১. পৰিমণ্ডলৱগ্গৱণ্ণনা
৫৭৬. সেখিযেসু যস্মা ৱত্তক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৫৬ আদযো) ৱুত্তৱত্তানিপি সিক্খিতব্বত্তা সেখিযানেৱ, তস্মা পাৰাজিকাদীসু ৱিযেত্থ পাড়িযং পৰিচ্ছেদো ন কতো. চাৰিত্তনযদস্সনত্থঞ্চ ‘‘যো পন ভিক্খু ওলম্বেন্তো নিৱাসেয্য, দুক্কট’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘সিক্খা কৰণীযা’’তি সব্বত্থ পাড়ি আৰোপিতা. পদভাজনে পন ‘‘আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তত্তা সব্বত্থ অনাদৰিযকৰণে দুক্কটং ৱেদিতব্বং.
অট্ঠঙ্গুলমত্তন্তি মত্ত-সদ্দেন ততো কিঞ্চি অধিকং, ঊনম্পি সঙ্গণ্হাতি. তেনেৱ নিসিন্নস্স চতুৰঙ্গুলমত্তম্পি ৱুত্তং. ন হি নিসিন্নস্স চতুৰঙ্গুলপ্পমাণং, ঠিতস্স অট্ঠঙ্গুলমেৱাতি সক্কা নিযমেতুং ঊনাধিকত্তসম্ভৱতো. তস্মা যথা সাৰুপ্পং হোতি এৱং অট্ঠঙ্গুলানুসাৰেন নিৱাসনঞ্ঞেৱ অধিপ্পেতন্তি গহেতব্বং. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘যো পন ভিক্খু সুক্খজঙ্ঘো ৱা’’তিআদি. কুৰুন্দিযং ‘‘অজানন্তস্স অনাপত্তী’’তি আদৰং কত্ৱা উগ্গণ্হন্তস্সাপি অজাননং সন্ধায ৱুত্তং. তেনাপি নিৰন্তৰং নিৱাসনপাৰুপনৱত্তং সিক্খিতব্বং, অসিক্খিতো অনাদৰিযমেৱ. পৰিমণ্ডলগ্গহণেন উক্খিপিত্ৱা নিৱাসনম্পি পটিক্খিত্তন্তি আহ ‘‘উক্খিপিত্ৱা ৱা ওতাৰেত্ৱা ৱা’’তি.
সচিত্তকন্তি ৱত্থুৱিজাননচিত্তেন সচিত্তকং. সাৰত্থদীপনিযং পন উপতিস্সত্থেৰৱাদনযেন লোকৱজ্জত্তং গহেত্ৱা ‘‘ৱত্থুৱিজাননচিত্তেন, পণ্ণত্তিৱিজাননচিত্তেন চ সচিত্তক’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. সেখিযকণ্ড ৩.৫৭৬) ৱুত্তং. তত্থ চ ৱত্থুৱিজাননং ৱিসুং ন ৱত্তব্বং. পণ্ণত্তিৱিজাননেন তস্সাপি অন্তোগধভাৱতো ইদং ৱত্থুং এৱং ৱীতিক্কমন্তস্স আপত্তীতি ৱিজানন্তো হি পণ্ণত্তিং ৱিজানাতীতি ৱুচ্চতি. উপতিস্সত্থেৰৱাদে চেত্থ পণ্ণত্তিং অজানিত্ৱা অপৰিমণ্ডলনিৱাসনাদিৱত্থুমেৱ জানন্তস্স পণ্ণত্তিৱীতিক্কমানাদৰিযাভাৱা সব্বসেখিযেসু অনাপত্তি এৱ অভিমতা, তঞ্চ ন যুত্তং কোসম্বক্খন্ধকে (মহাৱ. ৪৫১ আদযো) ৱচ্চকুটিযং উদকাৱসেসং ঠপেন্তস্স পণ্ণত্তিৱিজাননাভাৱেপি আপত্তিযা ৱুত্তত্তা. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু আপত্তিং আপন্নো হোতি …পে… সো অপৰেন সমযেন তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি হোতী’’তিআদি (মহাৱ. ৪৫১). অট্ঠকথাযঞ্চস্স ‘‘ত্ৱং এত্থ আপত্তিভাৱং ন জানাসীতি, আম ন জানামীতি. হোতু আৱুসো, এত্থ আপত্তীতি, সচে হোতি, দেসেস্সামীতি. সচে পন তে, আৱুসো, অসঞ্চিচ্চ অসতিযা কতং, নত্থি আপত্তীতি. সো তস্সা আপত্তিযা অনাপত্তিদিট্ঠি অহোসী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৪৫১) ৱুত্তং, তথা ‘‘অধম্মৱাদীতি উক্খিত্তানুৱত্তকেসু অঞ্ঞতৰো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৪৫৭-৪৫৮) চ ৱুত্তং. খন্ধকৱত্তানঞ্হি সেখিযত্তা তত্থ ৱুত্তো নযো ইমেসং, ইধ ৱুত্তো চ তেসং সাধাৰণোৱ হোতীতি. তেনেৱ ‘‘অসঞ্চিচ্চ অসতিযা কতং, নত্থি আপত্তী’’তি এৱং ইধ ৱুত্তো আপত্তিনযো তত্থাপি দস্সিতো. তস্মা ফুস্সদেৱত্থেৰৱাদে এৱ ঠত্ৱা ৱত্থুৱিজাননচিত্তেনেৱ সব্বসেখিযানি সচিত্তকানি, ন পণ্ণত্তিৱিজাননচিত্তেন. ভিয্যোকম্যতাযসূপব্যঞ্জনপটিচ্ছাদনউজ্ঝানসঞ্ঞীতি দ্ৱে সিক্খাপদানি লোকৱজ্জানি অকুসলচিত্তানি, সেসানি পণ্ণত্তিৱজ্জানি, তিচিত্তানি, তিৱেদনানি চাতি গহণমেৱ যুত্ততৰং দিস্সতি. তেনেৱেত্থ ‘‘অসঞ্চিচ্চাতি পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা ওলম্বেত্ৱা নিৱাসেস্সামীতি এৱং অসঞ্চিচ্চা’’তিআদিনা ৱত্থুঅজাননৱসেনেৱ অনাপত্তিৱণ্ণনা কতা, ন পণ্ণত্তিৱিজাননচিত্তৱসেন.
অপিচ ‘‘যস্স সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, তং লোকৱজ্জ’’ন্তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ইমিনা লক্খণৱচনেনাপি চেতং সিজ্ঝতি. ৱত্থুৱিজাননচিত্তৱসেনেৱ হেত্থ ‘‘সচিত্তকপক্খে’’তি ৱুত্তং. ইতৰথা পণ্ণত্তিৱিজাননচিত্তৱসেন সব্বসিক্খাপদানম্পি সচিত্তকপক্খে চিত্তস্স অকুসলত্তনিযমেন লোকৱজ্জত্তপ্পসঙ্গতো পণ্ণত্তিৱজ্জমেৱ ন সিযা, ইদঞ্চ ৱচনং নিৰত্থকং সিযা ইমিনা ৱচনেন নিৱত্তেতব্বস্স সিক্খাপদস্স অভাৱা. ন চ সেখিযেসু ৱত্থুৱিজাননচিত্তেন সচিত্তকপক্খে চিত্তং পাণাতিপাতাদীসু ৱিয অকুসলমেৱাতি নিযমো অত্থি, যেনেত্থ লোকৱজ্জতা পসজ্জেয্য, ‘‘অনাদৰিযং পটিচ্চা’’তি চেতং পাড়িৱচনং ৱত্থুং জানিত্ৱা তীহি চিত্তেহি ৱীতিক্কমমেৱ অনাদৰিযং কত্ৱা ৱুত্তং, ন পণ্ণত্তিং জানিত্ৱা অকুসলচিত্তেনেৱ ৱীতিক্কমন্তি গহেতব্বং. অঞ্ঞথা খন্ধকপাড়িযা, অট্ঠকথাযঞ্চ পুব্বাপৰঞ্চ ৱিৰুজ্ঝনতোতি অম্হাকং খন্তি. যথা ৱা ন ৱিৰুজ্ঝতি, তথা এত্থ অধিপ্পাযো গৱেসিতব্বো. অনাদৰিযং, অনাপত্তিকাৰণাভাৱো, অপৰিমণ্ডলনিৱাসনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি. যথা চেত্থ, এৱং সব্বত্থ. কেৱলং তত্থ তত্থ ৱুত্তপটিপক্খকৰণৱসেন ততিযঙ্গযোজনমেৱ ৱিসেসো.
৫৭৭. দুতিযাদীসু গিহিপাৰুতন্তি সেতপটপাৰুতাদি. ৱিহাৰেপীতি সঙ্ঘসন্নিপাতবুদ্ধুপট্ঠানাদিকালং সন্ধায ৱুত্তং.
৫৭৮. গণ্ঠিকং পটিমুঞ্চিত্ৱাতিআদি পটিচ্ছাদনৱিধিদস্সনং. গীৱং পটিচ্ছাদেত্ৱাতিআদিনা ৱুত্তত্তা সঞ্চিচ্চ গীৱং, মণিবন্ধনঞ্চ অপ্পটিচ্ছাদেন্তস্স আপত্তি. এত্থাপি পৰিমণ্ডলসিক্খাপদস্স সাধাৰণত্তা জাণুমণ্ডলতো হেট্ঠা চতুৰঙ্গুলমত্তং ওতাৰেত্ৱা অনোলম্বেত্ৱা পৰিমণ্ডলমেৱ পাৰুপিতব্বং.
৫৭৯. ৱিৱৰিত্ৱা নিসীদতোতি ৱিহাৰে ৱিয একংসপাৰুপনং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘ৱাসত্থায উপগতস্সা’’তি ৱুত্তত্তা ৱাসাধিপ্পাযং ৱিনা ধম্মদেসনপৰিত্তভণনাদিঅত্থায সুচিৰম্পি নিসীদন্তেন সব্বং অন্তৰঘৰৱত্তং পূৰেন্তেনেৱ নিসীদিতব্বং. নিসীদনপটিসংযুত্তেসু এৱ চ সিক্খাপদেসু ‘‘ৱাসূপগতস্সা’’তি অনাপত্তিযা ৱুত্তত্তা ৱাসত্থায অন্তৰঘৰং উপগচ্ছন্তেনাপি সুপ্পটিচ্ছন্নতাদিসব্বং অকোপেন্তেনেৱ গন্তব্বং. ‘‘ৱাসূপগতস্সা’’তি হি ৱুত্তং, ন পন উপগচ্ছমানস্সাতি. কেচি পন ‘‘একেকস্মিং পঠমং গন্ত্ৱা ৱাসপৰিগ্গহে কতে ততো অঞ্ঞেহি যথাসুখং গন্তুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. অপৰে পন ‘‘গেহস্সামিকেহি ‘যাৱ তুম্হে নিৱসিস্সথ, তাৱ তুম্হাকং ইমং গেহং দেমী’তি দিন্নে অঞ্ঞেহি অৱাসাধিপ্পাযেহি অন্তৰাৰামে ৱিয যথাসুখং গন্তুং, নিসীদিতুঞ্চ ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং সব্বং ন গহেতব্বং তথাৱচনাভাৱা, দানলক্খণাভাৱা, তাৱত্তকেন ৱিহাৰসঙ্খ্যানুপগমনতো চ. ‘‘যাৱ নিসীদিস্সথ, তাৱ তুম্হাকং ইমং গেহং দেমী’’তি দেন্তোপি হি তাৱকালিকমেৱ দেতি ৱত্থুপৰিচ্চাগলক্খণত্তা দানস্স.
৫৮২. চতুহত্থপ্পমাণন্তি ৱড্ঢকীহত্থং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱদন্তি.
৫৮৪. উক্খিত্তচীৱৰো হুত্ৱাতি কটিতো উদ্ধং কাযবন্ধনাদিদস্সনৱসেনেৱুক্খিপনং সন্ধায ৱুত্তং পিণ্ডায চৰতো পত্তগ্গহণাদিমত্তস্স অনুঞ্ঞাতত্তা. তেনেৱ ‘‘নিসিন্নকালে পন ধমকৰণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. নিসিন্নকালে হি খন্ধে লগ্গপত্তত্থৱিকাদিতো ধমকৰণং নীহৰন্তস্স কটিতো উদ্ধম্পি দিস্সতি, তথা অদস্সেত্ৱা নীহৰিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. আসনে নিসীদন্তস্সাপি চ পাৰুপিতচীৱৰং কিঞ্চি উক্খিপিত্ৱা সঙ্ঘাটিং জঙ্ঘপিণ্ডেহি অনুক্খিপিত্ৱাৱ নিসীদিতব্বং. ইমস্মিঞ্ঞেৱ পন সিক্খাপদে ‘‘ৱাসূপগতস্সা’’তি ৱুত্তত্তা নিসীদনপটিসংযুত্তেসু ছট্ঠঅট্ঠমেসু অৱুত্তত্তা ৱাসূপগতেনাপি সুসংৱুতেন ওক্খিত্তচক্খুনাৱ নিসীদিতব্বং. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযম্পি তেসং ৱিসেসং অৱত্ৱা ইধেৱ ‘‘ৱাসূপগতস্স পন অনাপত্তী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. উক্খিত্তকসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তা.
পৰিমণ্ডলৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.