১১. সোতাপত্তিসংযুত্তং
১. ৱেড়ুদ্ৱাৰৱগ্গো
১. চক্কৱত্তিৰাজসুত্তৱণ্ণনা
৯৯৭. অনুগ্গহগৰহণেসু নিপাতোতি অনুগ্গণ্হনগৰহত্থজোতকো নিপাতো. কিমেত্থ অনুগ্গণ্হাতি, কিং ৱা গৰহতীতি আহ ‘‘চতুন্ন’’ন্তিআদি. তত্থ অনুগ্গণ্হন্তো অনুচ্ছৱিকং কত্ৱা গণ্হন্তো. গৰহন্তো নিন্দন্তো. ইস্সৰসীলো ইস্সৰো, তস্স ভাৱো ইস্সৰিযং, পভুতা. অধীনং পতি অধিপতি, তস্স ভাৱো আধিপচ্চং, সামিভাৱোতি আহ – ‘‘ইস্সৰিযাধিপচ্চ’’ন্তিআদি. অনন্তকানীতি অন্তৰহিতানি.
অৱেচ্চপ্পসাদেনাতি ৱত্থুত্তযস্স গুণে যাথাৱতো অৱেচ্চ পৱিসিত্ৱা পসাদো. সো পন কেনচি চলনৰহিতোতি আহ ‘‘অচলপ্পসাদেনা’’তি. মগ্গেনাতি অৰিযমগ্গেন. আগতপ্পসাদো তস্স অধিগমেন লদ্ধপ্পসাদো. অপুব্বং অচৰিমন্তি একজ্ঝং. অৰিযসাৱকানঞ্হি অৰিযমগ্গো উপ্পজ্জন্তোৱ তীসু ৱত্থূসু অৱেচ্চপ্পসাদং আৱহন্তো এৱ উপ্পজ্জতি. তেসন্তি ৱিসযভূতানং তিণ্ণং ৱত্থূনং ৱসেন তিধা ৱুত্তো. যস্মা চ অত্থতো একো, তস্মাৱ নিন্নানাকৰণো হোতি পৱত্তট্ঠানভেদে সতিপি. অৰিযসাৱকস্স হীতিআদিনা নযেন তমত্থং ৱিৱৰতি. পসাদো ওকপ্পনা. পেমং ভত্তি. গাৰৱং গৰুকৰণং. মহন্তং উড়াৰং. এতং ৱিভাগেন নত্থি সব্বত্থ সমানত্তা.
এৱন্তি ভৱন্তৰেপি অকোপনীযতায. সদিসৱসেনাতি অঞ্ঞেহি অখণ্ডাদীহি সদিসৱসেন. তেনাহ ‘‘মুখৱট্টি যঞ্হি ছিন্নে’’তিআদি. খণ্ডা এতিস্সা অত্থীতি খণ্ডা. এস নযো সেসেসুপি. পাতিমোক্খে আগতানুক্কমেন সীলস্স আদিমজ্ঝৱিভাগো ৱেদিতব্বো. দ্ৱিন্নং ৱা তিণ্ণং ৱাতি সীলকোট্ঠাসানং. একন্তৰং ভিন্নন্তি অভিন্নেন একন্তৰং হুত্ৱা ভিন্নং. তেসং খণ্ডাদীনং. ‘‘ভুজিস্সেহী’’তি উত্তৰপদলোপেন নিদ্দেসোতি আহ ‘‘ভুজিস্সভাৱকৰেহী’’তি. ইদং ৱীতিক্কন্তন্তি ইদম্পি সীলং ৱীতিক্কন্তং. ‘‘অযং সীলস্স ৱীতিক্কমো’’তি এৱং পৰামসিতুং অসক্কুণেয্যেহি.
২. ব্ৰহ্মচৰিযোগধসুত্তৱণ্ণনা
৯৯৮. যেসন্তি অনিযমতো সদ্ধাদীনমাধাৰভূতপুগ্গলদস্সনং. বুদ্ধে পসাদো গহিতো. সো হি ইতৰেহি পঠমং গহেতব্বোতি. অৰিযকন্তানি সীলানি গহিতানি সোতাপন্নস্স সীলানং অধিপ্পেতত্তা. সঙ্ঘে পসাদো গহিতো ধম্মপ্পসাদস্স অনন্তৰং ৱুচ্চমানত্তা. ধম্মে পসাদো গহিতো অৱেচ্চপ্পসাদভাৱতো. সোতং অৰিযমগ্গং আদিতো পত্তি সোতাপত্তি, তস্সা অঙ্গানি সোতাপত্তিযঙ্গানি. পচ্চেন্তীতি পজাযন্তি অধিগচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘পাপুণন্তী’’তি. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. কতৰপসাদো ৱত্তমানোতি অধিপ্পাযো. মগ্গপ্পসাদোতি মগ্গসম্পযুত্তো পসাদো. আগতমগ্গস্সাতি অধিগতমগ্গস্স. মিস্সকপ্পসাদো এসোতি তস্মা উভোপি থেৰা পণ্ডিতা বহুস্সুতা.
৩. দীঘাৱুউপাসকসুত্তৱণ্ণনা
৯৯৯. যদগ্গেন তস্মিং উপাসকে যথাৱুত্তানি সোতাপত্তিযঙ্গানি সংৱিজ্জন্তি, তদগ্গেন সো তেসু ৱত্তিস্সতীতি আহ ‘‘চতূসু সোতাপত্তিযঙ্গেসু সন্দিস্সসী’’তি. ৱিজ্জং ভজন্তীতি ৱিজ্জাভাগিযা, তেসু কোট্ঠাসেসু পৰিযাপন্নাতি ৱুত্তং ‘‘ৱিজ্জাভাগিযেতি ৱিজ্জাকোট্ঠাসিকে’’তি.
৪-৫. পঠমসাৰিপুত্তসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০০০-১০০১. ‘‘সোতাপত্তী’’তি পঠমমগ্গো অধিপ্পেতো, তস্স অধিগমূপাযো সোতাপত্তিযঙ্গং. তেনাহ ‘‘সোতাপত্তিযা পুব্বভাগপটিলাভঙ্গ’’ন্তি. সোতাপত্তিঅত্থাযাতি সোতাপত্তিমগ্গত্থায. অঙ্গন্তি কাৰণং. ইতৰে ৰতনত্তযপ্পসাদাদযো. পুব্বভাগিযায সোতাপত্তিযা অঙ্গং কাৰণন্তি.
৬. থপতিসুত্তৱণ্ণনা
১০০২. (ৱিতানং কাযানং কালনকায, কাৰণস্স উপগতানং সাতপৰিযা সিজ্ঝতি. তত্থ কাযপৰিপজ্ঝাযমুখেন তন্তিং ঠপেসি ভগৱা. ন হি পস্সথ নমত্থেহি কৰণে নিৰত্থকো পিতি ৱত্ততি. ‘‘নিযতত্তা’’তি ৱুত্তং. তমেৱ নিযমং ‘‘মজ্ঝিমপদেসেযেৱা’’তি অৱধাৰণেন ৱিভাৱেতি. মহামণ্ডলচাৰিকং চৰন্তোপি মজ্ঝিমপদেসস্স অন্তন্তেনেৱ চৰতি. তত্থ চ ৱিনেয্যজনস্স সমোসৰণতা মত্তপনৱাচমহত্থসুপনন্তি.) [এত্থন্তৰে পাঠো অসুদ্ধো দুস্সোধনীযো চ, সুদ্ধপাঠো গৱেসিতব্বো.] অৰুণুট্ঠাপনম্পি তত্থেৱ হোতি. পচ্চন্তপদেসে পন দূৰে ৱিনেয্যজনা হোন্তি, তত্থ গন্ত্ৱা মগ্গফলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ততো পচ্চাগন্ত্ৱা মজ্ঝিমপদেসে এৱ ৱাসং উপগচ্ছতি, তত্থ মনুস্সেহি কতানং কাৰানং মহপ্ফলভাৱনিযমনত্থন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘আসন্নে নো ভগৱা’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন কেৱল’’ন্তি আদিমাহ.
সকিঞ্চনসপলিবোধনট্ঠেনাতি এত্থ কিঞ্চনং পলিবোধো অসমাপিতকিচ্চতা, তদুভযস্স অত্থিভাৱেনাতি অত্থো. মহাৱাসেতি মহাগেহে.
দ্ৱেপি জনাতি ইসিদত্তপুৰাণা. সিতং নাম মন্দহসিতং. হসিতং নাম ৱিস্সট্ঠহসিতং. মুত্তচাগোতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং ৱিসুদ্ধিমগ্গটীকাযং (ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১৬০) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বং. সংৱিভাগেতি পৰস্স দানৱসেন সংৱিভজনে. অকতৱিভাগন্তি দেয্যধম্মৱসেন ন কতৱিভাগং. পুগ্গলৱসেন পন ‘‘সীলৱন্তেহী’’তি ৱুত্তত্তা কতৱিভাগমেৱ মহপ্ফলতাকৰণেন. তেনাহ ‘‘সব্বং দাতব্বমেৱ হুত্ৱা ঠিত’’ন্তি.
(এত্থন্তৰে পাঠো অসুদ্ধো দুস্সোধনীযো চ, সুদ্ধপাঠো গৱেসিতব্বো.)
৭. ৱেড়ুদ্ৱাৰেয্যসুত্তৱণ্ণনা
১০০৩. পৱেণিআগতস্সাতি অনেকপুৰিসযুগৱসেন পৰম্পৰাগতস্স. অত্তনি উপনেতব্বন্তি অত্তনি নেত্ৱা পৰস্মিং উপনেতব্বং. তেনাহ ‘‘যো খো ম্যাযং ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো, পৰস্সপেসো ধম্মো অপ্পিযো অমনাপো’’তিআদি. অমন্তভাসেনাতি সম্ফস্স সম্ফপ্পলাপস্স অমন্তায মন্তাৰহিতভাসনেন.
৮-৯. পঠমগিঞ্জকাৱসথসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০০৪-৫. দ্ৱে গামা দ্ৱিন্নং ঞাতীনং গামাতি কত্ৱা. ঞাতিকেতি এৱংলদ্ধনামে একস্মিং গামকে. গিঞ্জকাৱসথেতি গিঞ্জকা ৱুচ্চন্তি ইট্ঠকা, গিঞ্জকাহি এৱ কতো আৱসথো, তস্মিং. সো কিৰ আৱাসো যথা সুধাহি পৰিকম্মেন পযোজনং নত্থি, এৱং ইট্ঠকাহি এৱ চিনিত্ৱা কতো. তেন ৱুত্তং ‘‘ইট্ঠকামযে আৱসথে’’তি. তুলাথম্ভদ্ৱাৰবন্ধকৱাটফলকানি পন দাৰুমযা এৱ. ওৰং ৱুচ্চতি কামধাতু, পচ্চযভাৱেন তং ওৰং ভজন্তীতি ওৰম্ভাগিযানি, ওৰম্ভাগস্স ৱা হিতানি ওৰম্ভাগিযানি. তেনাহ ‘‘হেট্ঠাভাগিযান’’ন্তিআদি. তীহি মগ্গেহীতি হেট্ঠিমেহি তীহি মগ্গেহি. তেহি পহাতব্বতায হি তেসং সঞ্ঞোজনানং ওৰম্ভাগিযতা, ওৰং ভঞ্জিযানি ৱা ওৰম্ভাগিযানি ৱুত্তানি নিৰুত্তিনযেন. ইদানি ব্যতিৰেকমুখেন নেসং ওৰম্ভাগিযভাৱং ৱিভাৱেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱিক্খম্ভিতানি সমত্থতাৱিঘাতেন পুথুজ্জনানং, সমুচ্ছিন্নানি সব্বসো অভাৱেন অৰিযানং ৰূপাৰূপভৱূপপত্তিযা ৱিবন্ধনায ন হোন্তীতি ৱুত্তং ‘‘অৱিক্খম্ভিতানি মগ্গেন ৱা অসমুচ্ছিন্নানী’’তি. নিব্বত্তিৱসেনাতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন গন্তুং ন দেন্তি. মহগ্গতভৱগামিকম্মাযূহনস্স ৱিবন্ধনতো সক্কাযদিট্ঠিআদীনি তীণি সঞ্ঞোজনানি কামচ্ছন্দব্যাপাদা ৱিয মহগ্গতভৱূপপত্তিযা ৱিসেসপচ্চযত্তা তত্থ মহগ্গতভৱে নিব্বত্তম্পি তন্নিব্বত্তিহেতুকম্মপৰিক্খযে কামভৱূপপত্তিপচ্চযতায মহগ্গতভৱতো আনেত্ৱা ইধেৱ কামভৱে এৱ নিব্বত্তাপেন্তি. তস্মা সব্বানিপি পঞ্চপি সংযোজনানি ওৰম্ভাগিযানেৱ. পটিসন্ধিৱসেন অনাগমনসভাৱোতি পটিসন্ধিগ্গহণৱসেন তস্মা লোকা ইধ ন আগমনসভাৱো. বুদ্ধদস্সন-থেৰদস্সন-ধম্মস্সৱনানং পন অত্থায অস্স আগমনং অনিৱাৰিতং.
কদাচি উপ্পত্তিযা ৱিৰড়াকাৰতা, পৰিযুট্ঠানমন্দতায অবহলতাতি দ্ৱেধাপি তনুভাৱো. অভিণ্হন্তি বহুসো. বহলবহলাতি তিব্বতিব্বা. যত্থ উপ্পজ্জন্তি, তং সন্তানং মদ্দন্তা ফৰন্তা সাধেন্তা অন্ধকাৰং কৰোন্তা উপ্পজ্জন্তি, দ্ৱীহি পন মগ্গেহি পহীনত্তা তনুকতনুকা মন্দমন্দা উপ্পজ্জন্তি. পুত্তধীতৰো হোন্তীতি ইদং অকাৰণং. তথা হি অঙ্গপচ্চঙ্গপৰামসনমত্তেনপি তে হোন্তি. ইদন্তি ‘‘ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা’’তি ইদং ৱচনং. ভৱতনুকৱসেনাতি অপ্পকভৱৱসেন. তন্তি মহাসীৱত্থেৰস্স ৱচনং পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. যে ভৱা অৰিযানং লব্ভন্তি, তে পৰিপুণ্ণলক্খণভৱা এৱ. যে ন লব্ভন্তি, তত্থ কীদিসং তং ভৱতনুকং. তস্মা উভযথাপি ভৱতনুকস্স অসম্ভৱো এৱাতি দস্সেতুং ‘‘সোতাপন্নস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. অট্ঠমে ভৱে ভৱতনুকং নত্থি অট্ঠমস্সেৱ ভৱস্স সব্বস্সেৱ অভাৱতো. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
কামাৱচৰলোকং সন্ধায ৱুত্তং ইতৰস্স লোকস্স ৱসেন তথা ৱত্তুং অসক্কুণেয্যত্তা. যো হি সকদাগামী দেৱমনুস্সলোকেসু ৱোমিস্সকৱসেন নিব্বত্ততি, সোপি কামভৱৱসেনেৱ পৰিচ্ছিন্দিতব্বো. ভগৱতা চ কামলোকে ঠত্ৱা – ‘‘সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা’’তি ৱুত্তং. ইমং লোকং আগন্ত্ৱাতি চ ইমিনা পঞ্চসু সকদাগামীসু চত্তাৰো ৱজ্জেত্ৱা একোৱ গহিতো. একচ্চো হি ইধ সকদাগামিফলং পত্ৱা ইধেৱ পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো ইধ পত্ৱা দেৱলোকে পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা তত্থেৱ পৰিনিব্বাযতি, একচ্চো দেৱলোকে পত্ৱা ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, ইমে চত্তাৰো ইধ ন লব্ভন্তি. যো পন ইধ পত্ৱা দেৱলোকে যাৱতাযুকং ৱসিত্ৱা পুন ইধূপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযতি, অযমিধ অধিপ্পেতো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইমং লোকন্তি কামভৱো অধিপ্পেতো’’তি ইমমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘সচে হী’’তিআদিনা অঞ্ঞংযেৱ চতুক্কং দস্সিতং.
চতূসু…পে… সভাৱোতি অত্থো অপাযগমনীযানং পাপধম্মানং সব্বসো পহীনত্তা. ধম্মনিযামেনাতি মগ্গধম্মনিযামেন নিযতো উপৰিমগ্গাধিগমস্স অৱস্সংভাৱিভাৱতো. তেনাহ ‘‘সম্বোধিপৰাযণো’’তি. তেসং তেসং ঞাণগতিন্তি তেসং তেসং সত্তানং ‘‘অসুকো সোতাপন্নো, অসুকো সকদাগামী’’তিআদিনা তংতংঞাণাধিগমনং ঞাণূপপত্তিং. ঞাণাভিসম্পৰাযন্তি ততো পৰম্পি – ‘‘নিযতো সম্বোধিপৰাযণো সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সতী’’তিআদিনা ঞাণসহিতং উপপত্তিপচ্চযভৱং. ওলোকেন্তস্স ঞাণচক্খুনা অপেক্খন্তস্স. কেৱলং কাযকিলমথোৱ, ন তেন কাচি পৰেসং অত্থসিদ্ধীতি অধিপ্পাযো. চিত্তৱিহেসা চিত্তখেদো, সা কিলেসূপসংহিতত্তা বুদ্ধানং নত্থি.
আদিস্সতি আলোকীযতি অত্তা এতেনাতি আদাসং, ধম্মভূতং আদাসং ধম্মাদাসং, অৰিযমগ্গঞাণস্সেতং অধিৱচনং. তেন হি অৰিযসাৱকো চতূসু অৰিযসচ্চেসু ৱিদ্ধস্তসম্মোহত্তা অত্তানং যাথাৱতো ঞত্ৱা যাথাৱতো ব্যাকৰেয্য, তপ্পকাসনতো পন ধম্মপৰিযাযস্স সুত্তস্স ধম্মাদাসতা ৱেদিতব্বাতি. যেন ধম্মাদাসেনাতি ইধ পন মগ্গধম্মমেৱ ৱদতি. সেসং উত্তানত্থত্তা সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
ৱেড়ুদ্ৱাৰৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. ৰাজকাৰামৱগ্গো
১. সহস্সভিক্খুনিসঙ্ঘসুত্তৱণ্ণনা
১০০৭. ধম্মিকত্তা দেসৱাসীহি অনুকম্পিতো ৰাজাতি ৰাজকো, তস্স আৰামো ৰাজকাৰামো, তস্মিং. ভূমিসীসং সেট্ঠপ্পদেসো, যত্থ ৱসন্তো লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো হোতীতি তেসং অধিপ্পাযো.
ৱাৰাপেহীতি পটিসেধেহি. যুজ্ঝাপেতুন্তি কলহং কাৰাপেতুং. পুন আগচ্ছন্তাতি অপৰস্মিং সংৱচ্ছৰে আগচ্ছন্তা. উব্বট্টেত্ৱাতি মহতী ৱীচিযো উব্বট্টেত্ৱা. যথা তস্স সকলমেৱ ৰট্ঠং একোদকীভূতং হোতি, এৱং কত্ৱা সমুদ্দমেৱ জাতং. তেন ৱুত্তং ‘‘সমুদ্দমেৱ অকংসূ’’তি.
ইসীনমন্তৰং কত্ৱাতি ইসীনং কাৰণং কত্ৱা, ইসীনং হেতূতি অত্থো, ইসীনং ৱা অন্তৰভেদং কত্ৱা. তথা লোকে কোলাহলস্স পত্থটতং ৱিভাৱেন্তো ভগৱা ‘‘মে সুত’’ন্তি আহ পচ্চক্খতো জানম্পি. উচ্ছিন্নোতি কুলচ্ছেদেন উচ্ছিন্নো. ন কেৱলং সযমেৱ, অথ খো সহ ৰট্ঠেহি. ৱিভৱন্তি ৱিনাসং উপগতো.
তং সন্ধাযেতং ৱুত্তন্তি তং যথাৱুত্তং পসেনদিনা কোসলৰাজেন কাৰিতং ৱিহাৰং সন্ধায এতং ‘‘ৰাজকাৰামে’’তি ৱুত্তং.
২-৩. ব্ৰাহ্মণসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০০৮-৯. উদযগামিনিন্তি আৰম্ভতো পট্ঠায সম্পত্তিআৱহং.
৪. দুগ্গতিভযসুত্তৱণ্ণনা
১০১০. দুট্ঠা গতি নিপ্ফত্তি দুগ্গতি, দুগ্গতভাৱো দালিদ্দিযং, তদেৱ ভযং, তং সব্বং অনৱসেসং ৱা দুগ্গতিভযং দলিদ্দভযং. সম্মদেৱ অতিক্কন্তোতি সমতিক্কন্তো.
৬. পঠমমিত্তামচ্চসুত্তৱণ্ণনা
১০১২. ৱোহাৰমিত্তাতি তংতংদানগ্গহণৱসেন ৱোহাৰকা মিত্তা. আমন্তনপটিমন্তনইৰিযাপথাদীসুপীতি আলাপসল্লাপগমননিসজ্জাদিঅত্থসংৱিধানাদীসু. একতো পৱত্তকিচ্চাতি সহ পৱত্তকত্তব্বা. অমা সহ ভৱন্তীতি অমচ্চা. ‘‘অম্হাকং ইমে’’তি ঞাযন্তীতি ঞাতী, আৱাহৱিৱাহসম্বদ্ধা. তেনাহ ‘‘সস্সুসসুৰপক্খিকা’’তি. যোনিসম্বন্ধা ৱা সালোহিতা. তেনাহ ‘‘ভাতিভগিনিমাতুলাদযো’’তি.
৭. দুতিযমিত্তামচ্চসুত্তৱণ্ণনা
১০১৩. কিস্মিঞ্চি কস্সচি চ তথা তথা উপ্পন্নস্স পসাদস্স অঞ্ঞথাভাৱো পসাদঞ্ঞথত্তং. ভূতসঙ্ঘাতস্স ঘনআদিকস্স অঞ্ঞথাভাৱো ভাৱঞ্ঞথত্তং. নিৰযাদিগতিঅন্তৰউপপত্তি গতিঅঞ্ঞথত্তং. সভাৱধম্মানং কক্খড়ফুসনাদিলক্খণস্স অঞ্ঞথাভাৱো লক্খণঞ্ঞথত্তং. ‘‘ঠিতস্স অঞ্ঞথত্তং পঞ্ঞাযতী’’তি এৱং ৱুত্তং অঞ্ঞথত্তং ৱিপৰিণামঞ্ঞথত্তং. লক্খণঞ্ঞথত্তং ন লব্ভতি. তেনাহ ‘‘লক্খণং পন ন ৱিগচ্ছতী’’তি, সেসং লব্ভতীতি. পথৱীধাতুযাতি সসম্ভাৰপথৱীধাতুযা. আপোধাতুযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. পুৰিমভাৱোতি ঘনকঠিনভাৱো. ভাৱঞ্ঞথত্তং ৰসঞ্ঞথত্তসভাৱো. গতিঅঞ্ঞথত্তং উগ্গতূপপত্তি. তেনাহ ‘‘তঞ্হি অৰিযসাৱকস্স নত্থী’’তি. পসাদঞ্ঞথত্তম্পি নত্থিযেৱ অৰিযসাৱকস্স.
ৰাজকাৰামৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সৰণানিৱগ্গো
১-২. পঠমমহানামসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০১৭-১৮. সমিদ্ধন্তি সম্পুণ্ণং. সুপুপ্ফিতন্তি উপসোভিততায সুপুপ্ফিতসদিসত্তা. ব্যূহা নাম যেহি এৱ পৱিসন্তি, তেহি এৱ নিক্খমন্তি. তেনাহ ‘‘ব্যূহা ৱুচ্চন্তি অৱিনিব্বিদ্ধৰচ্ছাযো’’তি. উদ্ধতচাৰিনাতি যট্ঠন্তৰা.
৩. গোধসক্কসুত্তৱণ্ণনা
১০১৯. তীহীতি ৰতনত্তযে উপ্পন্নেহি তীহি পসাদধম্মেহি. চতূহীতি তেহি এৱ সদ্ধিং সীলেন. কোচিদেৱাতিআদি পৰিকপ্পৱসেন ৱুত্তং ভগৱতি অত্তনো সদ্ধায উড়াৰতমভাৱদস্সনত্থং. তেনাহ ‘‘ভগৱতো সব্বঞ্ঞুতাযা’’তিআদি. ধম্মো সমুপ্পাদোতি ৱিৱাদধম্মউপ্পত্তিহেতু. তদেৱ হি সন্ধাযাহ ‘‘কিঞ্চিদেৱ কাৰণ’’ন্তি. কাৰণন্তি নানাকাৰণং. কল্যাণকুসলৱিমুত্তন্তি অকল্যাণং অকুসলং, তদিদং যথাৱুত্তঅপ্পসাদনেন অপনীতঅত্থদস্সনত্থং. অস্সাতি মহানামসক্কস্স. অনৱজ্জনদোসো এসোতি চতূসু ধম্মেসু একেনপি সমন্নাগতো সোতাপন্নো হোতীতি অনুজানিত্ৱা চতূহিপি সমন্নাগতেন আচিক্খিতব্বন্তি যাথাৱতো অনৱজ্জনদোসোতি অত্থো.
৪. পঠমসৰণানিসক্কসুত্তৱণ্ণনা
১০২০. পমাণেনাতি একেন পমাণেন, ন সব্বসো. ওলোকনং খমন্তীতি দস্সনমগ্গেন চতুসচ্চধম্মা পচ্চত্তং পস্সিতব্বা পটিৱিজ্ঝিতব্বা. পঠমমগ্গক্খণে হি চতুসচ্চধম্মা একদেসতোৱ দিট্ঠা নাম হোন্তি. ‘‘পৰিমুচ্চতী’’তি পন ৱত্তুং ৱট্টতি পটিৱিজ্ঝনকিৰিযায ৱত্তমানত্তা. অগন্ত্ৱা অপাযেসু অনুপ্পত্তিৰহত্তা. তেনাহ ‘‘ন গচ্ছতী’’তি, ন উপ্পজ্জতীতি অত্থো. মহাসাৰৰুক্খে দস্সেন্তো আহ – ‘‘যো কোচি ৱিঞ্ঞুজাতিকো মম চে গোচৰং গচ্ছতি, একস্স আগমনং অৱঞ্ঝং অমোঘ’’ন্তি দস্সেতুং.
৫. দুতিযসৰণানিসক্কসুত্তৱণ্ণনা
১০২১. দুক্খেত্তং নিৰোজকং, তায এৱ দুক্খেত্ততায ৱিসমং হোতীতি আহ ‘‘ৱিসমখেত্ত’’ন্তি. লোণূপহতন্তি জাতসভাৱেন লোণেন ঊসৰেন উপহতং. খণ্ডানীতি খণ্ডিতানি. তেমেত্ৱাতি তেমিতত্তা. ৱাতাতপহতানীতি চিৰকালং ৱাতেন চেৱ আতপেন চ উপহতানি আবাধিতানি.
৬. পঠমঅনাথপিণ্ডিকসুত্তৱণ্ণনা
১০২২. ঠানন্তি ঠানসো. তেনাহ ‘‘খণেনা’’তি. নিয্যানিকন্তি পৱত্তং ঞাণপটিৰূপকং পকতিপুৰিসন্তৰজাননাদিমিচ্ছাঞাণং. তং পন অনিয্যানিকং ‘‘নিয্যানিক’’ন্তি পচ্চৱেক্খণৱসেন পৱত্তেয্যাতি আহ ‘‘মিচ্ছাপচ্চৱেক্খণেনা’’তি. গুণৱিযুত্তস্স অত্তনো সকত্তনি অৱট্ঠানসঙ্খাতা ৱিমুত্তি মিচ্ছাৱিমুত্তি.
৭. দুতিযঅনাথপিণ্ডিকসুত্তৱণ্ণনা
১০২৩. যথাকম্মং সম্পৰেতব্বতো সম্পৰাযো, পেচ্চভৱো, সম্পৰাযহেতুকং সম্পৰাযিকং, মৰণভযং.
সৰণানিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পুঞ্ঞাভিসন্দৱগ্গো
১. পঠমপুঞ্ঞাভিসন্দসুত্তৱণ্ণনা
১০২৭. অৱিচ্ছেদেন নিচ্চপ্পৱত্তিযমানানি পুঞ্ঞানি অভিসন্দনট্ঠেন ‘‘পুঞ্ঞাভিসন্দা’’তি ৱুত্তা, তেন পুঞ্ঞনদিযোতি অত্থো ৱুত্তো. সুখস্স আহৰণতো আনযনতো সুখস্সাহাৰো.
৪. পঠমদেৱপদসুত্তৱণ্ণনা
১০৩০. দেৱানন্তি ৱিসুদ্ধিদেৱানং. দেৱপদানীতি তেসং পদানি দেৱপদানি, দেৱোতি ৱা সম্মাসম্বুদ্ধো. দেৱস্স ঞাণেন অক্কন্তপদানীতি পটিৱেধঞাণেন চেৱ দেসনাঞাণেন চ অক্কন্তপদানি. দেৱা নাম জাতিদেৱা. তেসম্পি দেৱট্ঠেন দেৱোতি দেৱদেৱো, সম্বুদ্ধো.
৮. ৱস্সসুত্তৱণ্ণনা
১০৩৪. পাৰং ৱুচ্চতি নিব্বানং সংসাৰমহোঘস্স পৰতীৰভাৱতো. তেনাহ – ‘‘তিণ্ণো পাৰঙ্গতো, থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো (সং. নি. ৪.২৩৮; ইতিৱু. ৬৯; পু. প. ১৮৮), যে জনা পাৰগামিনো’’তি (ধ. প. ৮৫) চ. অথ ৱা পাতি ৰক্খতীতি পাৰং, নিব্বানং. যো পটিৱিজ্ঝতি, তং ৱট্টদুক্খতো পাতি ৰক্খতি, অচ্চন্তহিতেন চ ৱিমুত্তিসুখেন চ ৰমেতি, তস্মা পাৰন্তি ৱুচ্চতি. গচ্ছমানা এৱাতি পাৰং নিব্বানং গচ্ছমানা এৱ. তে ধম্মা আসৱানং খযায সংৱত্তন্তি সচ্ছিকিৰিযাপহানপটিৱেধানং সমকালত্তা.
১০. নন্দিযসক্কসুত্তৱণ্ণনা
১০৩৬. পৱিৱেকত্থাযাতি পৱিৱেকসুখত্থায. পটিসল্লানত্থাযাতি বহিদ্ধা নানাৰম্মণতো চিত্তং পটিনিৱত্তেত্ৱা কম্মট্ঠানে সম্মদেৱ লীনত্থায.
পুঞ্ঞাভিসন্দৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সগাথকপুঞ্ঞাভিসন্দৱগ্গো
১. পঠমঅভিসন্দসুত্তৱণ্ণনা
১০৩৭. সঙ্খ্যা অত্থি হেট্ঠা মহাপথৱিযা, উপৰি আকাসেন, পৰিতো চক্কৱাড়পব্বতেন, মজ্ঝে তত্থ তত্থ ঠিতেহি দীপপব্বতপৰিযন্তেহি পৰিচ্ছিন্নত্তা. জানন্তেন যোজনতো সঙ্খাতুং সক্কাতি অধিপ্পাযো. মহাসৰীৰমচ্ছ-কুম্ভীল-যক্খ-ৰক্খস-মহানাগদানৱাদীনং সৱিঞ্ঞাণকানং, বড়ৱামুখপাতালাদীনং অৱিঞ্ঞাণকানং ভেৰৱাৰম্মণানং ৱসেন বহুভেৰৱং.
২. দুতিযঅভিসন্দসুত্তৱণ্ণনা
১০৩৮. সম্ভেদেতি সম্ভেদং সমোধানং গতট্ঠানে. যত্থিমা মহানদিযো সংসন্দন্তি সমেন্তীতি পৰিকপ্পৱচনমেতং. তাদিসাসু হি মহানদীসু কাচি পুৰত্থিমসমুদ্দং পৱিট্ঠা, কাচি পচ্ছিমং.
৩. ততিযঅভিসন্দসুত্তৱণ্ণনা
১০৩৯. ‘‘কুসলে পতিট্ঠিতো’’তি এত্থ যং অচ্চন্তিকং কুসলে পতিট্ঠানং. তং দস্সেন্তো ‘‘মগ্গকুসলে পতিট্ঠিতো’’তি আহ, হেট্ঠিমমগ্গকুসলেতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ভাৱেতি মগ্গ’’ন্তি. অৰিযফলংযেৱ ধম্মসাৰো. কিলেসা খীযন্তি এত্থাতি কিলেসক্খযো, নিব্বানং, তস্মিং কিলেসক্খযে ৰতো.
৪. পঠমমহদ্ধনসুত্তৱণ্ণনা
১০৪০. অৰিযানং বুদ্ধানং ধনন্তিপি অৰিযধনং, নিব্বানন্তি কেচি. অনযতোপি ৱিসুদ্ধট্ঠেন অৰিযঞ্চ তং ধনঞ্চ ধনাযিতট্ঠেনাতি অৰিযধনং, তেন অৰিযধনেন. তেনেৱ ভোগেনাতি অৰিযধনভোগেন.
সগাথকপুঞ্ঞাভিসন্দৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সপ্পঞ্ঞৱগ্গো
২. ৱস্সংৱুত্থসুত্তৱণ্ণনা
১০৪৮. সমোধানেত্ৱাতি যেহি ইন্দ্ৰিযাদীহি ভাৱিযমানেহি সোতাপত্তিমগ্গো অনুপ্পত্তো, তানেৱ. ধম্মসমানতায চেতং ৱুত্তং. অঞ্ঞানেৱ হি অত্থতো তং তং মগ্গং সাধকানি ইন্দ্ৰিযাদীনি. তন্তি পৱেণী কথিতাতি যং কঞ্চি ৱিনেয্যপুগ্গলং অনপেক্খিত্ৱা কেৱলং তন্তিৱসেন ঠিতি কথিতা.
৩. ধম্মদিন্নসুত্তৱণ্ণনা
১০৪৯. সত্তসু জনেসূতি সত্তসু কিত্তিযমানেসু উপাসকজনেসু. গম্ভীৰাতিআদীসু ধম্মগম্ভীৰাতি পাড়িগতিযা গম্ভীৰা, তথা চ সল্লসুত্তং হেট্ঠা পকাসিতমেৱ. ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৱে, কম্মং ৱদামী’’তিআদিনা (অ. নি. ৬.৬৩; কথা. ৫৩৯) আগতং চেতনাসুত্তং. তত্থ ‘‘চেতনাসহজাতং নানাক্খণিক’’ন্তিআদিনা পট্ঠানে আগতনযেন, সুত্তেসু (অ. নি. ৩.১০১) চ ‘‘দিট্ঠধম্মৱেদনীয’’ন্তিআদিনা আগতনযেন গম্ভীৰভাৱো ৱেদিতব্বো, নিব্বানস্স চেৱ অৰিযমগ্গস্স চ পকাসনতো অসঙ্খতসংযুত্তস্স লোকুত্তৰত্থদীপকতা. ‘‘অতীতংপাহং ৰূপেন খজ্জিং, এতৰহি খজ্জামী’’তিআদিনা পঞ্চন্নং খন্ধানং খাদকভাৱস্স, পুগ্গলস্স খাদিতব্বতায ৱিভাৱনেন খজ্জনীযপৰিযাযে (সং. নি. ৩.৭৯) ৱিসেসতো নিস্সত্তনিজ্জীৱতা দীপিতাতি ৱুত্তং ‘‘সত্তসুঞ্ঞতাদীপকা খজ্জনিকসুত্তন্তাদযো’’তি. উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামাতি যে তেসু সুত্তেসু ৱুত্তপটিপদং সম্মদেৱ পৰিপূৰেন্তি, তে তেসু উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি নাম. এত্থাতি ‘‘ন খো নেত’’ন্তি এত্থ ন-কাৰো ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞ’’ন্তি এত্থ ম-কাৰো ৱিয ব্যঞ্জনসন্ধিমত্তমেৱ, নাস্স কোচি অত্থো.
৪. গিলানসুত্তৱণ্ণনা
১০৫০. ন খো পনেতন্তি ন খো এতং, নোতি চ অম্হেহীতি অত্থোতি আহ ‘‘ন খো অম্হেহী’’তিআদি. অস্সসন্তীতি অস্সাসনীযাতি আহ ‘‘অস্সাসকৰেহী’’তি. মৰিস্সতীতি মাৰিসো, একন্তভাৱিমৰণো, সো পন মৰণাধীনৱুত্তিকোতি ৱুত্তং ‘‘মৰণপটিবদ্ধো’’তি. অধিমুচ্চেহীতি অধিমুত্তিং উপ্পাদেহি. তং পন তথা চিত্তস্স পণিধানং ঠপনন্তি আহ ‘‘ঠপেহী’’তি. আগমনীযগুণেসূতি পুব্বভাগগুণেসু. পমাণং নাম নত্থি অনন্তাপৰিমাণত্তা. নানাকৰণং নত্থি ৱিমুত্তিযা নিন্নানত্তা.
৯. পঞ্ঞাপটিলাভসুত্তৱণ্ণনা
১০৫৫. পঞ্ঞাপটিলাভাযাতি মগ্গফলপঞ্ঞায পটিলাভত্থং. তেনাহ ‘‘সত্ত সেক্খা’’তিআদি.
সপ্পঞ্ঞৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. মহাপঞ্ঞৱগ্গো
১. মহাপঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা
১০৫৮. মহন্তে অত্থে পৰিগ্গণ্হাতীতি সচ্চপটিচ্চসমুপ্পাদাদিকে মহাৱিত্থাৰে অত্থে পৰিচ্ছিজ্জ অসেসেত্ৱা মুট্ঠিগতে ৱিয কত্ৱা গণ্হাতি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ.
মহাপঞ্ঞৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সোতাপত্তিসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.