৫. পপাতৱগ্গো
১. লোকচিন্তাসুত্তৱণ্ণনা
১১১১. লোকচিন্তন্তি লোকসন্নিৱেসপটিসংযুত্তৱীমংসাৱ. ‘‘লোকচিত্ত’’ন্তিপি পাঠো, তংতংলোকপৰিযাপন্নং চিত্তন্তি অত্থো. নাড়িকেৰাদযোতি আদি-সদ্দেন অৱুত্তানং ওসধিতিণৱনপ্পতিআদীনং সঙ্গহো. এৱৰূপন্তি এদিসং অঞ্ঞম্পি তংতংলোকচিত্তং.
ৱিগতচিত্তোতি অত্তত্থপৰত্থতো অপগতৱিতক্কো অদ্দস এৱং অধিট্ঠহিংসূতি সম্বন্ধো. সম্বৰিমাযন্তি সম্বৰেন অসুৰিন্দেন উপ্পাদিতং অসুৰমাযং, যং ‘‘ইন্দজাল’’ন্তিপি ৱুচ্চতি ইন্দস্স মোহনত্থং উপ্পাদিতত্তা. সম্পৰিৱত্তেত্ৱাতি পৰিধাৱেত্ৱা. যথা নেতি নে অসুৰে যথা সো পুৰিসো পস্সতি, এৱং অধিট্ঠহিংসু. কস্মা পনেতে এৱং অধিট্ঠহিংসূতি? তং পুৰিসং তত্থ তথানিসিন্নং দিস্ৱা ‘‘অযঞ্চ দেৱো’’তি আসঙ্কন্তা তথা অধিট্ঠহিত্ৱা ভিসমুড়ালছিদ্দেহি পৱিসিত্ৱা অত্তনো অসুৰভৱনং গতা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘দেৱানংযেৱ মোহযমানা’’তি.
২-৩. পপাতসুত্তাদিৱণ্ণনা
১১১২-৩. মৰিযাদপাসাণোতি গিজ্ঝকূটপব্বতস্স মৰিযাদপাকাৰসদিসো মহন্তো পাসাণো. অনিট্ঠৰূপন্তি এত্থ ৰূপ-সদ্দো সভাৱত্থো ‘‘পিযৰূপে সাতৰূপে’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪০৮-৪০৯) ৱিযাতি আহ – ‘‘অনিট্ঠসভাৱ’’ন্তি.
৫. ৱালসুত্তৱণ্ণনা
১১১৫. উপাসনন্তি আচৰিযউপাসনং, আচৰিযং অন্তেৱাসিনা ৱা দিৱসে দিৱসে সিক্খনৱসেন উপাসিতব্বতো উপাসনন্তি লদ্ধনামং কণ্ডখিপনসিপ্পং. কণ্ডং অতিক্কমন্তেতি সৰং খিপন্তে. পোঙ্খানুপোঙ্খন্তি পোঙ্খসদ্দত্থং পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘একং কণ্ডং খিপিত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অপৰং অনুপোঙ্খন্তি এত্থ অপৰন্তি ততিযকণ্ডং. অনুপোঙ্খং নাম ইদন্তি দস্সেতুং ‘‘অনুপোঙ্খং নাম দুতিযস্স পোঙ্খ’’ন্তি ৱুত্তং. তঞ্হি ততিযেন সৰেন ৱিজ্ঝীযতি. পুন অপৰং তস্স পোঙ্খন্তি ইদং পন অপৰাপৰং অৱিৰজ্ঝনং দস্সেতুং ৱুত্তং. দুৰভিসম্ভৱতৰন্তি অভিভৱিতুং অসক্কুণেয্যতৰং. ৱালন্তি কেসং. সত্তধা ভিন্দিত্ৱাতি সত্তক্খত্তুং ৱিফালেত্ৱা. তস্স একং ভেদন্তি তস্স কেসস্স একং অংসুসঙ্খাতং ভেদং গহেত্ৱা. ৱাতিঙ্গণমজ্ঝে বন্ধিত্ৱাতি ৱাতিঙ্গণফলস্স মজ্ঝট্ঠানে বন্ধিত্ৱা. অপৰং ভেদন্তি অপৰং কেসস্স অংসুসঙ্খাতং ভেদং. অগ্গকোটিযং বন্ধিত্ৱাতি যথা তস্স ৱালভেদস্স ঊকামত্তং লিখামত্তং ৱা কণ্ডস্স অগ্গকোটিং অধিকং হুত্ৱা তিট্ঠতি, এৱং বন্ধিত্ৱা. উসভমত্তেতি ৱীসতিযট্ঠিমত্তে ঠানে ঠিতো. কণ্ডবদ্ধায কোটিযাতি কণ্ডবদ্ধায ৱালস্স কোটিযা ৱাতিঙ্গণবন্ধনৱালস্স কোটিং পটিৱিজ্ঝেয্য.
৮. দুতিযছিগ্গড়যুগসুত্তৱণ্ণনা
১১১৮. অধিচ্চুপ্পত্তিকন্তি যদিচ্ছাৱসেন উপ্পজ্জনকং. ছিগ্গড়েনাতি ছিগ্গড়পদেসেন. ছিগ্গড়ুপৰীতি হেট্ঠিমযুগস্স ছিগ্গড়পদেসস্স উপৰি. আৰুড়্হস্স ছিগ্গড়েনাতি উভিন্নম্পি ছিদ্দেন. গীৱপ্পৱেসনং ৱিযাতি চতুন্নং যুগানং ছিদ্দপদেসেনেৱ উপৰূপৰি ঠিতানং ছিদ্দন্তৰেন কাণকচ্ছপস্স গীৱপ্পৱেসনং অধিচ্চতৰসম্ভৱং. ততোপি অধিচ্চতৰসম্ভৱো মনুস্সত্তলাভো, ততো অধিচ্চতমসম্ভৱো অৰিযমগ্গপটিলাভোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুসচ্চপটিৱেধো অতিৱিয অধিচ্চতৰসম্ভৱো’’তি.
পপাতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.