৰাযো হোতীতি অধিপ্পাযো. মঙ্কূতি অধোমুখো. উদ্ধৰতূতি অনুপসম্পন্নভাৱতো উপসম্পত্তিযং পতিট্ঠপেতূতি অত্থো.
সব্বকম্মৱাচাসু অত্থকোসল্লত্থং পনেত্থ উপসম্পদকম্মৱাচায এৱমত্থো দট্ঠব্বো – সুণাতূতি সৱনাণত্তিযং পঠমপুৰিসেকৱচনং. তঞ্চ কিঞ্চাপি যো সো সঙ্ঘো সৱনকিৰিযাযং নিযোজীযতি, তস্স সম্মুখত্তা ‘‘সুণাহী’’তি মজ্ঝিমপুৰিসৱচনেন ৱত্তব্বং, তথাপি যস্মা সঙ্ঘসদ্দসন্নিধানে পঠমপুৰিসপ্পযোগোৱ সদ্দৱিদূহি সমাচিণ্ণো ভৱন্তভগৱন্তআযস্মাদিসদ্দসন্নিধানেসু ৱিয ‘‘অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো (পাৰা. ২২), এতস্স সুগত কালো, যং ভগৱা সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেয্য (পাৰা. ২১), পক্কমতাযস্মা (পাৰা. ৪৩৬), সুণন্তু মে আযস্মন্তো’’তিআদীসু (মহাৱ. ১৬৮). তস্মা ইধ পঠমপুৰিসপ্পযোগো কতো. অথ ৱা গাৰৱৱসেনেতং ৱুত্তং. গৰুট্ঠানিযেসু হি গাৰৱৱসেন মজ্ঝিমপুৰিসপযোগুপ্পত্তিযম্পি পঠমপুৰিসপ্পযোগং পযুজ্জন্তি ‘‘দেসেতু সুগতো ধম্ম’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.৬৬; ম. নি. ২.৩৩৮; মহাৱ. ৮) ৱিযাতি দট্ঠব্বং. কেচি পন ‘‘ভন্তে আৱুসোতি পদে অপেক্খিত্ৱা ইধ পঠমপুৰিসপ্পযোগো’’তি ৱদন্তি, তং ন সুন্দৰং ‘‘আচৰিযো মে, ভন্তে, হোহি (মহাৱ. ৭৭), ইঙ্ঘাৱুসো উপালি, ইমং পব্বজিতং অনুযুঞ্জাহী’’তিআদীসু (পাৰা. ৫১৭) তপ্পযোগেপি মজ্ঝিমপুৰিসপ্পযোগস্সেৱ দস্সনতো.
মেতি যো সাৱেতি, তস্স অত্তনিদ্দেসে সামিৱচনং. ভন্তেতি আলপনত্থে ৱুড্ঢেসু সগাৰৱৱচনং, ‘‘আৱুসো’’তি পদং পন নৱকেসু. তদুভযম্পি নিপাতো ‘‘তুম্হে ভন্তে তুম্হে আৱুসো’’তি বহূসুপি সমানৰূপত্তা. সঙ্ঘোতি অৱিসেসতো চতুৱগ্গাদিকে পকতত্তপুগ্গলসমূহে ৱত্ততি. ইধ পন পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু পঞ্চৱগ্গতো পট্ঠায, মজ্ঝিমেসু জনপদেসু দসৱগ্গতো পট্ঠায সঙ্ঘোতি গহেতব্বো. তত্ৰাযং পিণ্ডত্থো – ভন্তে, সঙ্ঘো মম ৱচনং সুণাতূতি. ইদঞ্চ নৱকতৰেন ৱত্তব্বৱচনং. সচে পন অনুস্সাৱকো সব্বেহি ভিক্খূহি ৱুড্ঢতৰো হোতি, ‘‘সুণাতু মে, আৱুসো সঙ্ঘো’’তি ৱত্তব্বং. সোপি চে ‘‘ভন্তে’’তি ৱদেয্য, নৱকতৰো ৱা ‘‘আৱুসো’’তি, কম্মকোপো নত্থি. কেচি পন ‘‘একত্থ ‘আৱুসো’তি ৱত্ৱা অঞ্ঞত্থ ‘ভন্তে’তি ৱুত্তেপি নত্থি দোসো উভযেনপি আলপনস্স সিজ্ঝনতো’’তি ৱদন্তি.
ইদানি যমত্থং ঞাপেতুকামো ‘‘সুণাতূ’’তি সঙ্ঘং সৱনে নিযোজেতি, তং ঞাপেন্তো ‘‘অযং ইত্থন্নামো’’তিআদিমাহ. তত্থ অযন্তি উপসম্পদাপেক্খস্স হত্থপাসে সন্নিহিতভাৱদস্সনং, তেন চ হত্থপাসে ঠিতস্সেৱ উপসম্পদা ৰুহতীতি সিজ্ঝতি হত্থপাসতো বহি ঠিতস্স ‘‘অয’’ন্তি ন ৱত্তব্বতো. তেনেৱ অনুসাসকসম্মুতিযং সো হত্থপাসতো বহি ঠিতত্তা ‘‘অয’’ন্তি ন ৱুত্তো, তস্মা উপসম্পদাপেক্খো অনুপসম্পন্নো হত্থপাসে ঠপেতব্বো. অযং ইত্থন্নামোতি অযং-সদ্দো চ অৱস্সং পযুজ্জিতব্বো, সো চ ইমস্মিং পঠমনামপযোগে এৱাতি গহেতব্বং. ‘‘ইত্থন্নামো’’তি ইদং অনিযমতো তস্স নামদস্সনং, উভযেনপি অযং বুদ্ধৰক্খিতোতিআদিনামং দস্সেতি. ‘‘উপসম্পদাপেক্খো’’তি ভিন্নাধিকৰণৱিসযে বহুব্বীহিসমাসো, উপসম্পদং মে সঙ্ঘো অপেক্খমানোতি অত্থো. তস্স চ উপজ্ঝাযতং সমঙ্গিভাৱেন দস্সেতুং ‘‘ইত্থন্নামস্স আযস্মতো’’তি ৱুত্তং. এতেন ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো আযস্মতো ধম্মৰক্খিতস্স সদ্ধিৱিহাৰিকভূতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৱমাদিনা নযেন নামযোজনায সহ অত্থো দস্সিতো. এত্থ চ ‘‘আযস্মতো’’তি পদং অৱত্ৱাপি ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো ধম্মৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. তেনেৱ পাড়িযং ‘‘ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেনা’’তি এত্থ ‘‘আযস্মতো’’তি পদং ন ৱুত্তং. যঞ্চেত্থ ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ.
ননু চেত্থ উপজ্ঝাযোপি উপসম্পদাপেক্খো ৱিয হত্থপাসে ঠিতো এৱ ইচ্ছিতব্বো, অথ কস্মা ‘‘অযং ইত্থন্নামো ইমস্স ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি এৱং উপজ্ঝাযস্স নামপৰামসনেপি ইদং-সদ্দপ্পযোগো ন কতোতি? নাযং ৱিৰোধো উপজ্ঝাযস্স অভাৱেপি কম্মকোপাভাৱতো. কেৱলঞ্হি কম্মনিব্বত্তিযা সন্তপদৱসেন অৱিজ্জমানস্সপি উপজ্ঝাযস্স নামকিত্তনং অনুপজ্ঝাযস্স উপসম্পদাদীসুপি কৰীযতি, তস্মা উপজ্ঝাযস্স অসন্নিহিতাযপি তপ্পৰামসনমত্তেনেৱ কম্মসিদ্ধিতো ‘‘ইমস্সা’’তি নিদ্দিসিতুং ন ৱট্টতীতি.
পৰিসুদ্ধো অন্তৰাযিকেহি ধম্মেহীতি অভব্বত্তাদিকেহি উপসম্পদায অৱত্থুকৰেহি চেৱ পঞ্চাবাধহত্থচ্ছিন্নাদীহি আপত্তিকৰেহি চ অন্তৰাযিকসভাৱেহি পৰিমুত্তো. এৱং ৱুত্তে এৱ আপত্তিমত্তকৰেহি পঞ্চাবাধাদীহি অপৰিমুত্তস্সপি উপসম্পদা ৰুহতি, নাঞ্ঞথা. পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰন্তি পৰিপুণ্ণমস্স উপসম্পদাপেক্খস্স পত্তচীৱৰং. এৱং ৱুত্তে এৱ অপত্তচীৱৰস্সপি উপসম্পদা ৰুহতি, নাঞ্ঞথা. উপসম্পদং যাচতীতি ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, উপসম্পদং যাচামী’’তিআদিনা (মহাৱ. ১২৬) যাচাপিতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. এৱং তেন সঙ্ঘে অযাচিতেপি ‘‘ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি ৱুত্তে এৱ কম্মং অৱিপন্নং হোতি, নাঞ্ঞথা. উপজ্ঝাযেনাতি উপজ্ঝাযেন কৰণভূতেন, ইত্থন্নামং উপজ্ঝাযং কত্ৱা কম্মভূতং উপসম্পদং দাতুং নিপ্ফাদেতুং কত্তুভূতং সঙ্ঘং যাচতীতি অত্থো. যাচধাতুনো পন দ্ৱিকম্মকত্তা ‘‘সঙ্ঘং উপসম্পদ’’ন্তি দ্ৱে কম্মপদানি ৱুত্তানি.
যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লন্তি এত্থ পত্তো কালো ইমস্স কম্মস্সাতি পত্তকালং, অপলোকনাদিচতুব্বিধং সঙ্ঘগণকম্মং, তদেৱ সকত্থে য-পচ্চযেন ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি ৱুচ্চতি. ইধ পন ঞত্তিচতুত্থউপসম্পদাকম্মং অধিপ্পেতং, তং কাতুং সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং জাতং. যদীতি অনুমতিগহণৱসেন কম্মস্স পত্তকল্লতং ঞাপেতি, যো হি কোচি তত্থ অপত্তকল্লতং মঞ্ঞিস্সতি, সো ৱক্খতি. ইমমেৱ হি অত্থং সন্ধায অনুস্সাৱনাসু ‘‘যস্সাযস্মতো খমতি…পে… সো ভাসেয্যা’’তি (মহাৱ. ১২৭) ৱুত্তং. তদেতং পত্তকল্লং ৱত্থুসম্পদা, অন্তৰাযিকেহি ধম্মেহি চস্স পৰিসুদ্ধতা, সীমাসম্পদা, পৰিসাসম্পদা, পুব্বকিচ্চনিট্ঠানন্তি ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতং.
তত্থ ৱত্থুসম্পদা নাম যথাৱুত্তেহি একাদসঅভব্বপুগ্গলেহি চেৱ অন্তিমৱত্থুঅজ্ঝাপন্নেহি চ অঞ্ঞো পৰিপুণ্ণৱীসতিৱস্সো অনুপসম্পন্নভূতো মনুস্সপুৰিসো. এতস্মিঞ্হি পুগ্গলে সতি এৱ ইদং সঙ্ঘস্স উপসম্পদাকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি, কতঞ্চ কুপ্পমেৱ হোতি.
অন্তৰাযিকেহি ধম্মেহি চস্স পৰিসুদ্ধতা নাম যথাৱুত্তস্সেৱ উপসম্পদাৱত্থুভূতস্স পুগ্গলস্স যে ইমে ভগৱতা পটিক্খিত্তা পঞ্চাবাধফুট্ঠতাদযো মাতাপিতূহি অননুঞ্ঞাততাপঅযোসানা চেৱ হত্থচ্ছিন্নাদযো চ দোসধম্মা কাৰকসঙ্ঘস্স আপত্তাদিঅন্তৰাযহেতুতায ‘‘অন্তৰাযিকা’’তি ৱুচ্চন্তি, তেহি অন্তৰাযিকেহি দোসধম্মেহি পৰিমুত্ততা, ইমিস্সা চ সতি এৱ ইদং কম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি, কতং পন কম্মং সুকতমেৱ হোতি ঠপেত্ৱা ঊনৱীসতিৱস্সং পুগ্গলং.
সীমাসম্পদা পন উপোসথক্খন্ধকে (মহাৱ. ১৩৮ আদযো) ৱক্খমাননযেন সব্বদোসৰহিতায বদ্ধাবদ্ধৱসেনেৱ দুৱিধায সীমায ৱসেন ৱেদিতব্বা. তাদিসায হি সীমায সতি এৱ ইদং কম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি, কতঞ্চ কম্মং ৱিপজ্জতি.
পৰিসাসম্পদা পন যে ইমে উপসম্পদাকম্মস্স সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন কম্মপ্পত্তা দসহি ৱা পঞ্চহি ৱা অনূনাপাৰাজিকং অনাপন্না অনুক্খিত্তা চ সমানসংৱাসকা ভিক্খূ, তেসং একসীমায হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা ঠানং, ছন্দাৰহানঞ্চ ছন্দস্স আনযনং, সম্মুখীভূতানঞ্চ অপ্পটিকোসনং, উপসম্পদাপেক্খৰহিতানং উপোসথক্খন্ধকে পটিক্খিত্তানং গহট্ঠাদিঅনুপসম্পন্নানঞ্চেৱ পাৰাজিকুক্খিত্তকনানাসংৱাসকভিক্খুনীনঞ্চ ৱজ্জনীযপুগ্গলানং সঙ্ঘস্স হত্থপাসে অভাৱো চাতি ইমেহি চতূহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতা. এৱৰূপায চ পৰিসাসম্পদায সতি এৱ ইদং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. তত্থ পুৰিমানং তিণ্ণং অঙ্গানং অঞ্ঞতৰস্সপি অভাৱে কতং কম্মং ৱিপজ্জতি, ন পচ্ছিমস্স.
পুব্বকিচ্চনিট্ঠানং নাম যানিমানি ‘‘পঠমং উপজ্ঝং গাহাপেতব্বো’’তিআদিনা পাড়িযং (মহাৱ. ১২৬) ৱুত্তানি ‘‘উপজ্ঝাগাহাপনং, পত্তচীৱৰাচিক্খণং, ততো তং হত্থপাসতো বহি পেসেত্ৱা অনুসাসকসম্মুতিকম্মকৰণং, সম্মতেন চ গন্ত্ৱা অনুসাসনং, তেন চ পঠমতৰং আগন্ত্ৱা সঙ্ঘস্স ঞত্তিং ঞাপেত্ৱা উপসম্পদাপেক্খং ‘আগচ্ছাহী’তি হত্থপাসে এৱ অব্ভানং, তেন ভিক্খূনং পাদে ৱন্দাপেত্ৱা উপসম্পদাযাচাপনং, ততো অন্তৰাযিকধম্মপুচ্ছকসম্মুতিকম্মকৰণং, সম্মতেন চ পুচ্ছন’’ন্তি ইমানি অট্ঠ পুব্বকিচ্চানি, তেসং সব্বেসং যাথাৱতো কৰণেন নিট্ঠানং. এতস্মিঞ্চ পুব্বকিচ্চনিট্ঠাপনে সতি এৱ ইদং সঙ্ঘস্স উপসম্পদাকম্মং পত্তকল্লং নাম হোতি, নাসতি. এতেসু পন পুব্বকম্মেসু অকতেসুপি কতং কম্মং যথাৱুত্তেসু ৱত্থুসম্পত্তিআদীসু ৱিজ্জমানেসু অকুপ্পমেৱ হোতি. তদেৱমেত্থ পত্তকল্লং ইমেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি সঙ্গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. ইমিনাৱ নযেন হেট্ঠা ৱুত্তেসু, ৱক্খমানেসু চ সব্বেসু কম্মেসু পত্তকল্লতা যথাৰহং যোজেত্ৱা ঞাতব্বা.
ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্যাতি উপসম্পদানিপ্ফাদনেন তংসমঙ্গিং কৰেয্য কৰোতূতি পত্থনাযং, ৱিধিম্হি ৱা ইদং দট্ঠব্বং. যথা হি ‘‘দেৱদত্তং সুখাপেয্যা’’তি ৱুত্তে সুখমস্স নিপ্ফাদেত্ৱা তং সুখসমঙ্গিনং কৰেয্যাতি অত্থো হোতি, এৱমিধাপি উপসম্পদমস্স নিপ্ফাদেত্ৱা তং উপসম্পদাসমঙ্গিনং কৰেয্যাতি অত্থো. পযোজকব্যাপাৰে চেতং. যথা সুখযন্তং কিঞ্চি সুদ্ধকত্তাৰং কোচি হেতুকত্তা সুখহেতুনিপ্ফাদনেন সুখাপেয্যাতি ৱুচ্চতি, এৱমিধাপি উপসম্পজ্জন্তং সুদ্ধকত্তাৰং পুগ্গলং হেতুকত্তুভূতো সঙ্ঘো উপসম্পদাহেতুনিপ্ফাদনেন উপসম্পাদেয্যাতি ৱুত্তো. এতেন চ সুখং ৱিয সুখদাযকেন সঙ্ঘেন পুগ্গলস্স দীযমানা তথাপৱত্তপৰমত্থধম্মে উপাদায অৰিযজনপঞ্ঞত্তা উপসম্পদা নাম সম্মুতিসচ্চতা অত্থীতি সমত্থিতং হোতি. এত্থ চ ‘‘ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতী’’তি (মহাৱ. ১২৭) ৱুত্তত্তা পৰিৱাসাদীসু ৱিয যাচনানুগুণং ‘‘ইত্থন্নামস্স উপসম্পদং দদেয্যা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা ইদং উপসম্পদাকম্মং দানে অসঙ্গহেত্ৱা কম্মলক্খণে এৱ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. ইমিনা নযেন ‘‘ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি, উপসম্পন্নো সঙ্ঘেনা’’তি এত্থাপি অত্থো ৱেদিতব্বো. কেৱলঞ্হি তত্থ ৱত্তমানকালঅতীতকালৱসেন, ইধ পন অনামট্ঠকালৱসেনাতি এত্তকমেৱ ৱিসেসো.
এসা ঞত্তীতি ‘‘সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো’’তি ৱুত্তঞাপনা এসা. ইদঞ্চ অনুস্সাৱনানম্পি সব্ভাৱসূচনত্থং ৱুচ্চতি. অৱস্সঞ্চেতং ৱত্তব্বমেৱ. ঞত্তিকম্মে এৱ তং ন ৱত্তব্বং. তত্থ পন য্য-কাৰে ৱুত্তমত্তে এৱ ঞত্তিকম্মং নিট্ঠিতং হোতীতি দট্ঠব্বং. খমতীতি ৰুচ্চতি. উপসম্পদাতি সঙ্ঘেন দীযমানা নিপ্ফাদিযমানা উপসম্পদা, যস্স খমতি, সো তুণ্হস্সাতি যোজনা. তুণ্হীতি চ অকথনত্থে নিপাতো, অকথনকো অস্স ভৱেয্যাতি অত্থো. খমতি সঙ্ঘস্স ইত্থন্নামস্স উপসম্পদাতি পকতেন সম্বন্ধো. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘তস্মা তুণ্হী’’তি. তত্থ ‘‘আসী’’তি সেসো. যস্মা ‘‘যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্যা’’তি তিক্খত্তুং ৱুচ্চমানোপি সঙ্ঘো তুণ্হী নিৰৱো অহোসি, তস্মা খমতি সঙ্ঘস্সাতি অত্থো. এৱন্তি ইমিনা পকাৰেন. তুণ্হীভাৱেনেৱেতং সঙ্ঘস্স ৰুচ্চনভাৱং ধাৰযামি, বুজ্ঝামি জানামীতি অত্থো. ইতি-সদ্দো পৰিসমাপনত্থে কতো, সো চ কম্মৱাচায অনঙ্গং, তস্মা অনুস্সাৱকেন ‘‘ধাৰযামী’’তি এত্থ মি-কাৰপৰিযোসানমেৱ ৱত্ৱা নিট্ঠপেতব্বং, ইতি-সদ্দো ন পযুজ্জিতব্বোতি দট্ঠব্বং. ইমিনা নযেন সব্বকম্মৱাচানমত্থো ৱেদিতব্বো.
একপোৰিসা ৱাতিআদি সত্তানং সৰীৰছাযং পাদেহি মিনিত্ৱা জাননপ্পকাৰদস্সনং. ছসত্তপদপৰিমিতা হি ছাযা ‘‘পোৰিসা’’তি ৱুচ্চতি, ইদঞ্চ উতুপ্পমাণাচিক্খণাদি চ আগন্তুকেহি সদ্ধিং ৱীমংসিত্ৱা ৱুড্ঢনৱভাৱং ঞত্ৱা ৱন্দনৱন্দাপনাদিকৰণত্থং ৱুত্তং. এতি আগচ্ছতি, গচ্ছতি চাতি উতু, সোৱ পমীযতে অনেন সংৱচ্ছৰন্তি পমাণন্তি আহ ‘‘উতুযেৱ উতুপ্পমাণ’’ন্তি. অপৰিপুণ্ণাতি উপসম্পদাদিৱসেন অপৰিপুণ্ণা. যদি উতুৱেমজ্ঝে উপসম্পাদিতো, তদা তস্মিং উতুম্হি অৱসিট্ঠদিৱসাচিক্খণং দিৱসভাগাচিক্খণন্তি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘যত্তকেহি দিৱসেহি যস্স যো উতু অপৰিপুণ্ণো, তে দিৱসে’’তি. তত্থ যস্স তঙ্খণং লদ্ধূপসম্পদস্স পুগ্গলস্স সম্বন্ধী যো উতু যত্তকেহি দিৱসেহি অপৰিপুণ্ণো, তে দিৱসেতি যোজনা.
ছাযাদিকমেৱ সব্বং সঙ্গহেত্ৱা গাযিতব্বতো কথেতব্বতো সঙ্গীতীতি আহ ‘‘ইদমেৱা’’তিআদি. তত্থ একতো কত্ৱা আচিক্খিতব্বং. ত্ৱং কিং লভসীতি ত্ৱং উপসম্পাদনকালে কতৰৱস্সং, কতৰউতুঞ্চ লভসি, কতৰস্মিং তে উপসম্পদা লদ্ধাতি অত্থো. ৱস্সন্তি ৱস্সানউতু, ইদঞ্চ সংৱচ্ছৰাচিক্খণং ৱিনা ৱুত্তম্পি ন ৱিঞ্ঞাযতীতি ইমিনা উতুআচিক্খণেনেৱ সাসনৱস্সেসু ৱা কলিযুগৱস্সাদীসু ৱা সহস্সিমে ৱা সতিমে ৱা অসুকউতুং লভামীতি দস্সিতন্তি দট্ঠব্বং. ছাযাতি ইদং পাড়িযং আগতপটিপাটিং সন্ধায ৱুত্তং, ৱত্তব্বকম্মতো পন কলিযুগৱস্সাদীসু সব্বদেসপসিদ্ধেসু অসুকৱস্সে অসুকউতুম্হি অসুকমাসে অসুককণ্হে ৱা সুক্কে ৱা পক্খে অসুকে তিথিৱাৰৱিসেসযুত্তে পুব্বণ্হাদিদিৱসভাগে এত্তকে ছাযাপমাণে, নাডিকাপমাণে ৱা মযা উপসম্পদা লদ্ধাতি ৱদেয্যাসীতি এৱং আচিক্খিতব্বং. ইদং সুট্ঠু উগ্গহেত্ৱা আগন্তুকেহি ৱুড্ঢপটিপাটিং ঞত্ৱা পটিপজ্জাহীতি ৱত্তব্বং. ইতি এত্তকো কথামগ্গো ৱিমতিৱিনোদনিযং আগতো. ৱজিৰবুদ্ধিটীকানযো পন একচ্চো ইধেৱ সঙ্গহং গতো, একচ্চো অসন্নিট্ঠানৱিনিচ্ছযত্তা সংসযহেতুকো হোতি, তস্মা ইধ ন গহিতোতি.
ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে
উপসম্পদাৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো.