১২. সচ্চসংযুত্তং

১. সমাধিৱগ্গো

১. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা

১০৭১. চিত্তেকগ্গতাযাতি নিস্সক্কৱচনং ‘‘পৰিহাযন্তী’’তি পদং অপেক্খিত্ৱা. যথাভূতাদিৱসেনাতি যথাগতাদিৱসেন. যথাভূতং নাম ইমস্মিং সুত্তে ‘‘সমাহিতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যথাভূতং পজানাতী’’তিআদি. আদি-সদ্দেন ‘‘তথা যস্মা’’তিআদিসঙ্গহো দট্ঠব্বো. তথা হি যথাভূতৱসেন কাৰণচ্ছেদো কতো ‘‘তথা যস্মা’’তিআদিৱচনেহি. ৱণ্ণাতি অক্খৰা, ‘‘গুণা’’তি কেচি. পদব্যঞ্জনানীতি নামাদিপদানি চেৱ তংসমুদাযভূতব্যঞ্জনানি চ.

৩. পঠমকুলপুত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা

১০৭৩-৭৫. সাসনাৱচৰা অধিপ্পেতা বাহিৰকানং সচ্চাভিসমযস্স অভাৱতো. তথাতি ইমিনা চতুত্থপঞ্চমেসু অত্থৱিসেসাভাৱং দস্সেতি. যদি এৱং কস্মা ৱিসুং ৱিসুং দেসনাতি আহ ‘‘তেন তেন অভিলাপেনা’’তিআদি.

১০. তিৰচ্ছানকথাসুত্তৱণ্ণনা

১০৮০. দুগ্গতিতো সংসাৰতো চ নিয্যাতি এতেনাতি নিয্যানং, সগ্গমগ্গো মোক্খমগ্গো চ. তস্মিং নিয্যানে নিযুত্তা, তং এত্থ অত্থীতি নিয্যানিকা. ৱচীদুচ্চৰিতসংকিলেসতো ৱা নিয্যাতীতি ঈ-কাৰস্স ৰস্সত্তং য-কাৰস্স ক-কাৰং কত্ৱা নিয্যানিকা. চেতনায সদ্ধিং সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণি. তপ্পটিপক্খতো অনিয্যানিকা, তস্স ভাৱো অনিয্যানিকত্তং. তিৰচ্ছানভূতন্তি তিৰোকৰণভূতং. কম্মট্ঠানভাৱেতি অনিচ্চতাপটিসংযুত্তচতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৱে. সাত্থকন্তি দানসীলাদিনিস্সিতত্তা হিতপটিসংযুত্তং.

ৱিসিখাতি ঘৰসন্নিৱেসো. ৱিসিখাগহণেন চ গামাদিগহণে ৱিয তন্নিৱাসিনো ৱিসেসতো গহিতা ‘‘আগতো গামো’’তিআদীসু ৱিয. তেনাহ ‘‘সূৰা সমত্থা’’তি. কুম্ভট্ঠানাপদেসেন কুম্ভদাসিযো ৱুত্তাতি আহ – ‘‘কুম্ভদাসিকথা’’তি. অযাথাৱতো উপ্পত্তিট্ঠিতিসংহাৰাদিৱসেন লোকো অক্খাযতি এতেনাতি লোকক্খাযিকা. ইতি ইমিনা পকাৰেন ভৱো, ইমিনা অভৱোতি এৱং পৱত্তায ইতিভৱাভৱকথায সদ্ধিং.

সমাধিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো

১. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা

১০৮১. ‘‘ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন ওসীদনউপ্পতনট্ঠানৱসেন এৱং ‘ইসিপতন’ন্তি ‘লদ্ধনামে’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘এত্থ হী’’’তিআদি ৱুত্তং.

আমন্তেসীতি এত্থ যস্মা ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থং অযং আমন্তনা, তস্মা সমুদাগমতো পট্ঠায সত্থু পুব্বচৰিতং সঙ্খেপেনেৱ পকাসেতুং ৱট্টতীতি ‘‘দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰতো পট্ঠাযা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ মাৰবলং ভিন্দিত্ৱাতি মাৰঞ্চ মাৰবলঞ্চ ভঞ্জিত্ৱা. অথ ৱা মাৰস্স অব্ভন্তৰং বাহিৰঞ্চাতি দুৱিধং বলং ভঞ্জিত্ৱা. ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা’’তি এত্থ অন্ত-সদ্দো ‘‘পুব্বন্তে ঞাণং অপৰন্তে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ১০৬৩) ৱিয ভাগপৰিযাযোতি আহ ‘‘দ্ৱে ইমে, ভিক্খৱে, কোট্ঠাসা’’তি. সহ সমুদাহাৰেনাতি উচ্চাৰণসমকালং. পত্থৰিত্ৱা অট্ঠাসি বুদ্ধানুভাৱেন. ব্ৰহ্মানো সমাগচ্ছিংসু পৰিপক্ককুসলমূলা সচ্চাভিসম্বোধায কতাধিকাৰা.

গিহিসঞ্ঞোজনন্তি গিহিবন্ধনং. ছিন্দিত্ৱাতি হৰিত্ৱা. ন ৱড়ঞ্জেতব্বাতি নানুযুঞ্জেতব্বা. কিলেসকামসুখস্সাতি কিলেসকামযুত্তস্স সুখস্স. অনুযোগোতি অনুভৱো. গামৱাসীহি সেৱিতব্বত্তা গামৱাসীনং সন্তকো. অত্তনোতি অত্তভাৱস্স. আহিতো অহংমানো এত্থাতি অত্তা, অত্তভাৱো. দুক্খকৰণন্তি দুক্খুপ্পাদনং. অত্তমাৰণেহীতি অত্তবাধনেহি. উপসমাযাতি কিলেসৱূপসমো অধিপ্পেতো, তদত্থসম্পদানৱচনন্তি আহ ‘‘কিলেসূপসমত্থাযা’’তি. এস নযো সেসেসুপি.

সচ্চঞাণাদিৱসেন তযো পৰিৱট্টা এতস্সাতি তিপৰিৱট্টং, ঞাণদস্সনং. তেনাহ ‘‘সচ্চঞাণা’’তিআদি. যথাভূতং ঞাণন্তি পটিৱেধঞাণং আহ. তেসুযেৱ সচ্চেসু. ঞাণেন কত্তব্বস্স চ পৰিঞ্ঞাপটিৱেধাদিকিচ্চস্স চ জাননঞাণং, ‘‘তঞ্চ খো পটিৱেধতো পগেৱা’’তি কেচি. পচ্ছাতি অপৰে. তথা কতঞাণং. দ্ৱাদসাকাৰন্তি দ্ৱাদসৱিধআকাৰভেদং. অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞেসু সুত্তেসু.

পটিৱেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কন্তি ইদং তত্থ ঞাণকিচ্চং পধানন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. সদ্ধিন্দ্ৰিযাদিধম্মসমুদাযো পন পৱত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. অথ ৱা চক্কন্তি আণা, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মঞ্চ তং চক্কঞ্চ, ধম্মেন ঞাযেন চক্কন্তিপি ধম্মচক্কং. যথাহ ‘‘ধম্মঞ্চ পৱত্তেতি চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং, চক্কঞ্চ পৱত্তেতি ধম্মঞ্চাতি ধম্মচক্কং, ধম্মেন পৱত্ততীতি ধম্মচক্কং, ধম্মচৰিযায পৱত্ততীতি ধম্মচক্ক’’ন্তিআদি (পটি. ম. ২.৪০-৪১). উভযম্পীতি পটিৱেধঞাণং দেসনাঞাণন্তি উভযম্পি. এতন্তি তদুভযং. ইমায দেসনাযাতি ইমিনা সুত্তেন পকাসেন্তেন ভগৱতা যথাৱুত্তঞাণদ্ৱযসঙ্খাতং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং নাম পৱত্তনকিচ্চস্স অনিট্ঠিতত্তা. পতিট্ঠিতেতি অঞ্ঞাসি কোণ্ডঞ্ঞত্থেৰেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতে. পৱত্তিতং নাম কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনন্তৰধানতো পট্ঠায যাৱ বুদ্ধুপ্পাদো, এত্তকং কালং অপ্পৱত্তপুব্বস্স পৱত্তিতত্তা, উপৰিমগ্গাধিগমো পনস্স অত্থঙ্গতো এৱাতি.

একপ্পহাৰেনাতি একেনেৱ পহাৰসঞ্ঞিতেন কালেন. দিৱসস্স হি ততিযো ভাগো পহাৰো নাম. পাড়িযং পন ‘‘তেন খণেন তেন লযেন তেন মুহুত্তেনা’’তি ৱুত্তং. তং পহাৰক্খণসল্লক্খণমেৱ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুভাৱেন পৱত্তো ওভাসো চিত্তং পটিচ্চ উতুসমুট্ঠানো ৱেদিতব্বো. যস্মা ভগৱতো ধম্মচক্কপ্পৱত্তনস্স আৰম্ভে ৱিয পৰিসমাপনে অতিৱিয উড়াৰতমং পীতিসোমনস্সং উদপাদি, তস্মা ‘‘ইমস্সপি উদানস্সা’’তিআদি ৱুত্তং.

৯. সঙ্কাসনসুত্তৱণ্ণনা

১০৮৯. অত্থসংৱণ্ণনে ৱণ্ণীযন্তেতি ৱণ্ণা. তেযেৱ পৰিযাযেন অক্খৰণতো অক্খৰানি. অত্থং ব্যঞ্জেন্তীতি ব্যঞ্জনানি. যস্মা পন অকাৰাদিকে সৰসমঞ্ঞা, ককাৰাদিকে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা, উভযত্থ ৱণ্ণসমঞ্ঞা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ৱণ্ণানং ৱা একদেসা যদিদং ব্যঞ্জনা নামা’’তি. নেত্তিযং পন ৱাক্যে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা. ব্যঞ্জনগ্গহণেনেৱ চেত্থ আকাৰনিৰুত্তিনিদ্দেসা গহিতা এৱাতি দট্ঠব্বং. সঙ্কাসনাতি অত্থস্স ঞাপনা ভাগসো. তেনাহ ‘‘ৱিভত্তিযো’’তি. সঙ্কাসনগ্গহণেনেৱ চেত্থ পকাসনা ৱুত্তা হোতি. ৱিভত্তিযো হি অত্থৱচনেনেৱ ৱিৱৰন্তি, তাহি কাৰণপঞ্ঞত্তিযো ৱুত্তাযেৱাতি, তাহিপি অত্থপদানি গহিতানেৱ হোন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গৱণ্ণনাযং নেত্তিঅট্ঠকথাযঞ্চ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. সব্বাকাৰেনাতি সভাগাদিৱিভাৱনাকাৰেন. ৱণ্ণাদীনন্তি তস্মিং পন ৱিত্থাৰে পৱত্তৱণ্ণাদীনং. তস্মাতি ৱণ্ণাদীনং অন্তঅভাৱতো. এৱমাহাতি ‘‘অপৰিমাণা ৱণ্ণা ব্যঞ্জনা সঙ্কাসনা’’তি এৱমাহ.

১০. তথসুত্তৱণ্ণনা

১০৯০. সভাৱাৱিজহনট্ঠেনাতি অত্তনো দুক্খসভাৱস্স কদাচিপি অপৰিচ্চজনেন তথসভাৱং. তেনাহ ‘‘দুক্খঞ্হি দুক্খমেৱ ৱুত্ত’’ন্তি. সভাৱস্সাতি দুক্খসভাৱস্স. অমোঘতাযাতি অৱঞ্ঝতায. অৱিতথন্তি ন ৱিতথং. তেনাহ ‘‘ন হি দুক্খং অদুক্খং নাম হোতী’’তি. অঞ্ঞভাৱানুপগমেনাতি সমুদযাদিসভাৱানুপগমনেন মুসা ন হোতীতি অঞ্ঞো অঞ্ঞথা ন হোতীতি অনঞ্ঞথং. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি.

ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. কোটিগামৱগ্গো

১. কোটিগামসুত্তৱণ্ণনা

১০৯১. অননুবোধাতি পটিৱেধস্স অনুৰূপবোধাভাৱেন. অপ্পটিৱেধাতি সচ্চানং পটিমুখং ৱেধাভাৱেন.

২. দুতিযকোটিগামসুত্তৱণ্ণনা

১০৯২. ফলসমাধিফলপঞ্ঞানন্তি অগ্গফলসমাধিঅগ্গফলপঞ্ঞানং.

৭. তথসুত্তৱণ্ণনা

১০৯৭. অৰিযানন্তি বুদ্ধানং অৰিযানং. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি.

৮. লোকসুত্তৱণ্ণনা

১০৯৮. পটিৱিদ্ধত্তা দেসিতত্তা চাতি ইমিনা পটিৱেধঞাণেন দেসনাঞাণেন চ পৰিগ্গহিতত্তা অৰিযসন্তকানি হোন্তি অৰিযস্স ভগৱতো সন্তকভাৱতো.

১০. গৱম্পতিসুত্তৱণ্ণনা

১১০০. একপ্পটিৱেধোতি একেনেৱ ঞাণেন চতুন্নং অৰিযসচ্চানং একজ্ঝং পটিৱেধো.

কোটিগামৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. সীসপাৱনৱগ্গো

৩. দণ্ডসুত্তৱণ্ণনা

১১০১. পুনপ্পুনং ৱট্টস্মিংযেৱ নিব্বত্তন্তি অদিট্ঠত্তা চতুন্নং অৰিযসচ্চানং.

৫. সত্তিসতসুত্তৱণ্ণনা

১১০৫. ভৱেয্য চেতি দুক্খদোমনস্সানি অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা সহিতেহি তেহি সচ্চাভিসমযো ভৱেয্যাতি এৱং পৰিকপ্পনা ন কাতব্বাতি.

৯. ইন্দখীলসুত্তৱণ্ণনা

১১০৯. অজ্ঝাসযন্তি সস্সতাদিভেদং অজ্ঝাসযং. সো হি ‘‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি গাহস্স মুখভূতত্তা মুখন্তি অধিপ্পেতো. তঞ্চ অপৰে অদিট্ঠসচ্চা ওলোকেন্তি, দিট্ঠসচ্চা পন নেৱ ওলোকেন্তি.

১০. ৱাদত্থিকসুত্তৱণ্ণনা

১১১০. কুক্কুকো পমাণমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স হত্থোতি অত্থো. কুক্কূতি তস্সেৱ নামং.

সীসপাৱনৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. পপাতৱগ্গো

১. লোকচিন্তাসুত্তৱণ্ণনা

১১১১. লোকচিন্তন্তি লোকসন্নিৱেসপটিসংযুত্তৱীমংসাৱ. ‘‘লোকচিত্ত’’ন্তিপি পাঠো, তংতংলোকপৰিযাপন্নং চিত্তন্তি অত্থো. নাড়িকেৰাদযোতি আদি-সদ্দেন অৱুত্তানং ওসধিতিণৱনপ্পতিআদীনং সঙ্গহো. এৱৰূপন্তি এদিসং অঞ্ঞম্পি তংতংলোকচিত্তং.

ৱিগতচিত্তোতি অত্তত্থপৰত্থতো অপগতৱিতক্কো অদ্দস এৱং অধিট্ঠহিংসূতি সম্বন্ধো. সম্বৰিমাযন্তি সম্বৰেন অসুৰিন্দেন উপ্পাদিতং অসুৰমাযং, যং ‘‘ইন্দজাল’’ন্তিপি ৱুচ্চতি ইন্দস্স মোহনত্থং উপ্পাদিতত্তা. সম্পৰিৱত্তেত্ৱাতি পৰিধাৱেত্ৱা. যথা নেতি নে অসুৰে যথা সো পুৰিসো পস্সতি, এৱং অধিট্ঠহিংসু. কস্মা পনেতে এৱং অধিট্ঠহিংসূতি? তং পুৰিসং তত্থ তথানিসিন্নং দিস্ৱা ‘‘অযঞ্চ দেৱো’’তি আসঙ্কন্তা তথা অধিট্ঠহিত্ৱা ভিসমুড়ালছিদ্দেহি পৱিসিত্ৱা অত্তনো অসুৰভৱনং গতা. তেনাহ ভগৱা – ‘‘দেৱানংযেৱ মোহযমানা’’তি.

২-৩. পপাতসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১১২-৩. মৰিযাদপাসাণোতি গিজ্ঝকূটপব্বতস্স মৰিযাদপাকাৰসদিসো মহন্তো পাসাণো. অনিট্ঠৰূপন্তি এত্থ ৰূপ-সদ্দো সভাৱত্থো ‘‘পিযৰূপে সাতৰূপে’’তিআদীসু (ম. নি. ১.৪০৮-৪০৯) ৱিযাতি আহ – ‘‘অনিট্ঠসভাৱ’’ন্তি.

৫. ৱালসুত্তৱণ্ণনা

১১১৫. উপাসনন্তি আচৰিযউপাসনং, আচৰিযং অন্তেৱাসিনা ৱা দিৱসে দিৱসে সিক্খনৱসেন উপাসিতব্বতো উপাসনন্তি লদ্ধনামং কণ্ডখিপনসিপ্পং. কণ্ডং অতিক্কমন্তেতি সৰং খিপন্তে. পোঙ্খানুপোঙ্খন্তি পোঙ্খসদ্দত্থং পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘একং কণ্ডং খিপিত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অপৰং অনুপোঙ্খন্তি এত্থ অপৰন্তি ততিযকণ্ডং. অনুপোঙ্খং নাম ইদন্তি দস্সেতুং ‘‘অনুপোঙ্খং নাম দুতিযস্স পোঙ্খ’’ন্তি ৱুত্তং. তঞ্হি ততিযেন সৰেন ৱিজ্ঝীযতি. পুন অপৰং তস্স পোঙ্খন্তি ইদং পন অপৰাপৰং অৱিৰজ্ঝনং দস্সেতুং ৱুত্তং. দুৰভিসম্ভৱতৰন্তি অভিভৱিতুং অসক্কুণেয্যতৰং. ৱালন্তি কেসং. সত্তধা ভিন্দিত্ৱাতি সত্তক্খত্তুং ৱিফালেত্ৱা. তস্স একং ভেদন্তি তস্স কেসস্স একং অংসুসঙ্খাতং ভেদং গহেত্ৱা. ৱাতিঙ্গণমজ্ঝে বন্ধিত্ৱাতি ৱাতিঙ্গণফলস্স মজ্ঝট্ঠানে বন্ধিত্ৱা. অপৰং ভেদন্তি অপৰং কেসস্স অংসুসঙ্খাতং ভেদং. অগ্গকোটিযং বন্ধিত্ৱাতি যথা তস্স ৱালভেদস্স ঊকামত্তং লিখামত্তং ৱা কণ্ডস্স অগ্গকোটিং অধিকং হুত্ৱা তিট্ঠতি, এৱং বন্ধিত্ৱা. উসভমত্তেতি ৱীসতিযট্ঠিমত্তে ঠানে ঠিতো. কণ্ডবদ্ধায কোটিযাতি কণ্ডবদ্ধায ৱালস্স কোটিযা ৱাতিঙ্গণবন্ধনৱালস্স কোটিং পটিৱিজ্ঝেয্য.

৮. দুতিযছিগ্গড়যুগসুত্তৱণ্ণনা

১১১৮. অধিচ্চুপ্পত্তিকন্তি যদিচ্ছাৱসেন উপ্পজ্জনকং. ছিগ্গড়েনাতি ছিগ্গড়পদেসেন. ছিগ্গড়ুপৰীতি হেট্ঠিমযুগস্স ছিগ্গড়পদেসস্স উপৰি. আৰুড়্হস্স ছিগ্গড়েনাতি উভিন্নম্পি ছিদ্দেন. গীৱপ্পৱেসনং ৱিযাতি চতুন্নং যুগানং ছিদ্দপদেসেনেৱ উপৰূপৰি ঠিতানং ছিদ্দন্তৰেন কাণকচ্ছপস্স গীৱপ্পৱেসনং অধিচ্চতৰসম্ভৱং. ততোপি অধিচ্চতৰসম্ভৱো মনুস্সত্তলাভো, ততো অধিচ্চতমসম্ভৱো অৰিযমগ্গপটিলাভোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুসচ্চপটিৱেধো অতিৱিয অধিচ্চতৰসম্ভৱো’’তি.

পপাতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অভিসমযৱগ্গৱণ্ণনা

১১২১. অভিসমযসংযুত্তে ৱিত্থাৰিতোৱ, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ তস্স অত্থো ৱেদিতব্বো.

৭. পঠমআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

৩. পঞ্ঞাসুত্তৱণ্ণনা

১১৩৩. লোকিযম্পি ৱিসুদ্ধত্থেন ‘‘অৰিয’’ন্তি ৱত্তব্বতং লভতীতি ‘‘লোকিযলোকুত্তৰেনা’’তি ৱুত্তং.

৪. সুৰামেৰযসুত্তৱণ্ণনা

১১৩৪. পিট্ঠসুৰাতি পিট্ঠেন কাতব্বসুৰা, তথা ওদনসুৰা পূৱসুৰা, মজ্জৰসাদিভূতে কিণ্ণে পক্খিপিত্ৱা কত্তব্বা সুৰা কিণ্ণপক্খিত্তসুৰা. সম্ভাৰসংযুত্তাতি মূলভেসজ্জসম্ভাৰেহি সংযুত্তা. পুপ্ফাসৱোতি নাড়িকেৰপুপ্ফাদিতো অস্সৱনকআসৱো. মুদ্দিকফলাদিতো অস্সৱনকআসৱো ফলাসৱো. ইতীতিআদিঅত্থো. তেন মধ্ৱাসৱগুড়াসৱসম্ভাৰসংযুত্তে সঙ্গণ্হাতি. সুৰাসৱৱিনিমুত্তন্তি যথাৱুত্তসুৰাসৱৱিনিমুত্তং.

১০. পচাযিকসুত্তৱণ্ণনা

১১৪০. নীচৱুত্তিনোতি কুলে জেট্ঠানং মহাপিতুচূড়পিতুজেট্ঠভাতিকাদীনং অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মাদিৱসেন নীচৱুত্তিনো.

৮. দুতিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

৮. বীজগামসুত্তৱণ্ণনা

১১৪৮. ‘‘মূলবীজ’’ন্তিআদীসু মূলমেৱ বীজন্তি মূলবীজং, মূলবীজং এতস্সাতিপি মূলবীজং. তত্থ পুৰিমেন বীজগামো ৱুত্তো ‘‘বীজানং সমূহো’’তি কত্ৱা, দুতিযেন ভূতগামো. দুৱিধোপেসো সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, ‘‘মূলবীজঞ্চ মূলবীজঞ্চ মূলবীজ’’ন্তি একসেসনযেন ৱা বীজত্থো ৱেদিতব্বো. এস নযো সেসেসুপি. ফড়ুবীজন্তি পব্ববীজং. বাহিৰপচ্চযন্তৰসমৱাযে সদিসফলুপ্পত্তিযা ৱিসেসকাৰণভাৱতো ৱিৰুহনসমত্থে সাৰফলে নিৰুড়্হো বীজ-সদ্দো. তদত্থসিদ্ধিযা মূলাদীসুপি কেসুচি পৱত্ততীতি ততো নিৱত্তনত্থং একেন বীজ-সদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘বীজবীজ’’ন্তি ‘‘ৰূপৰূপং, দুক্খদুক্খ’’ন্তি (সং. নি. ৪.৩২৭) চ যথা. নীলতিণৰুক্খাদিকস্সাতি অল্লতিণস্স চেৱ অল্লৰুক্খাদিকস্স চ. আদি-সদ্দেন ওসধিগচ্ছলতাদীনং গহণং.

৯. ৱিকালভোজনসুত্তৱণ্ণনা

১১৪৯. অৰুণুগ্গমনতো পট্ঠায যাৱ মজ্ঝন্হিকো, অযং বুদ্ধাদিঅৰিযানং আচিণ্ণসমাচিণ্ণো ভোজনস্স কালো, তদঞ্ঞো ৱিকালোতি আহ – ‘‘ৱিকালভোজনাতি কালাতিক্কন্তভোজনা’’তি.

১০. গন্ধৱিলেপনসুত্তৱণ্ণনা

১১৫০. যং কিঞ্চি পুপ্ফন্তি গন্থিমং অগন্থিমং ৱা যং কিঞ্চি পুপ্ফজাতং, তথা পিসিতাদিভেদং যং কিঞ্চি গন্ধজাতং.

৯. ততিযআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

১. নচ্চগীতসুত্তৱণ্ণনা

১১৫১. সঙ্খেপতো ‘‘সব্বপাপস্স অকৰণ’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তং (দী.নি. ২.৯০; ধ.প. ১৮৩) ভগৱতো সাসনং অচ্চন্তছন্দৰাগপৱত্তিতো নচ্চাদীনং দস্সনং ন অনুলোমেতীতি আহ ‘‘সাসনস্স অননুলোমত্তা’’তি. অত্তনা পৰেহি চ পযোজিযমানং পযোজাপিযমানঞ্চ এতেনেৱ নচ্চ-সদ্দেন গহিতং, তথা গীতৱাদিতসদ্দেহি চাতি আহ – ‘‘নচ্চননচ্চাপনাদিৱসেনা’’তি. আদি-সদ্দেন গাযন-গাযাপন-ৱাদন-ৱাদাপনাদীনি সঙ্গণ্হাতি. দস্সনেন চেত্থ সৱনম্পি সঙ্গহিতং ৱিৰূপেকসেসনযেন. যথাসকং ৱিসযস্স আলোচনসভাৱতায ৱা পঞ্চন্নং ৱিঞ্ঞাণানং সৱনকিৰিযাযপি দস্সনসঙ্খেপসব্ভাৱতো ‘‘দস্সনা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. অৱিসূকভূতস্স গীতস্স সৱনং কদাচি ৱট্টতীতি আহ – ‘‘ৱিসূকভূতা দস্সনা চা’’তি. তথা হি ৱুত্তং পৰমত্থজোতিকায খুদ্দকঅট্ঠকথায (খু. পা. অট্ঠ. ২.পচ্ছিমপঞ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা) – ‘‘ধম্মূপসংহিতং গীতং ৱট্টতি, গীতূপসংহিতো ধম্মো ন ৱট্টতী’’তি.

২. উচ্চাসযনসুত্তৱণ্ণনা

১১৫২. উচ্চাতি উচ্চ-সদ্দেন সমানত্থং একং সদ্দন্তৰং. সেতি এত্থাতি সযনং, উচ্চাসযনং মহাসযনঞ্চ সমণসাৰুপ্পৰহিতং পটিক্খিত্তন্তি আহ – ‘‘পমাণাতিক্কন্তং অকপ্পিযত্থৰণ’’ন্তি. আসন্দাদিআসনঞ্চেত্থ সযনেনেৱ সঙ্গহিতং. যস্মা পন আধাৰে পটিক্খিত্তে তদাধাৰকিৰিযা পটিক্খিত্তাৱ হোতি, তস্মা ‘‘উচ্চাসযনমহাসযনা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. অত্থতো পন তদুপভোগভূতনিসজ্জানিপজ্জনেহি ৱিৰতি দস্সিতাতি দট্ঠব্বং. অথ ৱা উচ্চাসযনমহাসযনঞ্চ উচ্চাসযনমহাসযনঞ্চাতি উচ্চাসযনমহাসযনন্তি এতস্মিং অত্থে একসেসনযেন অযং নিদ্দেসো কতো যথা – ‘‘নামৰূপপচ্চযা সড়াযতন’’ন্তি (উদা. ১). আসনকিৰিযাপুব্বকত্তা ৱা সযনকিৰিযায সযনগ্গহণেনেৱ আসনম্পি গহিতন্তি দট্ঠব্বং.

৩. জাতৰূপসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৩. অঞ্ঞেপি উগ্গহাপনে উপনিক্খিত্তসাদিযনে চ পটিগ্গহণত্থো লব্ভতীতি আহ – ‘‘ন উগ্গণ্হাপেন্তি, ন উপনিক্খিত্তং সাদিযন্তী’’তি. অথ ৱা তিৱিধং পটিগ্গহণং কাযেন ৱাচায মনসাতি. তত্থ কাযেন পটিগ্গহণং উগ্গহণং, ৱাচায পটিগ্গহণং উগ্গহাপণং, মনসা পটিগ্গহণং সাদিযনং. তিৱিধম্পি পটিগ্গহণং সামঞ্ঞনিদ্দেসেন, একসেসনযেন ৱা গহেত্ৱা ‘‘পটিগ্গহণা’’তি ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘নেৱ নং উগ্গণ্হন্তী’’তিআদি. এস নযো ‘‘আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণা’’তিআদীসুপি.

৪. আমকধঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৪. নীৱাৰাদিউপধঞ্ঞস্স সালিআদিমূলধঞ্ঞন্তোগধত্তা ৱুত্তং ‘‘সত্তৱিধস্সা’’তি.

৫. আমকমংসসুত্তৱণ্ণনা

১১৫৫. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ ৱসানি ভেসজ্জানি – অচ্ছৱসং, মচ্ছৱসং, সুসুকাৱসং, সূকৰৱসং, গদ্ৰভৱস’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২; পাৰা. অট্ঠ. ৬২৩) ৱুত্তত্তা ইদং উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতং নাম. তস্স পন ‘‘কালে পটিগ্গহিত’’ন্তি (মহাৱ. ২৬২) ৱুত্তত্তা পটিগ্গহণং ৱট্টতীতি আহ – ‘‘অঞ্ঞত্ৰ উদ্দিস্স অনুঞ্ঞাতা’’তি. ৱিনযৱসেন উপপৰিক্খিতব্বো, তস্মা সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায ৱুত্তনযেনেত্থ ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.

১০. চতুত্থআমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গো

২-৩. কযৱিক্কযসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১৬২-৬৩. কস্সচি ভণ্ডস্স গহণং কযো, দানং ৱিক্কযো. তত্থ তত্থাতি গামন্তৰে সন্তিকে চ গমনং দূতকম্মন্তি ৱুচ্চতীতি যোজনা. পহিণগমনং খুদ্দকগমনং.

৪. তুলাকূটসুত্তৱণ্ণনা

১১৬৪. ৰূপকূটং সৰূপেন সদিসেন ছলৱোহাৰো. অঙ্গকূটং অত্তনো হত্থাদিনা অঙ্গানং ছলকৰণং. গহণকূটং মানেসু গহণৱসেন. পটিচ্ছন্নকূটং অযচুণ্ণাদিনা পটিচ্ছন্নেন ছলকৰণং. মহতিযা তুলায. পচ্ছাভাগেতি তুলায পচ্ছিমভাগে. হত্থেনাতি হত্থপদেসেন. অক্কমতীতি উট্ঠাতুং অদেন্তো গণ্হাতি. দদন্তো পুব্বভাগেতি পৰেসং দদন্তো পুব্বভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি. তন্তি অযচুণ্ণং.

লোহপাতিযোতি তম্বলোহপাতিযো. সুৱণ্ণৱণ্ণা কৰোন্তীতি অসনিখাদসুৱণ্ণকনকলিম্পিতা সুৱণ্ণৱণ্ণা কৰোন্তি. মানভাজনস্স হদযভূতস্স অব্ভন্তৰস্স ভিন্নং হদযভেদো. নিমিযমানস্স তিলতণ্ডুলাদিকস্স সিখায অগ্গকোটিযা ভিন্নং সিখাভেদো. খেত্তাদীনং মিননৰজ্জুযা অঞ্ঞথাকৰণং ৰজ্জুভেদো. ৰজ্জুগহণেনেৱ চেত্থ দণ্ডকস্স গহণং কতমেৱাতি দট্ঠব্বং.

৬-১১. ছেদনসুত্তাদিৱণ্ণনা

১১৬৬-৭১. ৱধোতি মুট্ঠিপ্পহাৰকসাতাড়নাদীহি হিংসনং, ৱিহেঠনন্তি অত্থো. ৱিহেঠনত্থোপি হি ৱধ-সদ্দো দিস্সতি ‘‘অত্থানং ৱধিত্ৱা ৱধিত্ৱা ৰোদেয্যা’’তিআদীসু. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মাৰণ’’ন্তি ৱুত্তং, তং পন পোথনং সন্ধাযাতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং মাৰণসদ্দস্স ৱিহিংসনেপি দিস্সনতো. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

আমকধঞ্ঞপেয্যালৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সাৰত্থপ্পকাসিনিযা সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায

মহাৱগ্গৱণ্ণনায লীনত্থপ্পকাসনা নিট্ঠিতা.

নিগমনকথাৱণ্ণনা

সকলৰূপাৰূপসম্মসনে সণ্হসুখুমৱিসযঞাণতায ৱিপস্সনাচাৰনিপুণবুদ্ধীনং সুসংযতকাযৱচীসমাচাৰতায সমথৱিপস্সনাসু সম্মদেৱ যতনতো চ যতীনং ভিক্খূনং খন্ধাযতনধাতুসচ্চিন্দ্ৰিযপটিচ্চসমুপ্পাদভেদে পৰমত্থধম্মে নানানযেহি ঞাণৱিভাগস্স সন্নিস্সযেন বহুকাৰস্স সংযুত্তাগমৱৰস্স অত্থসংৱণ্ণনং কাতুং সাৰত্থপ্পকাসনতো এৱ নিপুণা যা মযা অট্ঠকথা আৰদ্ধাতি সম্বন্ধো. সৱিসেসং পঞ্ঞাৱহগুণত্তা এৱ হিস্স গন্থাৰম্ভে আদিতোপি ‘‘পঞ্ঞাপভেদজননস্সা’’তি ৱুত্তং. মহাঅট্ঠকথায সাৰন্তি সংযুত্তমহাঅট্ঠকথায সাৰং. একূনসট্ঠিমত্তোতি থোকং ঊনভাৱতো মত্ত-সদ্দগ্গহণং.

মূলট্ঠকথায সাৰন্তি পুব্বে ৱুত্তসংযুত্তমহাঅট্ঠকথায সাৰমেৱ পুন নিগমনৱসেন ৱুত্তন্তি. অথ ৱা মূলট্ঠকথায সাৰন্তি পোৰাণট্ঠকথাসু অত্থসাৰং. তেন এতং দস্সেতি ‘‘সংযুত্তমহাঅট্ঠকথায অত্থসাৰং আদায ইমং সাৰত্থপ্পকাসিনিং কৰোন্তেন সেসমহানিকাযানম্পি মূলট্ঠকথাসু ইধ ৱিযোগক্খমং অত্থসাৰং আদায অকাসি’’ন্তি. ‘‘মহাৱিহাৰাধিৱাসীন’’ন্তি চ ইদং পুৰিমপচ্ছিমপদেহি সদ্ধিং সম্বন্ধিতব্বং ‘‘মহাৱিহাৰাধিৱাসীনং সমযং পকাসযন্তিং মহাৱিহাৰাধিৱাসীনং মূলট্ঠকথায সাৰং আদাযা’’তি চ. তেন পুঞ্ঞেন. হোতু সব্বো সুখী লোকোতি কামাৱচৰাদিৱিভাগো সব্বো সত্তলোকো যথাৰহং বোধিত্তযাধিগমৱসেন সম্পযুত্তেন নিব্বানসুখেন সুখিতো হোতূতি সদেৱকস্স লোকস্স অচ্চন্তং সুখাধিগমায অত্তনো পুঞ্ঞং পৰিণামেতি.

এত্তাৱতা সাৰত্থপ্পকাসিনিযা

সংযুত্তনিকায-অট্ঠকথায লীনত্থপ্পকাসনা নিট্ঠিতা.

সংযুত্তটীকা সমত্তা.