৩. সব্বৱগ্গো

১. সব্বসুত্তৱণ্ণনা

২৩. সব্ব-সদ্দো পকৰণৱসেন কত্থচি সপ্পদেসেপি পৱত্ততীতি ততো নিৱত্তনত্থং অনৱসেসৱিসযেন সব্ব-সদ্দেন ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তং ‘‘সব্বসব্ব’’ন্তি, সব্বমেৱ হুত্ৱা সব্বন্তি অত্থো. আযতনভাৱং সব্বং আযতনসব্বং, সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

তস্স অৱিসযাভাৱতো ন অদ্দিট্ঠমিধত্থি কিঞ্চীতি. ইধাতি নিপাতমত্তং, ইধ ৱা সদেৱকে লোকে, দস্সনভূতেন ঞাণেন অদিট্ঠং নাম কিঞ্চি নত্থীতি অত্থো. যদি এৱং অনুমানৱিসযং নু খো কথন্তি আহ ‘‘অথো অৱিঞ্ঞাত’’ন্তি. অঞ্ঞেসং অপচ্চক্খম্পি অৱিঞ্ঞাতং তস্স কিঞ্চি নত্থীতি অদিট্ঠং অৱিঞ্ঞাতং নত্থি. পচ্চুপ্পন্নং অতীতমেৱ ঞেয্যং গহিতং, অনাগতং নু খো কথন্তি আহ – ‘‘অজানিতব্ব’’ন্তি, তস্স কিঞ্চি নত্থীতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. জানিতুং ঞাতুং অসক্কুণেয্যং নাম তস্স কিঞ্চি নত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বং অভিঞ্ঞাসী’’তিআদি.

সকলস্স সক্কাযধম্মস্স পৰিগ্গহিতত্তা সক্কাযসব্বং. সব্বধম্মেসূতি পঞ্চন্নং দ্ৱাৰানং আৰম্মণভূতেসু সব্বেসু ধম্মেসু. যস্মা ছসুপি আৰম্মণেসু গহিতেসু পদেসসব্বং নাম ন হোতি, তস্মা ‘‘পঞ্চাৰম্মণমত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. পদেসসব্বং সক্কাযসব্বং ন পাপুণাতি তস্স তেভূমকধম্মেসু একদেসস্স অসঙ্গণ্হনতো. সক্কাযসব্বং আযতনসব্বং ন পাপুণাতি লোকুত্তৰধম্মানং অসঙ্গণ্হনতো. আযতনসব্বং সব্বসব্বং ন পাপুণাতি. যস্মা আযতনসব্বেন চতুভূমকধম্মাৱ পৰিগ্গহিতা, ন লক্খণপঞ্ঞত্তিযো, যস্মা সব্বসব্বং দস্সেন্তেন বুদ্ধঞাণৱিসযো দস্সিতো, তস্মা ‘‘সব্বসব্বং ন পাপুণাতী’’তি এত্থাপি ‘‘কস্মা…পে… নত্থিতাযা’’তি সব্বং ঞাতাৰম্মণেনেৱ পুচ্ছাৱিস্সজ্জনং কতং. ‘‘আযতনসব্বেপি ইধ ৱিপস্সনুপগধম্মাৱ গহেতব্বা অভিঞ্ঞেয্যনিদ্দেসৱসেনপি সম্মসনচাৰস্সেৱ ইচ্ছিতত্তা’’তি ৱদন্তি.

পটিক্খিপিত্ৱাতি ‘‘ইদং সব্বং নাম ন হোতী’’তি এৱং পটিক্খিপিত্ৱা. তস্সাতি ‘‘অঞ্ঞং সব্বং পঞ্ঞাপেস্সামী’’তি ৱদন্তস্স. ৱাচায ৱত্তব্বৱত্থুমত্তকমেৱাতি ৱঞ্ঝাপুত্তগগনকুসুমাদিৱাচা ৱিয এতস্স ৱাচায কেৱলং ৱত্তব্বৱত্থুকমেৱ ভৱেয্য, ন অত্থো, ৱচনমত্তকমেৱাতি অত্থো. অতিক্কমিত্ৱাতি অনামসিত্ৱা অগ্গহেত্ৱা. তং কিস্স হেতূতি ৱিঘাতাপজ্জনং কেন হেতুনা. যথা তং অৱিসযস্মিন্তি যথা অঞ্ঞোপি কোচি অৱিসযে ৱাযমন্তো, এৱন্তি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন যস্মা পাড়িযং ‘‘তং কিস্স হেতূ’’তি ৱুত্তকাৰণমেৱ উপনযনৱসেন দস্সেতুং ‘‘যথা ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. কাৰণোপনযনঞ্চ কাৰণমেৱাতি ‘‘যথাতি কাৰণৱচন’’ন্তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তেনেৱাহ ‘‘এৱং ইমস্মিম্পি অৱিসযে’’তিআদি.

সব্বসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. পহানসুত্তৱণ্ণনা

২৪. সব্বস্সাতি দ্ৱাৰাৰম্মণেহি সদ্ধিং দ্ৱাৰপ্পৱত্তস্স. পহানাযাতি তপ্পটিবদ্ধছন্দৰাগপহানৱসেন পজহনায. চক্খুসম্ফস্সন্তি চক্খুসন্নিস্সিতফস্সং. মূলপচ্চযন্তি মূলভূতং পচ্চযং কত্ৱা, সহজাতৱেদনায চক্খুসম্ফস্সপচ্চযভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. এসেৱ নযোতি অপদেসেন ‘‘সোতসম্ফস্সং মূলপচ্চযং কত্ৱা’’তিআদিনা ৱত্তব্বন্তি দস্সেতি. মনোতি ভৱঙ্গচিত্তং মনোদ্ৱাৰস্স অধিপ্পেতত্তা. আৰম্মণন্তি ধম্মাৰম্মণং. সহাৱজ্জনকজৱনন্তি সহমনোদ্ৱাৰাৱজ্জনকং জৱনং. তংপুব্বকত্তা মনোৱিঞ্ঞাণফস্সৱেদনানং মূলপচ্চযভূতা সব্বেস্ৱেৱ চক্খুদ্ৱাৰাদীসু ৱুত্তিত্তা তদনুৰূপতো ‘‘ভৱঙ্গসহজাতো সম্ফস্সো’’তি ৱুত্তং. সহাৱজ্জনৱেদনায জৱনৱেদনা ‘‘ৱেদযিত’’ন্তি অধিপ্পেতা, ভৱঙ্গসম্পযুত্তায পন ৱেদনায গহণে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. ভৱঙ্গতো অমোচেত্ৱা ভৱঙ্গচিত্তেন সদ্ধিংযেৱ আৱজ্জনং গহেত্ৱা মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং ভৱঙ্গং দট্ঠব্বং. যা পনেত্থ দেসনাতি যা এত্থ ‘‘পহানাযা’’তিআদিনা পৱত্তদেসনা সত্থু অনসিট্ঠি আণা. অযং পণ্ণত্তি নাম তস্স তস্স অত্থস্স পকাৰতো ঞাপনতো. এত্থ সব্বগ্গহণেন সব্বে সভাৱধম্মা গহিতা, পঞ্ঞত্তি পন কতমাতি ৱিচাৰণায তং দস্সেতুং ‘‘যা পনেত্থা’’তিআদি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

পহানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অভিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞাপহানসুত্তৱণ্ণনা

২৫. অভিঞ্ঞাতি অভিঞ্ঞায. য-কাৰলোপৱসেনাযং নিদ্দেসো ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.২৮, ৪০৫; ম. নি. ১.১৫৪) ৱিয, তথা ‘‘পৰিঞ্ঞা’’তি এত্থাপি. সব্বন্তি আযতনসব্বং. তঞ্হি অভিঞ্ঞেয্যং. অভিজানিত্ৱাতি অভিঞ্ঞায জানিত্ৱা. পৰিজানিত্ৱাতি তীৰণপৰিঞ্ঞায অনিচ্চাদিতো পৰিজানিত্ৱা. পজহনত্থাযাতি পহানপৰিঞ্ঞায অনৱসেসতো পজহনায.

অভিঞ্ঞাপৰিঞ্ঞাপহানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমঅপৰিজাননসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ‘‘অভিজান’’ন্তিআদিনা এত্থ ভগৱা পঠমং কণ্হপক্খং দস্সেত্ৱা সুক্কপক্খং দস্সেতি ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱসেন. তেনেত্থ ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.

পঠমঅপৰিজাননসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযঅপৰিজাননসুত্তৱণ্ণনা

২৭. চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বধম্মো নাম ৰূপাযতনমেৱাতি আহ ‘‘হেট্ঠা গহিতৰূপমেৱা’’তি. ইধ অনাপাথগতং ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণৱিঞ্ঞাতব্বা ধম্মা’’তি ৱুত্তত্তা. হেট্ঠা আপাথগতম্পি অনাপাথগতম্পি গহিতমেৱ ‘‘যে চ ৰূপা’’তি অনৱসেসতো ৱুত্তত্তা. তে হি ৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰক্খন্ধা সহ চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৱিঞ্ঞাতব্বত্তা. তথা হি চক্খুৱিঞ্ঞাণং তেহি একুপ্পাদং একৱত্থুকং একনিৰোধং একাৰম্মণমেৱ. সেসপদেসূতি সেসেসু ‘‘যঞ্চ সোতং যে চ সদ্দা’’তিআদিনা আগতেসু কণ্হপক্খে পঞ্চসু, সুক্কপক্খে ছসুপি পদেসু. এসেৱ নযোতি য্ৱাযং ‘‘হেট্ঠা গহিতৰূপমেৱ গণ্হিত্ৱা’’তি অত্থো ৱুত্তো. এসো এৱ তত্থপি অত্থৱণ্ণনানযো.

দুতিযঅপৰিজাননসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. আদিত্তসুত্তৱণ্ণনা

২৮. গযানামিকায নদিযা অৱিদূৰে পৱত্তো গামো গযা নাম, তস্সং গযাযং ৱিহৰতীতি সমীপত্থে চেতং ভুম্মৱচনং. গযাগামস্স হি আসন্নে গযাসীসনামকে পিট্ঠিপাসাণে ভগৱা তদা ৱিহাসি. তেনাহ ‘‘ভগৱা তত্থ ৱিহৰতী’’তি.

তত্ৰাতি ‘‘ভিক্খূ আমন্তেসী’’তি যে ভিক্খূ আমন্তেসি, যথা চাযং দেসনা তেসং সপ্পাযা জাতা, তত্ৰ তস্মিং অত্থদ্ৱযে ৱিভাৱেতব্বে অযং অনুপুব্বিকথা সমুদাগমতো পট্ঠায অনুপটিপাটিকথা. ইতোতি ইমস্মা কপ্পতো. কিৰাতি অনুস্সৱনত্থে নিপাতো. পাৰমিতাপৰিভাৱনায পৰিপাকগতে. ঞাণেতি বোধিঞাণে. কনিট্ঠপুত্তো ৱেমাতিকভাতা ভগৱতো. ৱেড়ুভিত্তিকুটিকাহি পৰিক্খিপিত্ৱা বহিদ্ধা, অন্তো পন পটসাণীহি.

সব্বেসং সত্তানং. পুঞ্ঞচেতনং অন্তো অব্ভন্তৰে পৱেসেতি. ভগৱাপি তস্স পুত্তোতি কত্ৱা ‘‘অঞ্ঞে তযো পুত্তা’’তি ৱুত্তং. অৱিপ্পকিৰিত্ৱাতি পৰাজযেন অৱিপ্পকিৰিয অপলাযিত্ৱা. পিদহীতি দাতুং ন সক্কোমীতি তথা অকাসি. সচ্চৱাদিতায গণ্হিংসূতি ৰাজকুলস্স সচ্চৱাদিতায অত্তনো ৱৰং গণ্হিংসু.

ৱিনিৱত্তিতুন্তি পটিঞ্ঞায নিৱত্তিতুং. অন্তৰাতি তুম্হেহি পৰিচ্ছিন্নকালস্স অন্তৰা এৱ মতা. অট্ঠৱীসতিহত্থট্ঠানং উসভং নাম. উসভে অট্ঠৱীসতিহত্থপ্পমাণে ঠানে. দানগ্গে ব্যাৱটোতি পসুতো.

সোতি ভগৱা. তথাৰূপঞ্হি বুদ্ধানং দেসনাপাটিহাৰিযং, যথা দেসনায গহিতো অত্থো পচ্চক্খতো ৱিভূতো হুত্ৱা উপট্ঠাতি. তেনাহ ‘‘ইমেসং…পে… দেসেস্সামী’’তি. সন্নিট্ঠানন্তি চিৰকালপৰিচিতাদিত্তঅগ্গিকানং আদিত্তপৰিযাযদেসনাৱ সপ্পাযাতি নিচ্ছযমকাসি. পদিত্তন্তি পদীপিতং একাদসহি অগ্গীহি একজালীভূতং. তেনাহ ‘‘সম্পজ্জলিত’’ন্তি. দুক্খলক্খণং কথিতং চক্খাদীনং একাদসহি অগ্গীহি আদিত্তভাৱেন দুক্খমতায দুক্খস্স কথিতত্তা.

আদিত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. অদ্ধভূতসুত্তৱণ্ণনা

২৯. অধিসদ্দেন সমানত্থো অদ্ধসদ্দোতি আহ ‘‘অদ্ধভূতন্তি অধিভূত’’ন্তিআদি. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

অদ্ধভূতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. সমুগ্ঘাতসাৰুপ্পসুত্তৱণ্ণনা

৩০. মঞ্ঞিতং নাম তণ্হামানদিট্ঠীহি গহেতব্বং মঞ্ঞিতং. সব্বস্মিং মঞ্ঞিতন্তি সব্বমঞ্ঞিতং, তস্স সমুগ্ঘাতো সেতুঘাতো, তদাৱহং সব্বমঞ্ঞিতসমুগ্ঘাতসাৰুপ্পং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘মঞ্ঞিতং নাম চক্খাদীসু এৱ উপ্পজ্জতি, নাঞ্ঞস্মি’’ন্তি দুতিযনযো ৱুত্তো. অনুচ্ছৱিকন্তি অনুৰূপং অৱিলোমং. ইধাতি ইধেৱ সাসনে অঞ্ঞত্থ তদভাৱতো. ‘‘তণ্হা-মানদিট্ঠিমঞ্ঞিতান’’ন্তি ৱুত্তং মঞ্ঞিতত্তযং সপৰসন্তানেসু পটিপক্খৱসেন যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘চক্খুং অহন্তি ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘চক্খুং অহ’’ন্তি ইমিনা অজ্ঝত্তৱিসযং দিট্ঠিমঞ্ঞিতঞ্চ দস্সেতি অত্তাভিনিৱেসাহংকাৰদীপনতো. ‘‘মম’’ন্তি ইমিনা তণ্হামঞ্ঞিতং মানমঞ্ঞিতম্পি ৱা, পৰিগ্গহমুখেনপি সেয্যাদিতো মানুপ্পজ্জনতো. সেসপদদ্ৱযেপি ইমিনা নযেন মঞ্ঞিতৱিভাগো ৱেদিতব্বো. অহন্তি অত্তাৱ, সো চ চক্খুস্মিং তদধীনৱুত্তিত্তা ‘‘পৰো’’তি ন মঞ্ঞতি. মম কিঞ্চনপলিবোধো চক্খুস্মিং সতি লব্ভনতো, অসতি ন মঞ্ঞতি তথামঞ্ঞিতস্স পচ্চযঘাততো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

অহং চক্খুতো নিগ্গতোতি ‘‘অহ’’ন্তি ৱত্তব্বো অযং সত্তো চক্খুতো নিগ্গতো তত্থ সুখুমাকাৰেন উপলব্ভনতো. মম কিঞ্চনপলিবোধো চক্খুতো নিগ্গতো তস্মিং সতি এৱ উপলব্ভনতো. সেসদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তত্থ পৰোতি পৰো সত্তো. মম চক্খূতি ন মঞ্ঞতি যস্স তং চক্খু, তস্স ‘‘অহ’’ন্তি ৱত্তব্বস্সেৱ অভাৱতো. মমত্তভূতন্তি মম কাৰণং. সেসং উত্তানমেৱ. এৱমেতস্মিং সুত্তে চক্খুৰূপ-চক্খুৱিঞ্ঞাণ-চক্খুসম্ফস্স-সুখদুক্খাদুক্খমসুখৱসেন সত্ত ৱাৰা চক্খুদ্ৱাৰে, তথা সোতদ্ৱাৰাদীসূতি ছ সত্তকা দ্ৱেচত্তালীস. পুন সক্কাযৱসেন ‘‘সব্বং ন মঞ্ঞতী’’তিআদিনা ৱুত্তং, তেন তেচত্তালীস. পুন তেভূমকৱট্টং ‘‘লোকো’’তি গহেত্ৱা ‘‘ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতী’’তি ৱুত্তং, তেন চতুচত্তালীস হোন্তি. এৱং সব্বথাপি চতুচত্তালীসায ঠানেসু অৰহত্তং পাপেত্ৱা ৱিপস্সনা কথিতাতি ৱেদিতব্বা. ‘‘চতুচত্তালীসাধিকসতেসূ’’তি কেসুচি পোত্থকেসু লিখন্তি, সা চ পমাদলেখা.

সমুগ্ঘাতসাৰুপ্পসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পঠমসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৱণ্ণনা

৩১. উপকাৰভূতা তদাৱহত্তা. ততোতি মঞ্ঞিতাকাৰতো. তন্তি মঞ্ঞনাৱত্থুং. অঞ্ঞেনাকাৰেনাতি যথা মঞ্ঞতি অনিচ্চাদিআকাৰতো, অঞ্ঞেন অনিচ্চাদিনা আকাৰেন হোতি. অঞ্ঞথাভাৱং ৱিপৰিণামন্তি উপ্পাদৱযতায অঞ্ঞথাভাৱং জৰায মৰণেন চ দ্ৱেধা ৱিপৰিণামেতব্বং. তং উপগমনেন অঞ্ঞথাভাৱী, এৱংভূতো হুত্ৱাপি জীৰণভিজ্জনসভাৱেসু. ভৱেসু সত্তো লোকো উপৰিপি ভৱংযেৱ অভিনন্দতি. হেট্ঠা গহিতমেৱ সঙ্কড্ঢিত্ৱাতি ‘‘চক্খুং ন মঞ্ঞতী’’তিআদিনা হেট্ঠা গহিতমেৱ খন্ধধাতুআযতনাতি খন্ধাদিপৰিযাযেন একতো গহেত্ৱা পুনপি মঞ্ঞনাৱত্থুং দস্সেতি. অৱসানে ‘‘ততো তং হোতী’’তি ৱুত্তপদেন সদ্ধিং সব্বৱাৰেসু অট্ঠ অট্ঠ হোন্তীতি ‘‘অট্ঠচত্তালীসায ঠানেসূ’’তি ৱুত্তং.

পঠমসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৱণ্ণনা

৩২. দস্সেত্ৱাতি এত্থ লক্খণে অযং ত্ৱা-সদ্দো, হেতুম্হি ৱা. অনাদিসত্তসন্তানগতগাহত্তযলক্খিতা হি সত্থু, তিপৰিৱট্টদেসনা তংনিমিত্তং যাৱদেৱ তপ্পহানায পৱত্তিতভাৱতো. অৰহত্তং পাপেত্ৱা ৱিপস্সনা কথিতাতি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং ‘‘সহ ৱিপস্সনায চত্তাৰোপি মগ্গা কথিতা’’তি.

দুতিযসমুগ্ঘাতসপ্পাযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সব্বৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.