১৫. ভূতগামৱিনিচ্ছযকথা

৭৫. এৱং পথৱিৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি ভূতগামৱিনিচ্ছযং কথেতুং ‘‘ভূতগামো’’তিআদিমাহ. তত্থ ভৱন্তি অহুৱুঞ্চাতি ভূতা, জাযন্তি ৱড্ঢন্তি জাতা ৱড্ঢিতা চাতি অত্থো. গামোতি ৰাসি, ভূতানং গামোতি ভূতগামো, ভূতা এৱ ৱা গামো ভূতগামো, পতিট্ঠিতহৰিততিণৰুক্খাদীনমেতং অধিৱচনং. তত্থ ‘‘ভৱন্তী’’তি ইমস্স ৱিৱৰণং ‘‘জাযন্তি ৱড্ঢন্তী’’তি, ‘‘অহুৱু’’ন্তি ইমস্স ‘‘জাতা ৱড্ঢিতা’’তি. এৱং ভূত-সদ্দো পচ্চুপ্পন্নাতীতৱিসযো হোতি. তেনাহ ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. পাচিত্তিয ২.৯০) ‘‘ভৱন্তীতি ৱড্ঢন্তি, অহুৱুন্তি বভুৱূ’’তি. ইদানি তং ভূতগামং দস্সেন্তো ‘‘ভূতগামোতি পঞ্চহি বীজেহি জাতানং ৰুক্খলতাদীনমেতং অধিৱচন’’ন্তি আহ. লতাদীনন্তি আদি-সদ্দেন ওসধিগচ্ছাদযো ৱেদিতব্বা.

ইদানি তানি বীজানি সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘তত্ৰিমানি পঞ্চ বীজানী’’তিআদিমাহ. তত্থ মূলমেৱ বীজং মূলবীজং. এৱং সেসেসুপি. অথ ৱা মূলং বীজং এতস্সাতি মূলবীজং, মূলবীজতো ৱা নিব্বত্তং মূলবীজং. এৱং সেসেসুপি. তত্থ পঠমেন ৱিগ্গহেন বীজগামো এৱ লব্ভতি, দুতিযততিযেহি ভূতগামো. ইদানি তে ভূতগামে সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘তত্থ মূলবীজং নামা’’ত্যাদিমাহ. তত্থ তেসু পঞ্চসু মূলবীজাদীসু হলিদ্দি…পে… ভদ্দমুত্তকং মূলবীজং নাম. ন কেৱলং ইমানিযেৱ মূলবীজানি, অথ খো ইতো অঞ্ঞানিপি যানি ৱা পন ভূতগামজাতানি অত্থি সন্তি, মূলে জাযন্তি, মূলে সঞ্জাযন্তি, এতং ভূতগামজাতং মূলবীজং নাম হোতীতি যোজনা. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ৯১) ‘‘ইদানি তং ভূতগামং ৱিভজিত্ৱা দস্সেন্তো ‘ভূতগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানী’তিআদিমাহা’’তি. তত্থ ভূতগামো নামাতি ভূতগামং উদ্ধৰিত্ৱা যস্মিং সতি ভূতগামো হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চ বীজজাতানীতি আহা’’তি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি, মূলে জাযন্তী’’তিআদীনি ন সমেন্তি. ন হি মূলবীজাদীনি মূলাদীসু জাযন্তি. মূলাদীসু জাযমানানি পন তানি বীজজাতানি, তস্মা এৱমত্থৱণ্ণনা ৱেদিতব্বা – ভূতগামো নামাতি ৱিভজিতব্বপদং. পঞ্চাতি তস্স ৱিভাগপৰিচ্ছেদো. বীজজাতানীতি পৰিচ্ছিন্নধম্মনিদস্সনং, যতো বীজেহি জাতানি বীজজাতানি, ৰুক্খাদীনং এতং অধিৱচনন্তি চ. যথা ‘‘সালীনং চেপি ওদনং ভুঞ্জতী’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৭৬) সালিতণ্ডুলানং ওদনো সালিওদনোতি ৱুচ্চতি, এৱং বীজতো সম্ভূতো ভূতগামো ‘‘বীজ’’ন্তি ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বোতি চ.

ফড়ুবীজন্তি পব্ববীজং. পচ্চযন্তৰসমৱাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৱিসেসকাৰণভাৱতো ৱিৰুহণসমত্থে সাৰফলে নিৰুড়্হো বীজ-সদ্দো তদত্থসংসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৱত্ততীতি মূলাদিতো নিৱত্তনত্থং একেন বীজসদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘বীজ’’ন্তি ‘‘ৰূপৰূপং, দুক্খদুক্খ’’ন্তি চ যথা. নিদ্দেসে ‘‘যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি, মূলে জাযন্তি মূলে সঞ্জাযন্তী’’তি এত্থ বীজতো নিব্বত্তেন বীজং দস্সিতং, তস্মা এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো – যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি, আলুৱকসেৰুকমলনীলুপ্পলপুণ্ডৰীককুৱলযকুন্দপাটলিমূলাদিভেদে মূলে গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি জাযন্তি সঞ্জাযন্তি, তানি, যম্হি মূলে জাযন্তি চেৱ সঞ্জাযন্তি চ, তঞ্চ পাড়িযং (পাচি. ৯১) ৱুত্তহলিদ্দাদি চ, সব্বম্পি এতং মূলবীজং নাম, এতেন কাৰিযোপচাৰেন কাৰণং দস্সিতন্তি দস্সেতি. এস নযো খন্ধবীজাদীসু. যেৱাপনকখন্ধবীজেসু পনেত্থ অম্বাটকইন্দসালনুহিপালিভদ্দককণিকাৰাদীনি খন্ধবীজানি. অম্বিলাৱল্লিচতুৰস্সৱল্লিকণৱেৰাদীনি ফড়ুবীজানি. মকচিমল্লিকাসুমনজযসুমনাদীনি অগ্গবীজানি. অম্বজম্বুপনসট্ঠিআদীনি বীজবীজানীতি দট্ঠব্বানি. ভূতগামে ভূতগামসঞ্ঞী ছিন্দতি ৱা ছেদাপেতি ৱাতি সত্থকানি গহেত্ৱা সযং ৱা ছিন্দতি, অঞ্ঞেন ৱা ছেদাপেতি. ভিন্দতি ৱা ভেদাপেতি ৱাতি পাসাণাদীনি গহেত্ৱা সযং ৱা ভিন্দতি, অঞ্ঞেন ৱা ভেদাপেতি. পচতি ৱা পচাপেতি ৱাতি অগ্গিং উপসংহৰিত্ৱা সযং ৱা পচতি, অঞ্ঞেন ৱা পচাপেতি, পাচিত্তিযং হোতীতি সম্বন্ধো. তত্থ আপত্তিভেদং দস্সেন্তো ‘‘ভূতগামঞ্হী’’তিআদিমাহ. তত্থ ভূতগামপৰিমোচিতন্তি ভূতগামতো ৱিযোজিতং.

৭৬. সঞ্চিচ্চ উক্খিপিতুং ন ৱট্টতীতি এত্থ ‘‘সঞ্চিচ্চা’’তি ৱুত্তত্তা সৰীৰে লগ্গভাৱং ঞত্ৱাপি উট্ঠহতি, ‘‘তং উদ্ধৰিস্সামী’’তি সঞ্ঞায অভাৱতো ৱট্টতি. অনন্তকগ্গহণেন সাসপমত্তিকা গহিতা. নামঞ্হেতং তস্সা সেৱালজাতিযা. মূলপণ্ণানং অভাৱেন ‘‘অসম্পুণ্ণভূতগামো নামা’’তি ৱুত্তং. অভূতগামমূলত্তাতি এত্থ ভূতগামো মূলং কাৰণং এতস্সাতি ভূতগামমূলো, ভূতগামস্স ৱা মূলং কাৰণন্তি ভূতগামমূলং. বীজগামো হি নাম ভূতগামতো সম্ভৱতি, ভূতগামস্স চ কাৰণং হোতি. অযং পন তাদিসো ন হোতীতি ‘‘অভূতগামমূলত্তা’’তি ৱুত্তং.

কিঞ্চাপি হি তালনাড়িকেৰাদীনং খাণু উদ্ধং অৱড্ঢনতো ভূতগামস্স কাৰণং ন হোতি, তথাপি ভূতগামসঙ্খ্যূপগতনিব্বত্তপণ্ণমূলবীজতো সম্ভূতত্তা ভূতগামতো উপ্পন্নো নাম হোতীতি বীজগামেন সঙ্গহং গচ্ছতি. সো বীজগামেন সঙ্গহিতোতি অৱড্ঢমানেপি ভূতগামমূলত্তা ৱুত্তং.

‘‘অঙ্কুৰে হৰিতে’’তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং ৱিভাৱেতি ‘‘নীলৱণ্ণে জাতে’’তি, নীলপণ্ণস্স ৱণ্ণসদিসে পণ্ণে জাতেতি অত্থো, ‘‘নীলৱণ্ণে জাতে’’তি ৱা পাঠো গহেতব্বো. অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতীতি ইদং নাড়িকেৰস্স আৱেণিকং কত্ৱা ৱদতি. ‘‘পানীযঘটাদীনং বহি সেৱালো উদকে অট্ঠিতত্তা বীজগামানুলোমত্তা চ দুক্কটৱত্থূ’’তি ৱদন্তি. কণ্ণকম্পি অব্বোহাৰিকমেৱাতি নীলৱণ্ণম্পি অব্বোহাৰিকমেৱ.

৭৭. সেলেয্যকং নাম সিলায সম্ভূতা একা গন্ধজাতি. পুপ্ফিতকালতো পট্ঠাযাতি ৱিকসিতকালতো পভুতি. অহিচ্ছত্তকং গণ্হন্তোতি ৱিকসিতং গণ্হন্তো. মকুড়ং পন ৰুক্খত্তচং অকোপেন্তেনপি গহেতুং ন ৱট্টতি. ‘‘ৰুক্খত্তচং ৱিকোপেতীতি ৱুত্তত্তা ৰুক্খে জাতং যং কিঞ্চি অহিচ্ছত্তকং ৰুক্খত্তচং অৱিকোপেত্ৱা মত্থকতো ছিন্দিত্ৱা গহেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তদযুত্তং ‘‘অহিচ্ছত্তকং যাৱ মকুড়ং হোতি, তাৱ দুক্কটৱত্থূ’’তি ৱুত্তত্তা. ৰুক্খতো মুচ্চিত্ৱাতি এত্থ ‘‘যদিপি কিঞ্চিমত্তং ৰুক্খে অল্লীনা হুত্ৱা তিট্ঠতি, ৰুক্খতো গয্হমানা পন ৰুক্খচ্ছৱিং ন ৱিকোপেতি, ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অল্লৰুক্খতো ন ৱট্টতীতি এত্থাপি ৰুক্খত্তচং অৱিকোপেত্ৱা মত্থকতো তচ্ছেত্ৱা গহেতুং ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থচাপল্লেন. পানীযং ন ৱাসেতব্বন্তি ইদং অত্তনো অত্থায নামিতং সন্ধায ৱুত্তং. কেৱলং অনুপসম্পন্নস্স অত্থায নামিতে পন পচ্ছা ততো লভিত্ৱা ন ৱাসেতব্বন্তি নত্থি. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. পাচিত্তিয ২.৯২) পন ‘‘পানীযং ন ৱাসেতব্বন্তি ইদং অত্তনো পিৱনপানীযং সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞেসং পন ৱট্টতি অনুগ্গহিতত্তা. তেনাহ অত্তনা খাদিতুকামেনা’’তি ৱুত্তং. ‘‘যেসং ৰুক্খানং সাখা ৰুহতীতি ৱুত্তত্তা যেসং সাখা ন ৰুহতি, তত্থ কপ্পিযকৰণকিচ্চং নত্থী’’তি ৱদন্তি. ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি ‘‘যেসং ৰুক্খানং সাখা ৰুহতীতি মূলং অনোতাৰেত্ৱা পণ্ণমত্তনিগ্গমনমত্তেনাপি ৱড্ঢতি, তত্থ কপ্পিযম্পি অকৰোন্তো ছিন্ননাড়িকেৰৱেড়ুদণ্ডাদযো কোপেতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি ৱুত্তত্তা কেৱলং চঙ্কমনাধিপ্পাযেন ৱা মগ্গগমনাধিপ্পাযেন ৱা অক্কমন্তস্স, তিণানং উপৰি নিসীদনাধিপ্পাযেন নিসীদন্তস্স চ দোসো নত্থি.

৭৮. সমণকপ্পেহীতি সমণানং কপ্পিযৱোহাৰেহি. কিঞ্চাপি বীজাদীনং অগ্গিনা ফুট্ঠমত্তেন, নখাদীহি ৱিলিখনমত্তেন চ অৱিৰুড়্হিধম্মতা ন হোতি, তথাপি এৱং কতেযেৱ সমণানং কপ্পতীতি অগ্গিপৰিজিতাদযো সমণৱোহাৰা নাম জাতা, তস্মা তেহি সমণৱোহাৰেহি কৰণভূতেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং অনুজানামীতি অধিপ্পাযো. অবীজনিব্বট্টবীজানিপি সমণানং কপ্পন্তীতি পঞ্ঞত্তপণ্ণত্তিভাৱতো সমণৱোহাৰাইচ্চেৱ সঙ্খং গতানি. অথ ৱা অগ্গিপৰিজিতাদীনং পঞ্চন্নং কপ্পিযভাৱতোযেৱ পঞ্চহি সমণকপ্পিযভাৱসঙ্খাতেহি কাৰণেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং অনুজানামীতি এৱমেত্থ অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. অগ্গিপৰিজিতন্তিআদীসু ‘‘পৰিচিত’’ন্তিপি পঠন্তি. অবীজং নাম তৰুণঅম্বফলাদি. নিব্বট্টবীজং নাম অম্বপনসাদি, যং বীজং নিব্বট্টেত্ৱা ৱিসুং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং সক্কা হোতি. নিব্বট্টেতব্বং ৱিযোজেতব্বং বীজং যস্মিং, তং পনসাদি নিব্বট্টবীজং নাম. ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্বন্তি যো কপ্পিযং কৰোতি, তেন কত্তব্বপকাৰস্সেৱ ৱুত্তত্তা ভিক্খুনা অৱুত্তেপি কাতুং ৱট্টতীতি ন গহেতব্বং. পুন ‘‘কপ্পিযং কাৰেতব্ব’’ন্তি কাৰাপনস্স পঠমমেৱ কথিতত্তা ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি ৱুত্তেযেৱ অনুপসম্পন্নেন ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱা অগ্গিপৰিজিতাদি কাতব্বন্তি গহেতব্বং. ‘‘কপ্পিযন্তি ৱচনং পন যায কাযচি ভাসায ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱ কাতব্ব’’ন্তি ৱচনতো পঠমং ‘‘কপ্পিয’’ন্তি ৱত্ৱা পচ্ছা অগ্গিআদিনা ফুসনাদি কাতব্বন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘পঠমং অগ্গিম্হি নিক্খিপিত্ৱা, নখাদিনা ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তং অনুদ্ধৰিত্ৱাৱ কপ্পিযন্তি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তিপি ৱদন্তি.

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. পাচিত্তিয ২.৯২) পন ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱাতি পুব্বকালকিৰিযাৱসেন ৱুত্তেপি ৱচনক্খণেৱ অগ্গিসত্থাদিনা বীজগামে ৱণং কাতব্বন্তি ৱচনতো পন পুব্বে কাতুং ন ৱট্টতি, তঞ্চ দ্ৱিধা অকত্ৱা ছেদনভেদনমেৱ দস্সেতব্বং. কৰোন্তেন চ ভিক্খুনা ‘কপ্পিযং কৰোহী’তি যায কাযচি ভাসায ৱুত্তেযেৱ কাতব্বং. বীজগামপৰিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কাৰেতব্বন্তি কাৰাপনস্স পঠমমেৱ অধিকতত্তা’’তি ৱুত্তং.

একস্মিং বীজে ৱাতিআদীসু ‘‘একংযেৱ কাৰেমীতি অধিপ্পাযে সতিপি একাবদ্ধত্তা সব্বং কতমেৱ হোতী’’তি ৱদন্তি. দাৰুং ৱিজ্ঝতীতি এত্থ ‘‘জানিত্ৱাপি ৱিজ্ঝতি ৱা ৱিজ্ঝাপেতি ৱা, ৱট্টতিযেৱা’’তি ৱদন্তি. ভত্তসিত্থে ৱিজ্ঝতীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. ‘‘তং ৱিজ্ঝতি, ন ৱট্টতীতি ৰজ্জুআদীনং ভাজনগতিকত্তা’’তি ৱদন্তি. মৰীচপক্কাদীহি চ মিস্সেত্ৱাতি এত্থ ভত্তসিত্থসম্বন্ধৱসেন একাবদ্ধতা ৱেদিতব্বা, ন ফলানংযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞসম্বন্ধৱসেন. ‘‘কটাহেপি কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা কটাহতো নীহটায মিঞ্জায ৱা বীজে ৱা যত্থ কত্থচি ৱিজ্ঝিতুং ৱট্টতি এৱ. ভিন্দাপেত্ৱা কপ্পিযং কাৰাপেতব্বন্তি বীজতো মুত্তস্স কটাহস্স ভাজনগতিকত্তা ৱুত্তং.

ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে

ভূতগামৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম

পন্নৰসমো পৰিচ্ছেদো.