২. চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা
২২৩. সিৰিসম্পত্তিযা ৰাজতি দিপ্পতি সোভতীতি ৰাজা, দানপিযৱচনঅত্থচৰিযাসমানত্ততাসঙ্খাতেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি. ৰঞ্জেতীতি ৰমেতি. অব্ভুগ্গতাযাতি উদীৰিতা নিব্বত্তিতো তত্থ তত্থ গচ্ছনতো. চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৰতনং পৱত্তেতি. দেৱট্ঠানন্তি পূজনীযদেৱট্ঠানং. চিত্তীকতট্ঠেনাতি পূজনীযভাৱেন. অগ্ঘো নত্থি চিৰকালসম্ভৱপুঞ্ঞানুভাৱসিদ্ধৰতনসব্ভাৱতো. অঞ্ঞেহি চক্কৱত্তিনো পৰিগ্গহভূতৰতনেহি. লোকেতি মনুস্সলোকে. তেন তদঞ্ঞলোকং নিৱত্তেতি. ৱিজ্জমানগ্গহণেন অতীতানাগতং নিৱত্তেতি. বুদ্ধা চ কদাচি কৰহচি উপ্পজ্জন্তি চক্কৱত্তিনোপি যেভুয্যেন তস্মিংযেৱ উপ্পজ্জনতোতি অধিপ্পাযো. অনোমস্সাতি অলামকস্স উক্কট্ঠস্স. সেসানি ৰতনানি.
তত্ৰাতি ৱাক্যোপঞ্ঞাসনে নিপাতো, তস্মিং পাতুভাৱৱচনে. ‘‘অযুত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা তত্থ অধিপ্পাযং ৱিৱৰন্তো ‘‘উপ্পন্নং হী’’তিআদিমাহ. তেহি ৰতনেহি চক্কৱত্তননিযমাপেক্খতায চক্কৱত্তিৱচনস্স. নিযমেনাতি একন্তেন. ৱত্তব্বতং আপজ্জতি ভাৱিনি ভূতে ৱিয উপচাৰোতি যথা – ‘‘অগমা ৰাজগহং বুদ্ধো’’তি (সু. নি. ৪১০). লদ্ধনামস্সাতি চক্কৱত্তীতি লোকে লদ্ধসমঞ্ঞস্স পত্থনীযস্স পুৰিসৱিসেসস্স. মূলুপ্পত্তিৱচনতোপীতি ‘‘চক্কৱত্তিস্স পাতুভাৱা’’তি এতস্স পঠমুপ্পত্তিযা ৱচনতোপি. ইদানি তমত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ. যো হি চক্কৱত্তিৰাজা, তস্স উপ্পত্তিযা চক্কৰতনস্স উপ্পজ্জনতো চক্কৱত্তীতি এৱং নামং উপ্পজ্জতি. ‘‘চক্কং ৱত্তেস্সতী’’তি ইদং পন নিযামং অনপেক্খিত্ৱা তস্স উপ্পজ্জতীতি ৰতনানুপ্পত্তিং গহেত্ৱা ৱুত্তনযতো সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি ‘‘চক্কৱত্তী’’তি. একমেৱাতি চক্কৰতনমেৱ পঠমং পাতুভৱতি. যস্মিং ভূতে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিসমঞ্ঞা, অথ পচ্ছা ৰতনানি পাতুভৱন্তীতি বহূনং পাতুভাৱং উপাদায বহুলৱচনতোপি এতং ‘‘চক্কৱত্তিস্স পাতুভাৱা ৰতনানং পাতুভাৱো’’তি ৱুত্তং. অযং হেতুকত্তুসঞ্ঞিতো অত্থভেদো. পাতুভাৱাতি পাতুভাৱতো. পুঞ্ঞসম্ভাৰো ভিন্নসন্তানতায ৰতনানম্পি পৰিযাযেন উপনিস্সযহেতূতি ৱুত্তং. যুত্তমেৱেতং যথাৱুত্তযুত্তিযুত্তত্তা.
ৱত্তব্বভূতো অধিপ্পাযো এতস্স অত্থীতি অধিপ্পাযো, অত্থনিদ্দেসো, সঙ্খেপতো অধিপ্পাযো সঙ্খেপাধিপ্পাযো. চক্কৰতনানুভাৱেন চক্কৱত্তিস্সৰিযস্স সিজ্ঝনতো ‘‘দাতুং সমত্থস্সা’’তি ৱুত্তং. যোজনপ্পমাণে পদেসে পৱত্তত্তা যোজনপ্পমাণং অন্ধকাৰং. অতিদীঘাতিৰস্সতাদিং ছব্বিধং দোসং ৱিৱজ্জেত্ৱা ঠিতস্সাতি ৱচনসেসো.
সব্বেসং চতুভূমকধম্মানং পুৰেচৰং কুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্ৱেসনৱসেন পৱত্তনতো. বুদ্ধাদীহিপি অপ্পহানীযতায মহন্তধম্মসভাৱত্তা ধম্মকাযে চ জেট্ঠকট্ঠেন ধম্মকাযূপপন্নং. পঞ্ঞাপাসাদতায চস্স উপৰিগতট্ঠেন অচ্চুগ্গতং. ৱিত্থতট্ঠেন ৱিপুলং. মহন্ততায মহন্তং. অনাদিকালভাৱিতস্স কিলেসসন্তানস্স খণেনেৱ ৱিদ্ধংসনতো সীঘং লহু জৱন্তি পৰিযাযা. বোজ্ঝঙ্গধম্মপৰিযাপন্নত্তা হি ৱুত্তং ‘‘একন্ত-কুসলত্তা’’তি. সম্পযুত্তৱসেন পীতিযা আলোকৱিদ্ধংসনভাৱৱসেনাতি ৱুত্তং ‘‘সহজাতপচ্চযাদী’’তিআদি. সব্বসঙ্গাহিকধম্মপৰিচ্ছেদোতি চতুভূমকত্তা সব্বসঙ্গাহকো বোজ্ঝঙ্গধম্মপৰিচ্ছেদো কথিতো.