৮. সমুগ্ঘাতসাৰুপ্পসুত্তৱণ্ণনা
৩০. মঞ্ঞিতং নাম তণ্হামানদিট্ঠীহি গহেতব্বং মঞ্ঞিতং. সব্বস্মিং মঞ্ঞিতন্তি সব্বমঞ্ঞিতং, তস্স সমুগ্ঘাতো সেতুঘাতো, তদাৱহং সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মঞ্ঞিতং নাম চক্খাদীসু এৱ উপ্পজ্জতি, নাঞ্ঞস্মি’’ন্তি দুতিযনযো ৱুত্তো. অনুচ্ছৱিকন্তি অনুৰূপং অৱিলোমং. ইধাতি ইধেৱ সাসনে অঞ্ঞত্থ তদভাৱতো. ‘‘তণ্হা-মানদিট্ঠিমঞ্ঞিতান’’ন্তি ৱুত্তং মঞ্ঞিতত্তযং সপৰসন্তানেসু পটিপক্খৱসেন যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘চক্খুং অহন্তি ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘চক্খুং অহ’’ন্তি ইমিনা অজ্ঝত্তৱিসযং দিট্ঠিমঞ্ঞিতঞ্চ দস্সেতি অত্তাভিনিৱেসাহংকাৰদীপনতো. ‘‘মম’’ন্তি ইমিনা তণ্হামঞ্ঞিতং মানমঞ্ঞিতম্পি ৱা, পৰিগ্গহমুখেনপি সেয্যাদিতো মানুপ্পজ্জনতো. সেসপদদ্ৱযেপি ইমিনা নযেন মঞ্ঞিতৱিভাগো ৱেদিতব্বো. অহন্তি অত্তাৱ, সো চ চক্খুস্মিং তদধীনৱুত্তিত্তা ‘‘পৰো’’তি ন মঞ্ঞতি. মম কিঞ্চনপলিবোধো চক্খুস্মিং সতি লব্ভনতো, অসতি ন মঞ্ঞতি তথামঞ্ঞিতস্স পচ্চযঘাততো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.
অহং চক্খুতো নিগ্গতোতি ‘‘অহ’’ন্তি ৱত্তব্বো অযং সত্তো চক্খুতো নিগ্গতো তত্থ সুখুমাকাৰেন উপলব্ভনতো. মম কিঞ্চনপলিবোধো চক্খুতো নিগ্গতো তস্মিং সতি এৱ উপলব্ভনতো. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তত্থ পৰোতি পৰো সত্তো. মম চক্খূতি ন মঞ্ঞতি যস্স তং চক্খু, তস্স ‘‘অহ’’ন্তি ৱত্তব্বস্সেৱ অভাৱতো. মমত্তভূতন্তি মম কাৰণং. সেসং উত্তানমেৱ. এৱমেতস্মিং সুত্তে চক্খুৰূপ-চক্খুৱিঞ্ঞাণ-চক্খুসম্ফস্স-সুখদুক্খাদুক্খমসুখৱসেন সত্ত ৱাৰা চক্খুদ্ৱাৰে, তথা সোতদ্ৱাৰাদীসূতি ছ সত্তকা দ্ৱেচত্তালীস. পুন সক্কাযৱসেন ‘‘সব্বং ন মঞ্ঞতী’’তিআদিনা ৱুত্তং, তেন তেচত্তালীস. পুন তেভূমকৱট্টং ‘‘লোকো’’তি গহেত্ৱা ‘‘ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতী’’তি ৱুত্তং, তেন চতুচত্তালীস হোন্তি. এৱং সব্বথাপি চতুচত্তালীসায ঠানেসু অৰহত্তং পাপেত্ৱা ৱিপস্সনা কথিতাতি ৱেদিতব্বা. ‘‘চতুচত্তালীসাধিকসতেসূ’’তি কেসুচি পোত্থকেসু লিখন্তি, সা চ পমাদলেখা.
সমুগ্ঘাতসাৰুপ্পসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.