২. দুতিযাদিসিক্খাপদৱণ্ণনা
১১২৪. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠাৰসৱস্সায কুমাৰিভূতায…পে… সিক্খাসম্মুতিং দাতু’’ন্তি ইধ ৱুত্তং ৱিয ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দসৱস্সায গিহিগতায…পে… সিক্খাসম্মুতিং দাতু’’ন্তি ন ৱুত্তং, তস্মা ‘‘পৰিপুণ্ণদ্ৱাদসৱস্সায এৱ গিহিগতায সিক্খাসম্মুতি দাতব্বা’’তি ৱুত্তং. গিহিগতায সিক্খাসম্মুতি দাতব্বাতি একেতি কত্ৱা দসৱস্সাযপি ৱট্টতি. কস্মা? ‘‘অনাপত্তি পৰিপুণ্ণদ্ৱাদসৱস্সং পৰিপুণ্ণসঞ্ঞা ৱুট্ঠাপেতী’তি (পাচি. ১০৯৩-১০৯৫) চ ‘অনাপত্তি পৰিপুণ্ণদ্ৱাদসৱস্সং গিহিগতং…পে… সিক্খিতসিক্খং ৱুট্ঠাপেতী’তি (পাচি. ১০৯৭-১১০১) চ ৱুত্তত্তা’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. কিং ইমিনা পৰিহাৰেন. ‘‘দসৱস্সায গিহিগতায সিক্খাসম্মুতি দাতব্বা’’তি হি ৱুত্তং. ‘‘গিহিগতাতিপি ৱত্তুং ন ৱট্টতী’তি সচে ৱদন্তি, কম্মং কুপ্পতী’’তি লিখিতং.
১১৪৬. অহমেৱ নূন…পে… অলজ্জিনী, যা সঙ্ঘোতি এত্থ যা অহমেৱ নূন বালাতি অত্থো. ‘‘যং সঙ্ঘো’’তিপি অত্থি, তত্থ যং যস্মা দেতি, তস্মা অহমেৱ নূন বালাতি অত্থো.
১১৫৯. পুৰিসসংসট্ঠা কুমাৰকসংসট্ঠা চণ্ডী সোকাৱাসাৱকথং সিক্খমানাতি ৱুচ্চতি, পদভাজনে এৱ চাযং সিক্খমানা ‘‘ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খা’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি? পুব্বে গহিতসিক্খত্তা, পুব্বে পৰিপুণ্ণসিক্খত্তা চ এৱং ৱুচ্চতীতি ৱেদিতব্বং.
১১৬৬-৭. পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং পস্সিত্ৱাতি এত্থ ‘‘সিক্খমানায ঞাতকা কিৰ সম্পাদযিংসু, তং পস্সিত্ৱা থেৰে ভিক্খূ উয্যোজেসি. উয্যোজেত্ৱা তেসং ছন্দং গহেত্ৱা পুব্বে ছন্দদাযকে গণং কত্ৱা সেসানং ছন্দং ছন্দমেৱ কত্ৱা কম্মং কাৰাপেসী’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. ছন্দং ৱিস্সজ্জেত্ৱাতি এত্থ অনুগণ্ঠিপদে এৱং ৱুত্তং ‘‘ইদং কম্মং অজ্জ ন কত্তব্বং. ‘যথাসুখ’ন্তি ৱত্ৱা ৱিস্সজ্জিতং হোতি, তস্মা যো কোচি মুখৰো, বালো ৱা কিঞ্চাপি ‘যথাসুখ’ন্তি ৱদতি, থেৰাযত্তত্তা পন থেৰস্স অনুমতিযা সতিযা ৱিস্সজ্জিতো হোতি, অসতিযা ন হোতি, তথাপি পুন ছন্দং গহেত্ৱাৱ কম্মং কৰোন্তি, অযং পযোগো. গহণে পযোজনং পন নত্থি. সঙ্ঘত্থেৰো চে ৱিস্সজ্জেতি, ছন্দং গহেত্ৱাৱ কাতব্বং. ছন্দং ৱিস্সজ্জেত্ৱা কাযেন ৱুট্ঠিতাযাতি এত্থ ইধ সম্বাধো, ‘অমুকম্হি ঠানে কৰিস্সামা’তি হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱাপি গচ্ছন্তি চে, নত্থি দোসো. কিঞ্চাপি নত্থি, তা পন হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱাৱ গচ্ছন্তি, অযং পযোগো’’তি. ‘‘ৰত্তিপাৰিৱাসিযে উপোসথপৱাৰণাৱ ন ৱট্টতি, অঞ্ঞকম্মং পন ৱট্টতি. উপোসথপৱাৰণাপি অনুপোসথপৱাৰণদিৱসে ন ৱট্টন্তি, ইতৰং সব্বকালং ৱট্টতি. পৰিসপাৰিৱাসিযে হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা চতূসু গতেসু চতুৱগ্গকৰণীযে অঞ্ঞস্মিং পঞ্চসু দসসু ৱীসতীসু গতেসু সেসেহি ৱিসুং তহিং তহিং গন্ত্ৱাপি পুন সন্নিপাতট্ঠানং আগন্ত্ৱা কাতুং ৱট্টতি. অজ্ঝাসযপাৰিৱাসিযে হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা যথানিসিন্নাৱ নিসিন্না চে, পুন কাতুং ৱট্টতি হত্থপাসস্স অৱিজহিতত্তা’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. তেসং পোৰাণানং মতেন ছন্দপাৰিৱাসিযমেৱেকং ন ৱট্টতীতি আপন্নঙ্গঞ্চ দস্সিতং, ইধাপি তং ৱিসুং ন দস্সিতং অসম্ভৱতোতি একে. ছন্দদাযকে পৰিসং পত্ৱা গতে তস্স পুব্বছন্দদানং ছন্দপাৰিৱাসিযন্তি নো তক্কোতি আচৰিযো.
তত্ৰিদং সন্নিট্ঠানং – পৰিসপাৰিৱাসিযে অট্ঠকথাযং ‘‘অঞ্ঞত্ৰ গচ্ছামাতি ছন্দং অৱিস্সজ্জেত্ৱাৱ উট্ঠহন্তি…পে… কম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তৱচনে হত্থপাসা ৱিজহনং ন পঞ্ঞাযতি. এত্থ পন কম্মপ্পত্তানং হত্থপাসস্স অৱিজহনমেৱ ইচ্ছিতব্বন্তি কত্ৱা পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. কিঞ্চাপি ন পঞ্ঞাযতি, অপ্পটিক্খিত্তত্তা পন ৱট্টতীতি চে? ন, পটিক্খিত্তত্তা. কথং? ছন্দো নাম কম্মপ্পত্তেসু ভিক্খূসু একসীমায সন্নিপতিতেসু আগচ্ছতি, নাসন্নিপতিতেসু. ইধ হি ‘‘ছন্দং অৱিস্সজ্জেত্ৱা’’তি চ ‘‘ছন্দস্স পন অৱিস্সট্ঠত্তা’’তি চ ৱুত্তং. ‘‘অজ্ঝাসযং অৱিস্সজ্জেত্ৱা’’তি চ ‘‘অজ্ঝাসযস্স অৱিস্সট্ঠত্তা’’তি চ ন ৱুত্তং, তস্মা ছন্দস্স অৱিস্সজ্জনং কম্মপ্পত্তানং হত্থপাসাৱিজহনেনেৱ হোতি, ন ৱিজহনেতি সিদ্ধং.
হোতি চেত্থ –
‘‘যতো আগমনং যস্স, তদভাৱস্স নিগ্গহে;
তস্মা সন্নিপতিতেসু, ভিক্খূসু তস্স ভেদতো’’তি.
ৰত্তিপাৰিৱাসিযছন্দো ৱিয ৰত্তিপাৰিৱাসিযপাৰিসুদ্ধিপীতি তদনুলোমেন ৱট্টতি স্ৱাতনায ছন্দো ৱা পাৰিসুদ্ধি ৱা পৱাৰণা ৱা, তায কম্মং কাতুং ৱট্টতি. উপোসথপৱাৰণা পন অনুপোসথদিৱসে ন ৱট্টতি, ইতৰং ৱট্টতি. পন্নৰসিউপোসথং চাতুদ্দসিযং কাতুং ৱট্টতি খেত্তত্তা. ন চাতুদ্দসিউপোসথং পন্নৰসিযং অখেত্তত্তা অনুপোসথদিৱসত্তা পাটিপদদিৱসত্তাতি একচ্চে আচৰিযা, তস্মা তেসং মতেন চাতুদ্দসিউপোসথং ততিযং, সত্তমং ৱা পন্নৰসিযং কাতুং ন ৱট্টতি. যং পনেত্থ ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘সচে চাতুদ্দসিকং উপোসথং কৰিস্সামাতি নিসিন্না, পন্নৰসোতি কাতুং ৱট্টতী’’তি. ততো ‘‘পন্নৰসিযমেৱ ‘চাতুদ্দসিকং উপোসথং কৰিস্সামা’তি নিসিন্না পুনদিৱসে অত্তনো তং উপোসথং ‘পন্নৰসো’তি কাতুং ৱট্টতীতি অত্থো’’তি এৱং পৰিহৰন্তি, তং তেসং মতং ‘‘তথাৰূপপচ্চযে সতি অঞ্ঞস্মিম্পি চাতুদ্দসে উপোসথং কাতুং ৱট্টতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) ইমিনা মাতিকাট্ঠকথাৱচনেন ন সমেতি. ন হি তত্থ ‘‘অঞ্ঞস্মিম্পি পন্নৰসে চাতুদ্দসিকং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি ‘‘সকিং পক্খস্স চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা’’তি অনুঞ্ঞাতদিৱসে পৰিযাপন্নত্তা ছন্নং চাতুদ্দসিকানং পচ্ছিমা পন্নৰসী অনুপোসথদিৱসো ন হোতীতি সিদ্ধং হোতি. কিঞ্চাপি সিদ্ধং, ইমিনা পন ‘‘আৱাসিকানং পন্নৰসো, আগন্তুকানং চাতুদ্দসো, আগন্তুকেহি আৱাসিকানং সমসমেহি ৱা অপ্পতৰেহি ৱা অনুৱত্তিতব্ব’’ন্তি ৱচনমেত্থ নিৰত্থকং হোতীতি ৱেদিতব্বং.
দুতিযাদিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
কুমাৰিভূতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.