১৮. কালিকৱিনিচ্ছযকথা

৮৯. এৱং সঙ্ঘিকসেনাসনেসু কত্তব্বৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি চতুকালিকৱিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘কালিকানিপি চত্তাৰী’’তিআদিমাহ. তত্থ কৰণং কাৰো, কিৰিযা. কাৰো এৱ কালো ৰ-কাৰস্স ল-কাৰো যথা ‘‘মহাসালো’’তি. কালোতি চেত্থ পচ্চুপ্পন্নাদিকিৰিযা. ৱুত্তঞ্হি –

‘‘আৰদ্ধানিট্ঠিতো ভাৱো, পচ্চুপ্পন্নো সুনিট্ঠিতো;

অতীতানাগতুপ্পাদ-মপ্পত্তাভিমুখা কিৰিযা’’তি.

এত্থ পন তস্স তস্স কিৰিযাসঙ্খাতস্স কালস্স পভেদভূতো পুৰেভত্তএকঅহোৰত্তসত্তাহজীৱিকপৰিযন্তসঙ্খাতো কালৱিসেসো অধিপ্পেতো. কালে তস্মিং তস্মিং কালৱিসেসে পৰিভুঞ্জিতব্বানীতি কালিকানি. পি-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, তেন কপ্পিযা চতুভূমিযোতি সমুচ্চেতি. চত্তাৰীতি সঙ্খ্যানিদ্দেসো, তেন কালিকানি নাম চত্তাৰি এৱ হোন্তি, ন তীণি ন পঞ্চাতি দস্সেতি, ইদং মাতিকাপদস্স অত্থৱিৱৰণং. তত্থ উদ্দেসে যং মাতিকাযং (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. গন্থাৰম্ভকথা) ‘‘কালিকানিপি চত্তাৰী’’তি এৱং ৱুত্তং, এত্থ এতস্মিং মাতিকাপদে চত্তাৰি কালিকানি ৱেদিতব্বানীতি যোজনা. কতমানি তানীতি আহ ‘‘যাৱকালিক’’ন্তিআদি. যাৱকালিকং…পে… যাৱজীৱিকং ইতি ইমানি ৱত্থূনি চত্তাৰি কালিকানি নামাতি অত্থো.

ইদানি তেসং ৱত্থুঞ্চ ৱিসেসনঞ্চ নামলাভহেতুঞ্চ দস্সেন্তো ‘‘তত্থ পুৰেভত্ত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ তেসু চতূসু কালিকেসু যং কিঞ্চি খাদনীযং ভোজনীযং যাৱকালিকং, অট্ঠৱিধপানং যামকালিকং, সপ্পিআদিপঞ্চৱিধভেসজ্জং সত্তাহকালিকং, সব্বম্পি পটিগ্গহিতং যাৱজীৱিকং ইতি ৱুচ্চতীতি সম্বন্ধো. যং কিঞ্চি খাদনীযভোজনীযন্তি এত্থ অতিব্যাপিতং পৰিহৰিতুং ৱিসেসনমাহ ‘‘পুৰেভত্ত’’ন্ত্যাদি. পুৰেভত্তং পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বমেৱ যাৱকালিকং, ন অঞ্ঞং খাদনীযং ভোজনীযন্ত্যত্থো. যাৱ…পে… পৰিভুঞ্জিতব্বতোতি নামলাভহেতুং, এতেন যাৱ কালো অস্সাতি যাৱকালিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. অট্ঠৱিধং পানন্তি এত্থ অব্যাপিতং পৰিহৰিতুমাহ ‘‘সদ্ধিং অনুলোমপানেহী’’তি. যাৱ…পে… তব্বতোতি নামলাভহেতুং, এতেন যামো কালো অস্সাতি যামকালিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. সত্তাহং নিধেতব্বতোতি নামলাভহেতুং, এতেন সত্তাহো কালো অস্সাতি সত্তাহকালিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. সব্বম্পি পটিগ্গহিতন্তি এত্থ অতিব্যাপিতং পৰিহৰিতুং ‘‘ঠপেত্ৱা উদক’’ন্ত্যাহ. যাৱ…পে… পৰিভুঞ্জিতব্বতোতি নামলাভহেতুং, তেন যাৱজীৱং কালো অস্সাতি যাৱজীৱিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি.

এত্থাহ – ‘‘যো পন ভিক্খু অদিন্নং মুখদ্ৱাৰং আহাৰং আহৰেয্য অঞ্ঞত্ৰ উদকদন্তপোনা, পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ২৬৫) ৱচনতো ননু উদকং অপ্পটিগ্গহিতব্বং, অথ কস্মা ‘‘ঠপেত্ৱা উদকং অৱসেসং সব্বম্পি পটিগ্গহিত’’ন্তি ৱুত্তন্তি? সচ্চং, পৰিসুদ্ধউদকং অপ্পটিগ্গহিতব্বং, কদ্দমাদিসহিতং পন পটিগ্গহেতব্বং হোতি, তস্মা পটিগ্গহিতেসু অন্তোগধভাৱতো ‘‘ঠপেত্ৱা উদক’’ন্তি ৱুত্তন্তি. এৱমপি ‘‘সব্বম্পি পটিগ্গহিত’’ন্তি ইমিনাৱ সিদ্ধং পটিগ্গহেতব্বস্স উদকস্সপি গহণতোতি? সচ্চং, তথাপি উদকভাৱেন সামঞ্ঞতো ‘‘সব্বম্পি পটিগ্গহিত’’ন্তি এত্তকে ৱুত্তে একচ্চস্স উদকস্স পটিগ্গহেতব্বভাৱতো উদকম্পি যাৱজীৱিকং নামাতি ঞাযেয্য, ন পন উদকং যাৱজীৱিকং সুদ্ধস্স পটিগ্গহেতব্বাভাৱতো, তস্মা ইদং ৱুত্তং হোতি – একচ্চস্স উদকস্স পটিগ্গহেতব্বভাৱে সতিপি সুদ্ধস্স অপ্পটিগ্গহিতব্বত্তা তং উদকং ঠপেত্ৱা সব্বম্পি পটিগ্গহিতং যাৱজীৱিকন্তি ৱুচ্চতীতি.

৯০. মূলকমূলাদীনি উপদেসতোযেৱ ৱেদিতব্বানি, তানি পৰিযাযতো ৱুচ্চমানানিপি ন সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. পৰিযাযন্তৰেন হি ৱুচ্চমানে তং তং নামং অজানন্তানং সম্মোহোযেৱ সিযা, তস্মা তত্থ ন কিঞ্চি ৱক্খাম. খাদনীযে খাদনীযত্থন্তি পূৱাদিখাদনীযে ৱিজ্জমানং খাদনীযকিচ্চং খাদনীযেহি কাতব্বং জিঘচ্ছাহৰণসঙ্খাতং অত্থং পযোজনং নেৱ ফৰন্তি ন নিপ্ফাদেন্তি. একস্মিং দেসে আহাৰকিচ্চং সাধেন্তং ৱা অসাধেন্তং ৱা অপৰস্মিং দেসে উট্ঠিতভূমিৰসাদিভেদেন আহাৰজিঘচ্ছাহৰণকিচ্চং অসাধেন্তম্পি ৱা সম্ভৱেয্যাতি আহ ‘‘তেসু তেসু জনপদেসূ’’তিআদি. কেচি পন ‘‘একস্মিং জনপদে আহাৰকিচ্চং সাধেন্তং সেসজনপদেসুপি ৱিকালে ন কপ্পতি এৱাতি দস্সনত্থং ইদং ৱুত্ত’’ন্তিপি ৱদন্তি. পকতিআহাৰৱসেনাতি অঞ্ঞেহি যাৱকালিকেহি অযোজিতং অত্তনো পকতিযাৱ আহাৰকিচ্চকৰণৱসেন. সম্মোহোযেৱ হোতীতি অনেকত্থানং নামানং অপ্পসিদ্ধানঞ্চ সম্ভৱতো সম্মোহো এৱ সিযা. তেনেৱেত্থ মযম্পি মূলকমূলাদীনং পৰিযাযন্তৰদস্সনে আদৰং ন কৰিম্হ উপদেসতোৱ গহেতব্বতো.

যন্তি ৱট্টকন্দং.

মুড়ালন্তি থূলতৰুণমূলমেৱ.

ৰুক্খৱল্লিআদীনন্তি হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ সম্পিণ্ডেত্ৱা ৱুত্তং.

অন্তোপথৱীগতোতি সালকল্যাণিক্খন্ধং সন্ধায ৱুত্তং.

সব্বকপ্পিযানীতি মূলতচপত্তাদীনং ৱসেন সব্বসো কপ্পিযানি, তেসম্পি নামৱসেন ন সক্কা পৰিযন্তং দস্সেতুন্তি সম্বন্ধো.

অচ্ছিৱাদীনং অপৰিপক্কানেৱ ফলানি যাৱজীৱিকানীতি দস্সেতুং ‘‘অপৰিপক্কানী’’তি ৱুত্তং.

হৰীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ মিঞ্জং পটিচ্ছাদেত্ৱা ঠিতানি কপালানি যাৱজীৱিকানীতি আচৰিযা. মিঞ্জম্পি যাৱজীৱিকন্তি একে. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. পাচিত্তিয ২.২৪৮-২৪৯) পন ‘‘হৰীতকাদীনং অট্ঠীনীতি এত্থ ‘মিঞ্জং যাৱকালিক’ন্তি কেচি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং অট্ঠকথাযং অৱুত্তত্তা’’তি ৱুত্তং.

হিঙ্গূতি হিঙ্গুৰুক্খতো পগ্ঘৰিতনিয্যাসো. হিঙ্গুজতুআদযোপি হিঙ্গুৱিকতিযো এৱ. তত্থ হিঙ্গুজতু নাম হিঙ্গুৰুক্খস্স দণ্ডপত্তানি পচিত্ৱা কতনিয্যাসো. হিঙ্গুসিপাটিকং নাম হিঙ্গুপত্তানি পচিত্ৱা কতনিয্যাসো. ‘‘অঞ্ঞেন মিস্সেত্ৱা কতো’’তিপি ৱদন্তি. তকন্তি অগ্গকোটিযা নিক্খন্তসিলেসো. তকপত্তীতি পত্ততো নিক্খন্তসিলেসো. তকপণ্ণীতি পলাসে ভজ্জিত্ৱা কতসিলেসো. ‘‘দণ্ডতো নিক্খন্তসিলেসো’’তিপি ৱদন্তি.

৯১. যামকালিকেসু পনাতি এত্থ কিঞ্চাপি পাড়িযং খাদনীযভোজনীযপদেহি যাৱকালিকমেৱ সঙ্গহিতং, ন যামকালিকং, তথাপি ‘‘অনাপত্তি যামকালিকং যামে নিদহিত্ৱা ভুঞ্জতী’’তি ইধ চেৱ ‘‘যামকালিকেন ভিক্খৱে সত্তাহকালিকং…পে… যাৱজীৱিকং তদহুপটিগ্গহিতং যামে কপ্পতি, যামাতিক্কন্তে ন কপ্পতী’’তি অঞ্ঞত্থ (মহাৱ. ৩০৫) চ ৱুত্তত্তা ‘‘যামকালিক’’ন্তিৱচনসামত্থিযতো চ ভগৱতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচৰিযেহি যামকালিকং সন্নিধিকাৰকং পাচিত্তিযৱত্থুমেৱ ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

ঠপেত্ৱা ধঞ্ঞফলৰসন্তি এত্থ ‘‘তণ্ডুলধোৱনোদকম্পি ধঞ্ঞফলৰসোযেৱা’’তি ৱদন্তি.

৯২. সত্তাহকালিকে পঞ্চ ভেসজ্জানীতি ভেসজ্জকিচ্চং কৰোন্তু ৱা মা ৱা, এৱংলদ্ধৱোহাৰানি পঞ্চ. ‘‘গোসপ্পী’’তিআদিনা লোকে পাকটং দস্সেত্ৱা ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি ইমিনা অঞ্ঞেসম্পি ৰোহিতমিগাদীনং সপ্পিং গহেত্ৱা দস্সেতি. যেসঞ্হি খীৰং অত্থি, সপ্পিম্পি তেসং অত্থিযেৱ, তং পন সুলভং ৱা দুল্লভং ৱা অসম্মোহত্থং ৱুত্তং. এৱং নৱনীতম্পি. ‘‘যেসং মংসং কপ্পতী’’তি চ ইদং নিস্সগ্গিযৱত্থুদস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন যেসং মংসং ন কপ্পতি, তেসং সপ্পিআদি ন কপ্পতীতি দস্সনত্থং. মনুস্সখীৰাদীনিপি হি নো ন কপ্পন্তি.

৯৩. যাৱ কালো নাতিক্কমতি, তাৱ পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি এত্থ কালোতি ভিক্খূনং ভোজনকালো অধিপ্পেতো, সো চ সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন ঠিতমজ্ঝন্হিকো. ঠিতমজ্ঝন্হিকোপি হি কালসঙ্গহং গচ্ছতি, ততো পট্ঠায পন খাদিতুং ৱা ভুঞ্জিতুং ৱা ন সক্কা, সহসা পিৱিতুং সক্কা ভৱেয্য, কুক্কুচ্চকেন পন ন কত্তব্বং. কালপৰিচ্ছেদজাননত্থঞ্চ কালত্থম্ভো যোজেতব্বো. কালন্তৰে ৱা ভত্তকিচ্চং কাতব্বং. পটিগ্গহণেতি গহণমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. পটিগ্গহিতমেৱ হি তং, সন্নিহিতং ন কপ্পতীতি পুন পটিগ্গহণকিচ্চং নত্থি, তেনেৱ ‘‘অজ্ঝোহৰিতুকামতায গণ্হন্তস্স পটিগ্গহণে’’তি ৱুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদৱণ্ণনা) পন ‘‘অজ্ঝোহৰিস্সামীতি গণ্হন্তস্স গহণে’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং.

যন্তি যং পত্তং. সন্দিস্সতীতি যাগুযা উপৰি সন্দিস্সতি. তেলৱণ্ণে পত্তে সতিপি নিস্নেহভাৱে অঙ্গুলিযা ঘংসন্তস্স ৱণ্ণৱসেনেৱ লেখা পঞ্ঞাযতি, তস্মা তত্থ অনাপত্তীতি দস্সনত্থং ‘‘সা অব্বোহাৰিকা’’তি ৱুত্তং. সযং পটিগ্গহেত্ৱা অপৰিচ্চত্তমেৱ হি দুতিযদিৱসে ন ৱট্টতীতি এত্থ পটিগ্গহণে অনপেক্খৱিস্সজ্জনেন, অনুপসম্পন্নস্স নিৰপেক্খদানেন ৱা ৱিজহিতপটিগ্গহণং পৰিচ্চত্তমেৱ হোতীতি ‘‘অপৰিচ্চত্ত’’ন্তি ইমিনা উভযথাপি অৱিজহিতপটিগ্গহণমেৱ ৱুত্তং, তস্মা যং পৰস্স পৰিচ্চজিত্ৱা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিৰপেক্খৱিস্সজ্জনেন ৱিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৱসে ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. যদি এৱং ‘‘পত্তো দুদ্ধোতো হোতী’’তিআদীসু কস্মা আপত্তি ৱুত্তাতি? ‘‘পটিগ্গহণং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ সযং ৱা অঞ্ঞেন ৱা তুচ্ছং কত্ৱা ন সম্মা ধোৱিত্ৱা নিট্ঠাপিতে পত্তে লগ্গম্পি অৱিজহিতপটিগ্গহণমেৱ হোতীতি তত্থ আপত্তী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘সামণেৰানং পৰিচ্চজন্তীতি ইমস্মিং অধিকাৰে ঠত্ৱা ‘অপৰিচ্চত্তমেৱা’তি ৱুত্তত্তা অনুপসম্পন্নস্স পৰিচ্চত্তমেৱ ৱট্টতি, অপৰিচ্চত্তং ন ৱট্টতীতি আপন্নং, তস্মা নিৰালযভাৱেন পটিগ্গহণে ৱিজহিতেপি অনুপসম্পন্নস্স অপৰিচ্চত্তং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. তং যুত্তং ৱিয ন দিস্সতি. যদগ্গেন হি পটিগ্গহণং ৱিজহতি, তদগ্গেন সন্নিধিম্পি ন কৰোতি ৱিজহিতপটিগ্গহণস্স অপ্পটিগ্গহিতসদিসত্তা. পটিগ্গহেত্ৱা নিদহিতেযেৱ চ সন্নিধিপচ্চযা আপত্তি ৱুত্তা.

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. পাচিত্তিয ২.২৫২-২৫৩) পন ‘‘অপৰিচ্চত্তমেৱাতি নিৰপেক্খতায অনুপসম্পন্নস্স অদিন্নং অপৰিচ্চত্তঞ্চ যাৱকালিকাদিৱত্থুমেৱ সন্ধায ৱদতি, ন পন তগ্গতপটিগ্গহণং. ন হি ৱত্থুং অপৰিচ্চজিত্ৱা তত্থগতপটিগ্গহণং পৰিচ্চজিতুং সক্কা, ন চ তাদিসং ৱচনং অত্থি, যদি ভৱেয্য, ‘সচে পত্তো দুদ্ধোতো হোতি…পে… ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’ন্তি ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্য. ন হি ধোৱনেন আমিসং অপনেতুং ৱাযমন্তস্স পটিগ্গহণে অপেক্খা ৱত্ততি. যেন পুনদিৱসে ভুঞ্জতো পাচিত্তিযং জনেয্য, পত্তে পন ৱত্তমানা অপেক্খা তগ্গতিকে আমিসেপি ৱত্ততি এৱ নামাতি আমিসে অনপেক্খতা এত্থ ন লব্ভতি, ততো আমিসে অৱিজহিতপটিগ্গহণং পুনদিৱসে পাচিত্তিযং জনেতীতি ইদং ৱুত্তং. অথ মতং ‘যদগ্গেনেত্থ আমিসানপেক্খতা ন লব্ভতি, তদগ্গেন পটিগ্গহণানপেক্খতাপি ন লব্ভতী’তি. তথা সতি যত্থ আমিসাপেক্খা অত্থি, তত্থ পটিগ্গহণাপেক্খাপি ন ৱিগচ্ছতীতি আপন্নং, এৱঞ্চ পটিগ্গহণে অনপেক্খৱিস্সজ্জনং ৱিসুং ন ৱত্তব্বং সিযা, অট্ঠকথাযঞ্চেতম্পি পটিগ্গহণৱিজহনং কাৰণত্তেন অভিমতং সিযা. ইদং সুট্ঠুতৰং কত্ৱা ৱিসুং ৱত্তব্বং চীৱৰাপেক্খায ৱত্তমানাযপি পচ্চুদ্ধাৰেন অধিট্ঠানৱিজহনং ৱিয. এতস্মিঞ্চ উপাযে সতি গণ্ঠিকাহতপত্তেসু অৱট্টনতা নাম ন সিযাতি ৱুত্তোৱাযমত্থো, তস্মা যং ৱুত্তং সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাচিত্তিয ৩.২৫২-২৫৩) ‘যং পৰস্স পৰিচ্চজিত্ৱা অদিন্নম্পি সচে পটিগ্গহণে নিৰপেক্খৱিস্সজ্জনেন ৱিজহিতপটিগ্গহণং হোতি, তম্পি দুতিযদিৱসে ৱট্টতী’তিআদি, তং ন সাৰতো পচ্চেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

পাড়িযং (পাচি. ২৫৫) ‘‘সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকং আহাৰত্থায পটিগ্গণ্হাতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা সন্নিহিতেসু সত্তাহকালিকযাৱজীৱিকেসু পুৰেভত্তম্পি আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰণেপি দুক্কটস্স ৱুত্তত্তা যামকালিকেপি অজ্ঝোহাৰে ৱিসুং দুক্কটেন ভৱিতব্বন্তি আহ ‘‘আহাৰত্থায অজ্ঝোহৰতো দুক্কটেন সদ্ধিং পাচিত্তিয’’ন্তি. পকতিআমিসেতি ওদনাদিকপ্পিযামিসে. দ্ৱেতি পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং যামকালিকং পুৰেভত্তং সামিসেন মুখেন ভুঞ্জতো সন্নিধিপচ্চযা একং, যাৱকালিকসংসট্ঠতায যাৱকালিকত্তভজনেন অনতিৰিত্তপচ্চযা একন্তি দ্ৱে পাচিত্তিযানি. ৱিকপ্পদ্ৱযেতি সামিসনিৰামিসপক্খদ্ৱযে. থুল্লচ্চযং দুক্কটঞ্চ ৱড্ঢতীতি মনুস্সমংসে থুল্লচ্চযং, সেসঅকপ্পিযমংসে দুক্কটং ৱড্ঢতি.

পটিগ্গহণপচ্চযা তাৱ দুক্কটন্তি এত্থ সন্নিহিতত্তা পুৰেভত্তম্পি দুক্কটমেৱ. সতি পচ্চযে পন সন্নিহিতম্পি সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ ভেসজ্জত্থায গণ্হন্তস্স পৰিভুঞ্জন্তস্স চ অনাপত্তিযেৱ.

৯৪. উগ্গহিতকং কত্ৱা নিক্খিত্তন্তি অপটিগ্গহিতং সযমেৱ গহেত্ৱা নিক্খিত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৬২২) ‘‘উগ্গহিতকন্তি পৰিভোগত্থায সযং গহিত’’ন্তি ৱুত্তং. সযং কৰোতীতি পচিত্ৱা কৰোতি. পুৰেভত্তন্তি তদহুপুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতি সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা. সযংকতন্তি নৱনীতং পচিত্ৱা কতং. নিৰামিসমেৱাতি তদহুপুৰেভত্তং সন্ধায ৱুত্তং.

৯৫. অজ্জ সযংকতং নিৰামিসমেৱ ভুঞ্জন্তস্স কস্মা সামংপাকো ন হোতীতি আহ ‘‘নৱনীতং তাপেন্তস্সা’’তিআদি. পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতকেহীতি খীৰদধীনি সন্ধায ৱুত্তং. উগ্গহিতকেহি কতং অব্ভঞ্জনাদীসু উপনেতব্বন্তি যোজনা. উভযেসম্পীতি পচ্ছাভত্তং পটিগ্গহিতখীৰদধীহি চ পুৰেভত্তং উগ্গহিতকেহি চ কতানং. এস নযোতি নিস্সগ্গিযং ন হোতীতি অত্থো. অকপ্পিযমংসসপ্পিম্হীতি হত্থিআদীনং সপ্পিম্হি. কাৰণপতিৰূপকং ৱত্ৱাতি ‘‘সজাতিকানং সপ্পিভাৱতো’’তি কাৰণপতিৰূপকং ৱত্ৱা. সপ্পিনযেন ৱেদিতব্বন্তি নিৰামিসমেৱ সত্তাহং ৱট্টতীতি অত্থো. এত্থাতি নৱনীতে. ধোতং ৱট্টতীতি অধোতঞ্চে, সৱত্থুকপটিগ্গহিতং হোতি, তস্মা ধোতং পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং নিক্খিপিতুং ৱট্টতীতি থেৰানং অধিপ্পাযো.

মহাসীৱত্থেৰস্স পন ৱত্থুনো ৱিযোজিতত্তা দধিগুড়িকাদীহি যুত্ততামত্তেন সৱত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতি, তস্মা তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৱ পটিগ্গহেত্ৱা ধোৱিত্ৱা, পচিত্ৱা ৱা নিৰামিসমেৱ কত্ৱা ভুঞ্জিংসূতি অধিপ্পাযো, ন পন দধিগুড়িকাদীহি সহ ৱিকালে ভুঞ্জিংসূতি. তেনাহ ‘‘তস্মা নৱনীতং পৰিভুঞ্জন্তেন…পে… সৱত্থুকপটিগ্গহং নাম ন হোতী’’তি. তত্থ অধোতং পটিগ্গহেত্ৱাপি তং নৱনীতং পৰিভুঞ্জন্তেন দধিআদীনি অপনেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘তক্কতো উদ্ধটমত্তমেৱ খাদিংসূ’’তি ৱচনস্স অধিপ্পাযং অজানন্তা ‘‘তক্কতো উদ্ধটমত্তং অধোতম্পি দধিগুড়িকাদিসহিতং ৱিকালে পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. ন হি দধিগুড়িকাদিআমিসেন সংসট্ঠৰসং নৱনীতং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি সক্কা ৱত্তুং. নৱনীতং পৰিভুঞ্জন্তেনাতি অধোৱিত্ৱা পটিগ্গহিতনৱনীতং পৰিভুঞ্জন্তেন. দধি এৱ দধিগতং যথা ‘‘গূথগতং মুত্তগত’’ন্তি (ম. নি. ২.১১৯; অ. নি. ৯.১১). ‘‘খযং গমিস্সতী’’তি ৱচনতো খীৰং পক্খিপিত্ৱা পক্কসপ্পিআদিপি ৱিকালে কপ্পতীতি ৱেদিতব্বং. খযং গমিস্সতীতি নিৰামিসং হোতি, তস্মা ৱিকালেপি ৱট্টতীতি অত্থো. এত্তাৱতাতি নৱনীতে লগ্গমত্তেন ৱিসুং দধিআদিৱোহাৰং অলদ্ধেন অপ্পমত্তেন দধিআদিনাতি অত্থো, এতেন ৱিসুং পটিগ্গহিতদধিআদীহি সহ পক্কং সৱত্থুকপটিগ্গহিতসঙ্খমেৱ গচ্ছতীতি দস্সেতি. তস্মিম্পীতি নিৰামিসভূতেপি. কুক্কুচ্চকানং পন অযং অধিপ্পাযো – পটিগ্গহণে তাৱ দধিআদীহি অসম্ভিন্নৰসত্তা ভত্তেন সহিতগুড়পিণ্ডাদি ৱিয সৱত্থুকপটিগ্গহিতং নাম হোতি. তং পন পচন্তেন ধোৱিত্ৱাৱ পচিতব্বং. ইতৰথা পচনক্খণে পচ্চমানদধিগুড়িকাদীহি সম্ভিন্নৰসতায সামংপক্কং জাতং, তেসু খীণেসুপি সামংপক্কমেৱ হোতি, তস্মা নিৰামিসমেৱ পচিতব্বন্তি. তেনেৱ ‘‘আমিসেন সদ্ধিং পক্কত্তা’’তি কাৰণং ৱুত্তং.

এত্থ চাযং ৱিচাৰণা – সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তাভাৱে আমিসেন সহ ভিক্খুনা পক্কস্স সযংপাকদোসো ৱা পৰিসঙ্কীযতি, যাৱকালিকতা ৱা. তত্থ ন তাৱ সযংপাকদোসো এত্থ সম্ভৱতি সত্তাহকালিকত্তা. যঞ্হি তত্থ দধিআদি আমিসগতং, তং পৰিক্খীণন্তি. অথ পটিগ্গহিতদধিগুড়িকাদিনা সহ অত্তনা পক্কত্তা সৱত্থুকপক্কং ৱিয ভৱেয্যাতি পৰিসঙ্কীযতি, তদা ‘‘আমিসেন সহ পটিগ্গহিতত্তা’’তি কাৰণং ৱত্তব্বং, ন পন ‘‘পক্কত্তা’’তি, তথা চ উপড্ঢত্থেৰানং মতমেৱ অঙ্গীকতং সিযা. তত্থ চ সামণেৰাদীহি পক্কম্পি যাৱকালিকমেৱ সিযা পটিগ্গহিতখীৰাদিং পচিত্ৱা অনুপসম্পন্নেহি কতসপ্পিআদি ৱিয, ন চ তং যুত্তং ভিক্খাচাৰেন লদ্ধনৱনীতাদীনং তক্কাদিআমিসসংসট্ঠসম্ভৱেন অপৰিভুঞ্জিতব্বত্তাপ্পসঙ্গতো. ন হি গহট্ঠা ধোৱিত্ৱা, সোধেত্ৱা ৱা পত্তে আকিৰন্তীতি নিযমো অত্থি.

অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘যথা তত্থ পতিততণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৱং…পে… পুন পচিত্ৱা দেতি, পুৰিমনযেনেৱ সত্তাহং ৱট্টতী’’তি ইমিনা ৱচনেনপেতং ৱিৰুজ্ঝতি, তস্মা ইধ কুক্কুচ্চকানং কুক্কুচ্চুপ্পত্তিযা নিমিত্তমেৱ ন দিস্সতি. যথা চেত্থ, এৱং ‘‘লজ্জী সামণেৰো যথা তত্থ তণ্ডুলকণাদযো ন পচ্চন্তি, এৱং অগ্গিম্হি ৱিলীযাপেত্ৱা…পে… দেতী’’তি ৱচনস্সাপি নিমিত্তং ন দিস্সতি. যদি হি এতং যাৱকালিকসংসগ্গপৰিহাৰায ৱুত্তং সিযা. অত্তনাপি তথা কাতব্বং ভৱেয্য. গহট্ঠেহি দিন্নসপ্পিআদীসু চ আমিসসংসগ্গসঙ্কা ন ৱিগচ্ছেয্য. ন হি গহট্ঠা এৱং ৱিলীযাপেত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা কণতণ্ডুলাদিং অপনেত্ৱা পুন পচন্তি. অপিচ ভেসজ্জেহি সদ্ধিং খীৰাদিং পক্খিপিত্ৱা যথা খীৰাদি খযং গচ্ছতি, এৱং পৰেহি পক্কভেসজ্জতেলাদিপি যাৱকালিকমেৱ সিযা, ন চ তম্পি যুত্তং দধিআদিখযকৰণত্থং ‘‘পুন পচিত্ৱা দেতী’’তি ৱুত্তত্তা, তস্মা মহাসীৱত্থেৰৱাদে কুক্কুচ্চং অকত্ৱা অধোতম্পি নৱনীতং তদহুপি পুনদিৱসাদীসুপি পচিতুং, তণ্ডুলাদিমিস্সং সপ্পিআদিং অত্তনাপি অগ্গিম্হি ৱিলীযাপেত্ৱা পুন তক্কাদিখযত্থং পচিতুঞ্চ ৱট্টতি.

তত্থ ৱিজ্জমানস্সাপি পচ্চমানক্খণে সম্ভিন্নৰসস্স যাৱকালিকস্স অব্বোহাৰিকত্তেন সৱত্থুকপটিগ্গহিতপুৰেপটিগ্গহিতকানম্পি অব্বোহাৰিকতোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বন্তি. তেনেৱ ‘‘এত্তাৱতা হি সৱত্থুকপটিগ্গহিতং নাম ন হোতী’’তি ৱুত্তং. ৱিসুং পটিগ্গহিতেন পন খীৰাদিনা আমিসেন নৱনীতাদিং মিস্সেত্ৱা ভিক্খুনা ৱা অঞ্ঞেহি ৱা পক্কতেলাদিভেসজ্জং সৱত্থুকপটিগ্গহিতসঙ্খমেৱ গচ্ছতি তত্থ পৱিট্ঠযাৱকালিকস্স অব্বোহাৰিকত্তাভাৱা. যং পন পুৰেপটিগ্গহিতভেসজ্জেহি সদ্ধিং অপ্পটিগ্গহিতং খীৰাদিং পক্খিপিত্ৱা পক্কতেলাদিকং অনুপসম্পন্নেহেৱ পক্কম্পি সৱত্থুকপটিগ্গহিতম্পি সন্নিধিপি ন হোতি তত্থ পক্খিত্তখীৰাদিমিস্সাপি তস্মিং খণে সম্ভিন্নৰসতায পুৰেপটিগ্গহিতত্তাপত্তিতো, সচে পন অপ্পটিগ্গহিতেহেৱ, অঞ্ঞেহি ৱা পক্কতেলাদীসুপি আমিসৰসো পঞ্ঞাযতি, তং যাৱকালিকংৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং. অযং কথামগ্গো ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৬২২) আগতো. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৬২২) পন ‘‘কুক্কুচ্চাযন্তি কুক্কুচ্চকাতি ইমিনা অত্তনোপি তত্থ কুক্কুচ্চসব্ভাৱম্পি দীপেতি. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ভেসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘নিব্বট্টিতসপ্পি ৱা নৱনীতং ৱা পচিতুং ৱট্টতী’তি ৱুত্ত’’ন্তি এত্তকমেৱ আগতো.

উগ্গহেত্ৱাতি সযমেৱ গহেত্ৱা. তানি পটিগ্গহেত্ৱাতি তানি খীৰদধীনি পটিগ্গহেত্ৱা. গহিতন্তি তণ্ডুলাদিৱিগমত্থং পুন পচিত্ৱা গহিতন্তি অত্থো. পটিগ্গহেত্ৱা চ ঠপিতভেসজ্জেহীতি অতিৰেকসত্তাহপটিগ্গহিতেহি যাৱজীৱিকভেসজ্জেহি, এতেন তেহি যুত্তম্পি সপ্পিআদি অতিৰেকসত্তাহপটিগ্গহিতং ন হোতীতি দস্সেতি. ৱদ্দলিসমযেতি ৱস্সকালসমযে, অনাতপকালেতি অত্থো. ৱুত্তনযেন যথা তণ্ডুলাদীনি ন পচ্চন্তি, তথা লজ্জীযেৱ সম্পাদেত্ৱা দেতীতি লজ্জিসামণেৰগ্গহণং. অপিচ অলজ্জিনা অজ্ঝোহৰিতব্বং যং কিঞ্চি অভিসঙ্খৰাপেতুং ন ৱট্টতি, তস্মাপি এৱমাহ.

৯৬. তিলে পটিগ্গহেত্ৱা কততেলন্তি অত্তনা ভজ্জাদীনি অকত্ৱা কততেলং. তেনেৱ ‘‘সামিসম্পি ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. নিব্বট্টীতত্তাতি যাৱকালিকতো ৱিৱেচিতত্তা, এতেন এলাঅভাৱতো যাৱকালিকত্তাভাৱং, ভিক্খুনো সৱত্থুকপটিগ্গহণেন যাৱকালিকত্তুপগমনঞ্চ দস্সেতি. উভযম্পীতি অত্তনা অঞ্ঞেহি চ কতং.

যাৱ অৰুণুগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযন্তি সত্তমে দিৱসে কততেলং সচে যাৱ অৰুণুগ্গমনা তিট্ঠতি, নিস্সগ্গিযং.

অচ্ছৱসন্তি দুক্কটৱত্থুনো ৱসায অনুঞ্ঞাতত্তা তংসদিসানং দুক্কটৱত্থূনংযেৱ অকপ্পিযমংসসত্তানং ৱসা অনুঞ্ঞাতা, ন থুল্লচ্চযৱত্থু মনুস্সানং ৱসাতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা মনুস্সৱস’’ন্তি. সংসট্ঠন্তি পৰিস্সাৱিতং. তিণ্ণং দুক্কটানন্তি অজ্ঝোহাৰে অজ্ঝোহাৰে তীণি দুক্কটানি সন্ধায ৱুত্তং. কিঞ্চাপি পৰিভোগত্থায ৱিকালে পটিগ্গহণপচনপৰিস্সাৱনাদীসু পুব্বপযোগেসু পাড়িযং, অট্ঠকথাযঞ্চ আপত্তি ন ৱুত্তা, তথাপি এত্থ আপত্তিযা এৱ ভৱিতব্বং পটিক্খিত্তস্স কৰণতো আহাৰত্থায ৱিকালে যামকালিকাদীনং পটিগ্গহণে ৱিয. ‘‘কালে পটিগ্গহিতং ৱিকালে অনুপসম্পন্নেনাপি নিপক্কং সংসট্ঠঞ্চ পৰিভুঞ্জন্তস্স দ্ৱেপি দুক্কটানি হোন্তিযেৱা’’তি ৱদন্তি.

যস্মা খীৰাদীনি পক্খিপিত্ৱা পক্কভেসজ্জতেলে কসটং আমিসগতিকং, তেন সহ তেলং পটিগ্গহেতুং, পচিতুং ৱা ভিক্খুনো ন ৱট্টতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পক্কতেলকসটে ৱিয কুক্কুচ্চাযতী’’তি. ‘‘সচে ৱসায সহ পক্কত্তা ন ৱট্টতি, ইদং কস্মা ৱট্টতী’’তি পুচ্ছন্তা ‘‘ভন্তে…পে… ৱট্টতী’’তি আহংসু, থেৰো অতিকুক্কুচ্চকতায ‘‘এতম্পি আৱুসো ন ৱট্টতী’’তি আহ, ৰোগনিগ্গহত্থায এৱ ৱসায অনুঞ্ঞাতত্তং সল্লক্খেত্ৱা পচ্ছা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছি.

৯৭. ‘‘মধুকৰীহি মধুমক্খিকাহীতি ইদং খুদ্দকভমৰানং দ্ৱিন্নং এৱ ৱিসেসন’’ন্তি কেচি ৱদন্তি. অঞ্ঞে পন ‘‘দণ্ডকেসু মধুকাৰিকা মধুকৰিমক্খিকা নাম, তাহি সহ তিস্সো মধুমক্খিকজাতিযো’’তি ৱদন্তি. ভমৰমক্খিকাতি মহাপটলকাৰিকা. সিলেসসদিসন্তি সুক্খতায ৱা পক্কতায ৱা ঘনীভূতং. ইতৰন্তি তনুকমধু. মধুপটলন্তি মধুৰহিতং কেৱলং মধুপটলং. ‘‘সচে মধুসহিতং পটলং পটিগ্গহেত্ৱা নিক্খিপন্তি. পটলস্স ভাজনট্ঠানিযত্তা মধুনো ৱসেন সত্তাহাতিক্কমে নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি ৱদন্তি, ‘‘মধুমক্খিতং পন মধুগতিকমেৱা’’তি ইমিনা তং সমেতি.

৯৮. ‘‘ফাণিতং নাম উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’’ন্তি পাড়িযং (পাচি. ২৬০) অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘উচ্ছুৰসং উপাদায…পে… অৱত্থুকা উচ্ছুৱিকতি ‘ফাণিত’ন্তি ৱেদিতব্বা’’তি ৱচনতো উচ্ছুৰসোপি নিক্কসটো সত্তাহকালিকোতি ৱেদিতব্বং. কেনচি পন ‘‘মধুম্হি চত্তাৰো কালিকা যথাসম্ভৱং যোজেতব্বা, উচ্ছুম্হি চা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সমক্খিকণ্ডং সেলকং মধু যাৱকালিকং, অনেলকং উদকসম্ভিন্নং যামকালিকং, অসম্ভিন্নং সত্তাহকালিকং, মধুসিত্থং পৰিসুদ্ধং যাৱজীৱিকং, তথা উচ্ছুৰসো সকসটো যাৱকালিকো, নিক্কসটো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো, অসম্ভিন্নো সত্তাহকালিকো, সুদ্ধকসটং যাৱজীৱিক’’ন্তি চ ৱত্ৱা উত্তৰিপি বহুধা পপঞ্চিতং. তত্থ ‘‘উদকসম্ভিন্নং মধু ৱা উচ্ছুৰসো ৱা সকসটো যাৱকালিকো, নিক্কসটো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো’’তি ইদং নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাযং দিস্সতি, ‘‘যাৱকালিকং সমানং গৰুতৰম্পি মুদ্দিকাজাতিৰসং অত্তনা সংসট্ঠং লহুকং যামকালিকভাৱং উপনেন্তং উদকং লহুতৰং সত্তাহকালিকং অত্তনা সংসট্ঠং গৰুতৰং যামকালিকভাৱং উপনেতী’’তি এত্থ কাৰণং সোযেৱ পুচ্ছিতব্বো. সব্বত্থ পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ উদকসম্ভিন্নেন গৰুতৰস্সাপি লহুভাৱোপগমনংযেৱ দস্সিতং. পাড়িযম্পি (মহাৱ. ২৮৪) হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স গুড়ং, অগিলানস্স গুড়োদক’’ন্তি ৱদন্তেন অগিলানেন পৰিভুঞ্জিতুং অযুত্তোপি গুড়ো উদকসম্ভিন্নো অগিলানস্সপি ৱট্টতীতি অনুঞ্ঞাতো.

যম্পি চ ‘‘উচ্ছু চে, যাৱকালিকো, উচ্ছুৰসো চে, যামকালিকো, ফাণিতং চে, সত্তাহকালিকং, তচো চে, যাৱজীৱিকো’’তি অট্ঠকথাৱচনং দস্সেত্ৱা ‘‘উচ্ছুৰসো উদকসম্ভিন্নো যামকালিকো’’তি অঞ্ঞেন কেনচি ৱুত্তং, তম্পি তথাৱিধস্স অট্ঠকথাৱচনস্স সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায অভাৱতো ন সাৰতো পচ্চেতব্বং, ততোযেৱ চ ‘‘উচ্ছুৰসো উদকসম্ভিন্নোপি অসম্ভিন্নোপি সত্তাহকালিকোযেৱা’’তি কেচি আচৰিযা ৱদন্তি. ভেসজ্জক্খন্ধকে চ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্ছুৰস’’ন্তি এত্থ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু অৱিসেসেন ৱুত্তং ‘‘উচ্ছুৰসো সত্তাহকালিকো’’তি. সযংকতং নিৰামিসমেৱ ৱট্টতীতি এত্থ অপৰিস্সাৱিতং পটিগ্গহিতম্পি কৰণসমযে পৰিস্সাৱেত্ৱা, কসটং অপনেত্ৱা চ অত্তনা কতন্তি ৱেদিতব্বং, অযং সাৰত্থদীপনীপাঠো (সাৰত্থ. টী. ২.৬২৩).

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৬২৩) পন উচ্ছুৰসং উপাদাযাতি নিক্কসটৰসস্সাপি সত্তাহকালিকত্তং দস্সেতি ‘‘উচ্ছুম্হা নিব্বত্ত’’ন্তি পাড়িযং সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা. যং পন সুত্তন্তট্ঠকথাযং ‘‘উচ্ছু চে, যাৱকালিকো, উচ্ছুৰসো চে, যামকালিকো, ফাণিতং চে, সত্তাহকালিকং, তচো চে, যাৱজীৱিকো’’তি ৱুত্তং, তং অম্বফলৰসাদিমিস্সতায যামকালিকত্তং সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং, অৱিনযৱচনত্তা তং অপ্পমাণন্তি. তেনেৱ ‘‘পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতেন অপৰিস্সাৱিতউচ্ছুৰসেনা’’তিআদি ৱুত্তং. নিৰামিসমেৱ ৱট্টতি তত্থ পৱিট্ঠযাৱকালিকস্স অব্বোহাৰিকত্তাতি ইদং গুড়ে কতে তত্থ ৱিজ্জমানম্পি কসটং পাকেন সুক্খতায যাৱজীৱিকত্তং ভজতীতি ৱুত্তং. তস্স যাৱকালিকত্তে হি সামংপাকেন পুৰেভত্তেপি অনজ্ঝোহৰণীযং সিযাতি. ‘‘সৱত্থুকপটিগ্গহিতত্তা’’তি ইদং উচ্ছুৰসে চুণ্ণৱিচুণ্ণং হুত্ৱা ঠিতকসটং সন্ধায ৱুত্তং, তেন চ ‘‘অপৰিস্সাৱিতেন অপ্পটিগ্গহিতেন অনুপসম্পন্নেহি কতং সত্তাহং ৱট্টতীতি দস্সেতী’’তি ৱুত্তং.

ঝামউচ্ছুফাণিতন্তি অগ্গিম্হি উচ্ছুং তাপেত্ৱা কতং. কোট্টিতউচ্ছুফাণিতন্তি খুদ্দানুখুদ্দকং ছিন্দিত্ৱা কোট্টেত্ৱা নিপ্পীড়েত্ৱা পক্কং. তং তত্থ ৱিজ্জমানম্পি কসটং পক্ককালে যাৱকালিকত্তং ৱিজহতীতি আহ ‘‘তং যুত্ত’’ন্তি. সীতোদকেন কতন্তি মধুকপুপ্ফানি সীতোদকেন মদ্দিত্ৱা পৰিস্সাৱেত্ৱা পচিত্ৱা কতং. ‘‘অপৰিস্সাৱেত্ৱা কত’’ন্তি কেচি, তত্থ কাৰণং ন দিস্সতি. খীৰং পক্খিপিত্ৱা কতং মধুকফাণিতং যাৱকালিকন্তি এত্থ খীৰং পক্খিপিত্ৱা পক্কতেলং কস্মা ৱিকালে ৱট্টতীতি চে? তেলে পক্খিত্তং খীৰং তেলমেৱ হোতি, অঞ্ঞং পন খীৰং পক্খিপিত্ৱা কতং খীৰভাৱং গণ্হাতীতি ইদমেত্থ কাৰণং. যদি এৱং খণ্ডসক্খৰম্পি খীৰং পক্খিপিত্ৱা কৰোন্তি, তং কস্মা ৱট্টতীতি আহ ‘‘খণ্ডসক্খৰং পনা’’তিআদি. তত্থ খীৰজল্লিকন্তি খীৰফেণং.

৯৯. ‘‘মধুকপুপ্ফং পনা’’তিআদি যাৱকালিকৰূপেন ঠিতস্সাপি অৱট্টনকং মেৰযবীজৱত্থুং দস্সেতুং আৰদ্ধং. আহাৰকিচ্চং কৰোন্তানি এতানি কস্মা এৱং পৰিভুঞ্জিতব্বানীতি চোদনাপৰিহাৰায ভেসজ্জোদিস্সং দস্সেন্তেন তপ্পসঙ্গেন সব্বানিপি ওদিস্সকানি একতো দস্সেতুং ‘‘সত্তৱিধঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬২৩). ৱিনযসঙ্গহপ্পকৰণে পন তং ন ৱুত্তং, ‘‘পচ্ছাভত্ততো পট্ঠায সতি পচ্চযেতি ৱুত্তত্তা পটিগ্গহিতভেসজ্জানি দুতিযদিৱসতো পট্ঠায পুৰেভত্তম্পি সতি পচ্চযেৱ পৰিভুঞ্জিতব্বানি, ন আহাৰত্থায ভেসজ্জত্থায পটিগ্গহিতত্তা’’তি ৱদন্তি. দ্ৱাৰৱাতপানকৱাটেসূতি মহাদ্ৱাৰস্স ৱাতপানানঞ্চ কৱাটফলকেসু. কসাৱে পক্খিত্তানি তানি অত্তনো সভাৱং পৰিচ্চজন্তীতি ‘‘কসাৱে…পে… মক্খেতব্বানী’’তি ৱুত্তং, ঘুণপাণকাদিপৰিহাৰত্থং মক্খেতব্বানীতি অত্থো. অধিট্ঠেতীতি ‘‘ইদানি ময্হং অজ্ঝোহৰণীযং ন ভৱিস্সতি, বাহিৰপৰিভোগত্থায ভৱিস্সতী’’তি চিত্তং উপ্পাদেতীতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘সপ্পিঞ্চ তেলঞ্চ ৱসঞ্চ মুদ্ধনি তেলং ৱা অব্ভঞ্জনং ৱা’’তিআদি, এৱং পৰিভোগে অনপেক্খতায পটিগ্গহণং ৱিজহতীতি অধিপ্পাযো. এৱং অঞ্ঞেসুপি কালিকেসু অনজ্ঝোহৰিতুকামতায সুদ্ধচিত্তেন বাহিৰপৰিভোগত্থায নিযমেপি পটিগ্গহণং ৱিজহতীতি ইদম্পি ৱিসুং একং পটিগ্গহণৱিজহনন্তি দট্ঠব্বং.

অঞ্ঞেন ভিক্খুনা ৱত্তব্বোতি এত্থ সুদ্ধচিত্তেন দিন্নত্তা সযম্পি আহৰাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতিযেৱ. দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তীতি যথা অঞ্ঞস্স সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং সত্তাহাতিক্কমেপি নিস্সগ্গিযং ন হোতি পৰসন্তকভাৱতো, এৱমিদম্পি অৱিভত্তত্তা উভযসাধাৰণম্পি ৱিনিব্ভোগাভাৱতো নিস্সগ্গিযং ন হোতীতি অধিপ্পাযো. পৰিভুঞ্জিতুং পন ন ৱট্টতীতি ভিক্খুনা পটিগ্গহিতত্তা সত্তাহাতিক্কমে যস্স কস্সচি ভিক্খুনো পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি পটিগ্গহিতসপ্পিআদীনং পৰিভোগস্স সত্তাহেনেৱ পৰিচ্ছিন্নত্তা. ‘‘তানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্বানী’’তি (পাৰা. ৬২৩) হি ৱুত্তং.

‘‘আৱুসো ইমং তেলং সত্তাহমত্তং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ইমিনা যেন পটিগ্গহিতং, তেন অন্তোসত্তাহেযেৱ পৰস্স ৱিস্সজ্জিতভাৱং দস্সেতি. কস্স আপত্তীতি ‘‘পঠমং তাৱ উভিন্নং সাধাৰণত্তা অনাপত্তি ৱুত্তা, ইদানি পন একেন ইতৰস্স ৱিস্সট্ঠভাৱতো উভযসাধাৰণতা নত্থীতি ৱিভত্তসদিসং হুত্ৱা ঠিতং, তস্মা এত্থ পটিগ্গহিতস্স সত্তাহাতিক্কমে একস্স আপত্তিযা ভৱিতব্ব’’ন্তি মঞ্ঞমানো ‘‘কিং পটিগ্গহণপচ্চযা পটিগ্গাহকস্স আপত্তি, উদাহু যস্স সন্তকং জাতং, তস্সা’’তি পুচ্ছতি. নিস্সট্ঠভাৱতোযেৱ চ ইধ ‘‘অৱিভত্তভাৱতো’’তি কাৰণং অৱত্ৱা ‘‘যেন পৰিগ্গহিতং, তেন ৱিস্সজ্জিতত্তা’’তি ৱুত্তং, ইদঞ্চ ৱিস্সট্ঠাভাৱতো উভযসাধাৰণতং পহায একস্স সন্তকং হোন্তম্পি যেন পটিগ্গহিতং, ততো অঞ্ঞস্স সন্তকং জাতং, তস্মা পৰসন্তকপটিগ্গহণে ৱিয পটিগ্গাহকস্স পটিগ্গহণপচ্চযা নত্থি আপত্তীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং, ন পন ‘‘যেন পটিগ্গহিতং, তেন ৱিস্সজ্জিতত্তা’’তি ৱচনতো অৱিস্সজ্জিতে সতি অৱিভত্তেপি সত্তাহাতিক্কমে আপত্তীতি দস্সনত্থং অৱিস্সজ্জিতে অৱিভত্তভাৱতোযেৱ অনাপত্তিযা সিদ্ধত্তা. সচে পন ইতৰো যেন পটিগ্গহিতং, তস্সেৱ অন্তোসত্তাহে অত্তনো ভাগম্পি ৱিস্সজ্জেতি, সত্তাহাতিক্কমে সিযা আপত্তি যেন পটিগ্গহিতং, তস্সেৱ সন্তকভাৱমাপন্নত্তা. ‘‘ইতৰস্স অপ্পটিগ্গহিতত্তা’’তি ইমিনা তস্স সন্তকভাৱেপি অঞ্ঞেহি পটিগ্গহিতসকসন্তকে ৱিয তেন অপ্পটিগ্গহিতভাৱতো অনাপত্তীতি দীপেতি, ইমং পন অধিপ্পাযং অজানিত্ৱা ইতো অঞ্ঞথা গণ্ঠিপদকাৰাদীহি পপঞ্চিতং, ন তং সাৰতো পচ্চেতব্বং, ইদং সাৰত্থদীপনীৱচনং (সাৰত্থ. টী. ২.৬২৫).

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৬২৫) পন – সচে দ্ৱিন্নং…পে… ন ৱট্টতীতি এত্থ পাঠো গড়িতো, এৱং পনেত্থ পাঠো ৱেদিতব্বো – সচে দ্ৱিন্নং সন্তকং একেন পটিগ্গহিতং অৱিভত্তং হোতি, সত্তাহাতিক্কমে দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তি, পৰিভুঞ্জিতুং পন ন ৱট্টতীতি. অঞ্ঞথা পন সদ্দপ্পযোগোপি ন সঙ্গহং গচ্ছতি, ‘‘গণ্ঠিপদেপি চ অযমেৱ পাঠো দস্সিতো’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৬২৫) ৱুত্তং. ‘‘দ্ৱিন্নম্পি অনাপত্তী’’তি অৱিভত্তত্তা ৱুত্তং. ‘‘পৰিভুঞ্জিতুং পন ন ৱট্টতী’’তি ইদং ‘‘সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৬২৩) ৱচনতো ৱুত্তং. ‘‘যেন পটিগ্গহিতং, তেন ৱিস্সজ্জিতত্তা’’তি ইমিনা উপসম্পন্নস্স দানম্পি সন্ধায ‘‘ৱিস্সজ্জেতী’’তি ইদং ৱুত্তন্তি দস্সেতি. উপসম্পন্নস্স নিৰপেক্খদিন্নৱত্থুম্হি পটিগ্গহণস্স অৱিগতত্তেপি সকসন্তকতা ৱিগতাৱ হোতি, তেন নিস্সগ্গিযং ন হোতি. ‘‘অত্তনাৱ পটিগ্গহিতত্তং সকসন্তকত্তঞ্চা’’তি ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহেৱ নিস্সগ্গিযং হোতি, ন একেন. অনুপসম্পন্নস্স নিৰপেক্খদানে পন তদুভযম্পি ৱিজহতি, পৰিভোগোপেত্থ ৱট্টতি, ন সাপেক্খদানে দানলক্খণাভাৱতো. ‘‘ৱিস্সজ্জতী’’তি এতস্মিঞ্চ পাড়িপদে কস্সচি অদত্ৱা অনপেক্খতায ছড্ডনম্পি সঙ্গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘অনপেক্খা দত্ৱা’’তি ইদঞ্চ পটিগ্গহণৱিজহনৱিধিদস্সনত্থমেৱ ৱুত্তং. পটিগ্গহণে হি ৱিজহিতে পুন পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভোগো সযমেৱ ৱট্টিস্সতি, তব্বিজহনঞ্চ ৱত্থুনো সকসন্তকতাপৰিচ্চাগেন হোতীতি. এতেন চ ৱত্থুম্হি অজ্ঝোহৰণাপেক্খায সতি পটিগ্গহণৱিস্সজ্জনং নাম ৱিসুং ন লব্ভতীতি সিজ্ঝতি. ইতৰথা হি ‘‘পটিগ্গহণে অনপেক্খোৱ পটিগ্গহণং ৱিস্সজ্জেত্ৱা পুন পটিগ্গহেত্ৱা ভুঞ্জতী’’তি ৱত্তব্বং সিযা, ‘‘অপ্পটিগ্গহিতত্তা’’তি ইমিনা একস্স সন্তকং অঞ্ঞেন পটিগ্গহিতম্পি নিস্সগ্গিযং হোতীতি দস্সেতি. এৱন্তি ‘‘পুন গহেস্সামী’’তি অপেক্খং অকত্ৱা সুদ্ধচিত্তেন পৰিচত্ততং পৰামসতি. পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি নিস্সগ্গিযমূলিকাহি পাচিত্তিযাদিআপত্তীহি অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি অধিপ্পাযো. পৰিভোগে অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি এত্থ পন নিস্সট্ঠপটিলাভস্স কাযিকপৰিভোগাদীসু যা দুক্কটাপত্তি ৱুত্তা, তায অনাপত্তিদস্সনত্থন্তি অধিপ্পাযো.

১০০. এৱং চতুকালিকপচ্চযং দস্সেত্ৱা ইদানি তেসু ৱিসেসলক্খণং দস্সেন্তো ‘‘ইমেসু পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ অকপ্পিযভূমিযং সহসেয্যাপহোনকে গেহে ৱুত্তং সঙ্ঘিকং ৱা পুগ্গলিকং ৱা ভিক্খুস্স, ভিক্খুনিযা ৱা সন্তকং যাৱকালিকং যামকালিকঞ্চ একৰত্তম্পি ঠপিতং অন্তোৱুত্থং নাম হোতি, তত্থ পক্কঞ্চ অন্তোপক্কং নাম হোতি. সত্তাহকালিকং পন যাৱজীৱিকঞ্চ ৱট্টতি. পটিগ্গহেত্ৱা একৰত্তং ৱীতিনামিতং পন যং কিঞ্চি যাৱকালিকং ৱা যামকালিকং ৱা অজ্ঝোহৰিতুকামতায গণ্হন্তস্স পৰিগ্গহণে তাৱ দুক্কটং, অজ্ঝোহৰতো পন একমেকস্মিং অজ্ঝোহাৰে সন্নিধিপচ্চযা পাচিত্তিযং হোতীতি অত্থো. ইদানি অঞ্ঞম্পি ৱিসেসলক্খণং দস্সেন্তো ‘‘যাৱকালিকং পনা’’তিআদিমাহ. তত্থ সম্ভিন্নৰসানীতি সংসট্ঠৰসানি. দীঘকালানি ৱত্থূনি ৰস্সকালেন সংসট্ঠানি ৰস্সকালমেৱ অনুৱত্তন্তীতি আহ ‘‘যাৱকালিকং পন…পে… তীণিপি যামকালিকাদীনী’’তি. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. তস্মাতিআদীসু তদহুপুৰেভত্তমেৱ ৱট্টতি, ন তদহুপচ্ছাভত্তং, ন ৰত্তিযং, ন দুতিযদিৱসাদীসূতি অত্থো.

কস্মাতি চে? তদহুপটিগ্গহিতেন যাৱকালিকেন সংসট্ঠত্তাতি. এত্থ চ ‘‘যাৱকালিকেন সংসট্ঠত্তা’’তি এত্তকমেৱ অৱত্ৱা ‘‘তদহুপটিগ্গহিতেনা’’তি ৱিসেসনস্স ৱুত্তত্তা পুৰেপটিগ্গহিতযাৱকালিকেন সংসট্ঠে সতি তদহুপুৰেভত্তম্পি ন ৱট্টতি, অনজ্ঝোহৰণীযং হোতীতি ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘সম্ভিন্নৰস’’ন্তি ইমিনা সচেপি সংসট্ঠং, অসম্ভিন্নৰসং সেসকালিকত্তযং অত্তনো অত্তনো কালে ৱট্টতীতি দস্সেতি. যামকালিকেনাতি এত্থ ‘‘তদহুপটিগ্গহিতেনা’’তি ততিযন্তৱিসেসনপদং অজ্ঝাহৰিতব্বং, পুব্বৱাক্যতো ৱা অনুৱত্তেতব্বং. তস্স ফলং ৱুত্তনযমেৱ.

পোত্থকেসু পন ‘‘যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতৰদ্ৱযং তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি দিস্সতি, তং ন সুন্দৰং. যত্থ নত্থি, তমেৱ সুন্দৰং, কস্মা? দুতিযন্তঞ্হি ৱিসেসনপদং ইতৰদ্ৱযং ৱিসেসেতি. ততো তদহুপটিগ্গহিতমেৱ সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ যামকালিকেন সংসট্ঠে সতি যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতি, ন পুৰেপটিগ্গহিতানীতি অত্থো ভৱেয্য, সো ন যুত্তো. কস্মা? সত্তাহকালিকযাৱজীৱিকানং অসন্নিধিজনকত্তা, ‘‘দীঘকালিকানি ৰস্সকালিকং অনুৱত্তন্তী’’তি ইমিনা লক্খণেন ৱিৰুদ্ধত্তা চ, তস্মা তদহুপটিগ্গহিতং ৱা হোতু পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা, সত্তাহকালিকং যাৱজীৱিকঞ্চ তদহুপটিগ্গহিতেন যামকালিকেন সংসট্ঠত্তা যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতীতি অত্থো যুত্তো, এৱঞ্চ উপৰি ৱক্খমানেন ‘‘সত্তাহকালিকেন পন তদহুপটিগ্গহিতেন সদ্ধিং সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং সত্তাহং কপ্পতী’’তি ৱচনেন সমং ভৱেয্য.

অপিচ ‘‘যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতৰদ্ৱযং তদহু যাৱ অৰুণুগ্গমনা ৱট্টতী’’তি পুব্বপাঠেন ভৱিতব্বং, তং লেখকেহি অঞ্ঞেসু পাঠেসু ‘‘তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি ৱিজ্জমানং দিস্ৱা, ইধ তদহুপদতো পটিগ্গহিতপদং গড়িতন্তি মঞ্ঞমানেহি পক্খিপিত্ৱা লিখিতং ভৱেয্য, ‘‘তদহূ’’তি ইদং পন ‘‘যাৱ অৰুণুগ্গমনা’’তি পদং ৱিসেসেতি, তেন যাৱ তদহুঅৰুণুগ্গমনা ৱট্টতি, ন দুতিযাহাদিঅৰুণুগ্গমনাতি অত্থং দস্সেতি. তেনেৱ উপৰিপাঠেপি ‘‘সত্তাহকালিকেন পন তদহুপটিগ্গহিতেনা’’তি ৰস্সকালিকত্থপদেন তুল্যাধিকৰণং ৱিসেসনপদং তমেৱ ৱিসেসেতি, ন দীঘকালিকত্থং যাৱজীৱিকপদং, তস্মা ‘‘তদহুপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং সত্তাহং কপ্পতী’’তি ৱুত্তং.

দ্ৱীহপটিগ্গহিতেনাতিআদীসুপি ‘‘দ্ৱীহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং ছাহং ৱট্টতি, তীহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং পঞ্চাহং ৱট্টতি, চতূহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং চতুৰাহং ৱট্টতি, পঞ্চাহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং তীহং ৱট্টতি, ছাহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং দ্ৱীহং ৱট্টতি, সত্তাহপটিগ্গহিতেন সত্তাহকালিকেন সংসট্ঠং তদহুপটিগ্গহিতং ৱা পুৰেপটিগ্গহিতং ৱা যাৱজীৱিকং তদহেৱ ৱট্টতী’’তি এৱং সত্তাহকালিকস্সেৱ অতীতদিৱসং পৰিহাপেত্ৱা সেসদিৱসৱসেন যোজেতব্বং, ন যাৱজীৱিকস্স. ন হি যাৱজীৱিকস্স হাপেতব্বো অতীতদিৱসো নাম অত্থি সতি পচ্চযে যাৱজীৱং পৰিভুঞ্জিতব্বতো. তেনাহ ‘‘সত্তাহকালিকম্পি অত্তনা সদ্ধিং সংসট্ঠং যাৱজীৱিকং অত্তনো সভাৱঞ্ঞেৱ উপনেতী’’তি. কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘যামকালিকেন সংসট্ঠং পন ইতৰদ্ৱযং তদহুপটিগ্গহিত’’ন্তি লিখিতং পাঠং নিস্সায ইমস্মিম্পি পাঠে ‘‘তদহুপটিগ্গহিতন্তি ইদমেৱ ইচ্ছিতব্ব’ন্তি মঞ্ঞমানা ‘‘পুৰেপটিগ্গহিত’’ন্তি পাঠং পটিক্খিপন্তি. কেসুচি ‘‘পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং ৱা’’তি লিখন্তি, তং সব্বং যথাৱুত্তনযং অমনসিকৰোন্তা ৱিব্ভন্তচিত্তা এৱং কৰোন্তীতি দট্ঠব্বং.

ইমেসু চতূসু কালিকেসু যাৱকালিকং মজ্ঝন্হিককালাতিক্কমে, যামকালিকং পচ্ছিমযামাতিক্কমে, সত্তাহকালিকং সত্তাহাতিক্কমে পৰিভুঞ্জন্তস্স আপত্তীতি ৱুত্তং. কতৰসিক্খাপদেন আপত্তি হোতীতি পুচ্ছাযমাহ ‘‘কালযাম’’ইচ্চাদি. তস্সত্থো – যাৱকালিকং কালাতিক্কমে পৰিভুঞ্জন্তস্স ‘‘যো পন ভিক্খু ৱিকালে খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা খাদেয্য ৱা ভুঞ্জেয্য ৱা, পাচিত্তিয’’ন্তি ইমিনা ৱিকালেভোজনসিক্খাপদেন (পাচি. ২৪৮) আপত্তি হোতি. যামকালিকং যামাতিক্কমে পৰিভুঞ্জন্তস্স ‘‘যো পন ভিক্খু সন্নিধিকাৰকং খাদনীযং ৱা ভোজনীযং ৱা খাদেয্য ৱা ভুঞ্জেয্য ৱা, পাচিত্তিয’’ন্তি ইমিনা সন্নিধিসিক্খাপদেন (পাচি. ২৫৩) আপত্তি হোতি. সত্তাহকালিকং সত্তাহাতিক্কমে পৰিভুঞ্জন্তস্স ‘‘যানি খো পন তানি গিলানানং ভিক্খূনং পটিসাযনীযানি ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং, সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু ফাণিতং, তানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্বানি, তং অতিক্কামযতো নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তি ইমিনা ভেসজ্জসিক্খাপদেন (পাৰা. ৬২২) আপত্তি হোতীতি.

ইমানি চত্তাৰি কালিকানি একতো সংসট্ঠানি সম্ভিন্নৰসানি পুৰিমপুৰিমকালিকস্স কালৱসেন পৰিভুঞ্জিতব্বানীতি ৱুত্তং. অসম্ভিন্নৰসানি চে হোন্তি, কথং পৰিভুঞ্জিতব্বানীতি আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. তস্সত্থো সুৱিঞ্ঞেয্যোৱ.

ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে

চতুকালিকৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম

অট্ঠাৰসমো পৰিচ্ছেদো.