৮. খজ্জনীযৱগ্গো

১-৩. অস্সাদসুত্তাদিৱণ্ণনা

৭৩-৭৫. চতুসচ্চমেৱ কথিতং অস্সাদাদীনঞ্চেৱ সমুদযাদীনঞ্চ ৱসেন দেসনায পৱত্তত্তা. যস্মা অস্সাদো সমুদযসচ্চং, আদীনৱো দুক্খসচ্চং, নিস্সৰণং মগ্গসচ্চং নিৰোধসচ্চঞ্চাতি ৱুত্তোৱাযমত্থো; দুতিযে সমুদযস্সাদো সমুদযসচ্চং, আদীনৱো দুক্খসচ্চং, অত্থঙ্গমো নিৰোধসচ্চং, নিস্সৰণং মগ্গসচ্চন্তি ৱুত্তোৱাযমত্থো; ততিযং অৰিযসাৱকস্সেৱ ৱসেন ৱুত্তং.

অস্সাদসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা

৭৬. যত্তকা সত্তাৱাসাতি তস্মিং তস্মিং সত্তনিকাযে আৱসনট্ঠেন সত্তা এৱ সত্তাৱাসা. তেন যত্তকা সত্তাৱাসা, তেহি সব্বেহিপি এতে অগ্গা এতে সেট্ঠা, যে ইমে অৰহন্তাতি দস্সেতি. পুৰিমনযেনেৱাতি পুৰিমস্মিং সত্তট্ঠানকোসল্লসুত্তে ৱুত্তনযেন.

তদত্থপৰিদীপনাহীতি ‘‘পঞ্চক্খন্ধে পৰিঞ্ঞায. তণ্হা তেসং ন ৱিজ্জতি. অস্মিমানো সমুচ্ছিন্নো’’তিআদিনা তস্স যথানিদ্দিট্ঠস্স সুত্তস্স অত্থদীপনাহি চেৱ ‘‘অনেজং তে অনুপ্পত্তা, চিত্তং তেসং অনাৱিল’’ন্তিআদিনা ৱিসেসত্থপৰিদীপনাহি চ. ঝানমগ্গফলপৰিযাপন্নং অতিসযিতসুখং এতেসমত্থীতি সুখিনোতি আহ ‘‘ঝান…পে… সুখিতা’’তি. তণ্হা তেসং ন ৱিজ্জতীতি এত্থ তেসং অপাযদুক্খজনিকা তণ্হা ন ৱিজ্জতীতি ৱুত্তং. ৱট্টমূলিকায তণ্হায অভাৱা ‘‘নন্দী তেসং ন ৱিজ্জতী’’তি এত্থ ৱুচ্চতীতি. ইমস্সপীতি পি-সদ্দেন দুক্খস্সাভাৱেনপীতি দুক্খাভাৱো ৱিয ৱট্টমূলিকতণ্হাভাৱো সম্পিণ্ডীযতীতি দট্ঠব্বং. তেন হি তে অনুপাদিসেসনিব্বানপ্পত্তিযা অচ্চন্তসুখিতা এৱাতি ৱুচ্চন্তীতি. ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনযপ্পৱত্তিযা নৱৱিধো. ঞাণেনাতি অগ্গমগ্গঞ্ঞাণেন.

অৰহত্তং অনুপ্পত্তা. অলিত্তাতি অমক্খিতা. ব্ৰহ্মভূতাতি ব্ৰহ্মভাৱং পত্তা, ব্ৰহ্মতো ৱা অৰিযমগ্গঞাণতো ভূতা অৰিযায জাতিযা জাতা. সত্ত সদ্ধম্মা গোচৰো পৱত্তিট্ঠানং এতেসন্তি সত্তসদ্ধম্মগোচৰা.

নিৰাসঙ্কচাৰো নাম গহিতো কুতোচিপি তেসং আসঙ্কায অভাৱতো. সম্মাদিট্ঠিআদীহি দসহি অঙ্গেহি সম্মাৱিমুত্তি-সম্মাঞাণপৰিযোসানেহি. ‘‘আগুং ন কৰোতী’’তিআদীহি চতূহি কাৰণেহি. তণ্হা তেসং ন ৱিজ্জতীতি ইদম্পি তণ্হাপহানস্স বহূপকাৰতাদস্সনং. তেনাহ ‘‘দাসকাৰিকা তণ্হাপি তেসং নত্থী’’তি.

ন ৱিকম্পন্তি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা.

উদ্ধং তিৰিযং অপাচীনন্তি এত্থ ‘‘উদ্ধং ৱুচ্চতী’’তিআদিনা ৰূপমুখেন অত্তভাৱং গহেত্ৱা পৱত্তো পঠমনযো. কালত্তযৱসেন ধম্মপ্পৱত্তিং গহেত্ৱা পৱত্তো দুতিযনযো. ঠানৱসেন সকললোকধাতুং গহেত্ৱা পৱত্তো ততিযনযো. বুদ্ধাতি চত্তাৰি সচ্চানি বুদ্ধৱন্তো.

সীহনাদসমোধানন্তি সীহনাদানং সংকলনং. লোকে অত্তনো উত্তৰিতৰস্সাভাৱা অনুত্তৰা. উত্তৰো তাৱ তিট্ঠতু পুৰিসো, সদিসোপি তাৱ নত্থীতি অসদিসা. সকলম্পি ভৱং উত্তৰিত্ৱা ভৱপিট্ঠে ঠত্ৱা ৱিমুত্তিসুখেন সুখিতত্তাদিৱসেন একৱীসতিযাকাৰেহি সীহনাদং নদন্তি.

অৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযঅৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা

৭৭. সুদ্ধিকমেৱাতি সুদ্ধসংখিত্তবন্ধমেৱ কত্ৱা.

দুতিযঅৰহন্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সীহসুত্তৱণ্ণনা

৭৮. সীহোতি পৰিস্সযসহনতো পটিপক্খহননতো চ ‘‘সীহো’তি লদ্ধনামো মিগাধিপতি. চত্তাৰোতি চ সমানেপি সীহজাতিকভাৱে ৱণ্ণৱিসেসাদিসিদ্ধেন ৱিসেসেন চত্তাৰো সীহা. তে ইদানি নামতো ৱণ্ণতো আহাৰতো দস্সেত্ৱা ইধাধিপ্পেতসীহং নানপ্পকাৰতো ৱিভাৱেতুং ‘‘তিণসীহো’’তিআদি আৰদ্ধং. তিণভক্খো সীহো তিণসীহো পুৰিমপদে উত্তৰপদলোপেন যথা ‘‘সাকপত্থিৱো’’তি. কাড়ৱণ্ণতায কাড়সীহো. তথা পণ্ডুসীহো. তেনাহ ‘‘কাড়সীহো কাড়গাৱিসদিসো, পণ্ডুসীহো পণ্ডুপলাসৱণ্ণগাৱিসদিসো’’তি. ৰত্তকম্বলস্স ৱিয কেসৰো কেসৰকলাপো এতস্স অত্থীতি কেসৰী. লাখাৰসপৰিকম্মকতেহি ৱিয পাদপৰিযন্তেহীতি যোজনা.

কম্মানুভাৱসিদ্ধআধিপচ্চমহেসক্খতাহি সব্বমিগগণস্স ৰাজা সুৱণ্ণগুহতো ৱাতিআদি ‘‘সীহস্স ৱিহাৰো কিৰিযা এৱং হোতী’’তি কত্ৱা ৱুত্তং.

সমং পতিট্ঠাপেত্ৱাতি সব্বভাগেহি সমমেৱ ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা. আকড্ঢিত্ৱাতি পুৰতো আকড্ঢিত্ৱা. অভিহৰিত্ৱাতি অভিমুখং হৰিত্ৱা. সঙ্ঘাতন্তি ৱিনাসং. ৱীসতিযট্ঠিকং ঠানং উসভং.

সমসীহোতি সমজাতিকো সমভাগো চ সীহো. সমানোস্মীতি দেসনামত্তং, সমপ্পভাৱতাযপি ন ভাযতি. সক্কাযদিট্ঠিবলৱতাযাতি ‘‘কে অঞ্ঞে অম্হেহি উত্তৰিতৰা, অথ খো মযমেৱ মহাবলা’’তি এৱং বলাতিমাননিমিত্তায অহঙ্কাৰহেতুভূতায সক্কাযদিট্ঠিযা বলভাৱেন. সক্কাযদিট্ঠিপহীনত্তাতি সক্কাযদিট্ঠিযা পহীনত্তা নিৰহঙ্কাৰত্তা অত্তসিনেহস্স সুট্ঠু সমুগ্ঘাটিতত্তা ন ভাযতি.

তথা তথাতি সীহসদিসতাদিনা তেন তেন পকাৰেন অত্তানং কথেসীতি ৱত্ৱা তমত্থং ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সীহোতি খো’’তিআদি ৱুত্তং.

কতাভিনীহাৰস্স লোকনাথস্স বোধিযা নিযতভাৱপ্পত্তিযা একন্তভাৱীবুদ্ধভাৱোতি কত্ৱা ‘‘তীসু পাসাদেসু নিৱাসকালো, মগধৰঞ্ঞো পটিঞ্ঞাদানকালো, পাযাসস্স পৰিভুত্তকালো’’তিআদিনা অভিসম্বোধিতো পুৰিমাৱত্থাপি সীহসদিসং কত্ৱা দস্সিতা. ভাৱিনি, ভূতোপচাৰোপি হি লোকৱোহাৰো. ৱিজ্জাভাৱসামঞ্ঞতো ভূতৱিজ্জা ইতৰৱিজ্জাপি একজ্ঝং গহেত্ৱা পটিচ্চসমুপ্পাদসম্মসনতো তং পুৰেতৰং সিদ্ধং ৱিপাকং ৱিয কত্ৱা আহ ‘‘তিস্সো ৱিজ্জা ৱিসোধেত্ৱা’’তি. অনুলোমপটিলোমতো পৱত্তঞাণৱসেন ‘‘যমকঞাণমন্থনেনা’’তি ৱুত্তং.

তত্থ ৱিহৰন্তস্সাতি অজপালনিগ্ৰোধমূলে ৱিহৰন্তস্স. একাদসমে দিৱসেতি সত্তসত্তাহতো পৰং একাদসমে দিৱসে. অচলপল্লঙ্কেতি ইসিপতনে ধম্মচক্কপৱত্তনত্থং নিসিন্নপল্লঙ্কে. তম্পি হি কেনচি অপ্পটিৱত্তিযধম্মচক্কপৱত্তনত্থং নিসজ্জাতি কত্ৱা ৱজিৰাসনং ৱিয অচলপল্লঙ্কং ৱুচ্চতি. ইমস্মিঞ্চ পন পদেতি ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, অন্তা’’তিআদিনযপ্পৱত্তে ইমস্মিং সদ্ধম্মকোট্ঠাসে. ধম্মঘোসো…পে… দসসহস্সিলোকধাতুং পটিচ্ছাদেসি ‘‘সব্বত্থ ঠিতা সুণন্তূ’’তি অধিট্ঠানেন. সোড়সহাকাৰেহীতি ‘‘দুক্খপৰিঞ্ঞা, সমুদযপ্পহানং, নিৰোধসচ্ছিকিৰিযা, মগ্গভাৱনা’’তি এৱং একেকস্মিং মগ্গে চত্তাৰি চত্তাৰি কত্ৱা সোড়সহি আকাৰেহি.

ৱুত্তোযেৱ, ন ইধ ৱত্তব্বো, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো. যস্মা চ অপৰেহিপি অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা তথাগতোতি আৰভিত্ৱা উদানট্ঠকথাদীসুপি (উদা. অট্ঠ. ১৮; ইতিৱু. ৩৮) তথাগতপদস্স অত্থো ৱুত্তো এৱ, তস্মা তত্থ ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. যদিপি ভগৱা ন বোধিপল্লঙ্কে নিসিন্নমত্তোৱ অভিসম্বুদ্ধো জাতো, তথাপি তায নিসজ্জায নিসিন্নোৱ পনুজ্জ সব্বপৰিস্সযং অভিসম্বুদ্ধো জাতো. তথা হি তং ‘‘অপৰাজিতপল্লঙ্ক’’ন্তি ৱুচ্চতি. তস্মা ‘‘যাৱ বোধিপল্লঙ্কা ৱা’’তি ৱত্ৱা তেন অপৰিতুস্সন্তো ‘‘যাৱ অৰহত্তমগ্গঞাণা ৱা’’তি আহ.

ইতি ৰূপন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো নিদস্সনত্থো. তেন ৰূপং সৰূপতো পৰিমাণতো পৰিচ্ছেদতো দস্সিতন্তি আহ ‘‘ইদং ৰুপ’’ন্তিআদি. ‘‘ইদং ৰূপ’’ন্তি হি ইমিনা ভূতুপাদাযভেদৰূপং সৰূপতো দস্সিতং. এত্তকং ৰূপন্তি ইমিনা তং পৰিমাণতো দস্সিতং. তস্স চ পৰিমাণস্স একন্তভাৱদস্সনেন ‘‘ন ইতো ভিয্যো ৰূপং অত্থী’’তি ৱুত্তং. সভাৱতোতি সলক্খণতো. সৰসতোতি সকিচ্চতো. পৰিযন্ততোতি পৰিমাণপৰিযন্ততো. পৰিচ্ছেদতোতি যত্তকে ঠানে তস্স পৱত্তি, তস্স পৰিচ্ছেদনতো. পৰিচ্ছিন্দনতোতি পৰিযোসানপ্পত্তিতো. তং সব্বং দস্সিতং হোতি যথাৱুত্তেন ৱিভাগেন. অযং ৰূপস্স সমুদযো নামাতি অযং আহাৰাদি ৰূপস্স সমুদযো নাম. তেনাহ ‘‘এত্তাৱতা’’তিআদি. অত্থঙ্গমোতি নিৰোধো. ‘‘আহাৰসমুদযা আহাৰনিৰোধা’’তি চ অসাধাৰণমেৱ গহেত্ৱা সেসে আদি-সদ্দেন সঙ্গণ্হাতি.

পণ্ণাসলক্খণপটিমণ্ডিতন্তি পণ্ণাসউদযব্বযলক্খণৱিভূসিতং সমুদযত্থঙ্গমগহণতো. খীণাসৱত্তাতি অনৱসেসং সাৱসেসঞ্চ আসৱানং পৰিক্খীণত্তা. অনাগামীনম্পি হি ভযং চিত্তুত্ৰাসো চ ন হোতীতি. ঞাণসংৱেগো ভযতূপট্ঠানঞাণং. ইতৰেসং পন দেৱানন্তি অখীণাসৱে দেৱে সন্ধায ৱদতি. ভোতি ধম্মালপনমত্তন্তি ৱাচসিকং তথালপনমত্তং.

চক্কন্তি সত্থু আণাচক্কং, তং পন ধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. তত্থ অৰিযসাৱকানং পটিৱেধধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. ইতৰেসং দেসনাধম্মতো আগতন্তি ধম্মচক্কং. দুৱিধেপি ঞাণং পধানন্তি ঞাণসীসেন ৱুত্তং ‘‘পটিৱেধঞাণম্পি দেসনাঞাণম্পী’’তি. ইদানি তং ঞাণদ্ৱযং সৰূপতো দস্সেতুং ‘‘পটিৱেধঞাণং নামা’’তিআদি ৱুত্তং. যস্মা চস্স ঞাণস্স সুপ্পটিৱিদ্ধত্তা ভগৱা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি ৱেনেয্যানং দস্সেতুং সমত্থো অহোসি, তস্মা তানি সট্ঠি নযসহস্সানি তেন ঞাণেন সদ্ধিংযেৱ সিদ্ধানীতি কত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘সট্ঠিযা চ নযসহস্সেহি পটিৱিজ্ঝী’’তি আহ. তিপৰিৱট্টন্তি ইদং দুক্খন্তি চ, পৰিঞ্ঞেয্যন্তি চ, পৰিঞ্ঞাতন্তি চ এৱং তিপৰিৱট্টং, তংযেৱ দ্ৱাদসাকাৰং. তন্তি দেসনাঞাণং পৱত্তেতি এস ভগৱা. অপ্পটিপুগ্গলোতি পতিনিধিভূতপুগ্গলৰহিতো. একসদিসস্সাতি নিব্বিকাৰস্স.

সীহসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. খজ্জনীযসুত্তৱণ্ণনা

৭৯. ৱিপস্সনাৱসেনাতি এতৰহি ৰূপৱেদনাদযো অনুস্সৰিত্ৱা ‘‘পুব্বেপাহং এৱংৱেদনো অহোসি’’ন্তি অতীতানং ৰূপৱেদনাদীনং পচ্চুপ্পন্নেহি ৱিসেসাভাৱদস্সনা ৱিপস্সনা, তস্সা ৱিপস্সনায ৱসেন. য্ৱাযং ‘‘ন ইদং অভিঞ্ঞাৱসেনা’’তি পটিক্খেপো কতো, তস্স কাৰণং দস্সেন্তো ‘‘অভিঞ্ঞাৱসেন হী’’তিআদিমাহ. খন্ধপটিবদ্ধা নাম গোত্তৱণ্ণহাৰাদযো. এৱং অনুস্সৰন্তোতি যথাৱুত্তৱিপস্সনাৱসেন অনুস্সৰন্তো. সভাৱধম্মানং এৱ অনুস্সৰণস্স ৱুত্তত্তা ‘‘সুঞ্ঞতাপব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

যস্মা তে এৱ ৰূপাদযো নেৱ অত্তা, ন অত্তনিযা অসাৰা অনিস্সৰা, তস্মা ততো সুঞ্ঞা, তেসং ভাৱো সুঞ্ঞতা, তস্সা লক্খণং ৰুপ্পনাদিকং দস্সেতুং.

কিঞ্চাতি হেতুঅত্থজোতকে কাৰণে পচ্চত্তৱচনন্তি আহ ‘‘কিঞ্চাতি কাৰণপুচ্ছা, কেন কাৰণেন ৰূপং ৱদেথা’’তি. এতন্তি এতং ভূতুপাদাযভেদং ধম্মজাতং. কেন কাৰণেন ৰূপং নামাতি কিং কাৰণং নিস্সায ৰূপন্তি ৱুচ্চতীতি অত্থো. কাৰণুদ্দেসোতি কাৰণস্স উদ্দিসনং. ৰুপ্পতীতি এত্থ ৰূপং নাম সীতাদিৱিৰোধিপচ্চযসন্নিপাতেন ৱিসদিসুপ্পত্তি. তেনাহ ‘‘সীতেনপী’’তিআদি. পব্বতপাদেতি চক্কৱাড়পব্বতপাদে, সো পন তত্থ অচ্চুগ্গতো পাকাৰো ৱিয ঠিতো. তথা হি তত্থ সত্তা ওলম্বন্তা তিট্ঠন্তি. হত্থপাসাগতাতি হত্থপাসং আগতা উপাগতা. তত্থাতি তস্মিং হত্থপাসাগতে সত্তে. ছিজ্জিত্ৱাতি মুচ্ছাপত্তিযা মুচ্চিত্ৱা, অঙ্গপচ্চঙ্গউচ্ছেদৱসেন ৱা পৰিচ্ছিজ্জিত্ৱা. অচ্চন্তখাৰে উদকেতি আতপসন্তাপাভাৱেন অতিসীতভাৱমেৱ সন্ধায অচ্চন্তখাৰতা ৱুত্তা সিযা. ন হি তং কপ্পসণ্ঠানউদকং সম্পত্তিকৰমহামেঘৱুট্ঠং পথৱীসন্ধাৰকং কপ্পৱিনাসউদকং ৱিয খাৰং ভৱিতুং অৰহতি, তথা সতি পথৱীপি ৱিলীযেয্যাতি. মহিংসকৰট্ঠং নাম হিমৱন্তপদেসে একং ৰট্ঠং.

অৱীচিমহানিৰযেতি সউস্সদং অৱীচিনিৰযং ৱুত্তং. গঙ্গাপিট্ঠেতি গঙ্গাতীৰে.

সৰন্তা গচ্ছন্তীতি সৰীসপপদস্স অত্থং ৱদতি. এতন্তি ৰুপ্পনং. যথা কঠিনতা পথৱিযা পচ্চত্তলক্খণং, এৱং ৰুপ্পনং ৰূপক্খন্ধস্স পচ্চত্তলক্খণং, সভাৱভূতলক্খণন্তি অত্থো.

পুৰিমসদিসন্তি পুৰিমে ৰূপক্খন্ধে ৱুত্তেন সদিসং. তং ‘‘কিন্তি কাৰণপুচ্ছা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. সুখং ইট্ঠাৰম্মণং. সুখাদীনং ৱেদনানং. পচ্চযতোতি আৰম্মণপচ্চযতো. অযমত্থোতি ‘‘সুখাৰম্মণং সুখন্তি ৱুচ্চতী’’তি অযমত্থো. উত্তৰপদলোপেন হেস নিদ্দেসো. ৱেদযতীতি অনুভৱতি. ৱেদযিতলক্খণাতি অনুভৱনলক্খণা.

নীলপুপ্ফেতি নীলৱণ্ণপুপ্ফে. ৱত্থে ৱাতি নীলৱত্থে. ৱা-সদ্দেন ৱণ্ণধাতুআদিং সঙ্গণ্হাতি. অপ্পনং ৱা ঝানং ৱাপেন্তো. উপ্পজ্জনসঞ্ঞাপীতি যং কিঞ্চি নীলং ৰূপাযতনং আৰব্ভ উপ্পজ্জনসঞ্ঞাপি, যা পকিণ্ণকসঞ্ঞাতি ৱুচ্চতি.

ৰূপত্তাযাতি ৰূপভাৱায. যাগুমেৱাতি যাগুভাৱিনমেৱ ৱত্থুং. যাগুত্তায যাগুভাৱায. পচতি নাম পুগ্গলো. এৱন্তি যথা যাগুআদিৱত্থুং পুৰিসো যাগুআদিঅত্থায পচতি নিপ্ফাদেতি, অযং এৱং ৰুপ্পনাদিসভাৱে ধম্মসমূহে যথাসকং পচ্চযেহি অভিসঙ্খৰিযমানে চেতনাপধানো ধম্মসমূহো পৱত্তনত্থং ৱিসেসপচ্চযো হুত্ৱা তে অভিসঙ্খৰোতি নিৰোপেতি নিব্বত্তেতি. তেনাহ ‘‘পচ্চযেহী’’তিআদি. ৰূপমেৱাতি ৰূপসভাৱমেৱ, ন অঞ্ঞং সভাৱং. অভিসঙ্খৰোতীতি ইতৰেহি পচ্চযধম্মেহি অধিকং সুট্ঠু পচ্চযতং কৰোতি. ‘‘উপগচ্ছতি যাপেতি আযূহতী’’তি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. অভিসঙ্খৰণমেৱ হি আযূহনাদীনি. নিব্বত্তেতীতি তেসং ধম্মানং ৰুপ্পনাদিভাৱেন নিব্বত্তিযা পচ্চযো হোতীতি অত্থো. চেতযিতলক্খণস্স সঙ্খাৰস্সাতি ইদং সঙ্খাৰক্খন্ধধম্মানং চেতনাপধানত্তা ৱুত্তং. তথা হি ভগৱা সুত্তন্তভাজনীযে সঙ্খাৰক্খন্ধং ৱিভজন্তেন চেতনাৱ ৱিভত্তা.

ৱাতিঙ্গণং ব্ৰহতিফলং. চতুৰস্সৱল্লীতি তিৱুতালতা. অখাৰিকন্তি খাৰৰসৰহিতং, তং পন পণ্ণফলাদি. যত্থ লোণৰসো অধিকো, তং লোণিকন্তি আহ ‘‘লোণযাগূ’’তিআদি. অম্বিলাদিভেদং ৰসং.

আকাৰসণ্ঠানগহণৱসেনাতি নীলপীতাদিআকাৰগহণৱসেন চেৱ ৱট্টচতুৰস্সাদিসণ্ঠানগহণৱসেন চ. ৱিনাপি আকাৰসণ্ঠানাতি আকাৰসণ্ঠানেহি ৱিনা, তে ঠপেত্ৱাপি. পচ্চত্তভেদগহণৱসেনাতি তস্স তস্স আৰম্মণস্স পভেদগহণৱসেন. অসম্মোহতোতি যাথাৱতো. ৱিসেসো ৱিসেসত্থদীপনতো, অৱিসেসো অযং ধম্মো অৱিসেসদীপনতো. তেনাহ ‘‘ৱিসেসো ৱেদিতব্বো’’তি. জাননঞ্হি অৱিসিট্ঠং, তং সমাসপদতো উপসগ্গা ৱিসেসেন্তি. তথা হি সঞ্জাননপদং পচ্চভিঞ্ঞাণনিমিত্তং আকাৰগহণমত্তং বোধেতি, ৱিজাননপদং ততো ৱিসিট্ঠৱিসযগহণং. পজাননপদং পন ততোপি ৱিসিট্ঠতৰং পকাৰতো অৱবোধং বোধেতি. তেনাহ ‘‘তস্সাপী’’তিআদি. আৰম্মণসঞ্জাননমত্তমেৱাতি নীলাদিভেদস্স আৰম্মণস্স সল্লক্খণমত্তমেৱ. অৱধাৰণেন লক্খণপটিৱেধত্তং নিৱত্তেতি. তেনাহ ‘‘অনিচ্চ’’ন্তিআদি. ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেহি ৱিপস্সন্তস্স ৱিপস্সনায পগুণভাৱে সতি ঞাণৱিপ্পযুত্তেন চিত্তেনপি ৱিপস্সনা হোতিযেৱাতি আহ ‘‘অনিচ্চাদিৱসেন লক্খণপটিৱেধঞ্চ পাপেতী’’তি. পটিৱেধন্তি চ উপলদ্ধিমেৱ ৱদতি, ন পটিৱিজ্ঝনং. তেনাহ ‘‘উস্সক্কিত্ৱা পনা’’তিআদি. উস্সক্কিত্ৱাতি উস্সক্কাপেত্ৱা মগ্গপাতুভাৱম্পি পাপেতি অসম্মোহসভাৱত্তা. যথা লক্খণপটিৱেধকালে সঞ্জাননলক্খণৱসেন সঞ্ঞাণঅনুৰূপৱসেনেৱ পৱত্তং, এৱং ৱিঞ্ঞাণৱিজাননৱসেন ৱাযং অনুৰূপৱসেনেৱ পৱত্ততীতি দট্ঠব্বং.

ইদানি তমত্থং হেৰঞ্ঞিকাদিউপমায ৱিভাৱেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদিমাহ. হিৰঞ্ঞং ৱুচ্চতি কহাপণং, হিৰঞ্ঞজাননে নিযুত্তো হেৰঞ্ঞিকো. লোকৱোহাৰে অজাতা অসঞ্জাতা বুদ্ধি এতস্সাতি অজাতবুদ্ধি, বালদাৰকো. ৱোহাৰকুসলো গামৱাসী পুৰিসো গামিকপুৰিসো. উপভোগপৰিভোগাৰহত্তা উপভোগপৰিভোগং. তম্বকংসমযত্তা কূটো. মহাসাৰত্তা ছেকো. অড্ঢসাৰত্তা কৰটো. নিহীনসাৰত্তা সণ্হো. এত্থ চ যথা হেৰঞ্ঞিকো কহাপণং চিত্তাদিভাৱতো উদ্ধং কূটাদিভাৱং ৰূপদস্সনাদিৱসেন উপ্পত্তিট্ঠানতোপি জানন্তো অনেকাকাৰতো জানাতি, এৱং পঞ্ঞা আৰম্মণং নানপ্পকাৰতো জানাতি পটিৱিজ্ঝতি, তায সদ্ধিং পৱত্তমানৱিঞ্ঞাণম্পি যথাৱিসযং আৰম্মণং জানাতি.

এৱং স্ৱাযং নেসং জাননে ৱিসেসো অঞ্ঞেসং অৱিসযো, বুদ্ধানং এৱ ৱিসযোতি ইদং ৱিসেসং মিলিন্দপঞ্হেন ৱিভাৱেতুং ‘‘তেনাহা’’তিআদিমাহ, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

অত্তসুঞ্ঞানং সভাৱধম্মানং ধম্মমত্ততায কথিতত্তা ‘‘অনত্তলক্খণং কথেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. হেট্ঠিমমগ্গা চ যদি অধিগতা, অৰহত্তস্স অনধিগতত্তা ‘‘একদেসমত্তেনা’’তি ৱুত্তং, তং অনিচ্চলক্খণং দস্সেতুং ইদং পব্বমাৰদ্ধং, ইতৰানি দ্ৱে লক্খণানি তস্স পৰিহাৰভাৱেনাতি অধিপ্পাযো.

যস্মা পনেত্থ ‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে’’তিআদিদেসনায তীসু লক্খণেসু ইদমেৱ পধানভাৱেন দস্সিতং, ইদং অপ্পধানভাৱেনাতি ন সক্কা ৱত্তুং, তস্মা ‘‘তীণি লক্খণানি সমোধানেত্ৱা দস্সেতুম্পী’’তি ৱুত্তং. অপচিনাতীতি অপচযগামিধম্মে নিৱত্তেতি একংসতো অপচযগামিপটিপদায পৰিপূৰণতো. তেনাহ ‘‘নো আচিনাতী’’তিআদি. ৱট্টং ৱিনাসেতীতি ৱিধমতি অদস্সনং গমেতি. নেৱ চিনাতীতি ন ৱড্ঢেতি. তদেৱাতি তং ৱট্টং এৱ. ৱিস্সজ্জেতীতি ছড্ডেতি. ৱিকিৰতীতি ৱিদ্ধংসেতি. ৱিধূপেতীতি ৱট্টত্তযসঙ্খাতং অগ্গিক্খন্ধং ৱিগতধূমং ৱিগতসন্তাপং কৰোতীতি অত্থোতি আহ ‘‘নিব্বাপেতী’’তি.

এৱং পস্সন্তিআদি অনাগামিফলে ঠিতস্স অৰিযসাৱকস্স অগ্গমগ্গফলাধিগমায দেসনাতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ৱট্টং ৱিনাসেত্ৱা ঠিতং মহাখীণাসৱং দস্সেস্সামী’’তি. খীণাসৱস্স অনাগতভাৱদস্সনংযেৱ, সব্বা চাযং হেট্ঠিমা দেসনা সুদ্ধৱিপস্সনাকথা, সহপঠমমগ্গা ৱা সহৱিজ্জূপমধম্মা ৱা ৱিপস্সনাকথাতি দস্সেন্তো ‘‘এত্তকেন ঠানেনা’’তিআদিমাহ.

নমস্সন্তিযেৱ মহতা গাৰৱবহুমানেন. তেনাহ ‘‘নমো তে পুৰিসাজঞ্ঞা’’তিআদি. তত্থ নিদস্সনং দস্সেন্তো ‘‘আযস্মন্তং নীতত্থেৰং ৱিযা’’তি ৱত্ৱা তমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘থেৰো’’তিআদিমাহ. তত্থ খুৰগ্গেযেৱাতি কেসোৰোপনত্থং খুৰধাৰায অগ্গে সীসে ঠপিতে তচপঞ্চককম্মট্ঠানমুখেন ভাৱনং অনুযুঞ্জন্তো অৰহত্তং পত্ৱা. ব্ৰহ্মৱিমানাতি ব্ৰহ্মানং নিৱাসভূতা ৱিমানা.

খজ্জনীযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পিণ্ডোল্যসুত্তৱণ্ণনা

৮০. অপকৰীযতি এতেনাতি অপকৰণং, পদং. অপকৰণং পকৰণং কাৰণন্তি অত্থতো একং. তেনাহ ‘‘কিস্মিঞ্চিদেৱ কাৰণে’’তি. নীহৰিত্ৱাতি অত্তনো সমীপচাৰভাৱতো অপনেত্ৱা. তথাকৰণঞ্চ এৱমেতে এত্তকম্পি অপ্পটিৰূপং অকত্ৱা আযতিং সম্মা পটিপজ্জিস্সন্তীতি. লদ্ধবলাতি লদ্ধঞাণবলা.

একদ্ৱীহিকাযাতি একেকস্স চেৱ দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নঞ্চ ঈহিকা গতি উপসঙ্কমনা একদ্ৱীহিকা. তেনাহ ‘‘একেকো চেৱ দ্ৱে দ্ৱে চ হুত্ৱা’’তি. পুথুজ্জনানং সমুদিতানং নাম কিৰিযা তাদিসীপি সিযাতি ৱুত্তং ‘‘কেড়িম্পি কৰেয্যু’’ন্তি. পৰিকপ্পনৱসেন সম্মাসম্বুদ্ধং উদ্দিস্স পেসলা ভিক্খূপি এৱং কৰোন্তীতি.

যুগন্ধৰপব্বতাদীনং অন্তৰে সীদন্তৰং সমুদ্দং নাম. তত্থ কিৰ ৱাতো ন ৱাযতি, পতিতং যং কিঞ্চিপি সীদন্তৰনদিযং ৱিলীযন্তা সীদন্তেৱ, তস্মা তং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতা যুগন্ধৰাদযোপি সীদপব্বতা নাম. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘সীদন্তৰে সন্নিসিন্নং মহাসমুদ্দং ৱিযা’’তি. আহাৰহেতূতি আমিসহেতু সপ্পিতেলাদিনিমিত্তং, তেসং পণামনা.

পচ্ছিমন্তি নিহীনং. তেনাহ ‘‘লামক’’ন্তি, লামকন্তো ইধাধিপ্পেতো –

‘‘মিগানং কোট্ঠুকো অন্তো, পক্খীনং পন ৱাযসো;

এৰণ্ডো অন্তো ৰুক্খানং, তযো অন্তা সমাগতা’’তি. –

আদীসু (জা. ১.৩.১৩৫) ৱিয. উলতীতি অভিচৰতি. অভিসপন্তি এতেনাতি অভিসাপো. অভিসাপৱত্থু পিণ্ডোল্যং. অত্থো ফলং ৱসো এতস্সাতি অত্থৱসং, কাৰণং, তম্পি তেসু অত্থি, তত্থ নিযুত্তাতি অত্থৱসিকা.

অন্তো হদযস্স অব্ভন্তৰে অনুপৱিট্ঠা সোকৱত্থূহি.

অভিজ্ঝাযিতাতি অভিজ্ঝাযনসীলো. অভিণ্হপ্পৱত্তিযা চেৱ বহুলভাৱেন চ বহুলৰাগো. পূতিভাৱেনাতি কুথিতভাৱেন. ব্যাপাদো হি উপ্পজ্জমানো চিত্তং অপগন্ধং কৰোতি, ন সুচিমনুঞ্ঞভাৱং. ভত্তনিক্খিত্তকাকো ৱিযাতি ইদং ভত্তট্ঠানস্স অসৰণেন কাকস্স নট্ঠসতিতা পঞ্ঞাযতীতি কত্ৱা ৱুত্তং, ন ভত্তনিক্খিত্ততায. অসণ্ঠিতোতি অসণ্ঠিতচিত্তো. কট্ঠত্থন্তি কট্ঠেন কত্তব্বকিচ্চং.

পাপৱিতক্কেহি কতো, তস্মা তে অনৱসেসতো পহাতব্বাতি দস্সনত্থং. দ্ৱিন্নং ৱুত্তত্তা একো পুব্বভাগো, ইতৰো মিস্সকোতি ৱত্তুং যুত্তন্তি অধিপ্পাযেন ‘‘এত্থ চা’’তিআদি ৱুত্তং. এৱং তং ভাৱেন্তস্স নিৰুজ্ঝন্তি এৱাতি একেকমিস্সকতাৱসেন গহেতব্বন্তি পোৰাণা. উপৰি তিপৰিৱট্টদেসনায অনিমিত্তসমাধিযেৱ দীপিতো. তেনাহ ‘‘যাৱঞ্চিদ’’ন্তি. নিদ্দোসোতি ৱীতৰাগাদিনা নিদ্দোসো.

পিণ্ডোল্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. পালিলেয্যসুত্তৱণ্ণনা

৮১. পৰিযাদিণ্ণৰূপচিত্তাতি ৰাগাদীহি পৰিযাদিযিত্ৱা খেপেত্ৱা গহিতচিত্তা.

ভগৱতো চাৰো ৱিদিতো পৰিচযৱসেন. সত্থা পৰিভোগং কৰোতি অনুগ্গণ্হন্তো ‘‘এৱং হিস্স দুগ্গতিমোক্খো ভৱিস্সতী’’তি. অঞ্ঞত্ৰাতি ৱিনা.

নাগেনাতি বুদ্ধনাগেন অঙ্কুসৰহিতেন. ততো এৱ উজুভূতেন চিত্তেন. ঈসাদন্তস্স নঙ্গলসদিসদন্তস্স হত্থিনো এৱং চিত্তং সমেতি. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘যদেকো ৰমতী ৱনে’’তি. এতেন কাযৱিৱেকেন ৰতিসামঞ্ঞং ৱদতি.

অত্তনো ধম্মতাযাতি পকতিযা সযমেৱ.

আসৱানং খযোতি ইধ অৰহত্তং অধিপ্পেতং, তং পন অগ্গমগ্গানন্তৰমেৱাতি আহ ‘‘মগ্গানন্তৰং অৰহত্তফল’’ন্তি. ৱিচযো দেসনাপঞ্ঞা অধিপ্পেতা, সা চ অনেকধা পৱত্তা এৱাতি ৱুত্তং ‘‘ৱিচযসো’’তি, অনেকক্খত্তুং পৱত্তমানাপি ৱিচযো এৱাতি কত্ৱা ‘‘ৱিচযেনা’’তি অত্থো ৱুত্তো. সাসনধম্মোতি সীলক্খন্ধাদিপৰিদীপনো পৰিযত্তিধম্মো. পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদিনা, এৱং কোট্ঠাসতো পৰিচ্ছিজ্জ দেসিতে মযা ধম্মে কতমস্স জাননস্স অন্তৰা আসৱানং খযো হোতীতি একচ্চস্স কঙ্খা হোতিযেৱাতি অধিপ্পাযো. দিট্ঠি এৱ সমনুপস্সনা দিট্ঠিসমনুপস্সনা. দিট্ঠিসঙ্খাৰোতি দিট্ঠিপচ্চযো সঙ্খাৰো. ততো এৱ তণ্হাপচ্চযো হোতীতি ৱুত্তং ‘‘ততোজো সো সঙ্খাৰো’’তি. ততো তণ্হাতো সো সঙ্খাৰো জাতোতি চতূসু এস দিট্ঠিসঙ্খাৰো দিট্ঠূপনিস্সযো সঙ্খাৰো জাযতি. অৱিজ্জাসম্ফস্সোতি অৱিজ্জাসম্পযুত্তসম্ফস্সো. এৱমেত্থ ভগৱা সড়াযতননামৰূপৱিঞ্ঞাণানি সঙ্খাৰপক্খিকানেৱ কত্ৱা দস্সেতি.

এত্তকে ঠানেতি ‘‘ইধ ভিক্খৱে অস্সুতৱা পুথুজ্জনো’’তিআদিং কত্ৱা যাৱ ‘‘ন মে ভৱিস্সতী’’তি এত্তকে ঠানে. গহিতগহিতদিট্ঠিন্তি সক্কাযদিট্ঠিযা ‘‘সো অত্তা, সো লোকো’’তিআদিনা পৱত্তং সস্সতদিট্ঠিং, নো চস্সং, নো চ মে সিযা’’তিআদিনা পৱত্তং উচ্ছেদদিট্ঠিন্তি তথা তথা গহিতদিট্ঠিং. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, সোপি সঙ্খাৰো অনিচ্চো’’তিআদিদেসনায ৱিস্সজ্জাপেন্তো আগতো. তত্থ তত্থেৱাস্স উপ্পন্নদিট্ঠিৱিৱেচনতো ইমিস্সা দেসনায পুগ্গলজ্ঝাসযেন পৱত্তিততা ৱেদিতব্বা, তেৱীসতিযা ঠানেসু অৰহত্তপাপনেন দেসনাৱিলাসো. ততোজো সো সঙ্খাৰোতি ততো ৱিচিকিচ্ছায পচ্চযভূততণ্হাতো জাতো ৱিচিকিচ্ছায সম্পযুত্তো সঙ্খাৰো. যদি সহজাতাদিপচ্চযৱসেন ততো তণ্হাতো জাতোতি ততোজো সঙ্খাৰোতি ৱুচ্চেয্য, ইদমযুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘তণ্হাসম্পযুত্ত…পে… জাযতী’’তি চোদেতি. ইতৰো উপনিস্সযকোটি ইধাধিপ্পেতাতি দস্সেন্তো ‘‘অপ্পহীনত্তা’’তি ৱত্ৱা ‘‘যস্স হী’’তিআদিনা তমত্থং ৱিৱৰতি. ন হি তণ্হায ৱিচিকিচ্ছা সম্ভৱতি. যদি অসতি সহজাতকোটিযা উপনিস্সযকোটিযা তণ্হাপচ্চযা ৱিচিকিচ্ছায সম্ভৱো এৱ. দিট্ঠিযাপীতি দ্ৱাসট্ঠিদিট্ঠিযাপি. তেনাহ ‘‘চতূসু হী’’তিআদি. ৱীসতি সক্কাযদিট্ঠিযো সস্সতদিট্ঠিং উচ্ছেদদিট্ঠিং ৱিচিকিচ্ছঞ্চ পক্খিপিত্ৱা পচ্চেকং অনিচ্চতামুখেন ৱিপস্সনং দস্সেত্ৱা অৰহত্তং পাপেত্ৱা দেসনা নিট্ঠাপিতাতি আহ ‘‘তেৱীসতিযা ঠানেসূ’’তিআদি.

পালিলেয্যসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. পুণ্ণমসুত্তৱণ্ণনা

৮২. দিস্সতি অপদিস্সতীতি দেসো, কাৰণং, তঞ্চ খো ঞাপকং দট্ঠব্বং. যঞ্হি সো জানিতুকামো ৰুপ্পনাদিসভাৱং, পঠমং পন সৰূপং পুচ্ছিত্ৱা পুন তস্স ৱিসেসো পুচ্ছিতব্বোতি পঠমং ‘‘ইমে নু খো’’তিআদিনা পুচ্ছং কৰোতি, ইধাপি চ সো ৱিসেসো এৱ তস্স ভিক্খুনো অন্তন্তি দস্সেতি. অজানন্তো ৱিয পুচ্ছতি তেসং হেতুন্তি অধিপ্পাযো.

তণ্হাছন্দমূলকা পভৱত্তা. পঞ্চুপাদানক্খন্ধাতি এত্থ ৱিসেসতো তণ্হুপাদানস্স গহণং ইতৰস্স তগ্গহণেনেৱ গহিতং তদৱিনাভাৱতোতি ছন্দৰাগো এৱ উদ্ধটো. ইদন্তি তপ্পঞ্হপটিক্খিপনং. যদিপি খন্ধা উপাদানেহি অসহজাতাপি হোন্তি উপাদানস্স অনাৰম্মণভূতাপি, উপাদানং পন তেহি সহজাতমেৱ, তদাৰম্মণঞ্চ হোতিযেৱাতি দস্সেতি. ন হি অসহজাতং অনাৰম্মণঞ্চ উপাদানং অত্থীতি. ইদানি তমত্থং ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘তণ্হাসম্পযুত্তস্মি’’ন্তিআদি ৱুত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ. আৰম্মণতোতি আৰম্মণকৰণতো. ‘‘এৱংৰূপো সিয’’ন্তি এৱংপৱত্তস্স ছন্দৰাগস্স ‘‘এৱংৱেদনো সিয’’ন্তি এৱংপৱত্তিযা অভাৱতো তত্থ তত্থেৱ নতসঙ্খাৰা ভিজ্জন্তি, তস্মা ৰূপৱেদনাৰম্মণানং ছন্দৰাগাদীনং অভাৱতো অত্থেৱ ছন্দৰাগৱেমত্ততা. ছন্দৰাগস্স পহানাদিৱসেন ছন্দৰাগপটিসংযুত্তস্স অপুচ্ছিতত্তা, ‘‘অনুসন্ধি ন ঘটিযতী’’তি ৱুত্তং. কিঞ্চাপি ন ঘটিযতীতি অঞ্ঞস্সেৱ পুচ্ছিতত্তা, তথাপি সানুসন্ধিকাৱ পুচ্ছা, ততো এৱ সানুসন্ধিকং ৱিস্সজ্জনং. তত্থ কাৰণমাহ ‘‘তেসং তেস’’ন্তিআদিনা. তেন অজ্ঝাসযানুসন্ধিৱসেন সানুসন্ধিকানেৱ পুচ্ছাৱিস্সজ্জনানীতি দস্সেতি.

পুণ্ণমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

খজ্জনীযৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.