১০. আনাপানসংযুত্তং
১. একধম্মৱগ্গো
১. একধম্মসুত্তৱণ্ণনা
৯৭৭. এত্থাতি এতস্মিং পঠমসুত্তে. ৱুত্তমেৱ, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি অধিপ্পাযো.
৬. অৰিট্ঠসুত্তৱণ্ণনা
৯৮২. নো-সদ্দো পুচ্ছাযং, তস্মা নূতি ইমিনা সমানত্থোতি আহ ‘‘ভাৱেথ নূ’’তি. কামচ্ছন্দোতি ৱত্থুকামেসু ইচ্ছাতি আহ ‘‘পঞ্চকামগুণিকৰাগো’’তি. দ্ৱাদসসু আযতনধম্মেসু সপৰসন্ততিপৰিযাপন্নেসু. ইমিনা কামচ্ছন্দপ্পহানকিত্তনেন পটিঘসঞ্ঞাপটিৱিনযকিত্তনেন চ অনাগামিমগ্গং কথেতি পঞ্চোৰম্ভাগিযসঞ্ঞোজনসমুচ্ছেদস্স ব্যাকতত্তা. ৱিপস্সনং দস্সেন্তোতি ‘‘ৱিপস্সনং অনুযুঞ্জথা’’তি দস্সেন্তো.
৮. পদীপোপমসুত্তৱণ্ণনা
৯৮৪. ‘‘নেৱ কাযোপি কিলমতি ন চক্খূনী’’তি অট্ঠকথাযং পদুদ্ধাৰো কতো. ‘‘কাযোপি কিলমতি, চক্খূনিপি ৱিহঞ্ঞন্তী’’তি ৱত্ৱা যত্থ যথা হোতি, তানি দস্সেতুং ‘‘ধাতুকম্মট্ঠানস্মিং হী’’তিআদি ৱুত্তং. চক্খূনি ফন্দন্তি কিলমন্তীতিআদি অতিৱেলং উপনিজ্ঝাযনে হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. ইমস্মিং পন কম্মট্ঠানেতি আনাপানকম্মট্ঠানে. এৱমাহাতি ‘‘ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্য, নেৱ কাযো কিলমেয্যা’’তি এৱমাহ.
লব্ভতীতি অট্ঠকথাধিপ্পাযে ঠত্ৱা ৱুত্তং, পৰতো আগতেন থেৰৱাদেন সো অনিচ্ছিতো. ন হি তাৰকৰূপমুত্তাৱড়িকাদিসদিসং নিমিত্তূপট্ঠানাকাৰমত্তং খণমত্তট্ঠাযিনং কসিণনিমিত্তেসু ৱিয উগ্ঘাটনং কাতুং সক্কোতি. তেনাহ ‘‘ন লব্ভতেৱা’’তি. আনিসংসদস্সনত্থং গহিতো, আনাপানস্সতিসমাধিস্মিং সিদ্ধে অযং গুণো সুখেনেৱ ইজ্ঝতীতি. যস্মা ভিক্খূতি ইমস্মিং ৱাৰে নাগতন্তি যথা পুৰিমৱাৰে ‘‘ভিক্খু চেপি আকঙ্খেয্যা’’তি আগতং, এৱং ইধ ‘‘ভাৱিতে খো, ভিক্খৱে, আনাপানস্সতিসমাধিম্হী’’তি আগতৱাৰে ভিক্খুগ্গহণমকতং, তস্মা ‘‘সো’’তি ন ৱুত্তং.
৯. ৱেসালীসুত্তৱণ্ণনা
৯৮৫. পাকাৰপৰিক্খেপৱড্ঢনেনাতি পাকাৰপৰিক্খেপেন ভূমিযা ৱড্ঢনেন. ৰাজগহসাৱত্থিযো ৱিয ইদম্পি চ নগৰং…পে… সব্বাকাৰৱেপুল্লতং পত্তং. অনেকপৰিযাযেনাতি এত্থ পৰিযাযসদ্দো কাৰণৱচনোতি আহ ‘‘অনেকেহি কাৰণেহী’’তি, অযং কাযো অৱিঞ্ঞাণকোপি সৱিঞ্ঞাণকোপি এৱম্পি অসুভো এৱম্পি অসুভোতি নানাৱিধেহি কাৰণেহীতি অত্থো. অসুভাকাৰসন্দস্সনপ্পৱত্তন্তি কেসাদিৱসেন তত্থাপি ৱণ্ণাদিতো অসুভাকাৰস্স সব্বসো দস্সনৱসেন পৱত্তং. কাযৱিচ্ছন্দনীযকথন্তি অত্তনো পৰস্স চ কৰজকাযে ৱিচ্ছন্দনুপ্পাদনকথং. মুত্তং ৱাতিআদিনা ব্যতিৰেকমুখেন কাযস্স অমনুঞ্ঞতং দস্সেতি. তত্থ আদিতো তীহি পদেহি অদস্সনীযতায অসাৰকতায চ, মজ্ঝে চতূহি দুগ্গন্ধতায, অন্তে একেন লেসমত্তেনপি মনুঞ্ঞতাভাৱমস্স দস্সেতি. অথ খোতিআদিনা অন্ৱযতো সৰূপেনেৱ অমনুঞ্ঞতায দস্সনং. ‘‘কেসলোমাদী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘যেপী’’তিআদি ৱুত্তং.
ৱণ্ণেন্তোতি ৱিত্থাৰেন্তো. অসুভাযাতি অসুভমাতিকায. ফাতিকম্মন্তি বহুলীকাৰো. কিলেসচোৰেহি অনভিভৱনীযত্তা ঝানং ‘‘চিত্তমঞ্জূস’’ন্তি ৱুত্তং. নিস্সাযাতি পাদকং কত্ৱা.
অপৰে পন ‘‘তস্মিং কিৰ অদ্ধমাসে ন কোচি বুদ্ধৱেনেয্যো অহোসি, তস্মা ভগৱা এৱমাহ – ‘ইচ্ছামহং, ভিক্খৱে’তিআদী’’তি ৱদন্তি. পৰে কিৰাতি কিৰ-সদ্দো অৰুচিসংসূচনত্থো. তেনাহ ‘‘ইদং পন ইচ্ছামত্ত’’ন্তি.
অনেককাৰণসম্মিস্সোতি এত্থ কাৰণং নাম কাযস্স অসুচিদুগ্গন্ধজেগুচ্ছপটিকূলতাৱ. সব্বমকংসূতি পুথুজ্জনা নাম সাৱজ্জেপি তত্থ অনৱজ্জসঞ্ঞিনো হুত্ৱা কৰণকাৰাপনসমনুঞ্ঞতাভেদং সব্বং পাপং অকংসু. কামং দসানুস্সতিগ্গহণেনেৱ আনাপানস্সতি গহিতা, সা পন তত্থ সন্নিপতিতভিক্খূসু বহূনং সপ্পাযা সাত্থিকা চ, তস্মা পুন গহিতা. তথা হি ভগৱা তমেৱ কম্মট্ঠানং ইমস্মিং সুত্তে কথেসি. আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞা অসুভকম্মট্ঠানসদিসা, চত্তাৰো পন আৰুপ্পা আদিকম্মিকানং অযোগ্যাতি তেসং ইধ অগ্গহণং দট্ঠব্বং.
ৱেসালিং উপনিস্সাযাতি ৱেসালীনগৰং গোচৰগামং কত্ৱা. মুহুত্তেনেৱাতি সত্থৰি সদ্ধম্মে চ গাৰৱেন উপগতভিক্খূনং ৱচনসমনন্তৰমেৱ উট্ঠহিংসূতি কত্ৱা ৱুত্তং. বুদ্ধকালে কিৰ ভিক্খূ ভগৱতো সন্দেসং সিৰসা সম্পটিচ্ছিতুং ওহিতসোতা ৱিহৰন্তি.
আনাপানপৰিগ্গাহিকাযাতি অস্সাসপস্সাসে পৰিগ্গণ্হনৱসেন পৱত্তায সতিযা. সম্পযুত্তো সমাধীতি তায সম্পযুত্তঅঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযভূতায উপ্পন্নো সমাধি. আনাপানস্সতিযং ৱা সমাধীতি ইমিনা উপনিস্সযপচ্চযসভাৱম্পি দস্সেতি, উভযত্থাপি সহজাতাদীনং সত্তন্নম্পি পচ্চযানং ৱসেন পচ্চযভাৱং দস্সেতি. ‘‘যথাপটিপন্না মে সাৱকা চত্তাৰো সতিপট্ঠানে ভাৱেন্তী’’তিআদীসু উপ্পাদনৱড্ঢনট্ঠেন ভাৱনাতি ৱুচ্চতীতি তদুভযৱসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘ভাৱিতোতি উপ্পাদিতো ৱড্ঢিতো ৱা’’তি আহ. তত্থ ভাৱং ৱিজ্জমানতং ইতো গতোতি ভাৱিতো, উপ্পাদিতো পটিলদ্ধমত্তোতি অত্থো. উপ্পন্নো পন লদ্ধাসেৱনো ভাৱিতো, পগুণভাৱং আপাদিতো ৱড্ঢিতোতি অত্থো. বহুলীকতোতি বহুলং পৱত্তিতো. তেন আৱজ্জনাদিৱসীভাৱপ্পত্তিমাহ. যো হি ৱসীভাৱমাপাদিতো, সো ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে সমাপজ্জিতব্বতো পুনপ্পুনং পৱত্তিস্সতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পুনপ্পুনং কতো’’তি. যথা ‘‘ইধেৱ, ভিক্খৱে, সমণো (ম. নি. ১.১৩৯; অ. নি. ৪.২৪১), ৱিৱিচ্চেৱ কামেহী’’তি (দী. নি. ১.২২৬; ম. নি. ১.২৭১; সং. নি. ২.১৫২; অ. নি. ৪.১২৩) চ এৱমাদীসু পঠমপদে ৱুত্তো এৱ-সদ্দো দুতিযাদীসুপি ৱুত্তোযেৱ হোতি, এৱমিধাপীতি আহ ‘‘উভযত্থ এৱসদ্দেন নিযমো ৱেদিতব্বো’’তি. উভযত্থ নিযমেন লদ্ধগুণং দস্সেতুং ‘‘অযং হী’’তিআদি ৱুত্তং.
অসুভকম্মট্ঠানন্তি অসুভাৰম্মণং ঝানমাহ. তঞ্হি অসুভেসু যোগকম্মভাৱতো যোগিনো সুখৱিসেসানং কাৰণভাৱতো চ ‘‘অসুভকম্মট্ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি. কেৱলন্তি ইমিনা আৰম্মণং নিৱত্তেতি. পটিৱেধৱসেনাতি ঝানপটিৱেধৱসেন. ঝানঞ্হি ভাৱনাৱিসেসেন ইজ্ঝন্তং অত্তনো ৱিসযং পটিৱিজ্ঝন্তমেৱ পৱত্ততি যথাসভাৱতো পটিৱিজ্ঝিযতি চাতি পটিৱেধোতি ৱুচ্চতি. ওড়াৰিকাৰম্মণত্তাতি বীভচ্ছাৰম্মণত্তা. পটিকূলাৰম্মণত্তাতি জিগুচ্ছিতব্বাৰম্মণত্তা. পৰিযাযেনাতি কাৰণেন, লেসন্তৰেন ৱা. আৰম্মণসন্ততাযাতি অনুক্কমেন ৱিচিতব্বতং পত্তাৰম্মণস্স পৰমসুখুমতং সন্ধাযাহ. সন্তেহি সন্নিসিন্নে আৰম্মণে পৱত্তমানো ধম্মো সযম্পি সন্নিসিন্নোৱ হোতি. তেনাহ ‘‘সন্তো ৱূপসন্তো নিব্বুতো’’তি, নিব্বুতসব্বপৰিড়াহোতি অত্থো. আৰম্মণসন্ততায তদাৰম্মণানং ধম্মানং সন্ততা লোকুত্তৰধম্মাৰম্মণাহি পচ্চৱেক্খণাহি ৱেদিতব্বা.
নাস্স সন্তপণীতভাৱাৱহং কিঞ্চি সেচনন্তি অসেচনকো. অসেচনকত্তা অনাসিত্তকো, অনাসিত্তকত্তা এৱ অব্বোকিণ্ণো, অসম্মিস্সো পৰিকম্মাদিনা. ততো এৱ পাটিযেক্কো ৱিসুংযেৱেকো. আৱেণিকো অসাধাৰণো. সব্বমেতং সৰসতো এৱ সন্তভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং, পৰিকম্মং ৱা সন্তভাৱনিমিত্তং. পৰিকম্মন্তি চ কসিণকৰণাদিনিমিত্তুপ্পাদপৰিযোসানং, তাদিসং এত্থ নত্থীতি অধিপ্পাযো. তদা হি কম্মট্ঠানং নিৰস্সাদত্তা অসন্তং অপ্পণীতং সিযা. উপচাৰে ৱা নত্থি এত্থ সন্ততাতি যোজনা. যথা উপচাৰক্খণে নীৱৰণাদিৱিগমেন অঙ্গপাতুভাৱেন চ পৰেসং সন্ততা হোতি, ন এৱমিমস্স. অযং পন আদিসমন্না…পে… পণীতো চাতি যোজনা. কেচীতি উত্তৰৱিহাৰৱাসিনো. অনাসিত্তকোতি উপসেচনেন অনাসিত্তকো. তেনাহ – ‘‘ওজৱন্তো’’তি ওজৱন্তসদিসোতি অত্থো. মধুৰোতি ইট্ঠো. চেতসিকসুখপটিলাভসংৱত্তনং তিকচতুক্কজ্ঝানৱসেন, উপেক্খায ৱা সন্তভাৱেন সুখগতিকত্তা সব্বেসম্পি ঝানানং ৱসেন ৱেদিতব্বং. ঝানসমুট্ঠানপণীতৰূপফুট্ঠসৰীৰতাৱসেন পন কাযিকসুখপটিলাভসংৱত্তনং দট্ঠব্বং, তঞ্চ খো ঝানতো ৱুট্ঠিতকালে. ইমস্মিং পক্খে ‘‘অপ্পিতপ্পিতক্খণে’’তি ইদং হেতুম্হি ভুম্মৱচনং দট্ঠব্বং.
অৱিক্খম্ভিতেতি ঝানেন সকসন্তানতো অনীহতে অপ্পহীনে. অকোসল্লসম্ভূতেতি অকোসল্লং ৱুচ্চতি অৱিজ্জা, ততো সম্ভূতে. অৱিজ্জাপুব্বঙ্গমা হি সব্বে পাপধম্মা. খণেনেৱাতি অত্তনো পৱত্তিক্খণেনেৱ. অন্তৰধাপেতীতি এত্থ অন্তৰধাপনং ৱিনাসনং, তং পন ঝানকত্তুকং ইধাধিপ্পেতন্তি পৰিযুট্ঠানপ্পহানং হোতীতি আহ – ‘‘ৱিক্খম্ভেতী’’তি. ৱূপসমেতীতি ৱিসেসেন উপসমেতি. ৱিসেসেন উপসমনং পন সম্মদেৱ উপসমনং হোতীতি আহ ‘‘সুট্ঠু উপসমেতী’’তি. সাসনিকস্স ঝানভাৱনা যেভুয্যেন নিব্বেধভাগিযা হোতীতি আহ ‘‘নিব্বেধভাগিযত্তা’’তি. অৰিযমগ্গস্স পাদকভূতো অযং সমাধি অনুক্কমেন ৱড্ঢিত্ৱা অৰিযমগ্গভাৱং উপগতো ৱিয হোতীতি আহ ‘‘অনুপুব্বেন অৰিযমগ্গৱুড্ঢিপ্পত্তো’’তি. অযং পনত্থো ৱিৰাগনিৰোধপটিনিস্সগ্গানুপস্সনানং ৱসেন সম্মদেৱ যুজ্জতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
১০. কিমিলসুত্তৱণ্ণনা
৯৮৬. থেৰোতি আনন্দত্থেৰো. অযং দেসনাতি ‘‘কথং ৱিভাৱিতো নু খো কিমিলা’’তিআদিনা পৱত্তা দেসনা. কাযঞ্ঞতৰন্তি ৰূপকাযে অঞ্ঞতৰকোট্ঠাসে. এৱন্তি যথা আনাপানং অনুস্সৰন্তো ভিক্খু কাযে কাযানুপস্সী জাতো, এৱং সব্বত্থ ৱাৰেসু ৱেদনানুপস্সীতিআদি অত্থো ৱেদিতব্বো.
দেসনাসীসন্তি দেসনাপদেসং. মনসিকাৰপদেসেন ৱেদনা ৱুত্তাতি তং সব্বং সৰূপতো অঞ্ঞাপদেসতো অপদিসতি. যথেৱ হীতিআদিনা তত্থ নিদস্সনং দস্সেতি. চিত্তসঙ্খাৰপদদ্ৱযেতি ‘‘চিত্তসঙ্খাৰপটিসংৱেদী পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰ’’ন্তি এতস্মিং পদদ্ৱযে.
এৱং সন্তেপীতি পীতিমনসিকাৰচিত্তসঙ্খাৰপদেসেন যদি ৱেদনা ৱুত্তা, এৱং সন্তেপি. এসা যথাৱুত্তা ৱেদনা আৰম্মণং ন হোতি. ৱেদনাৰম্মণা চ অনুপস্সনা, তস্মা ৱেদনানুপস্সনা ন যুজ্জতি. যদি এৱং মহাসতিপট্ঠানাদীসু ‘‘ৱেদনা ৱেদিযতী’’তি ৱুত্তং, তং কথন্তি আহ – ‘‘মহাসতিপট্ঠানাদীসুপী’’তিআদি. তত্থ সুখাদীনং ৱত্থুন্তি সুখাদীনং উপ্পত্তিযা ৱত্থুভূতং ৰূপসদ্দাদিং আৰম্মণং কত্ৱা ৱেদনা ৱেদিযতি, ন পুগ্গলো পুগ্গলস্সেৱ অভাৱতো. ৱেদনাপ্পৱত্তিং উপাদায নিস্সায যথা ‘‘পুগ্গলো ৱেদনং ৱেদিযতী’’তি ৱোহাৰমত্তং হোতি. এৱং ইধাপি ৱেদনায অস্সাসপস্সাসে আৰব্ভ পৱত্তি, তথা পৱত্তমনসিকাৰসীসেন ‘‘ৱেদনাসু ৱেদনানুপস্সী ভিক্খু তস্মিং সমযে ৱিহৰতী’’তি ৱুত্তো. তং সন্ধাযাতি তং ৱেদনায আৰম্মণভাৱং সন্ধায. আদীনং পদানং. এতস্স ‘‘ৱেদনানুপস্সনা ন যুজ্জতী’’তি ৱুত্তঅনুযোগস্স.
সপ্পীতিকে দ্ৱে ঝানে সমাপজ্জতীতি পীতিসহগতানি পঠমদুতিযজ্ঝানানি পটিপাটিযা সমাপজ্জতি. তস্সাতি তেন. পটিসংৱিদিতসদ্দাপেক্খায হি কত্তুঅত্থে এতং সামিৱচনং. সমাপত্তিক্খণেতি সমাপজ্জনক্খণে. ঝানপটিলাভেনাতি ঝানেন সমঙ্গীভাৱেন. আৰম্মণতোতি আৰম্মণমুখেন তদাৰম্মণঝানপৰিযাপন্না পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি, আৰম্মণস্স পটিসংৱিদিতত্তাতি ৱুত্তং হোতি. যথা নাম সপ্পপৰিযেসনং চৰন্তেন তস্স আসযে পটিসংৱিদিতে সোপি পটিসংৱিদিতো হোতি মন্তাগদবলেন তস্স গহণস্স সুকৰত্তা, এৱং পীতিযা আসযভূতে আৰম্মণে পটিসংৱিদিতে সা পীতি পটিসংৱিদিতাৱ হোতি সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ তস্সা গহণস্স সুকৰত্তা. ৱিপস্সনক্খণেতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায তিক্খৱিসদভাৱপ্পত্তায ৱিসযতো দস্সনক্খণে. লক্খণপ্পটিৱেধেনাতি পীতিযা সলক্খণস্স সামঞ্ঞলক্খণস্স চ পটিৱিজ্ঝনেন. যঞ্হি পীতিযা ৱিসেসতো সামঞ্ঞতো চ লক্খণং, তস্মিং ৱিদিতে সা যাথাৱতো ৱিদিতা এৱ হোতি. তেনাহ ‘‘অসম্মোহতো পীতি পটিসংৱিদিতা হোতী’’তি.
ইদানি তমত্থং পাড়িযা এৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ দীঘং অস্সাসৱসেনাতি দীঘস্স অস্সাসস্স আৰম্মণভূতস্স ৱসেন. পজানতো সা পীতি পটিসংৱিদিতা হোতীতি সম্বন্ধো. চিত্তস্স একগ্গতং অৱিক্খেপং পজানতোতি ঝানপৰিযাপন্নং ‘‘অৱিক্খেপো’’তি লদ্ধনামং চিত্তস্সেকগ্গতং তংসম্পযুত্তায পঞ্ঞায পজানতো. যথা হি আৰম্মণমুখেন পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি, এৱং তংসম্পযুত্তধম্মাপি আৰম্মণমুখেন পটিসংৱিদিতা এৱ হোন্তীতি. সতি উপট্ঠিতা হোতীতি দীঘং অস্সাসৱসেন ঝানসম্পযুত্তা সতি তস্মিং আৰম্মণে উপট্ঠিতা আৰম্মণমুখেন ঝানেপি উপট্ঠিতা নাম হোতি. তায সতিযাতি এৱং উপট্ঠিতায তায সতিযা যথাৱুত্তেন তেন ঞাণেন সুপ্পটিৱিদিতত্তা আৰম্মণস্স তস্স ৱসেন তদাৰম্মণা সা পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি. দীঘং পস্সাসৱসেনাতিআদীসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. তেন ৱুত্তং ‘‘এতেনেৱ নযেন অৱসেসপদানিপি অত্থতো ৱেদিতব্বানী’’তি.
যথেৱাতিআদীসু অযং সঙ্খেপত্থো – ঝানপটিলাভেন যথা আৰম্মণতো পীতিআদযো পটিসংৱিদিতা হোন্তি তেন ৱিনা তেসং অপ্পৱত্তনতো. এৱং ঝানসম্পযুত্তেন তংপৰিযাপন্নেন ৱেদনাসঙ্খাতমনসিকাৰপটিলাভেন আৰম্মণতো ৱেদনা পটিসংৱিদিতা হোতি অৰুণুগ্গমেন ৱিয সূৰিযস্স তেন ৱিনা ৱেদনায অপ্পৱত্তনতো. তস্মা ৱুত্তনযেন অতিসযপ্পৱত্তি ৱেদনা সুপ্পটিৱিদিতা, তস্মা সুৱুত্তমেতন্তি পুব্বে ৱুত্তচোদনং নিৰাকৰোতি.
আৰম্মণেতি অস্সাসপস্সাসনিমিত্তং ৱদতি. চিত্তানুপস্সীযেৱ নামেস হোতি অসম্মোহতো চিত্তস্স পটিসংৱিদিতত্তা. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. চিত্তপটিসংৱিদিতৱসেনাতি আদি-সদ্দেন ইতৰা তিস্সোপি চিত্তানুপস্সনা সঙ্গণ্হাতি.
সোতি ধম্মানুপস্সনং অনুযুত্তো ভিক্খু. যং তং পহানং পহাযকঞাণং. পঞ্ঞাযাতি অপৰায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায অনিচ্চৱিৰাগাদিতো দিস্ৱা দুৱিধাযপি অজ্ঝুপেক্খিতা হোতি. ইদঞ্হি চতুক্কন্তি অনিচ্চানুপস্সনাদিৱসেন ৱুত্তং চতুক্কং. তস্সাপি ধম্মানুপস্সনায. পজহতীতি পহানন্তি আহ ‘‘নিচ্চসঞ্ঞং…পে… পহানকৰঞাণং অধিপ্পেত’’ন্তি. ৱিপস্সনাপৰম্পৰন্তি পটিপাটিযা ৱিপস্সনমাহ. পথপটিপন্নং অজ্ঝুপেক্খতীতি মজ্ঝিমায পটিপত্তিযা সম্মদেৱ ৱীথিপটিপন্নং ভাৱনাচিত্তং পগ্গহনিগ্গহানং অকৰণেন অজ্ঝুপেক্খতি. একতো উপট্ঠানন্তি যস্মা মজ্ঝিমসমথৱীথিনাতিৱত্তিযা তত্থ চ পক্খন্দনেন ইন্দ্ৰিযানং একৰসভাৱেন, তত্ৰমজ্ঝত্ততায ভাৱতো অৱিসেসং একগ্গভাৱূপগমনেন একন্ততো উপট্ঠাতি, তস্মা ন তত্থ কিঞ্চি কাতব্বন্তি অজ্ঝুপেক্খতি. তত্থাতি এৱং অজ্ঝুপেক্খনে. সহজাতানম্পি অজ্ঝুপেক্খনা হোতি তেসং পৱত্তনাকাৰস্স অজ্ঝুপেক্খনতো. ‘‘পঞ্ঞায দিস্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা আৰম্মণঅজ্ঝুপেক্খনা অধিপ্পেতা. ন কেৱলং নীৱৰণাদিধম্মে অজ্ঝুপেক্খিতা, অথ খো অভিজ্ঝা …পে… পঞ্ঞায দিস্ৱা অজ্ঝুপেক্খিতা হোতীতি যোজনা.
পংসুপুঞ্জট্ঠানিযস্স কিলেসস্স উপ্পত্তিট্ঠানদস্সনত্থং ‘‘চতুমহাপথো ৱিয ছ আযতনানি’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. কাযাদযো চত্তাৰো আৰম্মণসতিপট্ঠানা. চতূসু আৰম্মণেসূতি কাযাদীসু চতূসু আৰম্মণেসু পৱত্তা চত্তাৰো সতিপট্ঠানা পংসুপুঞ্জট্ঠানিযস্স কিলেসস্স উপহননতো.
একধম্মৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযৱগ্গো
১-২. ইচ্ছানঙ্গলসুত্তাদিৱণ্ণনা
৯৮৭-৯৮৮. কস্মাতিআদি ৱিহাৰসমাপত্তিআচিক্খণে কাৰণং ৱিভাৱেতুং আৰদ্ধং.
এৱ-ৱাকাৰোতি এৱ-কাৰো ৱা-কাৰো চ. একন্তসন্তত্তা একন্তেন সন্তমনসিকাৰভাৱতো. সেক্খৱচনেনেৱ তেসং সিক্খিতব্বস্স অত্থিভাৱে সিদ্ধেপি সিক্খিতব্বৰহিতেসু তেসুপি সেক্খপৰিযাযস্স ৱুচ্চমানত্তা সিক্খিতব্বসদ্দেন সেক্খে ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা. আসৱক্খযত্থং সিক্খিতব্বস্স অভাৱেপি দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰত্থং ঝানাদিসিক্খনেন ৱিনা সিক্খিতব্বাভাৱা ‘‘অসেক্খা নামা’’তি ৱুত্তা. বুদ্ধানং পন সব্বসো সম্মদেৱ পৰিনিট্ঠিতসিক্খত্তা ‘‘সিক্খামী’’তি ন ৱুত্তং. আনাপানজ্ঝানফলসমাপত্তি তথাগতৱিহাৰো.
৩-১০. পঠমআনন্দসুত্তাদিৱণ্ণনা
৯৮৯-৯৯৬. অনিচ্চাদিৱসেনাতি অনিচ্চদুক্খানত্তৱসেন. পৱিচিনতি পকাৰেহি ৱিচিনতি. নিক্কিলেসাতি অপগতকিলেসা ৱিক্খম্ভিতকিলেসা. পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি পাঠো.
যায অনোসক্কনং অনতিৱত্তনঞ্চ হোতি, অযং তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খা মজ্ঝত্তাকাৰোতি ৱুত্তা. একচিত্তক্খণিকাতি একচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্নত্তা.
চত্তুন্নং চতুক্কানং ৱসেন সোড়সক্খত্তুকা. আনাপানসন্নিস্সযেন পৱত্তত্তা আৰম্মণৱসেন পৱত্তা আনাপানাৰম্মণাপি অপৰভাগে সতি আনাপানস্সতীতি পৰিযাযেন ৱত্তব্বতং অৰহতীতি ‘‘আনাপানস্সতি মিস্সকা কথিতা’’তি ৱুত্তং. আনাপানমূলকাতি আনাপানসন্নিস্সযেন পৱত্তা সতিপট্ঠানা. তেসং মূলভূতাতি তেসং সতিপট্ঠানানং মূলকাৰণভূতা. বোজ্ঝঙ্গমূলকাতি বোজ্ঝঙ্গপচ্চযভূতা. তেপি বোজ্ঝঙ্গাতি এতে ৱীসতি সতিপট্ঠানহেতুকা বোজ্ঝঙ্গা. ৱিজ্জাৱিমুত্তিপূৰকাতি ততিযৱিজ্জায তস্স ফলস্স চ পৰিপূৰণৱসেন পৱত্তা বোজ্ঝঙ্গা. ফলসম্পযুত্তাতি চতুত্থফলসম্পযুত্তা, চতুব্বিধফলসম্পযুত্তা ৱা.
দুতিযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
আনাপানসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.