২. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গো
১. ধম্মচক্কপ্পৱত্তনসুত্তৱণ্ণনা
১০৮১. ‘‘ইসীনং পতনুপ্পতনৱসেন ওসীদনউপ্পতনট্ঠানৱসেন এৱং ‘ইসিপতন’ন্তি ‘লদ্ধনামে’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘এত্থ হী’’’তিআদি ৱুত্তং.
আমন্তেসীতি এত্থ যস্মা ধম্মচক্কপ্পৱত্তনত্থং অযং আমন্তনা, তস্মা সমুদাগমতো পট্ঠায সত্থু পুব্বচৰিতং সঙ্খেপেনেৱ পকাসেতুং ৱট্টতীতি ‘‘দীপঙ্কৰপাদমূলে কতাভিনীহাৰতো পট্ঠাযা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ মাৰবলং ভিন্দিত্ৱাতি মাৰঞ্চ মাৰবলঞ্চ ভঞ্জিত্ৱা. অথ ৱা মাৰস্স অব্ভন্তৰং বাহিৰঞ্চাতি দুৱিধং বলং ভঞ্জিত্ৱা. ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা’’তি এত্থ অন্ত-সদ্দো ‘‘পুব্বন্তে ঞাণং অপৰন্তে ঞাণ’’ন্তিআদীসু (ধ. স. ১০৬৩) ৱিয ভাগপৰিযাযোতি আহ ‘‘দ্ৱে ইমে, ভিক্খৱে, কোট্ঠাসা’’তি. সহ সমুদাহাৰেনাতি উচ্চাৰণসমকালং. পত্থৰিত্ৱা অট্ঠাসি বুদ্ধানুভাৱেন. ব্ৰহ্মানো সমাগচ্ছিংসু পৰিপক্ককুসলমূলা সচ্চাভিসম্বোধায কতাধিকাৰা.
গিহিসঞ্ঞোজনন্তি গিহিবন্ধনং. ছিন্দিত্ৱাতি হৰিত্ৱা. ন ৱড়ঞ্জেতব্বাতি নানুযুঞ্জেতব্বা. কিলেসকামসুখস্সাতি কিলেসকামযুত্তস্স সুখস্স. অনুযোগোতি অনুভৱো. গামৱাসীহি সেৱিতব্বত্তা গামৱাসীনং সন্তকো. অত্তনোতি অত্তভাৱস্স. আহিতো অহংমানো এত্থাতি অত্তা, অত্তভাৱো. দুক্খকৰণন্তি দুক্খুপ্পাদনং. অত্তমাৰণেহীতি অত্তবাধনেহি. উপসমাযাতি কিলেসৱূপসমো অধিপ্পেতো, তদত্থসম্পদানৱচনন্তি আহ ‘‘কিলেসূপসমত্থাযা’’তি. এস নযো সেসেসুপি.
সচ্চঞাণাদিৱসেন তযো পৰিৱট্টা এতস্সাতি তিপৰিৱট্টং, ঞাণদস্সনং. তেনাহ ‘‘সচ্চঞাণা’’তিআদি. যথাভূতং ঞাণন্তি পটিৱেধঞাণং আহ. তেসুযেৱ সচ্চেসু. ঞাণেন কত্তব্বস্স চ পৰিঞ্ঞাপটিৱেধাদিকিচ্চস্স চ জাননঞাণং, ‘‘তঞ্চ খো পটিৱেধতো পগেৱা’’তি কেচি. পচ্ছাতি অপৰে. তথা কতঞাণং. দ্ৱাদসাকাৰন্তি দ্ৱাদসৱিধআকাৰভেদং. অঞ্ঞত্থাতি অঞ্ঞেসু সুত্তেসু.
পটিৱেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পি ধম্মচক্কন্তি ইদং তত্থ ঞাণকিচ্চং পধানন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. সদ্ধিন্দ্ৰিযাদিধম্মসমুদাযো পন পৱত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. অথ ৱা চক্কন্তি আণা, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মঞ্চ তং চক্কঞ্চ, ধম্মেন ঞাযেন চক্কন্তিপি ধম্মচক্কং. যথাহ ‘‘ধম্মঞ্চ পৱত্তেতি চক্কঞ্চাতি ধম্মচক্কং, চক্কঞ্চ পৱত্তেতি ধম্মঞ্চাতি ধম্মচক্কং, ধম্মেন পৱত্ততীতি ধম্মচক্কং, ধম্মচৰিযায পৱত্ততীতি ধম্মচক্ক’’ন্তিআদি (পটি. ম. ২.৪০-৪১). উভযম্পীতি পটিৱেধঞাণং দেসনাঞাণন্তি উভযম্পি. এতন্তি তদুভযং. ইমায দেসনাযাতি ইমিনা সুত্তেন পকাসেন্তেন ভগৱতা যথাৱুত্তঞাণদ্ৱযসঙ্খাতং ধম্মচক্কং পৱত্তিতং নাম পৱত্তনকিচ্চস্স অনিট্ঠিতত্তা. পতিট্ঠিতেতি অঞ্ঞাসি কোণ্ডঞ্ঞত্থেৰেন সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠিতে. পৱত্তিতং নাম কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধস্স সাসনন্তৰধানতো পট্ঠায যাৱ বুদ্ধুপ্পাদো, এত্তকং কালং অপ্পৱত্তপুব্বস্স পৱত্তিতত্তা, উপৰিমগ্গাধিগমো পনস্স অত্থঙ্গতো এৱাতি.
একপ্পহাৰেনাতি একেনেৱ পহাৰসঞ্ঞিতেন কালেন. দিৱসস্স হি ততিযো ভাগো পহাৰো নাম. পাড়িযং পন ‘‘তেন খণেন তেন লযেন তেন মুহুত্তেনা’’তি ৱুত্তং. তং পহাৰক্খণসল্লক্খণমেৱ. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণোভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুভাৱেন পৱত্তো ওভাসো চিত্তং পটিচ্চ উতুসমুট্ঠানো ৱেদিতব্বো. যস্মা ভগৱতো ধম্মচক্কপ্পৱত্তনস্স আৰম্ভে ৱিয পৰিসমাপনে অতিৱিয উড়াৰতমং পীতিসোমনস্সং উদপাদি, তস্মা ‘‘ইমস্সপি উদানস্সা’’তিআদি ৱুত্তং.
৯. সঙ্কাসনসুত্তৱণ্ণনা
১০৮৯. অত্থসংৱণ্ণনে ৱণ্ণীযন্তেতি ৱণ্ণা. তেযেৱ পৰিযাযেন অক্খৰণতো অক্খৰানি. অত্থং ব্যঞ্জেন্তীতি ব্যঞ্জনানি. যস্মা পন অকাৰাদিকে সৰসমঞ্ঞা, ককাৰাদিকে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা, উভযত্থ ৱণ্ণসমঞ্ঞা, তস্মা ৱুত্তং ‘‘ৱণ্ণানং ৱা একদেসা যদিদং ব্যঞ্জনা নামা’’তি. নেত্তিযং পন ৱাক্যে ব্যঞ্জনসমঞ্ঞা. ব্যঞ্জনগ্গহণেনেৱ চেত্থ আকাৰনিৰুত্তিনিদ্দেসা গহিতা এৱাতি দট্ঠব্বং. সঙ্কাসনাতি অত্থস্স ঞাপনা ভাগসো. তেনাহ ‘‘ৱিভত্তিযো’’তি. সঙ্কাসনগ্গহণেনেৱ চেত্থ পকাসনা ৱুত্তা হোতি. ৱিভত্তিযো হি অত্থৱচনেনেৱ ৱিৱৰন্তি, তাহি কাৰণপঞ্ঞত্তিযো ৱুত্তাযেৱাতি, তাহিপি অত্থপদানি গহিতানেৱ হোন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গৱণ্ণনাযং নেত্তিঅট্ঠকথাযঞ্চ ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. সব্বাকাৰেনাতি সভাগাদিৱিভাৱনাকাৰেন. ৱণ্ণাদীনন্তি তস্মিং পন ৱিত্থাৰে পৱত্তৱণ্ণাদীনং. তস্মাতি ৱণ্ণাদীনং অন্তঅভাৱতো. এৱমাহাতি ‘‘অপৰিমাণা ৱণ্ণা ব্যঞ্জনা সঙ্কাসনা’’তি এৱমাহ.
১০. তথসুত্তৱণ্ণনা
১০৯০. সভাৱাৱিজহনট্ঠেনাতি অত্তনো দুক্খসভাৱস্স কদাচিপি অপৰিচ্চজনেন তথসভাৱং. তেনাহ ‘‘দুক্খঞ্হি দুক্খমেৱ ৱুত্ত’’ন্তি. সভাৱস্সাতি দুক্খসভাৱস্স. অমোঘতাযাতি অৱঞ্ঝতায. অৱিতথন্তি ন ৱিতথং. তেনাহ ‘‘ন হি দুক্খং অদুক্খং নাম হোতী’’তি. অঞ্ঞভাৱানুপগমেনাতি সমুদযাদিসভাৱানুপগমনেন মুসা ন হোতীতি অঞ্ঞো অঞ্ঞথা ন হোতীতি অনঞ্ঞথং. তেনাহ ‘‘ন হী’’তিআদি.
ধম্মচক্কপ্পৱত্তনৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.