১২. ৰূপিযাদিপটিগ্গহণৱিনিচ্ছযকথা

৫৯. এৱং কযৱিক্কযসমাপত্তিৱিনিচ্ছযং কথেত্ৱা ইদানি ৰূপিযাদিপটিগ্গহণৱিনিচ্ছযং কথেন্তো ‘‘ৰূপিযাদিপটিগ্গহো’’তিআদিমাহ. তত্থ সঞ্ঞাণত্থায কতং ৰূপং এত্থ অত্থীতি ৰূপিযং, যং কিঞ্চি ৱোহাৰূপগং ধনং. তেন ৱুত্তং সমন্তপাসাদিকাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৩-৫৮৪) ‘‘ইধ পন যং কিঞ্চি ৱোহাৰগমনীযং কহাপণাদি অধিপ্পেত’’ন্তি. পঠমং আদীযতীতিআদি, কিং তং? ৰূপিযং, ৰূপিযং আদি যেসং তেতি ৰূপিযাদযো, দাসিদাসখেত্তৱত্থুআদযো, পটিগ্গহণং পটিগ্গহো, সম্পটিচ্ছনন্তি অত্থো. ৰূপিযাদীনং পটিগ্গহো ৰূপিযাদিপটিগ্গহো. জাতসমযে উপ্পন্নং ৰূপমেৱ ৰূপং অস্স ভৱতি, ন ৱিকাৰমাপজ্জতীতি জাতৰূপং, সুৱণ্ণং. ধৱলসভাৱতায সত্তেহি ৰঞ্জিযতেতি ৰজতং, সজ্ঝু. জাতৰূপেন কতো মাসকো জাতৰূপমাসকো. ৰজতেন কতো মাসকো ৰজতমাসকোতি ইদং চতুব্বিধমেৱ নিস্সগ্গিযৱত্থু হোতি, ন লোহমাসকাদযোতি আহ ‘‘তম্বলোহাদীহি…পে… সঙ্গহিতো’’তি. তম্বলোহাদীহীতি আদি-সদ্দেন কংসলোহৱট্টলোহতিপুসীসাদীহি কতোপি লোহমাসকোযেৱাতি দস্সেতি. কিং ইদমেৱ নিস্সগ্গিযৱত্থু হোতি, উদাহু মুত্তাদযোপীতি আহ ‘‘মুত্তা…পে… দুক্কটৱত্থূ’’তি. ইমেসং দ্ৱিন্নং ৱত্থূনং কো ৱিসেসোতি আহ ‘‘তত্থ নিস্সগ্গিযৱত্থুং…পে… দুক্কটমেৱা’’তি. তত্থ নিস্সগ্গিযৱত্থু অত্তনো অত্থায নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং, সেসানং অত্থায দুক্কটং, দুক্কটৱত্থু সব্বেসং অত্থায দুক্কটমেৱাতি যোজনা.

ইদানি তেসু ৱত্থূসু কপ্পিযাকপ্পিযৱিনিচ্ছযং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং আহ ‘‘তত্ৰাযং ৱিনিচ্ছযো’’তি. তত্থ সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি, কস্মা? ‘‘ইদং সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি অকপ্পিযৱোহাৰেন দিন্নত্তা. দত্ৱা পক্কমতি, ৱট্টতি, কস্মা? সঙ্ঘস্স হত্থে অদত্ৱা ৱড্ঢকীআদীনং হত্থে দিন্নত্তা. এৱম্পি ৱট্টতি গিহীনং হত্থে ঠপিতত্তা. পটিক্খিপিতুং ন ৱট্টতি সঙ্ঘগণপুগ্গলানং অনামসিতত্তা. ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পটিক্খিপিতব্বং ‘‘তুম্হে গহেত্ৱা ঠপেথা’’তি ৱুত্তত্তা. পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তীতি ‘‘সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৱুত্তত্তা পটিগ্গহণে পাচিত্তিযং, পৰিভোগে দুক্কটং. স্ৱেৱ সাপত্তিকোতি দুক্কটাপত্তিং সন্ধায ৱদতি. ৱদতি, ৱট্টতি ‘‘তুম্হে পচ্চযে পৰিভুঞ্জথা’’তি কপ্পিযৱোহাৰেন ৱুত্তত্তা. চীৱৰত্থায দিন্নং চীৱৰেযেৱ উপনেতব্বং, কস্মা? যথা দাযকা ৱদন্তি, তথা পটিপজ্জিতব্বত্তা. সেনাসনপচ্চযস্স ইতৰপচ্চযত্তযতো ৱিসেসং দস্সেন্তো ‘‘সেনাসনত্থাযা’’তিআদিমাহ. ইমিনা অৱিস্সজ্জিযঅৱেভঙ্গিযভাৱং দস্সেতি. এৱং সন্তেপি আপদাসু কত্তব্বৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘সচে পনা’’তিআদিমাহ.

৬০. এৱং নিস্সগ্গিযৱত্থূসু কত্তব্বৱিধিং দস্সেত্ৱা ইদানি দুক্কটৱত্থূসু কত্তব্বৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘সচে কোচি ময্হ’’ন্ত্যাদিমাহ. এত্থ পন পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি আপত্তীতি দুক্কটমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তড়াকস্সপি খেত্তসঙ্গহিতত্তা তস্স পটিগ্গহণেপি আপত্তি ৱুত্তা. ‘‘চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জথাতি দেতীতি এত্থ ‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং তড়াকং দম্মী’তি ৱা ‘চতুপচ্চযপৰিভোগত্থং তড়াকং দম্মী’তি ৱা ৱদতি, ৱট্টতিযেৱ. ‘ইতো তড়াকতো উপ্পন্নে পচ্চযে দম্মী’তি ৱুত্তে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থী’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযম্পি (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৩৮-৫৩৯) তথেৱ ৱত্ৱা ‘‘ইদঞ্চ সঙ্ঘস্স দীযমানঞ্ঞেৱ সন্ধায ৱুত্তং, পুগ্গলস্স পন এৱম্পি দিন্নং তড়াকখেত্তাদি ন ৱট্টতি. সুদ্ধচিত্তস্স পন উদকপৰিভোগত্থং কূপপোক্খৰণিআদযো ৱট্টন্তি. ‘সঙ্ঘস্স তড়াকং অত্থি, তং কথ’ন্তি হি আদিনা সব্বত্থ সঙ্ঘৱসেনেৱ ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. হত্থে ভৱিস্সতীতি ৱসে ভৱিস্সতি.

কপ্পিযকাৰকং ঠপেথাতি ৱুত্তেতি সামীচিৱসেন ৱুত্তং, অৱুত্তেপি ঠপেন্তস্স ন দোসো অত্থি. তেনাহ ‘‘উদকং ৱাৰেতুং লব্ভতী’’তি. যস্মা পৰসন্তকং ভিক্খূনং নাসেতুং ন ৱট্টতি, তস্মা ‘‘ন সস্সকালে’’তি ৱুত্তং. সস্সকালেপি তাসেত্ৱা মুঞ্চিতুং ৱট্টতি, অমুঞ্চতো পন ভণ্ডদেয্যং. জনপদস্স সামিকোতি ইমিনাৱ যো তং জনপদং ৱিচাৰেতি, তেনপি অচ্ছিন্দিত্ৱা দিন্নং ৱট্টতিযেৱাতি ৱদন্তি. পুন দেতীতি অচ্ছিন্দিত্ৱা পুন দেতি, এৱম্পি ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা যেন কেনচি ইস্সৰেন ‘‘পৰিচ্চত্তমিদং ভিক্খূহি অস্সামিক’’ন্তি সঞ্ঞায অত্তনো গহেত্ৱা দিন্নং ৱট্টতীতি দস্সেতি. উদকৱাহকন্তি উদকমাতিকং. কপ্পিযৱোহাৰেপি ৱিনিচ্ছযং ৱক্খামীতি পাঠসেসো. উদকৱসেনাতি উদকপৰিভোগত্থং. সুদ্ধচিত্তানন্তি উদকপৰিভোগত্থমেৱ. ইদং সহত্থেন চ অকপ্পিযৱোহাৰেন চ কৰোন্তে সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘সস্সসম্পাদনত্থ’’ন্তি এৱং অসুদ্ধচিত্তানম্পি পন সযং অকত্ৱা কপ্পিযৱোহাৰেন আণাপেতুং ৱট্টতি এৱ. কপ্পিযকাৰকং ঠপেতুং ন ৱট্টতীতি ইদং সহত্থাদিনা কততড়াকত্তা অস্সাৰুপ্পন্তি ৱুত্তং. ঠপেন্তস্স পন তং পচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তস্স ৱা সঙ্ঘস্স আপত্তি ন পঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাপমাণেন ৱা এত্থ আপত্তি গহেতব্বা. অলজ্জিনা কাৰাপিতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি আহ ‘‘লজ্জিভিক্খুনা’’তি, মত্তিকুদ্ধৰণাদীসু কাৰাপিতেসূতি অধিপ্পাযো.

৬১. নৱসস্সেতি অকতপুব্বে কেদাৰে. কহাপণেতি ইমিনা ধঞ্ঞুট্ঠাপনে তস্সেৱ অকপ্পিযন্তি দস্সেতি. অপৰিচ্ছিন্নভাগেতি ‘‘এত্তকে ভূমিভাগে এত্তকো ভাগো দাতব্বো’’তি এৱং অপৰিচ্ছিন্নভাগে. ধঞ্ঞুট্ঠাপনে কসতি, পযোগেপি দুক্কটমেৱ, ন কহাপণুট্ঠাপনে ৱিয. ‘‘কসথ ৱপথা’’তি ৱচনেন সব্বেসম্পি অকপ্পিযং সিযাতি আহ ‘‘অৱত্ৱা’’তি. এত্তকো নাম ভাগোতি এত্থ এত্তকো কহাপণোতি ইদম্পি সন্ধায ৱদতি. তথাৱুত্তেপি হি তদা কহাপণানং অৱিজ্জমানত্তা আযতিং উপ্পজ্জমানং অঞ্ঞেসং ৱট্টতি এৱ. তেনাহ ‘‘তস্সেৱ তং অকপ্পিয’’ন্তি. তস্স পন সব্বপযোগেসু পৰিভোগে চ দুক্কটং. কেচি পন ধঞ্ঞপৰিভোগে এৱ আপত্তি, ন পুব্বভাগেতি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, যেন মিননৰক্খণাদিনা পযোগেন পচ্ছা ধঞ্ঞপৰিভোগে আপত্তি হোতি তস্স পযোগস্স কৰণে অনাপত্তিযা অযুত্তত্তা. পৰিযাযকথায পন সব্বত্থ অনাপত্তি. তেনেৱ ‘‘এত্তকেহি ৱীহীহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহৰথা’’তি নিযমৱচনে অকপ্পিযং ৱুত্তং. কহাপণৱিচাৰণেপি এসেৱ নযো. ‘‘ৱত্থু চ এৱৰূপং নাম সংৱিজ্জতি, কপ্পিযকাৰকো নত্থীতি ৱত্তব্ব’’ন্তিআদিৱচনঞ্চেত্থ সাধকং. ৰজ্জুযা ৱা দণ্ডেন ৱাতি এত্থ ‘‘পাদেহিপি মিনিতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. খলে ৱা ঠত্ৱা ৰক্খতীতি এত্থ পন থেনেত্ৱা গণ্হন্তে দিস্ৱা ‘‘মা গণ্হথা’’তি নিৱাৰেন্তো ৰক্খতি নাম, সচে পন অৱিচাৰেত্ৱা কেৱলং তুণ্হীভূতোৱ ৰক্খণত্থায ওলোকেন্তো তিট্ঠতি, ৱট্টতি. ‘‘সচেপি তস্মিং তুণ্হীভূতে চোৰিকায হৰন্তি, ‘মযং ভিক্খুসঙ্ঘস্স আৰোচেস্সামা’তি এৱং ৱত্তুম্পি ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. নীহৰাপেতি পটিসামেতীতি এত্থাপি ‘‘সচে পৰিযাযেন ৱদতি, ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অপুব্বস্স অনুপ্পাদিতত্তা অঞ্ঞেসং ৱট্টতীতি আহ ‘‘তস্সেৱেতং অকপ্পিয’’ন্তি.

সব্বেসং অকপ্পিযং, কস্মা? কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তাতি এত্থ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) এৱং ৱিচাৰণা কতা – ননু চ দুব্বিচাৰিতমত্তেন তস্সেৱেতং অকপ্পিযং, ন সব্বেসং ৰূপিযসংৱোহাৰে চতুত্থপত্তো ৱিয. ৱুত্তঞ্হি তত্থ (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৯) ‘‘যো পন ৰূপিযং অসম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘থেৰস্স পত্তং কিণিত্ৱা দেহী’তি পহিতকপ্পিযকাৰকেন সদ্ধিং কম্মাৰকুলং গন্ত্ৱা পত্তং দিস্ৱা ‘ইমে কহাপণে গহেত্ৱা ইমং দেহী’তি কহাপণে দাপেত্ৱা গহিতো, অযং পত্তো এতস্সেৱ ভিক্খুনো ন ৱট্টতি দুব্বিচাৰিতত্তা, অঞ্ঞেসং পন ৱট্টতি মূলস্স অসম্পটিচ্ছিতত্তা’’তি, তস্মা যং তে আহৰন্তি, সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তাতি ইদং কস্মা ৱুত্তন্তি? এত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘কহাপণে সাদিযিত্ৱা ৱিচাৰিতং সন্ধায এৱং ৱুত্ত’’ন্তি, সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতীতি তেসং অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘অসাদিযিত্ৱাপি কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা ৰূপিযসংৱোহাৰো কতো হোতি, সঙ্ঘিকত্তা চ নিস্সজ্জিতুং ন সক্কা, তস্মা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তি. গণ্ঠিপদেসু পন তীসুপি ইদং ৱুত্তং ‘‘চতুত্থপত্তো গিহিসন্তকানংযেৱ কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা অঞ্ঞেসং কপ্পতি, ইধ পন সঙ্ঘিকানং ৱিচাৰিতত্তা সব্বেসং ন কপ্পতী’’তি. সব্বেসম্পি ৱাদো তেন তেন পৰিযাযেন যুত্তোযেৱাতি.

৬২. চতুসালদ্ৱাৰেতি ভোজনসালং সন্ধায ৱুত্তং.

৬৩. ‘‘ৱনং দম্মি, অৰঞ্ঞং দম্মী’’তি ৱুত্তে পন ৱট্টতীতি এত্থ নিৱাসট্ঠানত্তা পুগ্গলস্সপি সুদ্ধচিত্তেন গহেতুং ৱট্টতি. সীমং দেমাতি ৱিহাৰসীমাদিসাধাৰণৱচনেন ৱুত্তত্তা ‘‘ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. পৰিযাযেন কথিতত্তাতি ‘‘গণ্হাহী’’তি অৱত্ৱা ‘‘সীমা গতা’’তি পৰিযাযেন কথিতত্তা. পকতিভূমিকৰণত্থং ‘‘হেট্ঠা গহিতং পংসু’’ন্তিআদি ৱুত্তং. দাসং দম্মীতি এত্থ ‘‘মনুস্সং দম্মীতি ৱুত্তে ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ৱেয্যাৱচ্চকৰন্তিআদিনা ৱুত্তে পুগ্গলস্সপি দাসং গহেতুং ৱট্টতি ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে আৰামিক’’ন্তি ৱিসেসেত্ৱা অনুঞ্ঞাতত্তা. তঞ্চ খো পিলিন্দৱচ্ছেন গহিতপৰিভুত্তক্কমেন, ন গহট্ঠানং দাসপৰিভোগক্কমেন. খেত্তাদযো পন সব্বে সঙ্ঘস্সেৱ ৱট্টন্তি পাড়িযং পুগ্গলিকৱসেন গহেতুং অননুঞ্ঞাতত্তাতি দট্ঠব্বং. কুক্কুটসূকৰে…পে… ৱট্টতীতি এত্থ কুক্কুটসূকৰেসু দীযমানেসু ‘‘ইমেহি অম্হাকং অত্থো নত্থি, সুখং জীৱন্তু, অৰঞ্ঞে ৱিস্সজ্জেথা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. ৱিহাৰস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) সুত্তন্তেসু আগতপটিক্খেপো ভগৱতা আপত্তিযাপি হেতুভাৱেন কতোতি ভগৱতো অধিপ্পাযং জানন্তেহি সঙ্গীতিকাৰকমহাথেৰেহি খেত্তপটিগ্গহণাদিনিস্সিতো অযং সব্বোপি পাড়িমুত্তৱিনিচ্ছযো ৱুত্তোতি গহেতব্বো.

৬৪. চীৱৰচেতাপন্নন্তি চীৱৰমূলং. পহিণেয্যাতি পেসেয্য. চেতাপেত্ৱাতি পৰিৱত্তেত্ৱা. অচ্ছাদেহীতি ৱোহাৰৱচনমেতং, ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহীতি অযং পনেত্থ অত্থো. আভতন্তি আনীতং.

ইমস্মিং ঠানে সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫২৮-৫৩১) এৱং ৱিচাৰণা কতা – এত্থ চ যং ৱুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেন চীৱৰং চেতাপেত্ৱা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৱুত্তং. সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৱত্থুং আৰব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি, তত্থ আগমনস্স সুদ্ধিযা ৱা অসুদ্ধিযা ৱা ৱিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতি. সতিপি হি আগমনস্স অসুদ্ধভাৱে দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৱোহাৰেন ৱদতি, কপ্পিযকাৰকো ন নিদ্দিসিতব্বোতি ইদং নত্থি, ন চ দূতেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱুত্তে দাযকেন ‘‘ইদং কথং পেসিত’’ন্তি ঈদিসী ৱিচাৰণা উপলব্ভতি, অৱিচাৰেত্ৱা চ তং ন সক্কা জানিতুং. যদি পন আগমনস্স অসুদ্ধত্তা কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্য, চীৱৰানং অত্থায দূতস্স হত্থে অকপ্পিযৱত্থুম্হি পেসিতে সব্বত্থ দাযকেন কথং পেসিতন্তি পুচ্ছিত্ৱাৱ কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্য, তস্মা অসতিপি আগমনসুদ্ধিযং সচে সো দূতো অত্তনো কুসলতায কপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱদতি, দূতস্সেৱ ৱচনং গহেতব্বং. যদি হি আগমনসুদ্ধিযেৱেত্থ পমাণং, মূলস্সামিকেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৱোহাৰৱসেন ৱদতোপি কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্য, তস্মা সব্বত্থ দূতৱচনমেৱ পমাণন্তি গহেতব্বং. ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেনাতিআদিনা পন ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘কপ্পিযৱসেন আভতম্পি চীৱৰমূলং ঈদিসেন দূতৱচনেন অকপ্পিযং হোতি, তস্মা তং পটিক্খিপিতব্ব’’ন্তি. তেনেৱাহ ‘‘তেন ভিক্খুনা সো দূতো এৱমস্স ৱচনীযোতিআদী’’তি.

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৩৮-৫৩৯) পন এৱং ৱুত্তং – যং ৱুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেন চীৱৰং চেতাপেত্ৱা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৱুত্তং. সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৱত্থুং আৰব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি, তং নিস্সগ্গিযৱত্থুদুক্কটৱত্থুভূতং অকপ্পিযচীৱৰচেতাপন্নং ‘‘অসুকস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি এৱং আগমনসুদ্ধিযা অসতি, সিক্খাপদে আগতনযেন দূতৱচনে চ অসুদ্ধে সব্বথা পটিক্খেপোযেৱ কাতুং ৱট্টতি, ন পন ‘‘চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৱত্তুং, তদনুসাৰেন ৱেয্যাৱচ্চকৰঞ্চ নিদ্দিসিতুং আগমনদূতৱচনানং উভিন্নং অসুদ্ধত্তা, পাড়িযং আগতনযেন পন আগমনসুদ্ধিযা সতি দূতৱচনে অসুদ্ধেপি সিক্খাপদে আগতনযেন সব্বং কাতুং ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. তেন চ যথা দূতৱচনাসুদ্ধিযম্পি আগমনে সুদ্ধে ৱেয্যাৱচ্চকৰং নিদ্দিসিতুং ৱট্টতি, এৱং আগমনাসুদ্ধিযম্পি দূতৱচনে সুদ্ধে ৱট্টতি এৱাতি অযমত্থো অত্থতো সিদ্ধোৱ হোতি. উভযসুদ্ধিযং ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি উভযাসুদ্ধিপক্খমেৱ সন্ধায মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

যং পনেত্থ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.২৩৭-৫৩৯) ‘‘আগমনস্স সুদ্ধিযা ৱা অসুদ্ধিযা ৱা ৱিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতী’’তিআদি ৱুত্তং, তং মাতিকাট্ঠকথাৱচনস্স অধিপ্পাযং অসল্লক্খেত্ৱা ৱুত্তং যথাৱুত্তনযেন আগমনসুদ্ধিআদিনা সপ্পযোজনত্তা. যো পনেত্থ ‘‘মূলস্সামিকেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন, পেসিতদূতস্স অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱদতোপি কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্যা’’তি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো ৱুত্তো, সো অনিট্ঠপ্পসঙ্গো এৱ ন হোতি অভিমতত্তা. তথা হি সিক্খাপদে এৱ ‘‘পটিগ্গণ্হতু আযস্মা চীৱৰচেতাপন্ন’’ন্তি অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱদতো দূতস্স কপ্পিযেন কম্মেন ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিসিতব্বো ৱুত্তো আগমনস্স সুদ্ধত্তা, আগমনস্সপি অসুদ্ধিযং পন কপ্পিযেনপি কম্মেন ৱেয্যাৱচ্চকৰো ন নিদ্দিসিতব্বোৱাতি অত্থেৱ আগমনস্স সুদ্ধিঅসুদ্ধিযা পযোজনং. কথং পন দূতৱচনেন আগমনসুদ্ধি ৱিঞ্ঞাযতীতি? নাযং ভাৰো. দূতেন হি অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱুত্তে এৱ আগমনসুদ্ধি গৱেসিতব্বা, ন ইতৰত্থ. তত্থ চ তস্স ৱচনক্কমেন পুচ্ছিত্ৱা চ যুত্তিআদীহি চ সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. ইধাপি হি সিক্খাপদে ‘‘চীৱৰচেতাপন্নং আভত’’ন্তি দূতৱচনেনেৱ চীৱৰং কিণিত্ৱা দাতুং পেসিতভাৱো ৱিঞ্ঞাযতি. যদি হি সব্বথা আগমনসুদ্ধি ন ৱিঞ্ঞাযতি, পটিক্খেপো এৱ কত্তব্বোতি.

সুৱণ্ণং ৰজতং কহাপণো মাসকোতি ইমানি হি চত্তাৰি নিস্সগ্গিযৱত্থূনি, মুত্তা মণি ৱেড়ুৰিযো সঙ্খো সিলা পৱাড়ং লোহিতঙ্কো মসাৰগল্লং সত্ত ধঞ্ঞানি দাসিদাসং খেত্তং ৱত্থু পুপ্ফাৰামফলাৰামাদযোতি ইমানি দুক্কটৱত্থূনি চ অত্তনো ৱা চেতিযসঙ্ঘগণপুগ্গলানং ৱা অত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টন্তি, তস্মা তং সাদিতুং ন ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘ন খো মযং আৱুসো চীৱৰচেতাপন্নং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৱুত্তং. চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তিআদি দূতৱচনস্স অকপ্পিযত্তেপি আগমনসুদ্ধিযা পটিপজ্জনৱিধিদস্সনত্থং ৱুত্তং. কালেন কপ্পিযন্তি যুত্তপত্তকালেন যদা নো অত্থো হোতি, তদা কপ্পিযং চীৱৰং পটিগ্গণ্হামাতি অত্থো. ৱেয্যাৱচ্চকৰোতি কিচ্চকৰো, কপ্পিযকাৰকোতি অত্থো. ‘‘ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিসিতব্বো’’তি ইদং ‘‘অত্থি পনাযস্মতো কোচি ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি কপ্পিযৱচনেন ৱুত্তত্তা অনুঞ্ঞাতং. সচে পন দূতো ‘‘কো ইমং গণ্হাতি, কস্স ৱা দেমী’’তি ৱদতি, ন নিদ্দিসিতব্বো. আৰামিকো ৱা উপাসকো ৱাতি ইদং সাৰুপ্পতায ৱুত্তং, ঠপেত্ৱা পন পঞ্চ সহধম্মিকে যো কোচি কপ্পিযকাৰকো ৱট্টতি. এসো খো আৱুসো ভিক্খূনং ৱেয্যাৱচ্চকৰোতি ইদং দূতেন ‘‘অত্থি পনাযস্মতো কোচি ৱেয্যাৱচ্চকৰো’’তি পুচ্ছিতত্তা পুচ্ছাসভাগেন ভিক্খুস্স কপ্পিযৱচনদস্সনত্থং ৱুত্তং. এৱমেৱ হি ভিক্খুনা ৱত্তব্বং, ন ৱত্তব্বং ‘‘তস্স দেহী’’তিআদি. তেনেৱ পাড়িযং ‘‘ন ৱত্তব্বো তস্স দেহী’’তিআদিমাহ. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৩৮-৫৩৯) পন ‘‘এসো খো…পে… ন ৱত্তব্বো তস্স দেহীতিআদি অকপ্পিযৱত্থুসাদিযনপৰিমোচনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং.

আণত্তো সো মযাতি যথা তুম্হাকং চীৱৰেন অত্থে সতি চীৱৰং দস্সতি, এৱং ৱুত্তোতি অত্থো. ৱিমতিৱিনোদনিযং পন ‘‘সঞ্ঞত্তোতিআদি এৱং দূতেন পুন ৱুত্তে এৱ চোদেতুং ৱট্টতি, ন ইতৰথাতি দস্সনত্থং ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. এত্থ পন পাড়িযং ‘‘সঞ্ঞত্তো সো মযা’’তি আগতত্তা এৱং ৱুত্তো, পুৰিমৱাক্যে পন ৱিনযসঙ্গহপ্পকৰণে (ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ৬৪) ‘‘আণত্তো সো মযা’’তি পৰিযাযৱচনেন পৰিৱত্তিত্ৱা ঠপিতত্তা তথা ৱুত্তো, তেন চ কপ্পিযকাৰকস্স সঞ্ঞাপিতভাৱে দূতেন ভিক্খুস্স পুন আৰোচিতে এৱ ভিক্খুনা কপ্পিযকাৰকো চোদেতব্বো হোতি, ন অনাৰোচিতেতি দস্সেতি.

অত্থো মে আৱুসো চীৱৰেনাতি চোদনালক্খণনিদস্সনমেতং. ইদং ৱা হি ৱচনং ৱত্তব্বং, তস্স ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায ৱত্তব্বো. দেহি মে চীৱৰন্তিআদীনি পন ন ৱত্তব্বাকাৰদস্সনত্থং ৱুত্তানি. এতানি হি ৱচনানি, এতেসং ৱা অত্থো যায কাযচি ভাসায ন ৱত্তব্বো. ‘‘এৱং ৱদন্তো চ পটিক্খিত্তত্তা ৱত্তভেদে দুক্কটং আপজ্জতি, চোদনা পন হোতিযেৱা’’তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৩৮-৫৩৯) পন ‘‘ন ৱত্তব্বো ‘দেহি মে চীৱৰং…পে… চেতাপেহি মে চীৱৰ’ন্তি ইদং দূতেনাভতৰূপিযং পটিগ্গহেতুং অত্তনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকত্তাৱ ‘দেহি মে চীৱৰং…পে… চেতাপেহি মে চীৱৰ’ন্তি ৱদন্তো ৰূপিযস্স পকতত্তা তেন ৰূপিযেন পৰিৱত্তেত্ৱা ‘দেহি চেতাপেহী’তি ৰূপিযসংৱোহাৰং সমাপজ্জন্তো নাম হোতীতি তং দোসং দূৰতো পৰিৱজ্জেতুং ৱুত্তং ৰূপিযপটিগ্গাহকেন সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সট্ঠৰূপিযে ৱিয. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘ন ৱত্তব্বো ইমং ৱা ইমং ৱা আহৰা’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৩-৫৮৪), তস্মা ন ইদং ৱিঞ্ঞত্তিদোসে পৰিৱজ্জেতুং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং ‘অত্থো মে আৱুসো চীৱৰেনা’তিপি অৱত্তব্বতাপ্পসঙ্গতো. তেনেৱ দূতনিদ্দিট্ঠেসু ৰূপিযসংৱোহাৰসঙ্কাভাৱতো অঞ্ঞং কপ্পিযকাৰকং ঠপেত্ৱাপি আহৰাপেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. তত্থাপি ‘‘দূতেন ঠপিতৰূপিযেন চেতাপেত্ৱা চীৱৰং আহৰাপেহী’’তি অৱত্ৱা কেৱলং ‘‘চীৱৰং আহৰাপেহী’’তি এৱং আহৰাপেতব্বন্তি অধিপ্পাযো গহেতব্বোতি ৱুত্তং.

ইচ্চেতং কুসলন্তি এৱং যাৱততিযং চোদেন্তো তং চীৱৰং অভিনিপ্ফাদেতুং সক্কোতি অত্তনো পটিলাভৱসেন, ইচ্চেতং কুসলং সাধু সুট্ঠু সুন্দৰং. চতুক্খত্তুং পঞ্চক্খত্তুং ছক্খত্তুপৰমং তুণ্হীভূতেন উদ্দিস্স ঠাতব্বন্তি ঠানলক্খণনিদস্সনমেতং. ছক্খত্তুপৰমন্তি চ ভাৱনপুংসকৱচনমেতং. ছক্খত্তুপৰমন্তি এতেন চীৱৰং উদ্দিস্স তুণ্হীভূতেনেৱ ঠাতব্বং, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কাতব্বন্তি ইদং ঠানলক্খণং. তেনেৱ ‘‘ন আসনেতিআদী’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. সদ্দসত্থে পন –

‘‘কিৰিযাৱিসেসনং সত্থে, ৱুত্তং ধাতুৱিসেসনং;

ভাৱনপুংসকন্ত্যেৱ, সাসনে সমুদীৰিত’’ন্তি. –

ৱচনতো কিৰিযাৱিসেসনমেৱ সাসনৱোহাৰেন ভাৱনপুংসকং নাম জাতং;

‘‘মুদুং পচতিইচ্চত্ৰ, পচনং ভৱতীতি চ;

সুখং সযতিইচ্চত্ৰ, কৰোতি সযনন্তি চা’’তি. –

ৱচনতো কিৰিযাৱিসেসনপদেন তুল্যাধিকৰণভূতং কিৰিযাৱিসেস্যপদং অকম্মকম্পি সকম্মকম্পি ভূধাতুকৰধাতূহি সম্বন্ধিতব্বং হোতীতি ইমিনা ঞাযেন ছক্খত্তুপৰমং ঠানং ভৱিতব্বং, ছক্খত্তুপৰমং ঠানং কাতব্বন্তি অত্থো. এতেন ছক্খত্তুপৰমং এৱং ঠানং ভৱিতব্বং, ন ততো অধিকং, ছক্খত্তুপৰমং এৱ ঠানং কাতব্বং, ন ততো উদ্ধন্তি ইমমত্থং দস্সেতি. ন আসনে নিসীদিতব্বন্তি ‘‘ইধ ভন্তে নিসীদথা’’তি ৱুত্তেপি ন নিসীদিতব্বং. ন আমিসং পটিগ্গহেতব্বন্তি ‘‘যাগুখজ্জকাদিভেদং কিঞ্চি আমিসং গণ্হথ ভন্তে’’তি যাচিযমানেনপি ন গণ্হিতব্বং. ন ধম্মো ভাসিতব্বোতি ‘‘মঙ্গলং ৱা অনুমোদনং ৱা ভাসথা’’তি যাচিযমানেনপি কিঞ্চি ন ভাসিতব্বং, কেৱলং ‘‘কিংকাৰণা আগতোসী’’তি পুচ্ছিযমানেন ‘‘জানাহি আৱুসো’’তি ৱত্তব্বো.

ঠানং ভঞ্জতীতি আগতকাৰণং ভঞ্জতি কোপেতি. ঠানন্তি ঠিতিযা চ কাৰণস্স চ নামং, তস্মা আসনে নিসীদনেন ঠানং কুপ্পতি, আগতকাৰণম্পি, আমিসপটিগ্গহণাদীসু পন আগতকাৰণমেৱ ভঞ্জতি, ন ঠানং. তেনাহ ‘‘আগতকাৰণং ভঞ্জতী’’তি. কেচি পন ‘‘আমিসপটিগ্গহণাদিনা ঠানম্পি ভঞ্জতী’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি, টীকাযম্পি নানাৱাদে দস্সেত্ৱা ঠানভঞ্জনং ৱুত্তং, তং অট্ঠকথাৱচনেন অসংসন্দনতো গন্থগৰুভযেন ন ৱদিম্হ. ইদানি যা তিস্সো চোদনা, ছ চ ঠানানি ৱুত্তানি, তত্থ ৱুদ্ধিহানিং দস্সেন্তো ‘‘সচে চতুক্খত্তুং চোদেতী’’তিআদিমাহ. যস্মা চ একচোদনাৱুদ্ধিযা দ্ৱিন্নং ঠানানং হানি ৱুত্তা, তস্মা চোদনা দ্ৱিগুণং ঠানন্তি লক্খণং দস্সিতং হোতি. ইতি ইমিনা লক্খণেন তিক্খত্তুং চোদেত্ৱা ছক্খত্তুং ঠাতব্বং, দ্ৱিক্খত্তুং চোদেত্ৱা অট্ঠক্খত্তুং ঠাতব্বং, সকিং চোদেত্ৱা দসক্খত্তুং ঠাতব্বং.

তত্ৰ তত্ৰ ঠানে তিট্ঠতীতি ইদং চোদকস্স ঠিতট্ঠানতো অপক্কম্ম তত্ৰ তত্ৰ উদ্দিস্স ঠানংযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. কো পন ৱাদো নানাদিৱসেসূতি নানাদিৱসেসু এৱং কৰোন্তস্স কো পন ৱাদো, ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি অধিপ্পাযো. ‘‘সামং ৱা গন্তব্বং, দূতো ৱা পাহেতব্বোতি ইদং সভাৱতো চোদেতুং অনিচ্ছন্তেনপি কাতব্বমেৱা’’তি ৱদন্তি. ন তং তস্স ভিক্খুনো কিঞ্চি অত্থং অনুভোতীতি তং চীৱৰচেতাপন্নং অস্স ভিক্খুনো কিঞ্চি অপ্পমত্তকম্পি কম্মং ন নিপ্ফাদেতি. যুঞ্জন্তাযস্মন্তো সকন্তি আযস্মন্তো অত্তনো সন্তকং ধনং পাপুণন্তু. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৩৮-৫৩৯) পন ‘‘যতস্স চীৱৰচেতাপন্নন্তিআদি যেন অত্তনা ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিট্ঠো, চীৱৰঞ্চ অনিপ্ফাদিতং, তস্স কত্তব্বদস্সনং. এৱং ভিক্খুনা ৱত্থুসামিকানং ৱুত্তে চোদেত্ৱা দেন্তি, ৱট্টতি ‘সামিকা চোদেত্ৱা দেন্তী’তি (পাৰা. ৫৪১) অনাপত্তিযং ৱুত্তত্তা. তেনেৱ সো সযং অচোদেত্ৱা উপাসকাদীহি পৰিযাযেন ৱত্ৱা চোদাপেতি, তেসু সতক্খত্তুম্পি চোদেত্ৱা চীৱৰং দাপেন্তেসু তস্স অনাপত্তি সিদ্ধা হোতি সিক্খাপদস্স অনাণত্তিকত্তা’’তি ৱুত্তং.

৬৫. কেনচি অনিদ্দিট্ঠো অত্তনো মুখেনেৱ ব্যাৱটভাৱং ৱেয্যাৱচ্চকৰত্তং পত্তো মুখৱেৱটিকো, অৱিচাৰেতুকামতাযাতি ইমিনা ৱিজ্জমানম্পি দাতুং অনিচ্ছন্তা অৰিযাপি ৱঞ্চনাধিপ্পাযং ৱিনা ৱোহাৰতো নত্থীতি ৱদন্তীতি দস্সেতি. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) পন ‘‘অৱিচাৰেতুকামতাযাতি ইমস্মিং পক্খে ‘নত্থম্হাকং কপ্পিযকাৰকো’তি ইদং তাদিসং কৰোন্তো কপ্পিযকাৰকো নত্থীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকসেট্ঠিৱত্থুম্হি (মহাৱ. ২৯৯) ৱুত্তং ‘‘সন্তি ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনমেৱ মেণ্ডকসিক্খাপদং নাম. তত্থ হি মেণ্ডকেন নাম সেট্ঠিনা ‘‘সন্তি হি ভন্তে মগ্গা কন্তাৰা অপ্পোদকা অপ্পভক্খা ন সুকৰা অপাথেয্যেন গন্তুং, সাধু ভন্তে ভগৱা ভিক্খূনং পাথেয্যং অনুজানাতূ’’তি যাচিতেন ভগৱতা ‘‘অনুজানামি ভিক্খৱে পাথেয্যং পৰিযেসিতুং. তণ্ডুলো তণ্ডুলত্থিকেন, মুগ্গো মুগ্গত্থিকেন, মাসো মাসত্থিকেন, লোণং লোণত্থিকেন, গুড়ো গুড়ত্থিকেন, তেলং তেলত্থিকেন, সপ্পি সপ্পিত্থিকেনা’’তি ৱত্ৱা ইদং ৱুত্তং ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তে কপ্পিযকাৰকানং হত্থে হিৰঞ্ঞং উপনিক্খিপন্তি ‘ইমিনা যং অয্যস্স কপ্পিযং, তং দেথা’তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যং ততো কপ্পিযং, তং সাদিতুং, ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, কেনচি পৰিযাযেন জাতৰূপৰজতং সাদিতব্বং পৰিযেসিতব্বন্তি ৱদামী’’তি. ‘‘কপ্পিযকাৰকানং হত্থে হিৰঞ্ঞং নিক্খিপন্তী’’তি এত্থাপি ভিক্খুস্স আৰোচনং অত্থিযেৱ, অঞ্ঞথা অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকপক্খং ভজতীতি ন চোদেতব্বো সিযা, ইদং পন দূতেন নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকে সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠে ৱা অনিদ্দিট্ঠে ৱা. তেনেৱাহ ‘‘এত্থ চোদনায পৰিমাণং নত্থী’’তিআদি. যদি মূলং সন্ধায চোদেতি, তং সাদিতমেৱ সিযাতি আহ ‘‘মূলং অসাদিযন্তেনা’’তি.

অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বন্তি ইদং অত্তনা চোদনাট্ঠানঞ্চ ন কাতব্বন্তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযাতি ইমিনা চীৱৰত্থাযেৱ ন হোতীতি দস্সেতি. এসেৱ নযোতি ইমিনা ৱত্থুসামিনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকেসুপি পিণ্ডপাতাদীনম্পি অত্থায দিন্নে চ ঠানচোদনাদিসব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ কাতব্বন্তি দস্সেতি.

৬৬. উপনিক্খিত্তসাদিযনে পনাতিআদীসু ‘‘ইদং অয্যস্স হোতূ’’তি এৱং সম্মুখা ৱা ‘‘অমুকস্মিং নাম ঠানে মম হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণং অত্থি, তং তুয্হং হোতূ’’তি এৱং পৰম্মুখা ৱা ঠিতস্স কেৱলং ৱাচায ৱা হত্থমুদ্দায ৱা ‘‘তুয্হ’’ন্তি ৱত্ৱা পৰিচ্চত্তস্স কাযৱাচাহি অপ্পটিক্খিপিত্ৱা চিত্তেন সাদিযনং উপনিক্খিত্তসাদিযনং নাম. সাদিযতীতি ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতি ‘‘গণ্হিতুকামো হোতী’’তি.

ইদং গুত্তট্ঠানন্তি আচিক্খিতব্বন্তি পচ্চযপৰিভোগংযেৱ সন্ধায আচিক্খিতব্বং. ‘‘ইধ নিক্খিপা’’তি ৱুত্তে ‘‘উগ্গণ্হাপেয্য ৱা’’তি ৱুত্তলক্খণেন নিস্সগ্গিযং হোতীতি আহ ‘‘ইধ নিক্খিপাহীতি ন ৱত্তব্ব’’ন্তি. অথ ৱা ‘‘ইদং গুত্তট্ঠান’’ন্তি আচিক্খন্তো ঠানস্স গুত্তভাৱমেৱ দস্সেতি, ন ৱত্থুং পৰামসতি, তস্মা আচিক্খিতব্বং. ‘‘ইধ নিক্খিপাহী’’তি পন ৱদন্তো নিক্খিপিতব্বং ৱত্থুং নিক্খিপাহীতি ৱত্থুং পৰামসতি নাম, তস্মা ন ৱত্তব্বং. পৰতো ইদং গণ্হাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতং হোতীতি যস্মা ততো উপ্পন্নপচ্চযপৰিভোগো কপ্পতি, তস্মা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং, যস্মা পন দুব্বিচাৰণায ততো উপ্পন্নপচ্চযপৰিভোগো ন কপ্পতি, তস্মা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতন্তি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা ইদং ধনং যস্মা ‘‘নযিদং কপ্পতী’’তি পটিক্খিত্তং, তস্মা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং, যস্মা পন সব্বসো অৱিস্সজ্জিতং, তস্মা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. অথ ৱা তং ধনং যস্মা পচ্ছা সুট্ঠুৱিচাৰণায সতিযা কপ্পিযং ভৱিস্সতি, দুব্বিচাৰণায সতিযা অকপ্পিযং ভৱিস্সতি, তস্মা কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতং হোতীতি. ৱিমতিৱিনোদনিযং পন ‘‘একো সতং ৱা সহস্সং ৱাতিআদি ৰূপিযে হেট্ঠিমকোটিযা পৱত্তনাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্ত’’ন্তি চ ‘‘ন পন এৱং পটিপজ্জিতব্বমেৱাতি দস্সেতুং, ‘ইধ নিক্খিপাহী’তি ৱুত্তে উগ্গণ্হাপনং হোতীতি আহ ‘ইধ নিক্খিপাহী’তি ন ৱত্তব্ব’’ন্তি চ ‘‘কপ্পিযঞ্চ…পে… হোতীতি যস্মা অসাদিতত্তা ততো উপ্পন্নপচ্চযা ৱট্টন্তি, তস্মা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং, যস্মা পন দুব্বিচাৰণায সতি ততো উপ্পন্নং ন কপ্পতি, তস্মা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি চ ৱুত্তং.

৬৭. সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সজ্জিতব্বন্তি যস্মা ৰূপিযং নাম অকপ্পিযং, তস্মা সঙ্ঘস্স ৱা গণস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা নিস্সজ্জিতব্বন্তি ন ৱুত্তং. যস্মা পন তং পটিগ্গহিতমত্তমেৱ হোতি, ন তেন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিতং, তস্মা উপাযেন পৰিভোগদস্সনত্থং ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সজ্জিতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৫৮৪) ৱুত্তং. ন তেন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিতন্তি ইমিনা চেতাপিতঞ্চে, নত্থি পৰিভোগূপাযো উগ্গহেত্ৱা অনিস্সট্ঠৰূপিযেন চেতাপিতত্তা. ঈদিসঞ্হি সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সজ্জনং কত্ৱাৱ ছড্ডেত্ৱা পাচিত্তিযং দেসাপেতব্বন্তি দস্সেতি. কেচি পন ‘‘যস্মা নিস্সগ্গিযৱত্থুং পটিগ্গহেত্ৱাপি চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডং সঙ্ঘে নিস্সট্ঠং কপ্পিযকাৰকেহি নিস্সট্ঠৰূপিযেন পৰিৱত্তেত্ৱা আনীতকপ্পিযভণ্ডসদিসং হোতি, তস্মা ৱিনাৱ উপাযং ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং পত্তচতুক্কাদিকথায ন সমেতি. তত্থ হি ৰূপিযেন পৰিৱত্তিতপত্তস্স অপৰিভোগোৱ দস্সিতো, ন নিস্সজ্জনৱিচাৰোতি. কপ্পিযং আচিক্খিতব্বন্তি পব্বজিতানং সপ্পি ৱা তেলং ৱা ৱট্টতি উপাসকাতি এৱং আচিক্খিতব্বং.

আৰামিকানং ৱা পত্তভাগন্তি ইদং গিহীনং হত্থগতোপি সোযেৱ ভাগোতি কত্ৱা ৱুত্তং. সচে পন তেন অঞ্ঞং পৰিৱত্তেত্ৱা আৰামিকা দেন্তি, পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চূড়গণ্ঠিপদে চ ৱুত্তং. ততো হৰিত্ৱাতি অঞ্ঞেসং পত্তভাগতো হৰিত্ৱা. কসিণপৰিকম্মন্তি আলোককসিণপৰিকম্মং. মঞ্চপীঠাদীনি ৱাতি এত্থ ততো গহিতমঞ্চপীঠাদীনি পৰিৱত্তেত্ৱা অঞ্ঞং চে গহিতং, ৱট্টতীতি ৱদন্তি. ছাযাপীতি ভোজনসালাদীনং ছাযাপি. পৰিচ্ছেদাতিক্কন্তাতি গেহপৰিচ্ছেদং অতিক্কন্তা, ছাযায গতগতট্ঠানং গেহং ন হোতীতি অধিপ্পাযো. মগ্গেনপীতি এত্থ সচে অঞ্ঞো মগ্গো নত্থি, মগ্গং অধিট্ঠহিত্ৱা গন্তুং ৱট্টতীতি ৱদন্তি. কীতাযাতি তেন ৱত্থুনা কীতায. উপনিক্খেপং ঠপেত্ৱা সঙ্ঘো পচ্চযে পৰিভুঞ্জতীতি সচে উপাসকো ‘‘অতিবহু এতং হিৰঞ্ঞং, ইদং ভন্তে অজ্জেৱ ন ৱিনাসেতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা সযং উপনিক্খেপং ঠপেতি, অঞ্ঞেন ৱা ঠপাপেতি, এৱং উপনিক্খেপং ঠপেত্ৱা ততো উপ্পন্নপচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তো সঙ্ঘো পচ্চযে পৰিভুঞ্জতি, তেন ৱত্থুনা গহিতত্তা ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৮৩-৫৮৪) পন ‘‘উপনিক্খেপং ঠপেত্ৱাতি কপ্পিযকাৰকেহি ৱড্ঢিযা পযোজনং সন্ধায ৱুত্তং. অকপ্পিযন্তি তেন ৱত্থুনা গহিতত্তা ৱুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং.

সচে সো ছড্ডেতীতি যত্থ কত্থচি খিপতি, অথাপি ন ছড্ডেতি, সযং গহেত্ৱা গচ্ছতি, ন ৱাৰেতব্বো. নো চে ছড্ডেতীতি অথ নেৱ গহেত্ৱা গচ্ছতি, ন ছড্ডেতি, ‘‘কিং ময্হং ইমিনা ব্যাপাৰেনা’’তি যেনকামং পক্কমতি, ততো যথাৱুত্তলক্খণো ৰূপিযছড্ডকো সমন্নিতব্বো. যো ন ছন্দাগতিন্তিআদীসু লোভৱসেন তং ৱত্থুং অত্তনো ৱা কৰোন্তো অত্তানং ৱা উক্কংসেন্তো ছন্দাগতিং নাম গচ্ছতি. দোসৱসেন ‘‘নেৱাযং মাতিকং জানাতি, ন ৱিনয’’ন্তি পৰং অপসাদেন্তো দোসাগতিং নাম গচ্ছতি. মোহৱসেন পমুট্ঠো পমুট্ঠস্সতিভাৱং আপজ্জন্তো মোহাগতিং নাম গচ্ছতি. ৰূপিযপটিগ্গাহকস্স ভযেন ছড্ডেতুং অৱিসহন্তো ভযাগতিং নাম গচ্ছতি. এৱং অকৰোন্তো ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি নামাতি ৱেদিতব্বো.

৬৮. পতিতোকাসং অসমন্নাৰহন্তেন ছড্ডেতব্বন্তি ইদং নিৰপেক্খভাৱদস্সনপৰন্তি ৱেদিতব্বং, তস্মা পতিতট্ঠানে ঞাতেপি তস্স গূথং ছড্ডেন্তস্স ৱিয নিৰপেক্খভাৱোযেৱেত্থ পমাণন্তি ৱেদিতব্বং. অসন্তসম্ভাৱনাযাতি অত্তনি অৱিজ্জমানউত্তৰিমনুস্সধম্মাৰোচনং সন্ধায ৱুত্তং. থেয্যপৰিভোগো নাম অনৰহস্স পৰিভোগো. ভগৱতা হি অত্তনো সাসনে সীলৱতো পচ্চযা অনুঞ্ঞাতা, ন দুস্সীলস্স. দাযকানম্পি সীলৱতো এৱ পৰিচ্চাগো, ন দুস্সীলস্স অত্তনো কাৰানং মহপ্ফলভাৱস্স পচ্চাসীসনতো. ইতি সত্থাৰা অননুঞ্ঞাতত্তা দাযকেহি চ অপৰিচ্চত্তত্তা দুস্সীলস্স পৰিভোগো থেয্যপৰিভোগো. ইণৱসেন পৰিভোগো ইণপৰিভোগো, পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৱিসুদ্ধিযা অভাৱতো ইণং গহেত্ৱা পৰিভোগো ৱিযাতি অত্থো. তস্মাতি ‘‘সীলৱতো’’তিআদিনা ৱুত্তমেৱত্থং কাৰণভাৱেন পচ্চামসতি. চীৱৰং পৰিভোগে পৰিভোগেতি কাযতো মোচেত্ৱা পৰিভোগে পৰিভোগে. পুৰেভত্ত…পে… পচ্ছিমযামেসু পচ্চৱেক্খিতব্বন্তি সম্বন্ধো. তথা অসক্কোন্তেন যথাৱুত্তকালৱিসেসৱসেন একস্মিং দিৱসে চতুক্খত্তুং তিক্খত্তুং দ্ৱিক্খত্তুং সকিংযেৱ ৱা পচ্চৱেক্খিতব্বং.

সচস্স অপ্পচ্চৱেক্খতোৱ অৰুণো উগ্গচ্ছতি, ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতীতি এত্থ হিয্যো যং মযা চীৱৰং পৰিভুত্তং, তং যাৱদেৱ সীতস্স পটিঘাতায…পে… হিৰিকোপিনপটিচ্ছাদনত্থং. হিয্যো যো মযা পিণ্ডপাতো পৰিভুত্তো, সো নেৱ দৱাযাতিআদিনা সচে অতীতপৰিভোগপচ্চৱেক্খণং ন কৰেয্য, ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতীতি ৱদন্তি, তং ৱীমংসিতব্বং. সেনাসনম্পি পৰিভোগে পৰিভোগেতি পৱেসে পৱেসে. এৱং পন অসক্কোন্তেন পুৰেভত্তাদীসু পচ্চৱেক্খিতব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি ইধ ৱিসুং ন ৱুত্তং. সতিপচ্চযতাতি সতিযা পচ্চযভাৱো. পটিগ্গহণস্স পৰিভোগস্স চ পচ্চৱেক্খণসতিযা পচ্চযভাৱো যুজ্জতি, পচ্চৱেক্খিত্ৱাৱ পটিগ্গহেতব্বং পৰিভুঞ্জিতব্বঞ্চাতি অত্থো. তেনেৱাহ ‘‘সতিং কত্ৱা’’তিআদি. এৱং সন্তেপীতি যদিপি দ্ৱীসুপি ঠানেসু পচ্চৱেক্খণা যুত্তা, এৱং সন্তেপি. অপৰে পনাহু ‘‘সতিপচ্চযতাতি সতি ভেসজ্জপৰিভোগস্স পচ্চযভাৱে, পচ্চযেতি অত্থো. এৱং সন্তেপীতি পচ্চযে সতিপী’’তি, তং তেসং মতিমত্তং. তথা হি পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পচ্চৱেক্খণায ৱিসুজ্ঝতি, ন পচ্চযসব্ভাৱমত্তেন.

ননু চ ‘‘পৰিভোগে কৰোন্তস্স অনাপত্তী’’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰসীলং ৱুত্তং, তস্মা পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স পাতিমোক্খসংৱৰসীলস্স চ কো ৱিসেসোতি? ৱুচ্চতে – পুৰিমেসু তাৱ তীসু পচ্চযেসু ৱিসেসো পাকটোযেৱ, গিলানপচ্চযে পন যথা ৱতিং কত্ৱা ৰুক্খমূলে গোপিতে তস্স ফলানিপি ৰক্খিতানেৱ হোন্তি, এৱমেৱ পচ্চৱেক্খণায পচ্চযসন্নিস্সিতসীলে ৰক্খিতে তপ্পটিবদ্ধং পাতিমোক্খসংৱৰসীলম্পি নিপ্ফন্নং নাম হোতি. গিলানপচ্চযং অপ্পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স সীলং ভিজ্জমানং পাতিমোক্খসংৱৰসীলমেৱ ভিজ্জতি, পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পন পচ্ছাভত্তপুৰিমযামাদীসু যাৱ অৰুণুগ্গমনা অপ্পচ্চৱেক্খন্তস্সেৱ ভিজ্জতি. পুৰেভত্তঞ্হি অপ্পচ্চৱেক্খিত্ৱাপি গিলানপচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি, ইদমেতেসং নানাকৰণন্তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫৮৫) আগতং.

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৮৫) পন ‘‘থেয্যপৰিভোগোতি পচ্চযস্সামিনা ভগৱতা অননুঞ্ঞাতত্তা ৱুত্তং. ইণপৰিভোগোতি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতম্পি কত্তব্বং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জনতো ৱুত্তং. তেন চ পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং ৱিপজ্জতীতি দস্সেতি. পৰিভোগে পৰিভোগেতি কাযতো মোচেত্ৱা মোচেত্ৱা পৰিভোগে. পচ্ছিমযামেসু পচ্চৱেক্খিতব্বন্তি যোজনা. ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতীতি এত্থ ‘হিয্যো যং মযা চীৱৰং পৰিভুত্ত’ন্তিআদিনাপি অতীতপচ্চৱেক্খণা ৱট্টতীতি ৱদন্তি. পৰিভোগে পৰিভোগেতি উদকপতনট্ঠানতো অন্তোপৱেসনেসু নিসীদনসযনেসু চ. সতিপচ্চযতা ৱট্টতীতি পচ্চৱেক্খণসতিযা পচ্চযত্তং লদ্ধুং ৱট্টতি. পটিগ্গহণে চ পৰিভোগে চ পচ্চৱেক্খণাসতি অৱস্সং লদ্ধব্বাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘সতিং কত্ৱা’তিআদি. কেচি পন ‘সতিপচ্চযতা পচ্চযে সতি ভেসজ্জপৰিভোগস্স কাৰণে সতী’তি এৱম্পি অত্থং ৱদন্তি, তেসম্পি পচ্চযে সতীতি পচ্চযসব্ভাৱসল্লক্খণে সতীতি এৱমত্থো গহেতব্বো পচ্চযসব্ভাৱমত্তেন সীলস্স অসুজ্ঝনতো. পৰিভোগে অকৰোন্তস্সেৱ আপত্তীতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰসীলস্স ভেদো দস্সিতো, ন পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স তস্স অতীতপচ্চৱেক্খণায ৱিসুজ্ঝনতো. এতস্মিং পন সেসপচ্চযেসু চ ইণপৰিভোগাদিৱচনেন পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্সেৱ ভেদোতি এৱমিমেসং নানাকৰণং ৱেদিতব্ব’’ন্তি আগতং.

এতেসু দ্ৱীসু পকৰণেসু ‘‘ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতী’’তি এত্থ হিয্যো যং মযা চীৱৰং পৰিভুত্তন্তি…পে… ৱদন্তীতি আগতং. ইমং পন নযং নিস্সায ইদানি একচ্চে পণ্ডিতা ‘‘অজ্জপাতো পৰিভুত্তং সাযং পচ্চৱেক্খন্তেন অজ্জ যং মযা চীৱৰং পৰিভুত্তন্তিআদিনা অতীতৱসেন পচ্চৱেক্খণা কাতব্বা’’তি ৱদন্তি. কেচি ‘‘হিয্যো পৰিভুত্তমেৱ অতীতৱসেন পচ্চৱেক্খণা কাতব্বা, ন অজ্জ পৰিভুত্তং, তং পন পচ্চুপ্পন্নৱসেন পচ্চৱেক্খণাযেৱা’’তি ৱদন্তি. তত্থ মূলৱচনে এৱং ৱিচাৰণা কাতব্বা. কথং? ইদং হিয্যোত্যাদিৱচনং সুত্তং ৱা সুত্তানুলোমং ৱা আচৰিযৱাদো ৱা অত্তনোমতি ৱাতি. তত্থ ন তাৱ সুত্তং হোতি ‘‘সুত্তং নাম সকলে ৱিনযপিটকে পাড়ী’’তি ৱুত্তত্তা ইমস্স চ ৱচনস্স ন পাড়িভূতত্তা. ন চ সুত্তানুলোমং ‘‘সুত্তানুলোমং নাম চত্তাৰো মহাপদেসা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫) ৱুত্তত্তা ইমস্স চ মহাপদেসভাৱাভাৱতো. ন চ আচৰিযৱাদো ‘‘আচৰিযৱাদো নাম ধম্মসঙ্গাহকেহি পঞ্চহি অৰহন্তসতেহি ঠপিতা পাড়িৱিনিমুত্তা ওক্কন্তৱিনিচ্ছযপ্পৱত্তা অট্ঠকথাতন্তী’’তি ৱচনতো ইমস্স চ অট্ঠকথাপাঠভাৱাভাৱতো. ন চ অত্তনোমতি ‘‘অত্তনোমতি নাম সুত্তসুত্তানুলোমআচৰিযৱাদে মুঞ্চিত্ৱা অনুমানেন অত্তনো বুদ্ধিযা নযগ্গাহেন উপট্ঠিতাকাৰকথনং, অপিচ সুত্তন্তাভিধম্মৱিনযট্ঠকথাসু আগতো সব্বোপি থেৰৱাদো অত্তনোমতি নামা’’তি ৱুত্তত্তা ইমস্স চ অট্ঠকথাসু আগতত্থেৰৱাদভাৱাভাৱতো.

ইতি –

‘‘চতুব্বিধঞ্হি ৱিনযং, মহাথেৰা মহিদ্ধিকা;

নীহৰিত্ৱা পকাসেসুং, ধম্মসঙ্গাহকা পুৰা’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫) –

ৱুত্তেসু চতুব্বিধৱিনযেসু অনন্তোগধত্তা ইদং ৱচনং ৱিচাৰেতব্বং. তেন ৱুত্তং সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫৮৫) টীকাচৰিযেন ‘‘তং ৱীমংসিতব্ব’’ন্তি. অথ ৱা ‘‘নযগ্গাহেন উপট্ঠিতাকাৰকথন’’ন্তি ইমিনা লক্খণেন তেসং তেসং আচৰিযানং উপট্ঠিতাকাৰৱসেন কথনং অত্তনোমতি সিযা, এৱম্পি ৱিচাৰেতব্বমেৱ. ‘‘অত্তনোমতি আচৰিযৱাদে ওতাৰেতব্বা. সচে তত্থ ওতৰতি চেৱ সমেতি চ, গহেতব্বা. সচে নেৱ ওতৰতি ন সমেতি, ন গহেতব্বা. অযঞ্হি অত্তনোমতি নাম সব্বদুব্বলা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫) ৱচনতো ইমস্স চ ৱচনস্স অট্ঠকথাৱচনে অনোতৰণতো অপ্পৱিসনতো. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং ‘‘সচস্স অপ্পচ্চৱেক্খতোৱ অৰুণো উগ্গচ্ছতি, ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতী’’তি.

অপৰো নযো – কিং ইদং ৱচনং পাড়িৱচনং ৱা অট্ঠকথাৱচনং ৱা টীকাৱচনং ৱা গন্থন্তৰৱচনং ৱাতি. তত্থ ন তাৱ পাড়িৱচনং, ন অট্ঠকথাৱচনং, ন গন্থন্তৰৱচনং, অথ খো টীকাৱচনন্তি. হোতু টীকাৱচনং, সকৱচনং ৱা পৰৱচনং ৱা অধিপ্পেতৱচনং ৱা অনধিপ্পেতৱচনং ৱাতি. তত্থ ন সকৱচনং হোতি, অথ খো পৰৱচনং. তেনাহ ‘‘ৱদন্তী’’তি. ন টীকাচৰিযেন অধিপ্পেতৱচনং হোতি, অথ খো অনধিপ্পেতৱচনং. তেনাহ ‘‘তং ৱীমংসিতব্ব’’ন্তি. তেহি পন আচৰিযেহি অতীতপৰিভোগপচ্চৱেক্খণাতি ইদং অতীতপঅভোগৱসেন পচ্চৱেক্খণা অতীতপৰিভোগপচ্চৱেক্খণাতি পৰিকপ্পেত্ৱা অতীতৱাচকেন সদ্দেন যোজেত্ৱা কতং ভৱেয্য. অতীতে পৰিভোগো অতীতপৰিভোগো, অতীতপৰিভোগস্স পচ্চৱেক্খণা অতীতপৰিভোগপচ্চৱেক্খণাতি এৱং পন কতে অতীতপৰিভোগস্স পচ্চুপ্পন্নসমীপত্তা পচ্চুপ্পন্নৱাচকেন সদ্দেন কথনং হোতি যথা তং নগৰতো আগন্ত্ৱা নিসিন্নং পুৰিসং ‘‘কুতো আগচ্ছসী’’তি ৱুত্তে ‘‘নগৰতো আগচ্ছামী’’তি পচ্চুপ্পন্নৱাচকসদ্দেন কথনং.

ৱিনযসুত্তন্তৱিসুদ্ধিমগ্গাদীসু (ম. নি. ১.২৩; ৱিসুদ্ধি. ১.১৮) চ ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱতী’’তি ৱত্তমানৱচনেনেৱ পাঠো হোতি, ন অতীতৱচনেন, অতীতপৰিভোগোতি চ ইমস্মিংযেৱ দিৱসে পচ্ছাভত্তাদিকালং উপাদায পুৰেভত্তাদীসু পৰিভোগো ইচ্ছিতব্বো, ন হিয্যো পৰিভোগো. কথং ৱিঞ্ঞাযতীতি চে? অট্ঠকথাপমাণেন. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৫) ‘‘পিণ্ডপাতো আলোপে আলোপে, তথা অসক্কোন্তেন পুৰেভত্তপচ্ছাভত্তপুৰিমযামপচ্ছিমযামেসু. সচস্স অপ্পচ্চৱেক্খতোৱ অৰুণো উগ্গচ্ছতি, ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতী’’তি. এতেন পিণ্ডপাতং আলোপে আলোপে পচ্চৱেক্খন্তো ভোজনকিৰিযায অপৰিনিট্ঠিতত্তা মুখ্যতো পচ্চুপ্পন্নপচ্চৱেক্খণা হোতি, পুৰেভত্তাদীসু চতূসু কোট্ঠাসেসু পচ্চৱেক্খন্তো ভোজনকিৰিযায পৰিনিট্ঠিতত্তা অতীতপচ্চৱেক্খণা হোতীতি দস্সেতি. সা পন পচ্চুপ্পন্নসমীপত্তা ৱত্তমানৱচনেন ৱিধীযতি. যদি হি হিয্যো পৰিভুত্তানি অতীতপচ্চৱেক্খণেন পচ্চৱেক্খিতব্বানি সিযুং, অতীতদুতিযদিৱসততিযদিৱসাদিমাসসংৱচ্ছৰাদিপৰিভুত্তানিপি পচ্চৱেক্খিতব্বানি সিযুং, এৱঞ্চ সতি যথাৱুত্তঅট্ঠকথাৱচনং নিৰত্থকং সিযা, তস্মা অট্ঠকথাৱচনমেৱ পমাণং কাতব্বং. যথাহ –

‘‘বুদ্ধেন ধম্মো ৱিনযো চ ৱুত্তো;

যো তস্স পুত্তেহি তথেৱ ঞাতো;

সো যেহি তেসং মতিমচ্চজন্তা;

যস্মা পুৰে অট্ঠকথা অকংসু.

‘‘তস্মা হি যং অট্ঠকথাসু ৱুত্তং;

তং ৱজ্জযিত্ৱান পমাদলেখং;

সব্বম্পি সিক্খাসু সগাৰৱানং;

যস্মা পমাণং ইধ পণ্ডিতান’’ন্তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.গন্থাৰম্ভকথা);

যস্মা চ সব্বাসৱসুত্তাদীসু (ম. নি. ১.২৩) ভগৱতা দেসিতকালে ভিক্খুকত্তুকত্তা নামযোগত্তা ৱত্তমানপঠমপুৰিসৱসেন ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱতী’’তি দেসিতা, তদনুকৰণেন ভিক্খূনং পচ্চৱেক্খণকালে অত্তকত্তুকত্তা অম্হযোগত্তা ৱত্তমানউত্তমপুৰিসৱসেন ‘‘পটিসঙ্খা যোনিসো চীৱৰং পটিসেৱামী’’তি পচ্চৱেক্খিতব্বা হোতি, ‘‘সীতস্স পটিঘাতাযা’’তিআদীনি তদত্থসম্পদানপদানি চ ‘‘পটিসেৱতি, পটিসেৱামী’’তি ৱুত্তপটিসেৱনকিৰিযাযমেৱ সম্বন্ধিতব্বানি হোন্তি, তানি চ কিৰিযাপদানি পচ্চুপ্পন্নৱসেন ৱা পচ্চুপ্পন্নসমীপঅতীতৱসেন ৱা ৱত্তমানৱিভত্তিযুত্তানি হোন্তি, তস্মা পচ্চুপ্পন্নপৰিভুত্তানং ৱা অতীতপৰিভুত্তানং ৱা পচ্চযানং পচ্চৱেক্খণকালে ‘‘পটিসেৱামী’’তি ৱচনং ভগৱতো ৱচনস্স অনুগতত্তা উপপন্নমেৱাতি দট্ঠব্বং.

অনুৱচনেপি এৱং ৱিচাৰণা কাতব্বা – ‘‘অজ্জ পাতো পৰিভুত্তং সাযং পচ্চৱেক্খন্তেন অজ্জ যং মযা চীৱৰং পৰিভুত্তন্তিআদিনা অতীতৱসেন পচ্চৱেক্খণা কাতব্বা’’তি যে ৱদন্তি, তে এৱং পুচ্ছিতব্বা – কিং ভৱন্তো ভগৱতা অতীতপৰিভুত্তেসু অতীতৱসেন পচ্চৱেক্খণা দেসিতাতি? ন দেসিতা. কথং দেসিতাতি? ‘‘পচ্চৱেক্খতী’’তি পচ্চুপ্পন্নৱসেনেৱ দেসিতাতি. কিং ভোন্তো ভগৱতো কালে অতীতপৰিভুত্তেসু পচ্চৱেক্খণা নত্থীতি? অত্থি. অথ কস্মা ভগৱতা পচ্চুপ্পন্নৱসেনেৱ পচ্চৱেক্খণা দেসিতাতি? পচ্চুপ্পন্নসমীপৱসেন ৱা সামঞ্ঞৱসেন ৱা দেসিতাতি. এৱং সন্তে ভগৱতো অনুকৰণেন ইদানিপি অতীতপৰিভুত্তানং পচ্চযানং পচ্চুপ্পন্নৱসেন পচ্চৱেক্খণা কাতব্বাতি. যে পন এৱং ৱদন্তি ‘‘হিয্যো পৰিভুত্তানমেৱ অতীতপচ্চৱেক্খণা কাতব্বা, ন অজ্জ পৰিভুত্তানং, তেসং পন পচ্চুপ্পন্নপচ্চৱেক্খণাযেৱা’’তি, তে এৱং ৱত্তব্বা – কিং ভোন্তো যথা তুম্হে ৱদন্তি, এৱং পাড়িযং অত্থীতি? নত্থি. অট্ঠকথাযং অত্থীতি? নত্থি. এৱং সন্তে সাট্ঠকথেসু তেপিটকেসু বুদ্ধৱচনেসু অসংৱিজ্জমানং তুম্হাকং ৱচনং কথং পচ্চেতব্বন্তি? আচৰিযপৰম্পৰাৱসেন. হোতু তুম্হাকং আচৰিযলদ্ধিৱসেন কথনং, কালো নাম তিৱিধো অতীতো অনাগতো পচ্চুপ্পন্নোতি. তত্থ পৰিনিট্ঠিতকিৰিযা অতীতো নাম, অভিমুখকিৰিযা অনাগতো নাম, আৰদ্ধঅনিট্ঠিতকিৰিযা পচ্চুপ্পন্নো নাম. তেনাহু পোৰাণা –

‘‘আৰদ্ধানিট্ঠিতো ভাৱো, পচ্চুপ্পন্নো সুনিট্ঠিতো;

অতীতানাগতুপ্পাদ-মপ্পত্তাভিমুখা কিৰিযা’’তি.

তত্থ অজ্জ ৱা হোতু হিয্যো ৱা ততো পুব্বে ৱা, পৰিভুত্তপচ্চযো সুপৰিনিট্ঠিতভুঞ্জনকিৰিযত্তা অতীতো নাম. তত্থ হিয্যো ৱা ততো পুব্বে ৱা পৰিভুত্তপচ্চযো অতিক্কন্তঅৰুণুগ্গমনত্তা ন পচ্চৱেক্খণাৰহো, পচ্চৱেক্খিতোপি অপ্পচ্চৱেক্খিতোযেৱ হোতি, ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতি. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাযং ‘‘সচস্স অপ্পচ্চৱেক্খতোৱ অৰুণো উগ্গচ্ছতি, ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতী’’তি. অজ্জেৱ পন চীৱৰঞ্চ সেনাসনঞ্চ পৰিভোগে পৰিভোগে, পিণ্ডপাতং আলোপে আলোপে, ভেসজ্জং পটিগ্গহণে পৰিভোগে চ পচ্চৱেক্খতো অপৰিনিট্ঠিতভুঞ্জনকিৰিযত্তা পচ্চুপ্পন্নপৰিভুত্তপচ্চৱেক্খণা নাম হোতি. পুৰে পৰিভুত্তং ততো পচ্ছা চতূসু কোট্ঠাসেসু পচ্চৱেক্খতো সুপৰিনিট্ঠিতভুঞ্জনকিৰিযত্তা অতীতপৰিভুত্তপচ্চৱেক্খণা নাম হোতি. এত্তকং পচ্চৱেক্খণায খেত্তং, ন ততো পুব্বে পচ্ছা ৱা. যথাহ অট্ঠকথাযং ‘‘সীলৱতো অপ্পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো ইণপৰিভোগো নাম. তস্মা চীৱৰং পৰিভোগে পৰিভোগে…পে… ভেসজ্জস্স পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি সতিপচ্চযতা ৱট্টতী’’তি, তস্মা হিয্যো পৰিভুত্তস্স ইণপৰিভোগত্তা তং অনামসিত্ৱা অজ্জ পৰিভুত্তেসু অতীতপচ্চুপ্পন্নেসু ভগৱতো ৱচনস্স অনুকৰণেন ৱত্তমানৱিভত্তিযুত্তেন ‘‘পটিসেৱামী’’তি কিৰিযাপদেন পচ্চৱেক্খণা সূপপন্না হোতীতি দট্ঠব্বা. ঈদিসপচ্চৱেক্খণমেৱ সন্ধায ৱিমতিৱিনোদনিযাদীসু (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৮৫) ‘‘পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স অতীতপচ্চৱেক্খণায ৱিসুজ্ঝনতো’’তি ৱুত্তং.

এৱং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স সুদ্ধিং দস্সেত্ৱা ইদানি তেনেৱ পসঙ্গেন সব্বাপি সুদ্ধিযো দস্সেতুং ‘‘চতুব্বিধা হি সুদ্ধী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুজ্ঝতি এতাযাতি সুদ্ধি, যথাধম্মং দেসনাৱ সুদ্ধি দেসনাসুদ্ধি. ৱুট্ঠানস্সপি চেত্থ দেসনায এৱ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ছিন্নমূলাপত্তীনং পন অভিক্খুতাপটিঞ্ঞাযেৱ দেসনা. অধিট্ঠানৱিসিট্ঠো সংৱৰোৱ সুদ্ধি সংৱৰসুদ্ধি. ধম্মেন সমেন পচ্চযানং পৰিযেট্ঠি এৱ সুদ্ধি পৰিযেট্ঠিসুদ্ধি. চতূসু পচ্চযেসু ৱুত্তৱিধিনা পচ্চৱেক্খণাৱ সুদ্ধি পচ্চৱেক্খণসুদ্ধি. এস তাৱ সুদ্ধীসু সমাসনযো. সুদ্ধিমন্তেসু সীলেসু পন দেসনা সুদ্ধি এতস্সাতি দেসনাসুদ্ধি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ন পুনেৱং কৰিস্সামীতি এত্থ এৱন্তি সংৱৰভেদং সন্ধাযাহ. পহাযাতি ৱজ্জেত্ৱা, অকত্ৱাতি অত্থো. ৱিমতিৱিনোদনিযং পন ‘‘সুজ্ঝতি দেসনাদীহি, সোধীযতীতি ৱা সুদ্ধি, চতুব্বিধসীলং. তেনাহ ‘দেসনায সুজ্ঝনতো’তিআদি. এত্থ দেসনাগ্গহণেন ৱুট্ঠানম্পি ছিন্নমূলানং অভিক্খুতাপটিঞ্ঞাপি সঙ্গহিতা. ছিন্নমূলাপত্তীনম্পি হি পাৰাজিকাপত্তিৱুট্ঠানেন হেট্ঠাপৰিৰক্খিতং ভিক্খুসীলং ৱিসুদ্ধং নাম হোতি. তেন তেসং মগ্গপটিলাভোপি সম্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং.

তত্থ দেসীযতি উচ্চাৰীযতীতি দেসনা, দিসী উচ্চাৰণেতি ধাতু, দেসীযতি ঞাপীযতি এতাযাতি ৱা দেসনা, দিস পেক্খনেতি ধাতু. উভযথাপি ৱিৰতিপধানকুসলচিত্তসমুট্ঠিতো দেসনাৱচীভেদসদ্দো. সংৱৰণং সংৱৰো, সং-পুব্ব ৱৰ সংৱৰণেতি ধাতু, সতিপধানো চিত্তুপ্পাদো. পৰিযেসনা পৰিযেট্ঠি, পৰি-পুব্ব ইস পৰিযেসনেতি ধাতু, ৱীৰিযপধানো চিত্তুপ্পাদো. পটি পুনপ্পুনং ওগাহেত্ৱা ইক্খনা পচ্চৱেক্খণা, পটি-পুব্ব অৱ-পুব্ব ইক্খ দস্সনঙ্কেসূতি ধাতু, পঞ্ঞাপধানো চিত্তুপ্পাদো. তেসু দেসনায ৱচীভেদসদ্দভাৱতো ৱচীভেদং কাতুং অসক্কোন্তস্স চ দুতিযকং অলভন্তস্স চ ন সম্পজ্জতি, সেসা পন চিত্তুপ্পাদমত্তভাৱতো ৱচীভেদং কাতুং অসক্কোন্তস্সপি দুতিযকং অলভন্তস্সপি সম্পজ্জন্তি এৱ, তস্মা গিলানাদিকালেসু পচ্চৱেক্খণাপাঠং পঠিতুমসক্কোন্তেনপি অত্থং মনসি কত্ৱা চিত্তেনেৱ পচ্চৱেক্খণা কাতব্বাতি.

দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা, অননুঞ্ঞাতেসু সব্বেন সব্বং পৰিভোগাভাৱতো অনুঞ্ঞাতেসুযেৱ চ পৰিভোগসব্ভাৱভাৱতো ভিক্খূহি পৰিভুঞ্জিতব্বপচ্চযা ভগৱতো সন্তকা. ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চেত্থ সাধকন্তি ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৱে, ভৱথ, মা আমিসদাযাদা, অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা, কিন্তি মে সাৱকা ধম্মদাযাদা ভৱেয্যুং, নো আমিসদাযাদা’’তি এৱং পৱত্তং ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চ (ম. নি. ১.২৯) এত্থ এতস্মিং অত্থে সাধকং. অৱীতৰাগানং তণ্হাৱসীকতায পচ্চযপৰিভোগে সামিভাৱো নত্থি, তদভাৱেন ৱীতৰাগানং তত্থ সামিভাৱো যথাৰুচি পৰিভোগসব্ভাৱতো. তথা হি তে পটিকূলম্পি অপ্পটিকূলাকাৰেন অপ্পটিকূলম্পি পটিকূলাকাৰেন তদুভযম্পি ৱজ্জেত্ৱা অজ্ঝুপেক্খণাকাৰেন পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তি, দাযকানঞ্চ মনোৰথং পৰিপূৰেন্তি. তেনাহ ‘‘তে হি তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তী’’তি. যো পনাযং সীলৱতো পুথুজ্জনস্স পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো, সো ইণপৰিভোগস্স পচ্চনীকত্তা আনণ্যপৰিভোগো নাম হোতি. যথা পন ইণাযিকো অত্তনো ৰুচিযা ইচ্ছিতং দেসং গন্তুং ন লভতি, এৱং ইণপৰিভোগযুত্তো লোকতো নিস্সৰিতুং ন লভতীতি তপ্পটিপক্খত্তা সীলৱতো পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো আনণ্যপৰিভোগোতি ৱুচ্চতি, তস্মা নিপ্পৰিযাযতো চতুপৰিভোগৱিনিমুত্তো ৱিসুংযেৱাযং পৰিভোগোতি ৱেদিতব্বো, সো ইধ ৱিসুং ন ৱুত্তো, দাযজ্জপৰিভোগেযেৱ ৱা সঙ্গহং গচ্ছতীতি. সীলৱাপি হি ইমায সিক্খায সমন্নাগতত্তা সেক্খোত্ৱেৱ ৱুচ্চতি.

সব্বেসন্তি অৰিযানং পুথুজ্জনানঞ্চ. কথং পুথুজ্জনানং ইমে পৰিভোগা সম্ভৱন্তীতি? উপচাৰৱসেন. যো হি পুথুজ্জনস্সপি সল্লেখপটিপত্তিযং ঠিতস্স পচ্চযগেধং পহায তত্থ অনুপলিত্তেন চিত্তেন পৰিভোগো, সো সামিপৰিভোগো ৱিয হোতি. সীলৱতো পন পচ্চৱেক্খিতপৰিভোগো দাযজ্জপৰিভোগো ৱিয হোতি দাযকানং মনোৰথস্সাৱিৰাধনতো. তেন ৱুত্তং ‘‘দাযজ্জপৰিভোগেযেৱ ৱা সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. কল্যাণপুথুজ্জনস্স পৰিভোগে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি তস্স সেক্খসঙ্গহতো. সেক্খসুত্ত ঞ্হেতস্স (অ. নি. ৩.৮৬) অত্থস্স সাধকং.

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৮৫) পন ‘‘দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা. সত্তন্নং সেক্খানন্তি এত্থ কল্যাণপুথুজ্জনাপি সঙ্গহিতা তেসং আনণ্যপৰিভোগস্স দাযজ্জপৰিভোগে সঙ্গহিতত্তাতি ৱেদিতব্বং. ধম্মদাযাদসুত্তন্তি ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৱে, ভৱথ, মা আমিসদাযাদা’’তিআদিনা পৱত্তং সুত্তং (ম. নি. ১.২৯). তত্থ ‘‘মা মে আমিসদাযাদাতি এৱং মে-সদ্দং আনেত্ৱা অত্থো ৱেদিতব্বো. এৱঞ্হি যথাৱুত্তত্থসাধকং হোতী’’তি ৱুত্তং. তত্থ মে মম আমিসদাযাদা চতুপচ্চযভুঞ্জকাতি ভগৱতো সম্বন্ধভূতস্স সম্বন্ধীভূতা পচ্চযা ৱুত্তা, তস্মা দাযকেহি দিন্নাপি পচ্চযা ভগৱতা অনুঞ্ঞাতত্তা ভগৱতো পচ্চযাযেৱ হোন্তীতি এতস্স অত্থস্স ধম্মদাযাদসুত্তং সাধকং হোতীতি অত্থোতি ৱুত্তং.

লজ্জিনা সদ্ধিং পৰিভোগো নাম লজ্জিস্স সন্তকং গহেত্ৱা পৰিভোগো. অলজ্জিনা সদ্ধিন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থীতি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠেসুযেৱ আসঙ্কা ন কাতব্বাতি দস্সেতি. অত্তনো ভাৰভূতা সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো. তেপি নিৱাৰেতব্বাতি যো পস্সতি, তেন নিৱাৰেতব্বাতি পাঠো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘যোপি অত্তনো ভাৰভূতেন অলজ্জিনা সদ্ধিং পৰিভোগং কৰোতি, সোপি নিৱাৰেতব্বো’’তি পাঠো দিস্সতি, তথাপি অত্থতো উভযথাপি যুজ্জতি. অত্তনো সদ্ধিৱিহাৰিকাদযোপি অলজ্জিভাৱতো নিৱাৰেতব্বা. অলজ্জীহি সদ্ধিৱিহাৰিকাদীহি একসম্ভোগং কৰোন্তা অঞ্ঞেপি নিৱাৰেতব্বাৱ. সচে ন ওৰমতি, অযম্পি অলজ্জীযেৱ হোতীতি এত্থ এৱং নিৱাৰিতো সো পুগ্গলো অলজ্জিনা সদ্ধিং পৰিভোগতো ওৰমতি ৱিৰমতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে ওৰমতি, অযম্পি অলজ্জীযেৱ হোতি, তেন সদ্ধিং পৰিভোগং কৰোন্তো সোপি অলজ্জীযেৱ হোতীতি অত্থো. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং একো অলজ্জী অলজ্জিসতম্পি কৰোতী’’তি. অধম্মিযোতি অনেসনাদীহি উপ্পন্নো. ধম্মিযোতি ভিক্খাচৰিযাদীহি উপ্পন্নো. সঙ্ঘস্সেৱ দেতীতি ভত্তং অগ্গহেত্ৱা অত্তনা লদ্ধসলাকংযেৱ দেতি.

ৱিমতিৱিনোদনিযং পন ‘‘লজ্জিনা সদ্ধিং পৰিভোগোতি ধম্মামিসৱসেন মিস্সীভাৱো. অলজ্জিনা সদ্ধিন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থীতি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠেসু আসঙ্কা নাম ন কাতব্বা, দিট্ঠসুতাদিকাৰণে সতি এৱ কাতব্বাতি দস্সেতি. অত্তনো ভাৰভূতা সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো. সচে ন ওৰমতীতি অগতিগমনৱসেন ধম্মামিসপৰিভোগতো ন ওৰমতি. আপত্তি নাম নত্থীতি ইদং অলজ্জীনং ধম্মেনুপ্পন্নপচ্চযং ধম্মকম্মঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. তেসম্পি হি কুলদূসনাদিসমুপ্পন্নং পচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তানং ৱগ্গকম্মাদীনি কৰোন্তানঞ্চ আপত্তি এৱ. ‘ধম্মিযাধম্মিযপৰিভোগো পচ্চযৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো’তি ৱুত্তত্তা হেট্ঠা লজ্জিপৰিভোগালজ্জিপৰিভোগা পচ্চযৱসেন এককম্মাদিৱসেন চ ৱুত্তা এৱাতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱ দুট্ঠদোসসিক্খাপদট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬) চোদকচুদিতকভাৱে ঠিতা দ্ৱে অলজ্জিনো ধম্মপৰিভোগম্পি সন্ধায ‘একসম্ভোগপৰিভোগা হুত্ৱা জীৱথা’তি ৱুত্তা তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং ধম্মামিসাপৰিভোগে ৱিৰোধাভাৱা. লজ্জীনমেৱ হি অলজ্জিনা সহ তদুভযপৰিভোগো ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.

সচে পন লজ্জী অলজ্জিং পগ্গণ্হাতি…পে… অন্তৰধাপেতীতি এত্থ কেৱলং পগ্গণ্হিতুকামতায এৱং কাতুং ন ৱট্টতি, ধম্মস্স পন সাসনস্স সোতূনঞ্চ অনুগ্গহত্থায ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. পুৰিমনযেন ‘‘সো আপত্তিযা কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা ইমস্স আপত্তিযেৱাতি ৱদন্তি. উদ্দেসগ্গহণাদিনা ধম্মস্স পৰিভোগো ধম্মপৰিভোগো. ধম্মানুগ্গহেন গণ্হন্তস্স আপত্তিযা অভাৱেপি থেৰো তস্স অলজ্জিভাৱংযেৱ সন্ধায ‘‘পাপো কিৰায’’ন্তিআদিমাহ. তস্স পন সন্তিকেতি মহাৰক্খিতত্থেৰস্স সন্তিকে.

ৱিমতিৱিনোদনিযং (ৱি. ৱি. টী. ১.৫৮৫) পন ইমস্মিং ঠানে ৱিত্থাৰতো ৱিনিচ্ছিতং. কথং? ধম্মপৰিভোগোতি ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো’’তিআদিনা ৱুত্তসংৱাসো চেৱ নিস্সযগ্গহণাদিকো সব্বো নিৰামিসপৰিভোগো চ ৱেদিতব্বো. ‘‘ন সো আপত্তিযা কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা লজ্জিনো অলজ্জিপগ্গহে আপত্তীতি ৱেদিতব্বং. ইতৰোপীতি লজ্জীপি. তস্সাপি অত্তানং পগ্গণ্হন্তস্স অলজ্জিনো, ইমিনা চ লজ্জিনো ৱণ্ণভণনাদিলাভং পটিচ্চ আমিসগৰুকতায ৱা গেহস্সিতপেমেন ৱা তং অলজ্জিং পগ্গণ্হন্তো লজ্জী সাসনং অন্তৰধাপেতি নামাতি দস্সেতি. এৱং গহট্ঠাদীসু উপত্থম্ভিতো অলজ্জী বলং লভিত্ৱা পেসলে অভিভৱিত্ৱা ন চিৰস্সেৱ সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কৰোতীতি.

ধম্মপৰিভোগোপি তত্থ ৱট্টতীতি ইমিনা আমিসপৰিভোগতো ধম্মপৰিভোগোৱ গৰুকো, তস্মা অতিৱিয অলজ্জীৱিৱেকেন কাতব্বোতি দস্সেতি. ‘‘ধম্মানুগ্গহেন উগ্গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা অলজ্জুস্সন্নতাযসাসনে ওসক্কন্তে, লজ্জীসু চ অপ্পহোন্তেসু অলজ্জিং পকতত্তং গণপূৰকং গহেত্ৱা উপসম্পদাদিকৰণেন চেৱ কেচি অলজ্জিনো ধম্মামিসপৰিভোগেন সঙ্গহেত্ৱা সেসালজ্জিগণস্স নিগ্গহেন চ সাসনং পগ্গণ্হিতুম্পি ৱট্টতি এৱ.

কেচি পন ‘‘কোটিযং ঠিতো গন্থোতি ৱুত্তত্তা গন্থপৰিযাপুণনমেৱ ধম্মপৰিভোগো, ন এককম্মাদি, তস্মা অলজ্জীহি সদ্ধিং উপোসথাদিকং কম্মং কাতুং ৱট্টতি, আপত্তি নত্থী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, এককম্মাদীসু বহূসু ধম্মপৰিভোগেসু অলজ্জিনাপি সদ্ধিং কত্তব্বাৱত্থাযত্তং ধম্মপৰিভোগং দস্সেতুং ইধ নিদস্সনৱসেন গন্থস্সেৱ সমুদ্ধটত্তা. ন হি এককম্মাদিকো ৱিধি ধম্মপৰিভোগো ন হোতীতি সক্কা ৱত্তুং অনামিসত্তা ধম্মামিসেসু অপৰিযাপন্নস্স চ কস্সচি অভাৱা. তেনেৱ অট্ঠসালিনিযং ধম্মপটিসন্থাৰকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ১৩৫১) ‘‘কম্মট্ঠানং কথেতব্বং, ধম্মো ৱাচেতব্বো…পে… অব্ভানৱুট্ঠানমানত্তপৰিৱাসা দাতব্বা, পব্বজ্জাৰহো পব্বাজেতব্বো, উপসম্পদাৰহো উপসম্পাদেতব্বো…পে… অযং ধম্মপটিসন্থাৰো নামা’’তি এৱং সঙ্ঘকম্মাদিপি ধম্মকোট্ঠাসে দস্সিতং. তেসু পন ধম্মকোট্ঠাসেসু যং গণপূৰকাদিৱসেন অলজ্জিনো অপেক্খিত্ৱা উপোসথাদি ৱা তেসং সন্তিকা ধম্মুগ্গহণনিস্সযগ্গহণাদি ৱা কৰীযতি, তং ধম্মো চেৱ পৰিভোগো চাতি ধম্মপৰিভোগোতি ৱুচ্চতি, এতং তথাৰূপপচ্চযং ৱিনা কাতুং ন ৱট্টতি, কৰোন্তস্স অলজ্জিপৰিভোগো চ হোতি দুক্কটঞ্চ. যং পন অলজ্জিসতং অনপেক্খিত্ৱা তজ্জনীযাদিনিগ্গহকম্মং ৱা পৰিৱাসাদিউপকাৰকম্মং ৱা উগ্গহপৰিপুচ্ছাদানাদি ৱা কৰীযতি, তং ধম্মো এৱ, নো পৰিভোগো, এতং অনুৰূপানং কাতুং ৱট্টতি, আমিসদানে ৱিয আপত্তি নত্থি. নিস্সযদানম্পি তেৰসসম্মুতিদানাদি চ ৱত্তপটিপত্তিসাদিযনাদিপৰিভোগস্সপি হেতুত্তা ন ৱট্টতি.

যো পন মহাঅলজ্জী উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থুসাসনং কৰোতি, তস্স সদ্ধিৱিহাৰিকাদীনং উপসম্পদাদি উপকাৰকম্মম্পি উগ্গহপৰিপুচ্ছাদানাদি চ কাতুং ন ৱট্টতি, আপত্তি এৱ হোতি, নিগ্গহকম্মমেৱ কাতব্বং. তেনেৱ অলজ্জিপগ্গহোপি পটিক্খিত্তো. ধম্মামিসপৰিভোগৱিৱজ্জনেনপি হি দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহোৱ অধিপ্পেতো, সো চ পেসলানং ফাসুৱিহাৰসদ্ধম্মট্ঠিতিৱিনযানুগ্গহাদিঅত্থায এতদত্থত্তা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা, তস্মা যং যং দুম্মঙ্কূনং উপত্থম্ভায, পেসলানং অফাসুৱিহাৰায, সদ্ধম্মপৰিহানাদিঅত্থায হোতি, তং সব্বম্পি পৰিভোগো ৱা হোতু অপৰিভোগো ৱা কাতুং ন ৱট্টতি, এৱং কৰোন্তা সাসনং অন্তৰধাপেন্তি, আপত্তিঞ্চ আপজ্জন্তি, ধম্মামিসপৰিভোগেসু চেত্থ অলজ্জীহি এককম্মাদিধম্মপৰিভোগো এৱ পেসলানং অফাসুৱিহাৰায সদ্ধম্মপৰিহানাদিঅত্থায হোতি, ন তথা আমিসপৰিভোগো. ন হি অলজ্জীনং পচ্চযপৰিভোগমত্তেন পেসলানং অফাসুৱিহাৰাদি হোতি, যথাৱুত্তধম্মপৰিভোগেন পন হোতি. তপ্পৰিৱজ্জনেন চ ফাসুৱিহাৰাদযো. তথা হি কতসিক্খাপদৱীতিক্কমা অলজ্জিপুগ্গলা উপোসথাদীসু পৱিট্ঠা ‘‘তুম্হে কাযদ্ৱাৰে চেৱ ৱচীদ্ৱাৰে চ ৱীতিক্কমং কৰোথা’’তিআদিনা ভিক্খূহি ৱত্তব্বা হোন্তি. যথা ৱিনযঞ্চ অতিট্ঠন্তা সঙ্ঘতো বহিকৰণাদিৱসেন সুট্ঠু নিগ্গহেতব্বা, তথা অকত্ৱা তেহি সহ সংৱসন্তাপি অলজ্জিনোৱ হোন্তি ‘‘একোপি অলজ্জী অলজ্জিসতম্পি কৰোতী’’তিআদিৱচনতো (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৫). যদি হি তে এৱং অনিগ্গহিতা সিযুং, সঙ্ঘে কলহাদিং ৱড্ঢেত্ৱা উপোসথাদিসামগ্গিকম্মপটিবাহনাদিনা পেসলানং অফাসুং কত্ৱা কমেন তে দেৱদত্তৱজ্জিপুত্তকাদযো ৱিয পৰিসং ৱড্ঢেত্ৱা অত্তনো ৱিপ্পটিপত্তিং ধম্মতো ৱিনযতো দীপেন্তা সঙ্ঘভেদাদিম্পি কত্ৱা ন চিৰস্সেৱ সাসনং অন্তৰধাপেয্যুং. তেসু পন সঙ্ঘতো বহিকৰণাদিৱসেন নিগ্গহিতেসু সব্বোপি অযং উপদ্দৱো ন হোতি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সায উপোসথো ন তিট্ঠতি, পৱাৰণা ন তিট্ঠতি, সঙ্ঘকম্মানি ন পৱত্তন্তি, সামগ্গী ন হোতি…পে… দুস্সীলেসু পন নিগ্গহিতেসু সব্বোপি অযং উপদ্দৱো ন হোতি, ততো পেসলা ভিক্খূ ফাসু ৱিহৰন্তী’’তি, তস্মা এককম্মাদিধম্মপৰিভোগোৱ আমিসপৰিভোগতোপি অতিৱিয অলজ্জীৱিৱেকেন কাতব্বো, আপত্তিকৰো চ সদ্ধম্মপৰিহানিহেতুত্তাতি ৱেদিতব্বং.

অপিচ ‘‘উপোসথো ন তিট্ঠতি, পৱাৰণা ন তিট্ঠতি, সঙ্ঘকম্মানি ন পৱত্তন্তী’’তি এৱং অলজ্জীহি সদ্ধিং সঙ্ঘকম্মাকৰণস্স অট্ঠকথাযং পকাসিতত্তাপি চেতং সিজ্ঝতি. তথা পৰিৱত্তলিঙ্গস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনুপস্সযং গচ্ছন্তস্স পটিপত্তিকথাযং ‘‘আৰাধিকা চ হোন্তি সঙ্গাহিকা লজ্জিনিযো, তা কোপেত্ৱা অঞ্ঞত্থ ন গন্তব্বং. গচ্ছতি চে, গামন্তৰনদীপাৰৰত্তিৱিপ্পৱাসগণম্হা ওহীযনাপত্তীহি ন মুচ্চতি…পে… অলজ্জিনিযো হোন্তি, সঙ্গহং পন কৰোন্তি, তাপি পৰিচ্চজিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গন্তুং লভতী’’তি এৱং অলজ্জিনীসু দুতিযিকাগহণাদীসু সংৱাসাপত্তিপৰিহাৰায নদীপাৰাগমনাদিগৰুকাপত্তিট্ঠানানং অনুঞ্ঞাতত্তা ততোপি অলজ্জিসংৱাসাপত্তি এৱ সদ্ধম্মপৰিহানিযা হেতুভূতো গৰুকতৰাতি ৱিঞ্ঞাযতি. ন হি লহুকাপত্তিট্ঠানং ৱা অনাপত্তিট্ঠানং ৱা পৰিহৰিতুং গৰুকাপত্তিট্ঠানৱীতিক্কমং আচৰিযা অনুজানন্তি. তথা অসংৱাসপদস্স অট্ঠকথাযং ‘‘সব্বেহিপি লজ্জিপুগ্গলেহি সমং সিক্খিতব্বভাৱতো সমসিক্খাতা নাম. এত্থ যস্মা সব্বেপি লজ্জিনো এতেসু কম্মাদীসু সহ ৱসন্তি, ন একোপি ততো বহিদ্ধা সন্দিস্সতি, তস্মা তানি সব্বানিপি গহেত্ৱা এসো সংৱাসো নামা’’তি এৱং লজ্জীহেৱ এককম্মাদিসংৱাসো ৱট্টতীতি পকাসিতো.

যদি এৱং কস্মা অসংৱাসিকেসু অলজ্জী ন গহিতোতি? নাযং ৱিৰোধো, যে গণপূৰকে কত্ৱা কতং কম্মং কুপ্পতি, তেসং পাৰাজিকাদিঅপকতত্তানঞ্ঞেৱ অসংৱাসিকত্তেন গহিতত্তা. অলজ্জিনো পন পকতত্তভূতাপি সন্তি, তে চে গণপূৰকা হুত্ৱা কম্মং সাধেন্তি, কেৱলং কত্ৱা অগতিগমনেন কৰোন্তানং আপত্তিকৰা হোন্তি সভাগাপত্তিআপন্না ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞং. যস্মা অলজ্জিতঞ্চ লজ্জিতঞ্চ পুথুজ্জনানং চিত্তক্খণপটিবদ্ধং, ন সব্বকালিকং. সঞ্চিচ্চ হি ৱীতিক্কমচিত্তে উপ্পন্নে অলজ্জিনো ‘‘ন পুন ঈদিসং কৰিস্সামী’’তি চিত্তেন লজ্জিনো হোন্তি.

তেসু চ যে পেসলেহি ওৱদিযমানাপি ন ওৰমন্তি, পুনপ্পুনং কৰোন্তি, তে এৱ অসংৱসিতব্বা, ন ইতৰে লজ্জিধম্মে ওক্কন্তত্তা, তস্মাপি অলজ্জিনো অসংৱাসিকেসু অগণেত্ৱা তপ্পৰিৱজ্জনত্থং সোধেত্ৱাৱ উপোসথাদিকৰণং অনঞ্ঞাতং. তথা হি ‘‘পাৰিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আৰোচেথ, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তিআদিনা (মহাৱ. ১৩৪) অপৰিসুদ্ধায পৰিসায উপোসথকৰণস্স অযুত্ততা পকাসিতা, ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৱিকৰেয্য…পে… ফাসু হোতী’’তি (মহাৱ. ১৩৪) এৱং অলজ্জিম্পি লজ্জিধম্মে পতিট্ঠাপেত্ৱা উপোসথকৰণপ্পকাৰো চ ৱুত্তো, ‘‘কচ্চিত্থ পৰিসুদ্ধা…পে… পৰিসুদ্ধেত্থাযস্মন্তো’’তি (পাৰা. ২৩৩) চ পাৰিসুদ্ধিউপোসথে ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং, ভন্তে, পৰিসুদ্ধোতি মং ধাৰেথা’’তি (মহাৱ. ১৬৮) চ এৱং উপোসথং কৰোন্তানং পৰিসুদ্ধতা চ পকাসিতা, ৱচনমত্তেন অনোৰমন্তানঞ্চ উপোসথপৱাৰণট্ঠপনৱিধি চ ৱুত্তো, সব্বথা লজ্জিধম্মং অনোক্কমন্তেহি সংৱাসস্স অযুত্ততায নিস্সযদানগ্গহণপটিক্খেপো, তজ্জনীযাদিনিগ্গহকম্মকৰণউক্খেপনীযকম্মকৰণেন সানুৱত্তকপৰিসস্স অলজ্জিস্স অসংৱাসিকত্তপাপনৱিধি চ ৱুত্তো, তস্মা যথাৱুত্তেহি সুত্তন্তনযেহি, অট্ঠকথাৱচনেহি চ পকতত্তেহিপি অপকতত্তেহিপি সব্বেহি অলজ্জীহি এককম্মাদিসংৱাসো ন ৱট্টতি, কৰোন্তানং আপত্তি এৱ দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহত্থাযেৱ সব্বসিক্খাপদানং পঞ্ঞত্তত্তাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেনেৱ দুতিযসঙ্গীতিযং পকতত্তাপি অলজ্জিনো ৱজ্জিপুত্তকা যসত্থেৰাদীহি মহন্তেন ৱাযামেন সঙ্ঘতো ৱিযোজিতা. ন হি তেসু পাৰাজিকাদিঅসংৱাসিকাপত্তি অত্থি, তেহি দীপিতানং দসন্নং ৱত্থূনং লহুকাপত্তিৱিসযত্তাতি ৱুত্তং.

তস্স সন্তিকেতি মহাৰক্খিতত্থেৰস্স সন্তিকে.

ইতি ৱিনযসঙ্গহসংৱণ্ণনাভূতে ৱিনযালঙ্কাৰে

ৰূপিযাদিপটিগ্গহণৱিনিচ্ছযকথালঙ্কাৰো নাম

দ্ৱাদসমো পৰিচ্ছেদো.