১২. লোককামগুণৱগ্গো
১-২. পঠমমাৰপাসসুত্তাদিৱণ্ণনা
১১৪-১১৫. আৱসতি এত্থ কিলেসমাৰোতি আৱাসো. কামগুণঅজ্ঝত্তিকবাহিৰানি আযতনানি. কিলেসমাৰস্স আৱাসং গতো ৱসং গতো. তিৱিধস্সাতি পপঞ্চসঞ্ঞাসঙ্খাতস্স তিৱিধস্সপি মাৰস্স. ততো এৱ দেৱপুত্তমাৰস্সপি ৱসং গতোতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং.
পঠমমাৰপাসসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. লোকন্তগমনসুত্তৱণ্ণনা
১১৬. লোকিযন্তি এত্থ সত্তকাযভূতগামাদীতি লোকো, চক্কৱাড়ো. সঙ্খাৰো পন লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো. অন্তন্তি ওসানং. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সংসন্দিত্ৱাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিযা সমানেত্ৱা অৱিৰোধেত্ৱা. থোমেস্সামীতি পসংসিস্সামি.
এৱংসম্পত্তিকন্তি এৱংসম্পজ্জনকং এৱংপস্সিতব্বং ইদং মম অজ্ঝেসনং. তেনাহ ‘‘ঈদিসন্তি অত্থো’’তি. জানং জানাতীতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন জানিতব্বং জানাতি এৱ. ন হি পদেসঞ্ঞাণে ঠিতো জানিতব্বং সব্বং জানাতি. উক্কট্ঠনিদ্দেসেন হি অৱিসেসগ্গহণেন চ ‘‘জান’’ন্তি ইমিনা নিৰৱসেসং ঞেয্যজাতং পৰিগ্গয্হতীতি তব্বিসযায জাননকিৰিযায সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৱ কৰণং ভৱিতুং যুত্তং. পকৰণৱসেন ‘‘ভগৱা’’তি পদসন্নিধানেন চ অযমত্থো ৱিভাৱেতব্বো. পস্সিতব্বমেৱ পস্সতীতি দিব্বচক্খু-পঞ্ঞাচক্খু-ধম্মচক্খু-বুদ্ধচক্খু-সমন্তচক্খু-সঙ্খাতেহি ঞাণচক্খূহি পস্সিতব্বং পস্সতি এৱ. অথ ৱা জানং জানাতীতি যথা অঞ্ঞে সৱিপল্লাসা কামৰূপপৰিঞ্ঞাৱাদিনো জানন্তাপি ৱিপল্লাসৱসেন জানন্তি, ন এৱং ভগৱা. ভগৱা পন পহীনৱিপল্লাসত্তা জানন্তো জানাতি এৱ, দিট্ঠিদস্সনস্স অভাৱা পস্সন্তো পস্সতি এৱাতি অত্থো.
দস্সনপৰিণাযকট্ঠেনাতি যথা চক্খু সত্তানং দস্সনত্থং পৰিণেতি সাধেতি, এৱং লোকস্স যাথাৱদস্সনসাধনতোপি দস্সনকিচ্চপৰিণাযকট্ঠেন চক্খুভূতো, পঞ্ঞাচক্খুমযত্তা ৱা সযম্ভূঞাণেন পঞ্ঞাচক্খুং ভূতো পত্তোতি ৱা চক্খুভূতো. ঞাণভূতোতি এতস্স চ এৱমেৱ অত্থো দট্ঠব্বো. ধম্মা ৱা বোধিপক্খিযা, তেহি উপ্পন্নত্তা লোকস্স চ তদুপ্পাদনতো অনঞ্ঞসাধাৰণং ৱা ধম্মং পত্তো অধিগতোতি ধম্মভূতো. ‘‘ব্ৰহ্মা’’ৱুচ্চতি সেট্ঠট্ঠেন মগ্গঞাণং, তেন উপ্পন্নত্তা লোকস্স চ তদুপ্পাদনতো তঞ্চ সযম্ভূঞাণেন পত্তোতি ব্ৰহ্মভূতো. চতুসচ্চধম্মং ৱদতীতি ৱত্তা. চিৰং সচ্চপটিৱেধং পৱত্তেন্তো ৱদতীতি পৱত্তা. অত্থং নীহৰিত্ৱাতি দুক্খাদিঅত্থং উদ্ধৰিত্ৱা. পৰমত্থং ৱা নিব্বানং পাপযিতা. অমতসচ্ছিকিৰিযং সত্তেসু উপ্পাদেন্তো অমতং দদাতীতি অমতস্স দাতা. বোধিপক্খিযধম্মানং তদাযত্তভাৱতো ধম্মস্সামী. পুনপ্পুনং যাচাপেন্তো ভাৰিযং কৰোন্তো গৰুং কৰোতি নাম, তথা দুৱিঞ্ঞেয্যং কত্ৱা কথেন্তোপি.
চক্খুনা ৱিজ্জমানেন লোকসঞ্ঞী হোতি, ন তস্মিং অসতি. ন হি অজ্ঝত্তিকাযতনৱিৰহেন লোকসমঞ্ঞা অত্থি. তেনাহ ‘‘চক্খুঞ্হি লোকো’’তিআদি. অপ্পহীনদিট্ঠীতি অসমূহতসক্কাযদিট্ঠিকো ঘনৱিনিব্ভোগং কাতুং অসক্কোন্তো সমুদাযং ৱিয অৱযৱং ‘‘লোকো’’তি সঞ্জানাতি চেৱ মঞ্ঞতি চ. তথাতি ইমিনা ‘‘লোকোতি সঞ্জানাতি চেৱ মঞ্ঞতি চা’’তি পদত্তযং আকড্ঢতি. তস্সাতি পুথুজ্জনস্স, চক্কৱাড়লোকস্স ৱা. চক্খাদিমেৱ হি সহোকাসেন ‘‘চক্কৱাড়ো’’তি পুথুজ্জনো সঞ্জানাতি. গমনেনাতি পদসা গমনেন. ন সক্কা তেসং অনন্তত্তা. লুজ্জনট্ঠেনাতি অভিসঙ্খাৰলোকৱসেন লোকস্স অন্তং দস্সেতুং ৱুত্তং. তস্স অন্তো নাম নিব্বানং. তং পত্তুং সক্কা সম্মাপটিপত্তিযা পত্তব্বত্তা. চক্কৱাড়লোকস্স পন অন্তো নাম, নত্থি তস্স গমনেন অপ্পত্তব্বত্তা.
ইমেহি পদেহীতি ইমেহি ৱাক্যৱিভাগেহি পদেহি. তানি পন অক্খৰসমুদাযলক্খণানীতি আহ ‘‘অক্খৰসম্পিণ্ডনেহী’’তি. পাটিযেক্কঅক্খৰেহীতি তস্মিং তস্মিং পদে পটিনিযতসন্নিৱেসেহি ৱিসুং ৱিসুং চিত্তেন গয্হমানেহি অক্খৰেহীতি অত্থো.
গমনট্ঠেন ‘‘পণ্ডা’’ ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, তায ইতো গতো পত্তোতি পণ্ডিতো, পঞ্ঞৱা. মহাপঞ্ঞতা নাম পটিসম্ভিদাৱসেন ৱেদিতব্বাতি আহ ‘‘মহন্তে অত্থে’’তিআদি. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং পঠমৱিকপ্পে, দুতিযৱিকপ্পে পন পচ্চামসনন্তি আহ ‘‘তং ব্যাকত’’ন্তি.
লোকন্তগমনসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. কামগুণসুত্তৱণ্ণনা
১১৭. চেতসোতি কৰণে সামিৱচনং. চিত্তেন সংফুসনং নাম অনুভৱোতি আহ ‘‘চিত্তেন অনুভূতপুব্বা’’তি. উতুত্তযানুৰূপতাৱসেন পাসাদত্তযং, তং ৱসেন তিৱিধনাটকভেদো. মনোৰম্মতামত্তেন কামগুণং কত্ৱা দস্সিতং, ন কামৱসেন. ন হি অভিনিক্খমনতো উদ্ধং বোধিসত্তস্স কামৱিতক্কা ভূতপুব্বা. তেনাহ মাৰো পাপিমা –
‘‘সত্ত ৱস্সানি ভগৱন্তং, অনুবন্ধিং পদাপদং;
ওতাৰং নাধিগচ্ছিস্সং, সম্বুদ্ধস্স সতীমতো’’তি. (সু. নি. ৪৪৮);
মেত্তেয্যো নামাতিআদি অনাগতাৰম্মণদস্সনমত্তং, ন বোধিসত্তস্স এৱং উপ্পজ্জতীতি. অত্তা পিযাযিতব্বৰূপো এতস্সাতি অত্তৰূপো, উত্তৰপদে পুৰিমপদলোপেনাতি ‘‘অত্তনো হিতকামজাতিকেনা’’তি অত্থো ৱুত্তো. অত্তৰূপেনাতি ৱা পীতিসোমনস্সেহি গহিতসভাৱেন তুট্ঠপহট্ঠেন উদগ্গুদগ্গেন. অপ্পমাদোতি অপ্পমজ্জনং কুসলধম্মেসু অখণ্ডকাৰিতাতি আহ ‘‘সাতচ্চকিৰিযা’’তি. অৱোস্সগ্গোতি চিত্তস্স কামগুণেসু অৱোস্সজ্জনং পক্খন্দিতুং অপ্পদানং. পুৰিমো ৱিকপ্পো কুসলানং ধম্মানং কৰণৱসেন দস্সিতো, পচ্ছিমো অকুসলানং অকৰণৱসেন. দ্ৱে ধম্মাতি অপ্পমাদো সতীতি দ্ৱে ধম্মা. অপ্পমাদো সতি চ তথা পৱত্তা চত্তাৰো কুসলধম্মক্খন্ধা ৱেদিতব্বা. কত্তব্বাতি পৱত্তেতব্বা.
তস্মিং আযতনেতি তস্মিং নিব্বানসঞ্ঞিতে কাৰণে পটিৱেধে. তং কাৰণন্তি ছন্নং আযতনানং কাৰণং. সড়াযতনং নিৰুজ্ঝতি এত্থাতি সড়াযতননিৰোধো ৱুচ্চতি নিব্বানং. তেনাহ ‘‘নিব্বানং. তং সন্ধাযা’’তিআদি. নিব্বানস্মিন্তি নিব্বানম্হি.
কামগুণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫-৬. সক্কপঞ্হসুত্তাদিৱণ্ণনা
১১৮-১১৯. দিট্ঠেতি পচ্চক্খভূতে. ধম্মেতি উপাদানক্খন্ধধম্মে. তত্থ হি অত্তাতি ভৱতি সঞ্ঞা দিট্ঠি চাতি অত্তভাৱসঞ্ঞা. তেনাহ – ‘‘দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে’’তি. ‘‘তন্নিস্সিত’’ন্তি এত্থ তং-সদ্দেন হেট্ঠা অভিনন্দনাদিপৰিযাযেন ৱুত্তা তণ্হা পচ্চামট্ঠাতি আহ – ‘‘তণ্হানিস্সিত’’ন্তি. তং উপাদানং এতস্সাতি তদুপাদানং. তেনাহ – ‘‘তংগহণ’’ন্তিআদি. তণ্হুপাদানসঙ্খাতং গহণং এতস্সাতি তংগহণং. ছট্ঠং উত্তানমেৱ পঞ্চমে ৱুত্তনযত্তা.
সক্কপঞ্হসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সাৰিপুত্তসদ্ধিৱিহাৰিকসুত্তৱণ্ণনা
১২০. ঘটেস্সতীতি পুব্বেনাপৰং ঘটিতং সম্বন্ধং কৰিস্সতি. ৱিচ্ছেদন্তি ব্ৰহ্মচৰিযস্স ৱিৰোধিপচ্চযসমুপ্পত্তিযা উচ্ছেদং.
৮. ৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনা
১২১. যে ধম্মা সম্মদেৱ ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিমুত্তিযা অৰহত্তস্স সচ্ছিকিৰিযায সংৱত্তন্তি, তে সদ্ধাদযো সম্ভাৰা ৱিমুত্তিপৰিপাচনিযাতি অধিপ্পেতা. পৰিপাচেন্তীতি পৰিপাকং পৰিণামং গমেন্তি. ধম্মাতি কাৰণভূতা ধম্মা. ৱিসুদ্ধিকাৰণৱসেনাতি ৱিসুদ্ধিকাৰণতাৱসেন, সা পন সদ্ধিন্দ্ৰিযাদীনং কাৰণতো ৱিসুদ্ধি. যথা নাম জাতিসম্পন্নস্স খত্তিযকুমাৰস্স ৱিপক্খৱিগমেন পক্খসঙ্গহেন পৱত্তিট্ঠানসম্পত্তিযা চ পৰিসুদ্ধি হোতি, এৱমেৱং দট্ঠব্বাতি দস্সেন্তো ‘‘ৱুত্তং হেত’’ন্তিআদিমাহ.
অস্সদ্ধাদযোপি পুগ্গলা সদ্ধাদীনং যাৱদেৱ পৰিহানায হোন্তি, সদ্ধাদযো পাৰিপূৰিযাৱ, তথা পসাদনিযসুত্তন্তাদিপচ্চৱেক্খণা, পসাদনিযসুত্তন্তা নাম সম্পসাদনীযসুত্তাদযো. সম্মপ্পধানেতি সম্মপ্পধানসুত্তন্তে. সতিপট্ঠানেতি চত্তাৰো সতিপট্ঠানে. ঝানৱিমোক্খেতি ঝানানি চেৱ ৱিমোক্খে চ উদ্দিস্স পৱত্তসুত্তন্তে. গম্ভীৰঞাণচৰিযেতি খন্ধাযতনধাতুপটিচ্চসমুপ্পাদপটিসংযুত্তসুত্তন্তে.
কল্যাণমিত্ততাদযোতি কল্যাণমিত্ততা সীলসংৱৰো অভিসল্লেখকথা ৱীৰিযাৰম্ভো নিব্বেধিকপঞ্ঞাতি ইমে কল্যাণমিত্তাদযো পঞ্চ ধম্মা, যে ‘‘ইধ, মেঘিয, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতী’’তিআদিনা উদানে (উদা. ৩১) কথিতা. লোকং ৱোলোকেন্তস্সাতি আযস্মতো ৰাহুলস্স তাসঞ্চ দেৱতানং ইন্দ্ৰিযপৰিপাকং পস্সন্তস্স. ততো যেন অন্ধৱনং, তত্থ দিৱাৱিহাৰায মহাসমাগমো ভৱিস্সতীতি. তথা হি ৱক্খতি ‘‘এত্তকাতি গণনাৱসেন পৰিচ্ছেদো নত্থী’’তি.
ৰুক্খপব্বতনিস্সিতা ভূমট্ঠকা, আকাসচাৰিৱিমানৱাসিনো অন্তলিক্খট্ঠকা. ধম্মচক্খুন্তি ৱেদিতব্বানি চতুসচ্চধম্মানং দস্সনট্ঠেন.
ৰাহুলোৱাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
লোককামগুণৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.