১০. সড়ৱগ্গো
১. অদন্তঅগুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৯৪. অদমিতাতি দমং নিব্বিসেৱনভাৱং অনীতা. অগোপিতাতি সতিসঙ্খাতায ৱতিযা ন ৰক্খিতা. অপিহিতাতি সতিকৱাটেন ন পিহিতা. চতূহিপি পদেহি ইন্দ্ৰিযানং অনাৱৰণমেৱাহ. অধিকং ৱহন্তীতি অধিৱাহা, দুক্খস্স অধিৱাহা দুক্খাধিৱাহা. নিৰযেসু উপ্পজ্জনকং নেৰযিকং. আদি-সদ্দেন সেসপাড়িং সঙ্গণ্হাতি.
সড়েৱাতি ছ-কাৰস্স স-কাৰো, ড়-কাৰো পদসন্ধিকৰো. যত্থাতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং. অনৱস্সুতা অতিন্তাতি ৰাগেন অতেমিতা.
অস্সাদিতন্তি অস্সাদং ইতং উপগতং. তেনাহ ‘‘অস্সাদৱন্ত’’ন্তি. সুখদুক্খন্তি ইট্ঠানিট্ঠং. অন্ৱযতীতি অন্ৱযো, হেতু. ফস্সোতি অন্ৱযো এতস্সাতি ফস্সন্ৱযন্তি আহ – ‘‘ফস্সহেতুক’’ন্তি. ‘‘অৱিৰুদ্ধ’’ইতি ৱিভত্তিলোপেন নিদ্দেসো.
পপঞ্চসঞ্ঞাতি তণ্হাদিসমধূপসংহতসঞ্ঞা. তেনাহ ‘‘কিলেসসঞ্ঞায পপঞ্চসঞ্ঞা নাম হুত্ৱা’’তি. পপঞ্চসঞ্ঞা এতেসং অত্থীতি পপঞ্চসঞ্ঞা, ইতৰীতৰা নৰা. পপঞ্চযন্তাতি সংসাৰে পপঞ্চং চিৰাযনং কৰোন্তা. সঞ্ঞিনোতি গেহস্সিতসঞ্ঞায সঞ্ঞাৱন্তো. মনোমযং ৱিতক্কন্তি কেৱলং মনসা সম্ভাৱিতং মিচ্ছাৱিতক্কং. ইৰীযতীতি ইৰিযং পটিপত্তিং ইৰীযতি পটিপজ্জতি.
সুট্ঠু ভাৱিতোতি সুট্ঠুভাৱং সুভাৱনং ইতো ভাৱিতভাৱিতো. ফুট্ঠস্স চিত্তন্তি তেন যথাৱুত্তফস্সেন ফুট্ঠং অস্স চিত্তং. ন ৱিকম্পতে ক্ৱচীতি কিস্মিঞ্চি ইট্ঠানিট্ঠাৰম্মণে ন কম্পতি. পাৰগাতি পাৰগামিনো ভৱথ.
অদন্তঅগুত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. মালুক্যপুত্তসুত্তৱণ্ণনা
৯৫. অপসাদেতীতি তজ্জেতি. উস্সাদেতীতি উক্কংসেতি. অযং কিৰ থেৰো মালুক্যপুত্তো. পমজ্জিত্ৱাতি যোনিসোমনসিকাৰস্স অননুযুজ্জনেন পমজ্জিত্ৱা.
যত্ৰাতি পচ্চত্তং ৱচনালঙ্কাৰে. নামাতি অসম্ভাৱনে অপসাদনপক্খে, উস্সাদনপক্খে পন সম্ভাৱনে. কিং জাতন্তি কিং তেন মহল্লকভাৱেন জাতন্তি মহল্লকভাৱং তিণাযপি অমঞ্ঞমানো ৱদতি. তেনাহ ‘‘যদি…পে… অনুগ্গণ্হন্তো’’তি. অনুগ্গণ্হন্তোতি অচিন্তেন্তো. মাদিসানং ভগৱতো ওৱাদো উপকাৰাৱহোতি এতৰহি ওৱাদঞ্চ পসংসন্তো.
‘‘অদিট্ঠা অদিট্ঠপুব্বা’’তিআদিনা পৰিকপ্পৱসেন ৱুত্তনিদস্সনং ‘‘যথা এতেসু ছন্দাদযো ন হোন্তি, এৱমিতৰেসুপি পৰিঞ্ঞাতেসূ’’তি নযপটিপজ্জনত্থং, তেসম্পি ইমেহি সমানেতব্বত্তা. তেন ৱুত্তং ‘‘সুপিনকূপমা কামা’’তি (ম. নি. ১.২৩৪; ২.৪৬; পাচি. ৪১৭; চূড়ৱ. ৬৫).
চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিট্ঠে দিট্ঠমত্তন্তি চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স ৰূপাযতনং যত্তকো গহণাকাৰো, তত্তকং. কিত্তকং পমাণন্তি অত্তসংৱেদিযং পৰস্স ন দিসিতব্বং, কপ্পনামত্তং ৰূপং. তেনাহ ‘‘চক্খুৱিঞ্ঞাণং হী’’তিআদি. ৰূপেতি ৰূপাযতনে. ৰূপমত্তমেৱাতি নীলাদিভেদং ৰূপাযতনমত্তং, ন নীলাদি. ৱিসেসনিৱত্তনত্থো হি অযং মত্ত-সদ্দো. যদি এৱং, এৱ-কাৰো কিমত্থিযো? চক্খুৱিঞ্ঞাণঞ্হি ৰূপাযতনে লব্ভমানম্পি নীলাদিৱিসেসং ‘‘ইদং নীলং নাম, ইদং পীতং নামা’’তি ন গণ্হাতি. কুতো নিচ্চানিচ্চাদিসভাৱত্থন্তি সংহিতস্সপি নিৱত্তনত্থং এৱকাৰগ্গহণং. তেনাহ ‘‘ন নিচ্চাদিসভাৱ’’ন্তি. সেসৱিঞ্ঞাণেহিপীতি জৱনৱিঞ্ঞাণেহিপি.
দিট্ঠং নাম চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৰূপাযতনস্স দস্সনন্তি কত্ৱা. তেনাহ ‘‘ৰূপে ৰূপৱিজানন’’ন্তি. চক্খুৱিঞ্ঞাণমত্তমেৱাতি যত্তকং চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৰূপাযতনে গহণমত্তং, তংমত্তমেৱ মে সব্বং চিত্তং ভৱিস্সতীতি অত্থো. ‘‘ৰাগাদিৰহেনা’’তি ৱা পাঠো. দিট্ঠং নাম পদত্থতো চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিট্ঠং ৰূপং. তত্থেৱাতি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিট্ঠমত্তে ৰূপে. চিত্তত্তযং দিট্ঠমত্তং নাম চক্খুৱিঞ্ঞাণং ৱিয ৰাগাদিৱিৰহেন পৱত্তনতো. তেনাহ ‘‘যথা ত’’ন্তি আদি.
মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনেন ৱিঞ্ঞাতাৰম্মণং ৱিঞ্ঞাতন্তি অধিপ্পেতং ৰাগাদিৱিৰহেন ৱিঞ্ঞেয্যতো. তেনাহ ‘‘যথা আৱজ্জনেনা’’তিআদি.
তদাতি তস্মিং কালে, ন ততো পট্ঠাযাতি অযমেত্থ অত্থোতি দস্সেতি. ‘‘দিট্ঠমত্ত’’ন্তিআদিনা যেসং ৰাগাদীনং নিৱত্তনং অধিপ্পেতং, তে ‘‘তেনা’’তি এত্থ ত-সদ্দেন পচ্চামসীযন্তীতি ‘‘তেন ৰাগেন ৱা ৰত্তো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি ৱিসযে ভুম্মং, ৱিসযভাৱো চ ৱিসযিনা সম্বন্ধৱসেন ইচ্ছিতব্বোতি ৱুত্তং ‘‘পটিবদ্ধো’’তিআদি.
সতীতি ৰূপস্স যথাসভাৱসল্লক্খণা সতি মুট্ঠা পিযনিমিত্তমনসিকাৰেন অনুপ্পজ্জনতো ন দিস্সতি নপ্পৱত্ততি. অজ্ঝোসাতি অজ্ঝোসায. গিলিত্ৱা পৰিনিট্ঠপেত্ৱা অত্তনিযকৰণেন.
অভিজ্ঝা চ ৱিহেসা চাতি কৰণত্থে পচ্চত্তৱচনন্তি আহ – ‘‘অভিজ্ঝায চ ৱিহেসায চা’’তি. অত্থৱসেন ৱিভত্তিপৰিণামোতি আহ – ‘‘অভিজ্ঝাৱিহেসাহী’’তি. আচিনন্তস্সাতি ৱড্ঢেন্তস্স. পটিস্সতোতি পতিস্সতো সব্বত্থ সতিযা যুত্তো. সেৱতো চাপীতি এত্থ চ-সদ্দো অপি-সদ্দো চ নিপাতমত্তন্তি ‘‘সেৱন্তস্স’’ইচ্চেৱ অত্থো ৱুত্তো.
মালুক্যপুত্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. পৰিহানসুত্তৱণ্ণনা
৯৬. পৰিহানসভাৱন্তি অনৱজ্জধম্মেহি পৰিহাযনসভাৱং. অভিভৱিতানীতি অভিভূতানি নিব্বিসেৱনভাৱাকাৰেন. সৰসঙ্কপ্পাতি তস্মিং তস্মিং ৱিসযে অনৱট্ঠিতভাৱেন সঙ্কপ্পা. সংযোজনিযাতি সংযোজেতব্বা. সংযোজনানঞ্হি পুনপ্পুনং উপ্পত্তিযা ওকাসং দেন্তো কিলেসজাতং অধিৱাসেতি নাম. কিলেসো এৱ কিলেসজাতং. আৰম্মণং পন চিত্তে কৰোন্তো অধিৱাসেতি নাম. ছন্দৰাগপ্পহানেন ন পজহতি আৰম্মণং, কিলেসং পন অনুপ্পত্তিধম্মতাপাদনেন এৱ. অভিভৱিতং আযতনন্তি কথিতং অধিৱাসনাদিনা. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পৰিহানধম্মো হোতী’’তি ধম্মং পুচ্ছিত্ৱা তং ৱিভজন্তেন ভগৱতা ‘‘তঞ্চে ভিক্খু অধিৱাসেতী’’তিআদিনা পুগ্গলেন পুগ্গলাধিট্ঠানেন ধম্মো দস্সিতো.
পৰিহানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. পমাদৱিহাৰীসুত্তৱণ্ণনা
৯৭. ন পিদহিত্ৱা চক্খুন্দ্ৰিযং ন পিদহিত্ৱা সঞ্ছাদিত্ৱা ঠিতস্স. ব্যাসিঞ্চতীতি কিলেসেহি ৱিসেসেন আসিঞ্চতি. কিলেসতিন্তন্তি কিলেসেহি অৱস্সুতং. দুব্বলপীতি তৰুণা ন বলপ্পত্তা. বলৱপীতি উব্বেগা ফৰণপ্পত্তা চ পীতি. দৰথপ্পস্সদ্ধীতি কাযচিত্তদৰথৱূপসমলক্খণা পস্সদ্ধি. ন উপ্পজ্জন্তি পচ্চযপৰম্পৰায অসিদ্ধত্তা. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পমাদৱিহাৰী হোতী’’তিআদিনা পুগ্গলং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পামোজ্জং ন হোতি, পামোজ্জং জাযতী’’তিআদিনা চ, ধম্মেন ‘‘পমাদৱিহাৰী অপ্পমাদৱিহাৰী’’তি চ পুগ্গলো দস্সিতো.
পমাদৱিহাৰীসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সংৱৰসুত্তৱণ্ণনা
৯৮. ইদন্তি ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অসংৱৰো’’তি? ইদং ৱচনং. পহাতব্বধম্মক্খানৱসেনাতি পহাতব্বধম্মস্সেৱ কথনং ৱুত্তং. ‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অসংৱৰো হোতী’’তি ধম্মং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, চক্খুৱিঞ্ঞেয্যা ৰূপা’’তিআদিনা ধম্মোৱ ৱিভত্তো.
সংৱৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা
৯৯. চিত্তেকগ্গতাযাতি সমথৱসেন চিত্তেকগ্গতায. পৰিহাযমানেতি তস্স অলাভেন পৰিহাযমানে. কম্মট্ঠানন্তি ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং, সমথমেৱ ৱা.
৭. পটিসল্লানসুত্তৱণ্ণনা
১০০. কম্মট্ঠানন্তি সমথৱিপস্সনাকম্মট্ঠানং.
৮-৯. পঠমনতুম্হাকংসুত্তাদিৱণ্ণনা
১০১-১০২. উপমং পৰিৱাৰেত্ৱাতি উপমং পৰিহৰিত্ৱা. সুদ্ধিকৱসেনাতি উপমায ৱিনা কেৱলমেৱ.
১০. উদকসুত্তৱণ্ণনা
১০৩. উদকোতি তস্স নামং. ৱেদং ঞাণং. সব্বং জিতৱাতি সব্বজি. অৱখতন্তি নিখতং. উচ্ছাদনধম্মোতি উচ্ছাদেতব্বসভাৱো. পৰিমদ্দনধম্মোতি পৰিমদ্দিতব্বসভাৱো. পৰিহতোতি পৰিহৰিতো. ওদনকুম্মাসূপচযুচ্ছাদনপৰিমদ্দনপদেহীতি ৱত্তব্বং. উচ্ছাদনং ৱা পৰিমদ্দনমত্তমেৱাতি কত্ৱা ন গহিতং.
উদকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সড়ৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
দুতিযো পণ্ণাসকো.