৯. থেৰৱগ্গো

১. আনন্দসুত্তৱণ্ণনা

৮৩. পটিচ্চাতি নিস্সযং কত্ৱা. ‘‘এসোহমস্মী’’তি দিট্ঠিগ্গাহো, ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তি মানগ্গাহো চ তণ্হাৱসেনেৱ হোন্তীতি তণ্হাপি তথাপৱত্তিযা পচ্চযভূতা তথাপৱত্তি এৱাতি ৱুত্তং ‘‘অস্মীতি এৱং পৱত্তং তণ্হামানদিট্ঠিপপঞ্চত্তযং হোতী’’তি. দহৰসদ্দো বালদাৰকেপি পৱত্ততীতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘যুৱা’’তি ৱুত্তং. যুৱাপি একো অমণ্ডনসীলোতি ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘মণ্ডনকজাতিকো’’তি ৱুত্তং. তেন মুখনিমিত্তপচ্চৱেক্খণস্স সব্ভাৱং দস্সেতি. তন্তি আদাসমণ্ডলং ওলোকযতো. পৰম্মুখং হুত্ৱা পঞ্ঞাযেয্যাতি যদি পুৰত্থিমদিসাভিমুখং হুত্ৱা ঠিতং, মুখনিমিত্তম্পি পুৰত্থিমদিসাভিমুখমেৱ হুত্ৱা পঞ্ঞাযেয্যাতি অত্থো. যদিপি পৰস্স সদিসস্স মুখং ভৱেয্য, তথাপি কাচি অসদিসতা ভৱেয্যাতি ৱুত্তং ‘‘ৱণ্ণাদীহি অসদিসং হুত্ৱা পঞ্ঞাযেয্যা’’তি. নিভাসৰূপন্তি পটিভাসৰূপং. নিভাসৰূপং তাৱ কংসাদিমযে পভস্সৰে মণ্ডলে পঞ্ঞাযতু, উদকে পন কথন্তি ‘‘কেন কাৰণেনা’’তি পুচ্ছতি. ইতৰো ‘‘মহাভূতানং ৱিসুদ্ধতাযা’’তি ৱদন্তো তত্থাপি যথালদ্ধপভস্সৰভাৱেনেৱাতি দস্সেতি. এত্থ চ মণ্ডনজাতিকো পুৰিসো ৱিয পুথুজ্জনো, আদাসতলাদযো ৱিয পঞ্চক্খন্ধা, মুখনিমিত্তং ৱিয ‘‘অস্মী’’তি গহণং, মুখনিমিত্তং উপাদায দিস্সমানৰূপাদি ৱিয ‘‘অস্মী’’তি সতি ‘‘অহমস্মী’’তি ‘‘পৰোস্মী’’তিআদযো গাহৱিসেসা. অভিসমেতোতি অভিসমিতো, অযমেৱ ৱা পাঠো.

আনন্দসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. তিস্সসুত্তৱণ্ণনা

৮৪. মধুৰকং ৱুচ্চতি কাযে ৱিভাৰন্তি আহ – ‘‘মধুৰকজাতো ৱিযাতি সঞ্জাতগৰুভাৱো ৱিযা’’তি. গৰুভাৱে সতি লহুতা অনোকাসাৱ, তথা মুদুতা কম্মঞ্ঞতা চাতি ৱুত্তং ‘‘অকম্মঞ্ঞো’’তি. ‘‘কাযে’’তি আনেত্ৱা ৱত্তব্বং. ন পক্খাযন্তীতি পকাসা হুত্ৱা ন খাযন্তি. তেনাহ ‘‘ন পাকটা হোন্তী’’তি. উপট্ঠহন্তীতি উপতিট্ঠন্তি. ন দিস্সতীতি গহণং ন গচ্ছতি. মহাৱিচিকিচ্ছাতি অট্ঠৱত্থুকা সোড়সৱত্থুকা চ ৱিমতি. ন হি উপ্পজ্জতি পৰিপক্ককুসলমূলত্তা.

কামানমেতং অধিৱচনন্তি পদং উদ্ধৰিত্ৱা যেন অধিপ্পাযেন ভগৱতা নিন্নং পল্ললং কামানং নিদস্সনভাৱেন আভতং, তং অধিপ্পাযং ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৱুত্তং.

তিস্সসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. যমকসুত্তৱণ্ণনা

৮৫. দিট্ঠি এৱ দিট্ঠিগতং ‘‘গূথগতং মুত্তগত’’ন্তি (ম. নি. ২.১১৯; অ. নি. ৯.১১) যথা. দিট্ঠিগতং নাম জাতং খন্ধৱিনিমুত্তস্স সত্তস্স গহিতত্তা.

কুপিতেতি দিট্ঠিসঙ্খাতৰোগেন কুপিতে. পগ্গয্হাতি তেসং ভিক্খূনং সন্তিকে ৱিয থেৰস্স সাৰিপুত্তস্স সম্মুখা অত্তনো লদ্ধিং পগ্গয্হ ‘‘এৱং খ্ৱাহ’’ন্তি এৱং নিচ্ছযেন ৱত্তুং অসক্কোন্তো.

অনুযোগৱত্তং নাম যেন যুত্তো, তস্স অত্তনো গাহং নিজ্ঝানক্খন্তিযাৱ যাথাৱতো পৱেদনং. থেৰস্স অনুযোগে ভুম্মন্তি ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, আৱুসো যমকা’’তিআদিনা থেৰেন কথিতপুচ্ছায ভুম্মনিদ্দেসো. সচে তং আৱুসোতি ইদন্তি ‘‘সচে তং, আৱুসো’’তি এৱমাদিকং ইদং ৱচনং. এতন্তি যমকত্থেৰং. অঞ্ঞন্তি অৰহত্তং. ৱত্তব্বাকাৰেন ৱদন্তো অত্থতো অৰহত্তং ব্যাকৰোন্তো নাম হোতীতি অধিপ্পাযেন ৱদতি.

এতস্স পঠমমগ্গস্সাতি এতস্স ইদানিযেৱ তিপৰিৱট্টদেসনাৱসানে তযা অধিগতস্স পঠমমগ্গস্স. চতূহি যোগেহীতি অত্ততো পিযতো উদাসিনতো ৱেৰিতোতি চতূহিপি উপ্পজ্জনঅনত্থযোগেহি.

উপেতীতি তণ্হুপযদিট্ঠুপযেহি উপাদিযতি তণ্হাদিট্ঠিৱত্থুং পপ্পোতি. উপাদিযতীতি দড়্হগ্গাহং গণ্হাতি. অধিতিট্ঠতীতি অভিনিৱিস্স তিট্ঠতি. কিন্তি? ‘‘অত্তা মে’’তি. পচ্চত্থিকা মে এতেতি এতে ৰূপৱেদনাদযো পঞ্চুপাদানক্খন্ধা ময্হং পচ্চত্থিকা অনত্থাৱহত্তাতি ৱিপস্সনাঞাণেন ঞত্ৱা. ৱিপস্সনায যোজেত্ৱাতি ৱিপস্সনায খন্ধে যোজেত্ৱা.

যমকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অনুৰাধসুত্তৱণ্ণনা

৮৬. তস্সেৱ ৱিহাৰস্সাতি মহাৱনে যস্মিং ৱিহাৰে ভগৱা ৱিহৰতি, তস্সেৱ ৱিহাৰস্স. ইমেতি অঞ্ঞতিত্থিযা. যস্মা অযং থেৰো ঠপনীযং পঞ্হং ঠপনীযভাৱেন ন ঠপেসি, তস্মা. অঞ্ঞতিত্থিযা…পে… এতদৱোচুং. তেনাহ ‘‘একদেসেন সাসনসমযং জানন্তা’’তি.

গহিতমেৱ হোতি ততো পগেৱ সিদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘তস্স মূলত্তা’’তি. এৱন্তি ‘‘দুক্খঞ্চেৱ পঞ্ঞপেমি, দুক্খস্স চ নিৰোধ’’ন্তি এৱং. ৱট্টৱিৱট্টমেৱাতি পঞ্চন্নং পন খন্ধানং সমনুপস্সনায ৱসেন ৱট্টং, ‘‘এৱং পস্স’’ন্তিআদিনা ৱিৱট্টং কথিতমেৱ.

অনুৰাধসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ৱক্কলিসুত্তৱণ্ণনা

৮৭. নগৰমজ্ঝে মহাআবাধো উপ্পজ্জীতি নগৰমজ্ঝেন আগচ্ছন্তো কম্মসমুট্ঠানো মহন্তো আবাধো উপ্পজ্জতি. সমন্ততো অধোসীতি সব্বভাগেন পৰিপ্ফন্দি. ইৰিযাপথং যাপেতুন্তি সযননিসজ্জাদিভেদং ইৰিযাপথং পৱত্তেতুং. নিৱত্তন্তীতি ওসক্কন্তি, পৰিহাযন্তীতি অত্থো. অধিগচ্ছন্তীতি ৱড্ঢন্তি. সত্থু গুণসৰীৰং নাম নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মাধিগমমূলন্তি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘নৱৱিধো হি…পে… কাযো নামা’’তি, যথা সত্তানং কাযো পটিসন্ধিমূলকো.

কাড়সিলাযং কতৱিহাৰো কাড়সিলাৱিহাৰো. মগ্গৱিমোক্খত্থাযাতি অগ্গমগ্গৱিমোক্খাধিগমায. দেৱতাতি সুদ্ধাৱাসদেৱতা. অলামকং নাম পুথুজ্জনকালকিৰিযায অভাৱতো. তেনাহ ‘‘থেৰো কিৰা’’তিআদি. একং দ্ৱে ঞাণানীতি একং দ্ৱে পচ্চৱেক্খণঞাণানি সভাৱতো অৱস্সং উপ্পজ্জন্তি, অযং ধম্মতা. মগ্গফলনিব্বানপচ্চৱেক্খণানি তংতংমগ্গৱুট্ঠানে উপ্পজ্জন্তি এৱ. একং দ্ৱেতি ৱচনং উপ্পন্নভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং.

ধূমাযনভাৱো ধূমাকাৰতা, তথা তিমিৰাযনভাৱো.

ৱক্কলিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অস্সজিসুত্তৱণ্ণনা

৮৮. পস্সম্ভিত্ৱাতি নিৰোধেত্ৱা. নো চ স্ৱাহন্তি নো চ সু অহং. পৰিহাযি কুপ্পধম্মত্তা. এতন্তি সমাধিমত্তসাৰং, সীলমত্তে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. কথং হোতীতি কথং অভিনন্দনা হোতি. দুক্খং পত্ৱাতি দুক্খুপ্পত্তিহেতু সুখং পত্থেতি ‘‘এৱং মে দুক্খপৰিড়াহো ন ভৱিস্সতী’’তি. যদগ্গেনাতি যেন ভাগেন. ‘‘দুক্খং পত্থেতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা তত্থ কাৰণমাহ ‘‘সুখৱিপৰিণামেন হী’’তিআদি. সুখৱিপৰিৱত্তে সুখৱিপৰিণামদুক্খং, তস্মা সুখং অভিনন্দন্তো অত্থতো দুক্খং অভিনন্দতি নাম.

অস্সজিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. খেমকসুত্তৱণ্ণনা

৮৯. অত্তনিযন্তি দিট্ঠিগতিকপৰিকপ্পিতস্স অত্তনো সন্তকং. তেনাহ ‘‘অত্তনো পৰিক্খাৰজাত’’ন্তি. তণ্হামানো অধিগতো অৰহত্তস্স অনধিগতত্তা, নো দিট্ঠিমানো অধিগতো, তথা কামৰাগব্যাপাদাপি. অনাগামী কিৰ খেমকত্থেৰো, ‘‘সকদাগামী’’তি কেচি ৱদন্তি. সন্ধাৱনিকাযাতি সঞ্চৰণেন. তেনাহ ‘‘পুনপ্পুনং গমনাগমনেনা’’তি. চতুক্খত্তুং গমনাগমনেনাতি চতুক্খত্তুং গমনেন চ আগমনেন চ. তেনাহ – ‘‘তং দিৱসং দ্ৱিযোজনং অদ্ধানং আহিণ্ডী’’তি. ঞত্ৱাতি অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা. থেৰোতি খেমকত্থেৰো.

ৰূপমেৱ অস্মীতি ৱদতীতি ৰূপক্খন্ধমেৱ ‘‘অস্মী’’তি গাহস্স ৱত্থুং কত্ৱা ৱদতি. অধিগতো তণ্হামানো.

অণুসহগতোতি অণুভাৱং গতো. তেনাহ ‘‘সুখুমো’’তি. তযো খাৰা ৱিয তিস্সো অনুপস্সনা চিত্তসংকিলেসস্স ৱিসোধনতো. সীলগন্ধাদীহি গুণগন্ধেহি.

কথেতুন্তি উদ্দেসৱসেন কথেতুং. পকাসেতুন্তি নিদ্দেসৱসেন তমত্থং পকাসেতুং. জানাপেতুন্তি কাৰণৱসেন জানাপেতুং. পতিট্ঠাপেতুন্তি কথাপেতুং. ৱিৱটং কাতুন্তি উদাহৰণং ৱণ্ণেত্ৱা পাকটং কাতুং. সুৱিভত্তং কাতুন্তি অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো সুট্ঠু, ৱিভত্তং কাতুং. উত্তানকং কাতুন্তি উপনযনিগমেহি তমত্থং ৱিভূতং কাতুং. অঞ্ঞেন নীহাৰেনাতি ৱিপস্সনাৱিমুত্তেন চিত্তাভিনীহাৰেন.

খেমকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ছন্নসুত্তৱণ্ণনা

৯০. মক্খীতি গুণমক্খনলক্খণেন মক্খেন সমন্নাগতো. পড়াসীতি যুগগ্গাহলক্খণেন পড়াসেন সমন্নাগতো. এতং অৱোচাতি ‘‘ওৱদন্তু মং…পে… পস্সেয্য’’ন্তি এতং অৱোচ.

থেৰন্তি ছন্নত্থেৰং. অত্তনো দুগ্গহণেন কঞ্চি উপাৰম্ভম্পি কৰেয্য. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং কিৰ নেসং অহোসী’’তিআদি. নিদ্দোসমেৱস্স কত্ৱাতি আদিতো অনুৰূপত্তমেৱ কত্ৱা সদ্ধম্মং কথেস্সামাতি.

পৰিতস্সনা উপাদানন্তি ভযপৰিতস্সনা দিট্ঠুপাদানং. অনত্তনি সতি অনত্তকতানি কম্মানি কমত্তানং ফুসিস্সন্তীতি ভযপৰিতস্সনা চেৱ দিট্ঠুপাদানঞ্চ উপ্পজ্জতি. পটিনিৱত্ততীতি যথাৰদ্ধৱিপস্সনাতো পটিনিৱত্ততি, নাসক্খীতি অত্থো. কস্মা পনেতস্স ৱিপস্সনমনুযুঞ্জন্তস্স এৱং অহোসীতি তত্থ কাৰণং ৱদতি ‘‘অযং কিৰা’’তিআদিনা. এৱন্তি ‘‘কো নু খো মে অত্তা’’তি এৱং ন হোতি. তাৱতিকা ৱিস্সত্থীতি ‘‘ময্হং ধম্মং দেসেতূ’’তি ৱুত্তৱিস্সাসো অত্থীতি অত্থো. ইদং কচ্চানসত্থং অদ্দসাতি যোজনা. ‘‘দ্ৱযনিস্সিতো, কচ্চান, লোকো’’তিআদি দিট্ঠিৱিনিৱেঠনা. ‘‘এতে তে, কচ্চান, উভো অন্তে অনুপগম্মা’’তিআদি বুদ্ধবলদীপনা.

ছন্নসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯-১০. ৰাহুলসুত্তাদিৱণ্ণনা

৯১-৯২. এতানি সুত্তানি. ইধাগতানীতি ইমস্মিং ৱগ্গে আনীতানি সঙ্গীতিকাৰেহীতি.

ৰাহুলসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

থেৰৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.