১. ৱেড়ুদ্ৱাৰৱগ্গো
১. চক্কৱত্তিৰাজসুত্তৱণ্ণনা
৯৯৭. অনুগ্গহগৰহণেসু নিপাতোতি অনুগ্গণ্হনগৰহত্থজোতকো নিপাতো. কিমেত্থ অনুগ্গণ্হাতি, কিং ৱা গৰহতীতি আহ ‘‘চতুন্ন’’ন্তিআদি. তত্থ অনুগ্গণ্হন্তো অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা গণ্হন্তো. গৰহন্তো নিন্দন্তো. ইস্সৰসীলো ইস্সৰো, তস্স ভাৱো ইস্সৰিযং, পভুতা. অধীনং পতি অধিপতি, তস্স ভাৱো আধিপচ্চং, সামিভাৱোতি আহ – ‘‘ইস্সৰিযাধিপচ্চ’’ন্তিআদি. অনন্তকানীতি অন্তৰহিতানি.
অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি ৱত্থুত্তযস্স গুণে যাথাৱতো অৱেচ্চ পৱিসিত্ৱা পসাদো. সো পন কেনচি চলনৰহিতোতি আহ ‘‘অচলপ্পসাদেনা’’তি. মগ্গেনাতি অৰিযমগ্গেন. আগতপ্পসাদো তস্স অধিগমেন লদ্ধপ্পসাদো. অপুব্বং অচৰিমন্তি একজ্ঝং. অৰিযসাৱকানঞ্হি অৰিযমগ্গো উপ্পজ্জন্তোৱ তীসু ৱত্থূসু অৱেচ্চপ্পসাদং আৱহন্তো এৱ উপ্পজ্জতি. তেসন্তি ৱিসযভূতানং তিণ্ণং ৱত্থূনং ৱসেন তিধা ৱুত্তো. যস্মা চ অত্থতো একো, তস্মাৱ নিন্নানাকৰণো হোতি পৱত্তট্ঠানভেদে সতিপি. অৰিযসাৱকস্স হীতিআদিনা নযেন তমত্থং ৱিৱৰতি. পসাদো ওকপ্পনা. পেমং ভত্তি. গাৰৱং গৰুকৰণং. মহন্তং উড়াৰং. এতং ৱিভাগেন নত্থি সব্বত্থ সমানত্তা.
এৱন্তি ভৱন্তৰেপি অকোপনীযতায. সদিসৱসেনাতি অঞ্ঞেহি অখণ্ডাদীহি সদিসৱসেন. তেনাহ ‘‘মুখৱট্টি যঞ্হি ছিন্নে’’তিআদি. খণ্ডা এতিস্সা অত্থীতি খণ্ডা. এস নযো সেসেসুপি. পাতিমোক্খে আগতানুক্কমেন সীলস্স আদিমজ্ঝৱিভাগো ৱেদিতব্বো. দ্ৱিন্নং ৱা তিণ্ণং ৱাতি সীলকোট্ঠাসানং. একন্তৰং ভিন্নন্তি অভিন্নেন একন্তৰং হুত্ৱা ভিন্নং. তেসং খণ্ডাদীনং. ‘‘ভুজিস্সেহী’’তি উত্তৰপদলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘ভুজিস্সভাৱকৰেহী’’তি. ইদং ৱীতিক্কন্তন্তি ইদম্পি সীলং ৱীতিক্কন্তং. ‘‘অযং সীলস্স ৱীতিক্কমো’’তি এৱং পৰামসিতুং অসক্কুণেয্যেহি.
২. ব্ৰহ্মচৰিযোগধসুত্তৱণ্ণনা
৯৯৮. যেসন্তি অনিযমতো সদ্ধাদীনমাধাৰভূতপুগ্গলদস্সনং. বুদ্ধে পসাদো গহিতো. সো হি ইতৰেহি পঠমং গহেতব্বোতি. অৰিযকন্তানি সীলানি গহিতানি সোতাপন্নস্স সীলানং অধিপ্পেতত্তা. সঙ্ঘে পসাদো গহিতো ধম্মপ্পসাদস্স অনন্তৰং ৱুচ্চমানত্তা. ধম্মে পসাদো গহিতো অৱেচ্চপ্পসাদভাৱতো. সোতং অৰিযমগ্গং আদিতো পত্তি সোতাপত্তি, তস্সা অঙ্গানি সোতাপত্তিযঙ্গানি. পচ্চেন্তীতি পজাযন্তি অধিগচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘পাপুণন্তী’’তি. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. কতৰপসাদো ৱত্তমানোতি অধিপ্পাযো. মগ্গপ্পসাদোতি মগ্গসম্পযুত্তো পসাদো. আগতমগ্গস্সাতি অধিগতমগ্গস্স. মিস্সকপ্পসাদো এসোতি তস্মা উভোপি থেৰা পণ্ডিতা বহুস্সুতা.
৩. দীঘাৱুউপাসকসুত্তৱণ্ণনা
৯৯৯. যদগ্গেন তস্মিং উপাসকে যথাৱুত্তানি সোতাপত্তিযঙ্গানি সংৱিজ্জন্তি, তদগ্গেন সো তেসু ৱত্তিস্সতীতি আহ ‘‘চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সন্দিস্সসী’’তি. ৱিজ্জং ভজন্তীতি ৱিজ্জাভাগিযা, তেসু কোট্ঠাসেসু পৰিযাপন্নাতি ৱুত্তং ‘‘ৱিজ্জাভাগিযেতি ৱিজ্জাকোট্ঠাসিকে’’তি.
৪-৫. পঠমসাৰিপুত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০০০-১০০১. ‘‘সোতাপত্তী’’তি পঠমমগ্গো অধিপ্পেতো, তস্স অধিগমূপাযো সোতাপত্তিযঙ্গং. তেনাহ ‘‘সোতাপত্তিযা পুব্বভাগপটিলাভঙ্গ’’ন্তি. সোতাপত্তিঅত্থাযাতি সোতাপত্তিমগ্গত্থায. অঙ্গন্তি কাৰণং. ইতৰে ৰতনত্তযপ্পসাদাদযো. পুব্বভাগিযায সোতাপত্তিযা অঙ্গং কাৰণন্তি.
৬. থপতিসুত্তৱণ্ণনা
১০০২. (ৱিতানং কাযানং কালনকায, কাৰণস্স উপগতানং সাতপৰিযা সিজ্ঝতি. তত্থ কাযপৰিপজ্ঝাযমুখেন তন্তিং ঠপেসি ভগৱা. ন হি পস্সথ নমত্থেহি কৰণে নিৰত্থকো পিতি ৱত্ততি. ‘‘নিযতত্তা’’তি ৱুত্তং. তমেৱ নিযমং ‘‘মজ্ঝিমপদেসেযেৱা’’তি অৱধাৰণেন ৱিভাৱেতি. মহামণ্ডলচাৰিকং চৰন্তোপি মজ্ঝিমপদেসস্স অন্তন্তেনেৱ চৰতি. তত্থ চ ৱিনেয্যজনস্স সমোসৰণতা মত্তপনৱাচমহত্থসুপনন্তি.) [এত্থন্তৰে পাঠো অসুদ্ধো দুস্সোধনীযো চ, সুদ্ধপাঠো গৱেসিতব্বো.] অৰুণুট্ঠাপনম্পি তত্থেৱ হোতি. পচ্চন্তপদেসে পন দূৰে ৱিনেয্যজনা হোন্তি, তত্থ গন্ত্ৱা মগ্গফলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ততো পচ্চাগন্ত্ৱা মজ্ঝিমপদেসে এৱ ৱাসং উপগচ্ছতি, তত্থ মনুস্সেহি কতানং কাৰানং মহপ্ফলভাৱনিযমনত্থন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘আসন্নে নো ভগৱা’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন কেৱল’’ন্তি আদিমাহ.
সকিঞ্চনসপলিবোধনট্ঠেনাতি এত্থ কিঞ্চনং পলিবোধো অসমাপিতকিচ্চতা, তদুভযস্স অত্থিভাৱেনাতি অত্থো. মহাৱাসেতি মহাগেহে.
দ্ৱেপি জনাতি ইসিদত্তপুৰাণা. সিতং নাম মন্দহসিতং. হসিতং নাম ৱিস্সট্ঠহসিতং. মুত্তচাগোতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গটীকাযং (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৬০) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. সংৱিভাগেতি পৰস্স দানৱসেন সংৱিভজনে. অকতৱিভাগন্তি দেয্যধম্মৱসেন ন কতৱিভাগং. পুগ্গলৱসেন পন ‘‘সীলৱন্তেহী’’তি ৱুত্তত্তা কতৱিভাগমেৱ মহপ্ফলতাকৰণেন. তেনাহ ‘‘সব্বং দাতব্বমেৱ হুত্ৱা ঠিত’’ন্তি.
(এত্থন্তৰে পাঠো অসুদ্ধো দুস্সোধনীযো চ, সুদ্ধপাঠো গৱেসিতব্বো.)
৭. ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যসুত্তৱণ্ণনা
১০০৩. পৱেণিআগতস্সাতি অনেকপুৰিসযুগৱসেন পৰম্পৰাগতস্স. অত্তনি উপনেতব্বন্তি অত্তনি নেত্ৱা পৰস্মিং উপনেতব্বং. তেনাহ ‘‘যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পৰস্সপেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো’’তিআদি. অমন্তভাসেনাতি সম্ফস্স সম্ফপ্পলাপস্স অমন্তায মন্তাৰহিতভাসনেন.
৮-৯. পঠমগিঞ্জকাৱসথসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০০৪-৫. দ্ৱে গামা দ্ৱিন্নং ঞাতীনং গামাতি কত্ৱা. ঞাতিকেতি এৱংলদ্ধনামে একস্মিং গামকে. গিঞ্জকাৱসথেতি গিঞ্জকা ৱুচ্চন্তি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহি এৱ কতো আৱসথো, তস্মিং. সো কিৰ আৱাসো যথা সুধাহি পৰিকম্মেন পযোজনং নত্থি, এৱং ইট্ঠকাহি এৱ চিনিত্ৱা কতো. তেন ৱুত্তং ‘‘ইট্ঠকামযে আৱসথে’’তি. তুলাথম্ভদ্ৱাৰবন্ধকৱাটফলকানি পন দাৰুমযা এৱ. ওৰং ৱুচ্চতি কামধাতু, পচ্চযভাৱেন তং ওৰং ভজন্তীতি ওৰম্ভাগিযানি, ওৰম্ভাগস্স ৱা হিতানি ওৰম্ভাগিযানি. তেনাহ ‘‘হেট্ঠাভাগিযান’’ন্তিআদি. তীহি মগ্গেহীতি হেট্ঠিমেহি তীহি মগ্গেহি. তেহি পহাতব্বতায হি তেসং সঞ্ঞোজনানং ওৰম্ভাগিযতা, ওৰং ভঞ্জিযানি ৱা ওৰম্ভাগিযানি ৱুত্তানি নিৰুত্তিনযেন. ইদানি ব্যতিৰেকমুখেন নেসং ওৰম্ভাগিযভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিক্খম্ভিতানি সমত্থতাৱিঘাতেন পুথুজ্জনানং, সমুচ্ছিন্নানি সব্বসো অভাৱেন অৰিযানং ৰূপাৰূপভৱূপপত্তিযা ৱিবন্ধনায ন হোন্তীতি ৱুত্তং ‘‘অৱিক্খম্ভিতানি মগ্গেন ৱা অসমুচ্ছিন্নানী’’তি. নিব্বত্তিৱসেনাতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন গন্তুং ন দেন্তি. মহগ্গতভৱগামিকম্মাযূহনস্স ৱিবন্ধনতো সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি সঞ্ঞোজনানি কামচ্ছন্দব্যাপাদা ৱিয মহগ্গতভৱূপপত্তিযা ৱিসেসপচ্চযত্তা তত্থ মহগ্গতভৱে নিব্বত্তম্পি তন্নিব্বত্তিহেতুকম্মপৰিক্খযে কামভৱূপপত্তিপচ্চযতায মহগ্গতভৱতো আনেত্ৱা ইধেৱ কামভৱে এৱ নিব্বত্তাপেন্তি. তস্মা সব্বানিপি পঞ্চপি সংযোজনানি ওৰম্ভাগিযানেৱ. পটিসন্ধিৱসেন অনাগমনসভাৱোতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন তস্মা লোকা ইধ ন আগমনসভাৱো. বুদ্ধদস্সন-থেৰদস্সন-ধম্মস্সৱনানং পন অত্থায অস্স আগমনং অনিৱাৰিতং.
কদাচি উপ্পত্তিযা ৱিৰড়াকাৰতা, পৰিযুট্ঠানমন্দতায অবহলতাতি দ্ৱেধাপি তনুভাৱো. অভিণ্হন্তি বহুসো. বহলবহলাতি তিব্বতিব্বা. যত্থ উপ্পজ্জন্তি, তং সন্তানং মদ্দন্তা ফৰন্তা সাধেন্তা অন্ধকাৰং কৰোন্তা উপ্পজ্জন্তি, দ্ৱীহি পন মগ্গেহি পহীনত্তা তনুকতনুকা মন্দমন্দা উপ্পজ্জন্তি. পুত্তধীতৰো হোন্তীতি ইদং অকাৰণং. তথা হি অঙ্গপচ্চঙ্গপৰামসনমত্তেনপি তে হোন্তি. ইদন্তি ‘‘ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা’’তি ইদং ৱচনং. ভৱতনুকৱসেনাতি অপ্পকভৱৱসেন. তন্তি মহাসীৱত্থেৰস্স ৱচনং পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. যে ভৱা অৰিযানং লব্ভন্তি, তে পৰিপুণ্ণলক্খণভৱা এৱ. যে ন লব্ভন্তি, তত্থ কীদিসং তং ভৱতনুকং. তস্মা উভযথাপি ভৱতনুকস্স অসম্ভৱো এৱাতি দস্সেতুং ‘‘সোতাপন্নস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. অট্ঠমে ভৱে ভৱতনুকং নত্থি অট্ঠমস্সেৱ ভৱস্স সব্বস্সেৱ অভাৱতো. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
কামাৱচৰলোকং সন্ধায ৱুত্তং ইতৰস্স লোকস্স ৱসেন তথা ৱত্তুং অসক্কুণেয্যত্তা. যো হি সকদাগামী দেৱমনুস্সলোকেসু ৱোমিস্সকৱসেন নিব্বত্ততি, সোপি কামভৱৱসেনেৱ পৰিচ্ছিন্দিতব্বো. ভগৱতা চ কামলোকে ঠত্ৱা – ‘‘সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ইমং লোকং আগন্ত্ৱাতি চ ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তাৰো ৱজ্জেত্ৱা একোৱ গহিতো. একচ্চো হি ইধ সকদাগামিফলং পত্ৱা ইধেৱ পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো ইধ পত্ৱা দেৱলোকে পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, ইমে চত্তাৰো ইধ ন লব্ভন্তি. যো পন ইধ পত্ৱা দেৱলোকে যাৱতাযুকং ৱসিত্ৱা পুন ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, অযমিধ অধিপ্পেতো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইমং লোকন্তি কামভৱো অধিপ্পেতো’’তি ইমমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদিনা অঞ্ঞংযেৱ চতুক্কং দস্সিতং.
চতূসু…পে… সভাৱোতি অত্থো অপাযগমনীযানং পাপধম্মানং সব্বসো পহীনত্তা. ধম্মনিযামেনাতি মগ্গধম্মনিযামেন নিযতো উপৰিমগ্গাধিগমস্স অৱস্সংভাৱিভাৱতো. তেনাহ ‘‘সম্বোধিপৰাযণো’’তি. তেসং তেসং ঞাণগতিন্তি তেসং তেসং সত্তানং ‘‘অসুকো সোতাপন্নো, অসুকো সকদাগামী’’তিআদিনা তংতংঞাণাধিগমনং ঞাণূপপত্তিং. ঞাণাভিসম্পৰাযন্তি ততো পৰম্পি – ‘‘নিযতো সম্বোধিপৰাযণো সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’’তিআদিনা ঞাণসহিতং উপপত্তিপচ্চযভৱং. ওলোকেন্তস্স ঞাণচক্খুনা অপেক্খন্তস্স. কেৱলং কাযকিলমথোৱ, ন তেন কাচি পৰেসং অত্থসিদ্ধীতি অধিপ্পাযো. চিত্তৱিহেসা চিত্তখেদো, সা কিলেসূপসংহিতত্তা বুদ্ধানং নত্থি.
আদিস্সতি আলোকীযতি অত্তা এতেনাতি আদাসং, ধম্মভূতং আদাসং ধম্মাদাসং, অৰিযমগ্গঞাণস্সেতং অধিৱচনং. তেন হি অৰিযসাৱকো চতূসু অৰিযসচ্চেসু ৱিদ্ধস্তসম্মোহত্তা অত্তানং যাথাৱতো ঞত্ৱা যাথাৱতো ব্যাকৰেয্য, তপ্পকাসনতো পন ধম্মপৰিযাযস্স সুত্তস্স ধম্মাদাসতা ৱেদিতব্বাতি. যেন ধম্মাদাসেনাতি ইধ পন মগ্গধম্মমেৱ ৱদতি. সেসং উত্তানত্থত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
ৱেড়ুদ্ৱাৰৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.