১. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৩৪. তেৰসকস্সাতি তেৰস সিক্খাপদানি পৰিমাণানি অস্সাতি তেৰসকো, কণ্ডো, তস্স. সমথে ৱিপস্সনায ৱা অভিৰতিৰহিতো ইধ অনভিৰতো, ন পব্বজ্জাযাতি আহ ‘‘ৱিক্খিত্তচিত্তো’’তি. ৱিক্খিত্ততায কাৰণমাহ কামৰাগাইচ্চাদি.
২৩৫. অব্বোহাৰিকাতি সীলৱিপত্তিৱোহাৰং নাৰহতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অকুসলভাৱে পনস্সা অব্বোহাৰতা নত্থি.
২৩৬-৭. চেতনা-সদ্দতো ৱিসুং সং-সদ্দস্স অত্থাভাৱং ইক-পচ্চযস্স চ অত্থৱন্ততং দস্সেতুং সঞ্চেতনা ৱাতিআদি দুতিযৱিকপ্পো ৱুত্তো. সিখাপ্পত্তো অত্থোতি অধিপ্পেতত্থং সন্ধায ৱুত্তং. আসযভেদতোতি পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতানং চতুন্নং আসযানং ভেদেন. ধাতুনানত্ততোতি ৰসৰুহিৰাদীনং সত্তন্নং, পথৱাদীনং ৱা চতুন্নং ধাতূনং নানত্তেন. ৱত্থিসীসন্তি মুত্তৱত্থিতো মত্থকপস্সং. হত্থিমদচলনং নামঞ্চ সম্ভৱোতি আহ ‘‘সম্ভৱো নিক্খমতী’’তি. সম্ভৱৱেগন্তি সম্ভৱস্স ঠানতো চৱিত্ৱা দকসোতাভিমুখং ওতৰণেন সঞ্জাতসৰীৰক্খোভৱেগং. বাহুসীসন্তি খন্ধপ্পদেসং. দস্সেসীতি এত্থ ইতি-সদ্দো হেতুত্থো, তেন যস্মা কণ্ণচূড়িকাহি সম্ভৱো নিক্খমতি…পে… সম্ভৱঞ্চ দস্সেসি, তস্মা ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতন্তি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা. দকসোতন্তি মুত্তস্স ৱত্থিতো নিক্খমনমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৱুত্তং হোতি. সুক্কঞ্চ নামেতং ৰসৰুহিৰাদিসত্তদেহধাতূসু মজ্ঝিমধাতুচতুজং অট্ঠিমিঞ্জাদি ৱিয পথৱীধাতুসঙ্গহিতং আহাৰূপজীৱীনং সকলকাযগতং অতিদহৰদাৰকানম্পি অত্থেৱ, তং পন পন্নৰসসোড়সৱস্সুদ্দেসতো পট্ঠায সত্তানং সমুপ্পজ্জনককামৰাগেহেৱ ঠানতো চলতি, চলিতঞ্চ আপোধাতুভাৱেন চিত্তজমেৱ হুত্ৱা দকসোতং ওতৰতি, দকসোততো পন পট্ঠায চিত্তপচ্চযউতুজং হোতি মত্থলুঙ্গতো চলিতসিঙ্ঘাণিকা ৱিয. যেসং পন সমুচ্ছেদনৱিক্খম্ভনাদীহি ৰাগপৰিযুট্ঠানং নত্থি, তেসং সুক্কৱিস্সট্ঠি ন সিযা. ইতি যথাঠানতো সুক্কস্স ৱিস্সট্ঠিযেৱ ৰাগচিত্তসমুট্ঠানা, ন পকতিৰূপং, তেনেৱ কথাৱত্থুঅট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠি নাম ৰাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি সুক্কস্স ৱিস্সট্ঠি এৱ ৰাগসমুট্ঠানা ৱুত্তা, ন পকতিৰূপং. ছন্নং পন কামাৱচৰদেৱানং ৱিজ্জমানাপি সুক্কধাতু দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিৱসেন পৰিযুট্ঠিতৰাগেনাপি ঠানতো ন গড়তি, যথাঠানে এৱ ঠত্ৱা কিঞ্চি ৱিকাৰং আপজ্জমানা তঙ্খণিকপৰিড়াহৱূপসমাৱহা মেথুনকিচ্চনিট্ঠাপিতা হোতীতি ৱেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘কাযসম্ফস্সসুখমেৱ তেসং কামকিচ্চ’’ন্তি ৱদন্তি. খীণাসৱানং পন অনাগামীনঞ্চ সব্বসো কামৰাগাভাৱেন সুক্কধাতুৱিকাৰম্পি নাপজ্জতীতি ৱেদিতব্বং. ৰূপীব্ৰহ্মানং পন ৱিক্খম্ভিতকামৰাগেন জনিতত্তা অনাহাৰূপজীৱিতত্তা চ সব্বথা সুক্কধাতুপি নত্থেৱ. তথেৱাতি মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতোতিআদিং অতিদিসতি. ‘‘ৱিস্সট্ঠীতি ঠানাচাৱনা ৱুচ্চতী’’তি পদভাজনে (পাৰা. ২৩৭) ৱুত্তত্তা ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি আহ দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থাতিআদি. এত্থাতি তীসুপি ৱাদেসু. অধিৱাসেত্ৱাতি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা পুন ৱিপ্পটিসাৰে উপ্পন্নে মোচনস্সাদং ৱিনোদেত্ৱা. অন্তৰা নিৱাৰেতুন্তি অত্তনো নিমিত্তে কতূপক্কমেন ঠানা চুতং দকসোতং ওতৰিতুং অদত্ৱা অন্তৰা নিৱাৰেতুং. মোচনস্সাদেন হত্থপৰিকম্মাদিং কৰোন্তস্স মুত্তেপি দুক্কটমেৱ, নিমিত্তে উপক্কমাভাৱতো পন সঙ্ঘাদিসেসো ন হোতীতি আহ ‘‘হত্থ…পে… অনাপত্তী’’তি. দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থাতিআদিনা ৱুত্তৱিনিচ্ছযং সন্ধায ‘‘অযং সব্বাচৰিযসাধাৰণৱিনিচ্ছযো’’তি ৱুত্তং.
খোভকৰণপচ্চযো নাম ৱিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহাৰাদিপচ্চযো. নানাৱিধং সুপিনন্তি খুভিতৱাতাদিধাতূনং অনুগুণং. অনুভূতপুব্বন্তি পুব্বে ভূতপুব্বং মনসা পৰিকপ্পিতপুব্বঞ্চ. সগ্গনৰকদেসন্তৰাদীনম্পি হি সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তং. অত্থকামতায ৱা অনত্থকামতায ৱাতি ইদং দেৱতানং হিতাহিতাধিপ্পাযতং দস্সেতুং ৱুত্তং. অত্থায ৱা অনত্থায ৱাতি সভাৱতো ভৱিতব্বং হিতাহিতং সন্ধায ৱুত্তং. ননু দেৱতাহি উপসংহৰিযমানানি আৰম্মণানি পৰমত্থতো নত্থি, কথং তানি পুৰিসো পস্সতি, দেৱতা ৱা তানি অৱিজ্জমানানি উপসংহৰন্তীতি চোদনং মনসি কত্ৱা আহ সো তাসন্তিআদি. তেন ‘‘এৱমেসো পৰিকপ্পতূ’’তি দেৱতাহি চিন্তিতমত্তেন সুপন্তস্স চিত্তং ভৱঙ্গসন্ততিতো নিপতিত্ৱা দেৱতাহি চিন্তিতনিযামেনেৱ পৰিকপ্পমানং পৱত্ততি, এৱং তেন পৰিকপ্পমানানি আৰম্মণানি দেৱতাহি উপসংহটানি নাম হোন্তি, তানি চ সো দেৱতানুভাৱেন পস্সতি নামাতি দস্সেতি. বোধিসত্তমাতা ৱিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তিআদীসু বোধিসত্তস্স গব্ভোক্কন্তিদিৱসে মহামাযাদেৱিযা অত্তনো দক্খিণপস্সেন একস্স সেতৱৰৱাৰণস্স অন্তোকুচ্ছিপৱিট্ঠভাৱদস্সনং পুত্তপটিলাভনিমিত্তং সুপিনং নাম. অম্হাকং পন বোধিসত্তস্স ‘‘স্ৱে বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স ৰত্তিৱিভাযনকালে হিমৱন্তং বিব্বোহনং কত্ৱা পুৰত্থিমপচ্ছিমসমুদ্দেসু ৱামদক্খিণহত্থে দক্খিণসমুদ্দে পাদে চ ওদহিত্ৱা মহাপথৱিযা সযনং একো, দব্বতিণসঙ্খাতায তিৰিযা নাম তিণজাতিযা নঙ্গলমত্তৰত্তদণ্ডায নাভিতো উগ্গতায খণেন অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠানং একো, সেতানং কণ্হসীসানং কিমীনং পাদেহি উস্সক্কিত্ৱা যাৱ জাণুমণ্ডলং আহচ্চ ঠানং একো, নানাৱণ্ণানং চতুন্নং সকুণানং চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৱা পাদমূলে সেতৱণ্ণতাপজ্জনং একো, বোধিসত্তস্স মহতো মীড়্হপব্বতস্স উপৰি অলিম্পমানস্স চঙ্কমনং একোতি ইমে পঞ্চ মহাসুপিনা নাম, ইমে চ যথাক্কমং সম্বোধিযা, দেৱমনুস্সেসু অৰিযমগ্গপ্পকাসনস্স, গিহীনঞ্চ সৰণূপগমনস্স, খত্তিযাদিচতুৱণ্ণানং পব্বজিত্ৱা অৰহত্তপটিলাভস্স, চতুন্নং পচ্চযানং লাভে অলিত্তভাৱস্স চ পুব্বনিমিত্তানীতি ৱেদিতব্বং. সোড়স সুপিনা পাকটা এৱ. একন্তসচ্চমেৱাতি ফলনিযমুপ্পত্তিতো ৱুত্তং. দস্সনং পন সব্বত্থ ৱিপল্লত্থমেৱ. ধাতুক্খোভাদীসু চতূসু মূলকাৰণেসু দ্ৱীহি তীহিপি কাৰণেহি কদাচি সুপিনং পস্সন্তীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. সুপিনভেদোতি সচ্চাসচ্চত্থতাভেদো.
ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণন্তি এত্থ কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞৰূপমেৱ ৱিঞ্ঞাণস্স নিমিত্তন্তি ৰূপনিমিত্তং, তং আদি যেসং সত্তনিমিত্তাদীনং তানি ৰূপনিমিত্তাদীনি আৰম্মণানি যস্স ভৱঙ্গচিত্তস্স তং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং. ঈদিসানীতি ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণানি ৰাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহাৰিকচিত্তেনাতি পটিবুদ্ধস্স পকতিৱীথিচিত্তেন. কো নাম পস্সতীতি সুত্তপটিবুদ্ধভাৱৱিযুত্তায চিত্তপ্পৱত্তিযা অভাৱতো সুপিনং পস্সন্তো নাম ন সিযাতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ‘‘সুপিনস্স অভাৱোৱ আপজ্জতী’’তি. কপিমিদ্ধপৰেতোতি ইমিনা নিদ্দাৱসেন পৱত্তমানভৱঙ্গসন্ততিব্যৱহিতায কুসলাকুসলায মনোদ্ৱাৰৱীথিযা চ পস্সতীতি দস্সেতি, তেনাহ যা নিদ্দাতিআদি. দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তো. আৱজ্জনতদাৰম্মণক্খণেতি সুপিনে পঞ্চদ্ৱাৰৱীথিযা অভাৱতো মনোদ্ৱাৰে উপ্পজ্জনাৰহং গহেত্ৱা ৱুত্তং.
এত্থ চ সুপিনন্তেপি তদাৰম্মণৱচনতো অনুভূতেসু সুতপুব্বেসু ৱা ৰূপাদীসু পুৰাপত্তিভাৱেন পৰিকপ্পেত্ৱা ৱিপল্লাসতো পৱত্তমানাপি কামাৱচৰৱিপাকধম্মা পৰিত্তধম্মে নিস্সায পৰিকপ্পেত্ৱা পৱত্তত্তা পৰিত্তাৰম্মণা ৱুত্তা, ন পন সৰূপতো পৰিত্তধম্মে গহেত্ৱা পৱত্তত্তা এৱাতি গহেতব্বং. এৱঞ্চ ইত্থিপুৰিসাদিআকাৰং আৰোপেত্ৱা পৱত্তমানানং ৰাগাদিসৱিপাকধম্মানম্পি তেসং আৰম্মণং গহেত্ৱা উপ্পন্নানং পটিসন্ধাদিৱিপাকানম্পি পৰিত্তাৰম্মণতা কম্মনিমিত্তাৰম্মণতা চ উপপন্না এৱ হোতি. ৱত্থুধম্মৱিনিমুত্তং পন সম্মুতিভূতং কসিণাদিপটিভাগাৰম্মণং গহেত্ৱা উপ্পন্না উপচাৰপ্পনাদিৱসপ্পৱত্তা চিত্তচেতসিকধম্মা এৱ পৰিত্তত্তিকে (ধ. স. তিকমাতিকা ১২) ন ৱত্তব্বাৰম্মণাতি গহেতব্বা.
স্ৱাযন্তি সুপিনো. ৱিপল্লাসেন পৰিকপ্পিতপৰিত্তাৰম্মণত্তা ‘‘দুব্বলৱত্থুকত্তা’’তি ৱুত্তং, অৱিজ্জমানাৰম্মণে অৱসৱত্তিতোতি অধিপ্পাযো, তেনাহ অৱিসযে উপ্পন্নত্তাতিআদি.
আপত্তিনিকাযস্সাতি ইদং সঙ্ঘাদিসেসোতি পুল্লিঙ্গ-সদ্দস্স অনুৰূপৱসেন ৱুত্তং. অস্সাতি অস্স আপত্তিনিকাযস্স, ৱুট্ঠাপেতুং ইচ্ছিতস্সাতি অত্থো, তেনাহ কিং ৱুত্তন্তিআদি. ৰুড়্হিসদ্দেনাতি এত্থ সমুদাযে নিপ্ফন্নস্সাপি সদ্দস্স তদেকদেসেপি পসিদ্ধি ইধ ৰুড়্হী নাম, তায ৰুড়্হিযা যুত্তো সদ্দো ৰুড়্হীসদ্দো, তেন. ৰুড়্হিযা কাৰণমাহ অৱযৱেইচ্চাদিনা.
কালঞ্চাতি ‘‘ৰাগূপত্থম্ভে’’তিআদিনা দস্সিতকালঞ্চ, ‘‘ৰাগূপত্থম্ভে’’তি ৱুত্তে ৰাগূপত্থম্ভে জাতে তস্মিং কালে মোচেতীতি অত্থতো কালো গম্মতি. নৱমস্স অধিপ্পাযস্সাতি ৱীমংসাধিপ্পাযস্স. ৱত্থূতি ৱিসযং.
২৩৮. লোমা এতেসং সন্তীতি লোমসা, বহুলোমপাণকা.
২৩৯. মোচনেনাতি মোচনপ্পযোগেন. মোচনস্সাদসম্পযুত্তাযাতি এত্থ মোচনিচ্ছাৱ মোচনস্সাদো, তেন সম্পযুত্তা চেতনা মোচনস্সাদচেতনাতি অত্থো, ন পন মোচনে অস্সাদং সুখং পত্থেন্তিযা চেতনাযাতি এৱং অত্থো গহেতব্বো, ইতৰথা সুখত্থায মোচেন্তস্সেৱ আপত্তি, ন আৰোগ্যাদিঅত্থাযাতি আপজ্জতি. তস্মা আৰোগ্যাদীসু যেন কেনচি অধিপ্পাযেন মোচনিচ্ছায চেতনাযাতি অত্থোৱ গহেতব্বো.
২৪০. ৱাযমতোতি অঙ্গজাতে কাযেন উপক্কমতো. দ্ৱে আপত্তিসহস্সানীতি খণ্ডচক্কাদীনি অনামসিত্ৱাৱ ৱুত্তং, ইচ্ছন্তেন পন খণ্ডচক্কাদিভেদেনাপি গণনা কাতব্বা. একেন পদেনাতি গেহসিতপেমপদেন. তথেৱাতি মোচনস্সাদচেতনায এৱ গাড়্হং পীড়নাদিপ্পযোগং অৱিজহিত্ৱা সুপনেন সঙ্ঘাদিসেসোতি ৱুত্তং. সুদ্ধচিত্তোতি মোচনস্সাদস্স নিমিত্তে ঊৰুআদীহি কতউপক্কমস্স ৱিজহনং সন্ধায ৱুত্তং. তেন অসুভমনসিকাৰাভাৱেপি পযোগাভাৱেনেৱ মোচনেপি অনাপত্তি দীপিতাতি ৱেদিতব্বা.
তেন উপক্কমেন মুত্তেতি মুচ্চমানং ৱিনা অঞ্ঞস্মিম্পি সুক্কে ঠানতো মুত্তে. যদি পন উপক্কমে কতেপি মুচ্চমানমেৱ দকসোতং ওতৰতি, থুল্লচ্চযমেৱ পযোগেন মুত্তস্স অভাৱা. জগ্গনত্থাযাতি চীৱৰাদীসু লিম্পনপৰিহাৰায হত্থেন অঙ্গজাতগ্গহণং ৱট্টতি, তপ্পযোগো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. অনোকাসন্তি অঙ্গজাতপ্পদেসং.
২৬২. সুপিনন্তেন কাৰণেনাতি সুপিনন্তে পৱত্তউপক্কমহেতুনা. আপত্তিট্ঠানেযেৱ হি অযং অনাপত্তি অৱিসযত্তা ৱুত্তা. তেনাহ ‘‘সচস্স ৱিসযো হোতি নিচ্চলেন ভৱিতব্ব’’ন্তিআদি.
২৬৩. ৱিনীতৱত্থুপাড়িযং অণ্ডকণ্ডুৱনৱত্থুস্মিং মোচনাধিপ্পাযেন অণ্ডচলনেন অঙ্গজাতস্সাপি চলনতো নিমিত্তে উপক্কমো হোতীতি সঙ্ঘাদিসেসো ৱুত্তো. যথা পন অঙ্গজাতং ন চলতি, এৱং অণ্ডমেৱ কণ্ডুৱনেন ফুসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি অণ্ডস্স অনঙ্গজাতত্তা.
২৬৪. ৱত্থিন্তি অঙ্গজাতসীসচ্ছাদকচম্মং. উদৰং তাপেন্তস্স…পে… অনাপত্তিযেৱাতি উদৰতাপনেন অঙ্গজাতেপি তত্তে তাৱত্তকেন নিমিত্তে উপক্কমো কতো নাম ন হোতীতি ৱুত্তং.
২৬৫. এহি মে ত্ৱং, আৱুসো, সামণেৰাতি ৱত্থুস্মিং অঞ্ঞং আণাপেতু, তেন কৰিযমানস্স অঙ্গজাতচলনস্স মোচনস্সাদেন সাদিযনতো তং চলনং ভিক্খুস্স সাদিযনচিত্তসমুট্ঠিতম্পি হোতীতি সুক্কৱিস্সট্ঠিপচ্চযস্স অঙ্গজাতচলনস্স হেতুভূতা অস্সাদচেতনাৱ আপত্তিযা অঙ্গং হোতি, ন আণাপনৱাচা তস্সা পৱত্তিক্খণে সঙ্ঘাদিসেসস্স অসিজ্ঝনতো. এৱং আণাপেত্ৱাপি যোনিসোমনসিকাৰেন মোচনস্সাদং পটিৱিনোদেন্তস্স আপত্তিঅসম্ভৱতো ইদং সিক্খাপদং অনাণত্তিকং, কাযকম্মং, কিৰিযসমুট্ঠানঞ্চ জাতন্তি গহেতব্বং, আণাপনৱাচায পন দুক্কটং আপজ্জতি. যো পন পৰেন অনাণত্তেন বলক্কাৰেনাপি কৰিযমানপ্পযোগং মোচনস্সাদেন সাদিযতি, তস্সাপি মুত্তে পঠমপাৰাজিকে ৱিয সঙ্ঘাদিসেসোৱ, অমুত্তে থুল্লচ্চযং. মোচনস্সাদে চেতনায পন অসতি কাযসংসগ্গৰাগেন সাদিযন্তস্সাপি মুত্তেপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তীতি আচৰিযা ৱদন্তি, তঞ্চ যুত্তমেৱ.
২৬৬. কাযত্থম্ভনৱত্থুস্মিং চলনৱসেন যথা অঙ্গজাতে উপক্কমো সম্ভৱতি, তথা ৱিজম্ভিতত্তা আপত্তি ৱুত্তা.
উপনিজ্ঝাযনৱত্থুস্মিং অঙ্গজাতন্তি জীৱমানইত্থীনং পস্সাৱমগ্গোৱ অধিপ্পেতো, নেতৰো.
২৬৭. পুপ্ফাৱলীতি কীড়াৱিসেসো. তং কিৰ কীড়ন্তা নদীআদীসু ছিন্নতটং উদকেন চিক্খল্লং কত্ৱা তত্থ উভো পাদে পসাৰেত্ৱা নিসিন্না পতন্তি, ‘‘পুপ্ফাৱলিয’’ন্তিপি পাঠো. পৱেসেন্তস্সাতি পযোজকত্তেন দ্ৱিকম্মিকত্তা ‘‘ৱালিকং অঙ্গজাত’’ন্তি উভযত্থাপি উপযোগৱচনং কতং. চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি ৱেদিতব্বানি.
সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.