১৩. গহপতিৱগ্গো
১-৩. ৱেসালীসুত্তাদিৱণ্ণনা
১২৪-১২৬. দ্ৱীসূতি ইমস্মিং গহপতিৱগ্গে পঠমদুতিযেসু ততিযে চ ৱুত্তত্থমেৱ পাঠজাতং অপুব্বং নত্থীতি অত্থো.
৪-৫. ভাৰদ্ৱাজসুত্তাদিৱণ্ণনা
১২৭-১২৮. কামং অঞ্ঞেপি পব্বজিতা যুত্তকালে পিণ্ডং উলমানা চৰন্তিযেৱ, অযং পন ওদৰিতো, তেনেৱ কাৰণেন পব্বজিতোতি দস্সেন্তো ‘‘পিণ্ডং উলমানো’’তিআদিমাহ. ঘংসন্তোৱাতি ভূমিযং ঘংসন্তো এৱ পত্তং ঠপেতি. পৰিক্খীণন্তি সমন্ততো পৰিক্খীণং. নাড়িকো …পে… জাতং, অতিৰেকপত্তট্ঠপনস্স পটিক্খিত্তত্তা অঞ্ঞং ন গণ্হাতি. ‘‘ইন্দ্ৰিযভাৱনন্তি চক্খাদিপঞ্চিন্দ্ৰিযভাৱন’’ন্তি কেচি ৱদন্তি, তথা ৱিপস্সনাভিনিৱেসং কত্ৱা উপৰিৱিপস্সনং ৱড্ঢিত্ৱাতি অধিপ্পাযো. অপৰে পন ‘‘সদ্ধাপঞ্চমানং ইন্দ্ৰিযানং ৱসেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসং কত্ৱা তেন সুখেন অভিঞ্ঞাপহানানং সম্পাদনৱসেন ইন্দ্ৰিযং ভাৱেত্ৱা’’তি ৱদন্তি.
উপসঙ্কমতীতি এত্থ যথা সো ৰাজা উপসঙ্কমি, তং আগমনতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘থেৰো কিৰা’’তিআদি আৰদ্ধং. মহাপানং নাম অঞ্ঞং কম্মং অকত্ৱা পানপসুতো হুত্ৱা সত্তাহং তদনুৰূপপৰিজনস্স সুৰাপিৱনং. তেনাহ ‘‘মহাপানং নাম পিৱিত্ৱা’’তি. সালিথুসেহীতি ৰত্তসালিথুসেহি. ডয্হমানং ৱিয কিপিল্লিকদংসনজাতাহি দুক্খৱেদনাহি. মুখসত্তীহি ৱিজ্ঝিংসু ৱল্লভতায. ইত্থিলোলো হি সো ৰাজা.
পৱেণিন্তি তেসং সমাদানপৱেণিং ব্ৰহ্মচৰিযপবন্ধং. পটিপাদেন্তীতি সম্পাদেন্তি. গৰুকাৰম্মণন্তি গৰুকাতব্বআৰম্মণং, অৱীতিক্কমিতব্বাৰম্মণন্তি অত্থো. অস্সাতি ৰঞ্ঞো. চিত্তং অনোতৰন্তন্তি পসাদৱীথিং অনোতৰন্তং অনুপগচ্ছন্তং. ৱিহেঠেতুন্তি ৱিবাধিতুং.
লোভস্স অপৰাপৰুপ্পত্তিযা বহুৱচনৱসেন ‘‘লোভধম্মা’’তি ৱুত্তং. উপ্পজ্জন্তীতিপি অত্থো যেৱ, যস্মা উপ্পজ্জমানো লোভধম্মো অত্তনো হেতুপচ্চযে পৰিগ্গহাপেন্তো জানাপেন্তো ৱিয সহতি পৱত্ততীতি. ইমমেৱ কাযন্তি এত্থ সমূহত্থে এৱ কায-সদ্দো গব্ভাসযাদিট্ঠানেসু উপ্পজ্জনধম্মসমূহৱিসযত্তা, ইতৰে পন কাযূপলক্খিততায ‘‘কাযো’’তি ৱেদিতব্বা. উত্তানমেৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা.
ভাৰদ্ৱাজসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ঘোসিতসুত্তৱণ্ণনা
১২৯. ৰূপা চ মনাপাতি নীলাদিভেদা ৰূপধম্মা চ মনসা মনুঞ্ঞা পিযৰূপা সংৱিজ্জন্তি, ইদঞ্চ সুখৱেদনীযস্স ফস্সস্স সভাৱদস্সনত্থং. এৱং ‘‘ৰূপা চ মনাপা উপেক্খাৱেদনিযা’’তি এত্থাপি যথাৰহং ৱত্তব্বং. চক্খুৱিঞ্ঞাণ…পে… ফস্সন্তি ৱুত্তং. উপনিস্সযকোটিযা হি চক্খুৱিঞ্ঞাণসম্পযুত্তফস্সো সুখৱেদনীযো, ন সহজাতকোটিযা. তেনাহ – ‘‘একং ফস্সং পটিচ্চ জৱনৱসেন সুখৱেদনা উপ্পজ্জতী’’তি. সেসপদেসূতি ‘‘সংৱিজ্জতি খো, গহপতি, সোতধাতূ’’তি আগতেসু পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু.
তেৱীসতি ধাতুযো কথিতা ছন্নং দ্ৱাৰানং ৱসেন ৱিভজ্জগহণেন. ৱত্থুনিস্সিতন্তি হদযৱত্থুনিস্সিতং. পঞ্চদ্ৱাৰে ৱীসতি, মনোদ্ৱাৰে তিস্সো এৱং তেৱীসতি.
ঘোসিতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭-৮. হালিদ্দিকানিসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৩০-১৩১. তং ইত্থেতন্তি চক্খুনা যং ৰূপং দিট্ঠং, তং ইত্থন্তি অত্থো. তং সুখৱেদনিযন্তি তং সুখৱেদনায উপনিস্সযকোটিযা পচ্চযভূতং চক্খুৱিঞ্ঞাণঞ্চেৱ, যো চ যথাৰহং উপনিস্সযকোটিযা ৱা, অনন্তৰো চে অনন্তৰকোটিযা ৱা, সহজাতো চে সম্পযুত্তকোটিযা ৱা, সুখৱেদনায পচ্চযো ফস্সো. তং সুখৱেদনিযঞ্চ ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখৱেদনাতি যোজনা. এস নযো সব্বত্থ সব্বেসু সেসেসু সত্তসু ৱাৰেসু. মনোধাতুযেৱ ৱা সমানাতি অভিধম্মনযেন. সুত্তন্তনযেন পন সুঞ্ঞতট্ঠেন নিস্সত্তনিজ্জীৱট্ঠেন চ মনোধাতুসমঞ্ঞং লভতেৱ. অট্ঠমং উত্তানমেৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা.
হালিদ্দিকানিসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. লোহিচ্চসুত্তৱণ্ণনা
১৩২. তেপি মাণৱকাত্ৱেৱ ৱুত্তা, ন ব্ৰাহ্মণকুমাৰা এৱ. সেলেয্যকানীতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সিলিস্সনলঙ্ঘনকীড়নানি.
উপট্ঠানৱসেন ইভং হৰন্তীতি ইব্ভা, হত্থিগোপকা. তে পন নিহীনকুটুম্বস্স ভোগ্গং উপাদায গহপতিভাৱং উপাদায ‘‘গহপতিকা’’তিপি ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘গহপতিকা’’তি. কণ্হাতি কণ্হাভিজাতিকা. ৰট্ঠং ভৰন্তীতি যস্মিং ৰট্ঠে ৱসন্তি, তস্স ৰট্ঠস্স বলিং ভৰণেন, অত্তনো ৱা কুটুম্বস্স ভৰণেন ভৰতা. পৰিযাযন্তাতি পৰিতো সংচৰন্তা কীড়ন্তি.
সীলজেট্ঠকাতি সীলপ্পধানা. যে পুৰাণং সৰন্তি, তে সীলুত্তমা অহেসুং. দ্ৱাৰানি চক্খাদিদ্ৱাৰানি.
অপক্কমিত্ৱা অপেতা ৱিৰহিতা হুত্ৱা. ৱিসমানীতি ৱিগতসমানি দুচ্চৰিতসভাৱানি. নানাৱিধদণ্ডা নানাৱিধদণ্ডনিপাতা.
অনাহাৰকাতি কিঞ্চি অভুঞ্জনকা. পঙ্কো ৱিয পঙ্কো, মলং. দন্তপঙ্কো পুৰিমপদলোপেন পঙ্কোতি ৱুত্তোতি ‘‘পঙ্কো নাম দন্তমল’’ন্তি ৱুত্তং. অজেহি কাতব্বকানং অকোপেত্ৱা কৰণং সমাদানৱসেন ৱতং. এস নযো সেসেসুপি. কোহঞ্ঞং নাম অত্তনি ৱিজ্জমানদোসং পটিচ্ছাদেত্ৱা অসন্তগুণপকাসনাতি আহ – ‘‘পটিচ্ছন্ন…পে… কোহঞ্ঞঞ্চেৱা’’তি. পৰিক্খাৰভণ্ডকৱণ্ণাতি পৰিক্খাৰভণ্ডা কপ্পকাতি. তে চ খো অত্তনো জীৱিকত্থায আমিসকিঞ্জক্খস্স অত্তনিবন্ধনত্থায অমোচনত্থায কতা.
অখিলন্তি চেতোখিলৰহিতং ব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন. তেনাহ ‘‘মুদু অথদ্ধ’’ন্তি.
অধিমুত্তোতি অভিৰতিৱসেন যুত্তপযুত্তো. পৰিত্তচিত্তোতি পৰিতো খণ্ডিতচিত্তো. অপ্পমাণচিত্তোতি এত্থ ‘‘কো অয’’ন্তি পটিক্খিতুং সক্কুণেয্যচিত্তো.
লোহিচ্চসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ৱেৰহচ্চানিসুত্তৱণ্ণনা
১৩৩. ব্ৰাহ্মণিং ধম্মসৱনায চোদেন্তো মাণৱকো ‘‘যগ্ঘে’’তি অৱোচ. তেনাহ ‘‘যগ্ঘেতি চোদনত্থে নিপাতো’’তি.
ৱেৰহচ্চানিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
গহপতিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.